Ετικέτα: SUGGESTED - Σελίδα 5

Γιατί τα παιδιά δυσκολεύονται περισσότερο σήμερα — Πώς ενισχύεται η ανθεκτικότητα

Δευτέρα, 12 Ιαν, 2026Σάββατο, 10 Ιαν, 2026 Από EPOCH TIMES

Πριν από λίγους μήνες, ένα 13χρονο κορίτσι ήρθε στο ιατρείο μου με χρόνιους πόνους στο στομάχι, πονοκεφάλους, κακό ύπνο και συνεχή ανησυχία. Η μητέρα της είχε δοκιμάσει τα πάντα· είχε αποκλείσει τη γλουτένη, είχε προσαρμόσει το σχολικό διάβασμα, είχε προσθέσει συμπληρώματα, όμως τίποτα δεν φαινόταν να ηρεμεί την κόρη της.

Όταν τη ρώτησα πώς είναι μια συνηθισμένη μέρα, της η εικόνα ήταν οδυνηρά γνώριμη. Ξυπνούσε πριν από τις 6 το πρωί, έτρεχε στο σχολείο για οκτώ ώρες συνεχούς ακαδημαϊκής πίεσης, έπειτα πήγαινε κατευθείαν σε εξωσχολικές δραστηριότητες και στη συνέχεια έπεφτε με τα μούτρα στις εργασίες μέχρι τις 9 ή τις 10 το βράδυ. Καθόταν μπροστά σε οθόνες μέχρι την ώρα του ύπνου. Ουσιαστικά, δεν υπήρχε ποτέ πραγματική ανάπαυλα. Το νευρικό της σύστημα δεν είχε καμία ευκαιρία για «επαναφορά». Το σώμα της έστελνε σήματα, αλλά κανείς δεν είχε καταφέρει να τα αποκωδικοποιήσει.

Όταν εφαρμόσαμε ένα απλό σχέδιο υποστήριξης — που περιλάμβανε βελτίωση του ύπνου, μείωση του χρόνου στις οθόνες, προσθήκη σωματικής δραστηριότητας, ισορροπημένα γεύματα και εκμάθηση τεχνικών «γείωσης» — τα συμπτώματά της άρχισαν να υποχωρούν μέσα σε λίγες μόλις εβδομάδες. Ο πόνος στο στομάχι ελαττώθηκε, η διάθεσή της σταθεροποιήθηκε και ο ύπνος της, επιτέλους, έγινε βαθύς. Άρχισε να νιώθει ξανά άνθρωπος.

Τέτοιες σκηνές είναι συνηθισμένες στην παιδιατρική πρακτική. Το άγχος και η κατάθλιψη έχουν μετατραπεί σε καθοριστικά χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας στη σύγχρονη Αμερική. Πριν από δέκα χρόνια, ήταν ασυνήθιστο ένας παιδίατρος να διαγνώσει κλινικό άγχος σε ένα παιδί. Σήμερα, αποτελεί μέρος της εβδομαδιαίας — και κάποιες φορές της καθημερινής — δουλειάς μου. Οι γονείς νιώθουν καταβεβλημένοι. Τα παιδιά νιώθουν καταβεβλημένα. Και οι αριθμοί αποτυπώνουν αυτό που οι οικογένειες ήδη γνωρίζουν.

Σχεδόν ένας στους τρεις εφήβους πληροί πλέον τα κριτήρια για αγχώδη διαταραχή. Οι διαγνώσεις κατάθλιψης στους εφήβους έχουν υπερδιπλασιαστεί από το 2010. Οι παιδιατρικές νοσηλείες για αυτοκτονικό ιδεασμό έχουν αυξηθεί δραματικά την τελευταία δεκαετία.

Πρέπει να αναρωτηθούμε πώς φτάσαμε ως εδώ και να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να βρουν τον δρόμο τους προς τη συναισθηματική ανθεκτικότητα.

Πώς φτάσαμε ως εδώ;

Αυτή η κρίση δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Είναι το αποτέλεσμα μιας κουλτούρας που είναι θεμελιωδώς ασύμβατη με την ανάπτυξη του παιδιού.

Οι βασικοί παράγοντες που βλέπω καθημερινά είναι οι εξής:

1. Χρόνιο στρες και υπερφορτωμένο πρόγραμμα

Τα παιδιά σήμερα ζουν σαν μικροί ενήλικες. Η καθημερινότητά τους είναι γεμάτη, χωρίς να προβλέπεται χρόνος για ανάπαυση. Ο εγκέφαλός τους δεν σταματάει να δουλεύει.

Η έρευνα δείχνει ότι το χρόνιο στρες αναδιαμορφώνει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, επηρεάζοντας τον ιππόκαμπο, την αμυγδαλή και τον προμετωπιαίο φλοιό — περιοχές που ρυθμίζουν τη μνήμη, τη διάθεση και την εκτελεστική λειτουργία.

2. Στέρηση ύπνου

Τα περισσότερα παιδιά και έφηβοι στερούνται ύπνο — όχι απλά λίγο, αλλά ώρες — και αυτή η χρόνια απώλεια ύπνου συνδέεται στενά με αστάθεια στη διάθεση, υψηλότερα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης, συμπεριφορικές δυσκολίες και μειωμένη συναισθηματική αυτορρύθμιση. Ένα μεγάλο μέρος αυτής της στέρησης οφείλεται στον σύγχρονο τρόπο ζωής: χρήση οθονών αργά τη νύχτα, πολύ πρωινή έναρξη του σχολείου, περιβάλλον που δημιουργεί υπερδιέγερση, κοινωνική πίεση, έκθεση στο μπλε φως που διαταράσσει τη μελατονίνη, ακατάστατες συνήθειες, και ο γενικότερος ρυθμός της παιδικής ηλικίας σήμερα.

Όταν ο εγκέφαλος ενός παιδιού δεν αναπαύεται όσο χρειάζεται, το συναισθηματικό «σύστημα φρένων» του δεν μπορεί να λειτουργήσει όπως θα έπρεπε. Τότε τα πάντα, από ξεσπάσματα έως ευερεθιστότητα και άγχος, γίνονται πολύ πιο έντονα.

3. Η αύξηση του χρόνου στις οθόνες

Ο ‘ελέφαντας στο δωμάτιο’. Η υπερβολική έκθεση σε οθόνες — ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε περιεχόμενο με γρήγορες εναλλαγές — υπερδιεγείρει το νευρικό σύστημα, διαταράσσει τα επίπεδα ντοπαμίνης και αυξάνει το άγχος, τη σύγκριση με τους άλλους και τα καταθλιπτικά συμπτώματα.

Ένα μεγάλο μέρος αυτού είναι βιολογικό· η διαρκής «καινοτομία» του ψηφιακού περιεχομένου προκαλεί επαναλαμβανόμενες κορυφώσεις ντοπαμίνης, που κρατούν τον εγκέφαλο σε κατάσταση αναζήτησης, καθιστώντας την ηρεμία, τη συγκέντρωση και την ικανοποίηση ολοένα και πιο μακρινές. Το μπλε φως ‘λέει’ στον εγκέφαλο να παραμείνει σε εγρήγορση, καταστέλλοντας τη μελατονίνη και διατηρώντας το νευρικό σύστημα σε κατάσταση συνεχούς διέγερσης.

Επειδή οι οθόνες είναι διαδραστικές — κύλιση, «μου αρέσει», σχόλια, γρήγορες οπτικές αλλαγέ — ο εγκέφαλος μαθαίνει να προσδοκά διαρκώς περισσότερα ερεθίσματα, άρα δεν ηρεμεί ποτέ πραγματικά. Με τον καιρό, αυτός ο συνδυασμός προγραμματίζει τα παιδιά να είναι σε συνεχή επαγρύπνηση, ανίκανα να περιέλθουν σε κατάσταση ξεκούρασης, ηρεμίας και συναισθηματικής αυτορρύθμιση.

Μια μελέτη του 2023, που δημοσιεύτηκε στο JAMA Pediatrics, συνέδεσε την υψηλή χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης με δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο που σχετίζονται με τη συναισθηματική ευαισθησία.

4. Επεξεργασμένες τροφές και έλλειψη θρεπτικών συστατικών

Η αύξηση των υπερ-επεξεργασμένων τροφών, των τεχνητών χρωστικών, της υψηλής πρόσληψης ζάχαρης, των χαμηλών επιπέδων ωμέγα-3 και της εντερικής δυσβίωσης επηρεάζει άμεσα τη διάθεση και τη συμπεριφορά, επειδή η φλεγμονή στο έντερο ισοδυναμεί με φλεγμονή στον εγκέφαλο. Ο άξονας εντέρου-εγκεφάλου δεν είναι θεωρία· είναι μία από τις πιο καλά τεκμηριωμένες οδούς στην παιδιατρική νευροβιολογία.

Τα παιδιά σήμερα παρουσιάζουν επίσης συχνά ελλείψεις σε μαγνήσιο, ψευδάργυρο, σίδηρο, ωμέγα-3 και βιταμίνες του συμπλέγματος Β —όλα θρεπτικά συστατικά που απαιτούνται για σταθερή διάθεση, ήρεμη συμπεριφορά και υγιή παραγωγή νευροδιαβιβαστών. Όταν αυτά μειώνονται, ο εγκέφαλος γίνεται πιο ευάλωτος· αυξάνεται η ευερεθιστότητα, μειώνεται η συγκέντρωση, αποδυναμώνεται η συναισθηματική αυτορρύθμιση και εντείνεται το άγχος.

Διατροφικά μοτίβα που προκαλούν αιχμές στο σάκχαρο του αίματος δημιουργούν έναν κύκλο· οι απότομες διακυμάνσεις της γλυκόζης πυροδοτεί αυξήσεις κορτιζόλης, οι οποίες πυροδοτούν έκκριση αδρεναλίνης, οδηγώντας σε «χαοτική» συμπεριφορά και κατάρρευση.

Με άλλα λόγια, ένα απορρυθμισμένο έντερο οδηγεί σε ένα απορρυθμισμένο παιδί. Η διατροφή δεν είναι όλη ο μόνος λόγος, αλλά είναι ένας από τους πιο υποτιμημένους παράγοντες που οδηγούν σε συμπεριφορικά ζητήματα στα παιδιά σήμερα.

5. Η απώλεια του παιχνιδιού σε εξωτερικούς χώρους

Τα παιδιά σήμερα περνούν το 90% του χρόνου τους σε εσωτερικούς χώρους. Το ελεύθερο παιχνίδι —ο σημαντικότερος φυσικός ρυθμιστής του νευρικού συστήματος— έχει αντικατασταθεί από ακαδημαϊκές υποχρεώσεις, δομημένες δραστηριότητες και οθόνες.

Η μοναξιά, ακόμη και στα παιδιά, έχει εξελιχθεί σε παράγοντα κινδύνου για την ψυχική υγεία.

6. Η διαταραχή της πανδημίας

Τα κλειστά σχολεία, η κοινωνική απομόνωση και το χρόνιο οικογενειακό στρες δημιούργησαν μια πρωτοφανή ψυχολογική δοκιμασία —ειδικά για τους εφήβους. Η απαγόρευση κυκλοφορίας ήταν μόνο το γεγονός ότι «τα παιδιά δεν πήγαιναν σχολείο». Ήταν η αποδόμηση κάθε προστατευτικού παράγοντα που σταθεροποιεί τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, δεδομένα από τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH) και πολλαπλά παιδιατρικά νοσοκομεία έδειξαν τις υψηλότερες αυξήσεις που έχουν καταγραφεί ποτέ σε άγχος, κατάθλιψη, αυτοτραυματισμό και επισκέψεις στα επείγοντα για θέματα ψυχικής υγείας σε εφήβους. Γιατί; Η εφηβεία εξαρτάται από προβλέψιμη δομή, αλληλεπίδραση με συνομηλίκους, σωματική κίνηση, διερεύνηση ταυτότητας και πρόσωπο με πρόσωπο συναισθηματική ρύθμιση. Από τη μια στιγμή στην άλλη, όλα αυτά εξαφανίστηκαν.

Πολλοί έφηβοι ήταν:

Κοινωνικά απομονωμένοι κατά τη διάρκεια της πιο κοινωνικά καθοδηγούμενης περιόδου της ανθρώπινης ανάπτυξης
Σωματικά αδρανείς, κάτι που επιδεινώνει τις διαταραχές διάθεσης μειώνοντας τον εγκεφαλικό νευροτροφικό παράγοντα και τη δραστηριότητα της σεροτονίνης
Χρόνια συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο, αντικαθιστώντας την πραγματική ανθρώπινη σύνδεση με την ψηφιακή διέγερση
Επιβαρυμένοι από το στρες των γονέων τους, τις οικονομικές πιέσεις, το πένθος και την αβεβαιότητα
Αντιμέτωποι με ένα «πάγωμα» της ταυτότητάς τους, καθώς σημαντικά ορόσημα, αθλητισμός, φιλίες και η πορεία προς την ανεξαρτησία έμπαιναν σε παύση

Για ορισμένα παιδιά, η μοναξιά ήταν μεγάλη. Η χρόνια μοναξιά πλέον αναγνωρίζεται ως σημαντικός παράγοντας κινδύνου για άγχος, κατάθλιψη, κακό ύπνο, δυσλειτουργία εκτελεστικών λειτουργιών και ακόμη και για αλλοιωμένη ανοσολογική δραστηριότητα.

Οι έφηβοι δεν ξεπέρασαν στην προηγούμενη κατάσταση. Πολλοί εξακολουθούν να ζουν με τις συνέπειες της απαγόρευσης κυκλοφορίας και της πανδημίας — με νευρικά συστήματα κολλημένα στην επαγρύπνηση, κοινωνική αυτοπεποίθηση που υστερεί, ακαδημαϊκή υπερφόρτωση και συναισθηματική ευθραυστότητα. Όταν κατανοεί κανείς το βάθος της διαταραχής, η κρίση που βλέπουμε σήμερα αποκτά μια σπαρακτική λογική.

7 βήματα για την αποκατάσταση της ψυχικής υγείας του παιδιού σας

Το άγχος στην παιδική ηλικία συχνά ανταποκρίνεται έντονα σε θεμελιώδεις παρεμβάσεις —αλλαγές που δεν απαιτούν συνταγές, αλλά απαιτούν δέσμευση και συνέπεια.

1. Προστατέψτε τον ύπνο

Τα σταθερά ωράρια ύπνου, η αποφυγή οθονών 60 έως 90 λεπτά πριν από τον ύπνο, ένα δροσερό, σκοτεινό υπνοδωμάτιο και χαλαρωτικές συνήθειες πριν τον ύπνο δημιουργούν το θεμέλιο για υγιή ύπνο.

Αυτή είναι η υπ’ αριθμόν 1 παρέμβαση με τη μεγαλύτερη απόδοση.

2. Μειώστε τη διέγερση

Ο περιορισμός περιεχομένου γρήγορου ρυθμού που προκαλεί κορυφώσεις ντοπαμίνης, η απομάκρυνση των τηλεφώνων από τα υπνοδωμάτια και η δημιουργία καθημερινών «διαλειμμάτων από την τεχνολογία» δίνουν στο νευρικό σύστημα των παιδιών χρόνο να επαναρρυθμιστεί.

Τα παιδιά χρειάζονται την πλήξη για να αναπτύξουν συναισθηματική ανθεκτικότητα.

3. Δώστε προτεραιότητα στη διατροφή

Μια ισορροπημένη, αντιφλεγμονώδης διατροφή υποστηρίζει τη διάθεση. Αυτό περιλαμβάνει υγιή λιπαρά όπως αβοκάντο, ξηρούς καρπούς και ελαιόλαδο, τροφές πλούσιες σε ωμέγα-3, γεύματα πλούσια σε πρωτεΐνη, τροφές που έχουν υποστεί ζύμωση, καθώς και περιορισμό χρωστικών, πρόσθετων και επεξεργασμένων ενδιάμεσων γευμάτων.

Απλές αλλαγές οδηγούν σε προβλέψιμες συναισθηματικές μετατοπίσεις.

4. Κινήστε το σώμα κάθε μέρα

Η κίνηση δεν είναι προαιρετική για τα παιδιά με άγχος. Η άσκηση αυξάνει φυσικά τη σεροτονίνη και άλλους νευροδιαβιβαστές, βελτιώνοντας τη διάθεση και τη λειτουργία του εγκεφάλου.

5. Ενισχύστε την ικανότητα αυτορρύθμισης

Τα παιδιά χρειάζονται εργαλεία όπως βαθιές αναπνοές, τεχνικές «γείωσης», έκθεση στη φύση, γιόγκα και πρακτικές ενσυνειδητότητας.

6. Επαναφέρετε την κοινωνική σύνδεση και το ελεύθερο παιχνίδι

Τα παιδιά έχουν θεμελιώδη ανάγκη για αυθεντική σύνδεση και ελεύθερο χρόνο με συνομήλικους. Μέσω του παιχνιδιού, τα παιδιά ρυθμίζουν φυσικά τις ορμόνες του στρες και αναπτύσσουν βασικές κοινωνικο-συναισθηματικές δεξιότητες.

Οι ισχυρές φιλίες παρέχουν προστατευτικό «μαξιλάρι» απέναντι στις προκλήσεις της ψυχικής υγείας, ενώ ο χρόνος στη φύση βοηθά να αποκατασταθούν νευρικά συστήματα που έχουν καταπονηθεί από τη διαρκή διέγερση της σύγχρονης ζωής.

Αυτά δεν είναι πολυτέλειες —είναι βιολογικές αναγκαιότητες για υγιή ανάπτυξη.

7. Προχωρήστε σε στοχευμένες εξετάσεις όταν χρειάζεται

Αν τα συμπτώματα επιμένουν, στοχευμένες εξετάσεις μπορούν να εντοπίσουν ελλείψεις θρεπτικών συστατικών, εντερική φλεγμονή, ευαισθησίες σε τροφές και ορμονική ανισορροπία.

Οι εξετάσεις μετατρέπουν τις εικασίες σε σαφήνεια.

Συμπέρασμα

Το άγχος και η κατάθλιψη δεν είναι απλώς προβλήματα του εγκεφάλου. Είναι καταστάσεις που αφορούν ολόκληρο το σώμα και ολόκληρο το περιβάλλον.

Τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται όταν σταθεροποιούμε το νευρικό σύστημα, μειώνουμε την υπερφόρτωση, βελτιώνουμε τον ύπνο και τη διατροφή, αποκαθιστούμε τη σύνδεση και το παιχνίδι και αντιμετωπίζουμε τις ρίζες του προβλήματος, όχι μόνο τα συμπτώματα.

Τα παιδιά δεν είναι «προβληματικά» —ανταποκρίνονται σε έναν κόσμο που έχει γίνει αναπτυξιακά εχθρικός.

Όταν δημιουργούμε ξανά συνθήκες που ανταποκρίνονται στις φυσικές ανάγκες των παιδιών, η επαναφορά της ισορροπίας γίνεται δυνατή

Του Joel Warsh

Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτό το άρθρο είναι του συγγραφέα και δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ ανάγκην τις απόψεις της εφημερίδας The Epoch Times.

Σε εκατοντάδες χιλιάδες ζωές εκτιμάται το κόστος μιας κινεζικής εισβολής στην Ταϊβάν

Παρασκευή, 09 Ιαν, 2026Παρασκευή, 09 Ιαν, 2026 Από FRANK FANG

Το κινεζικό κομμουνιστικό καθεστώς θα υφίστατο «τεράστιες» απώλειες σε μια αποτυχημένη σύγκρουση για την Ταϊβάν, συμπεριλαμβανομένου του θανάτου περίπου 100.000 στελεχών, προειδοποίησε δεξαμενή σκέψης με έδρα την Ουάσιγκτον σε έκθεση που δημοσιεύθηκε στις 5 Ιανουαρίου.

Η έκθεση του German Marshall Fund, με τίτλο «Αν η Κίνα επιτεθεί στην Ταϊβάν» («If China Attacks Taiwan»), εξετάζει τις συνέπειες για την Κίνα σε δύο σενάρια — μια «μικρή σύγκρουση» και έναν «μεγάλο πόλεμο» — που θα μπορούσαν να εκδηλωθούν κάποια στιγμή μεταξύ 2026 και 2030.

Το κινεζικό καθεστώς θεωρεί ότι η Ταϊβάν αποτελεί μέρος της επικράτειάς του και δεν έχει αποκηρύξει τη χρήση βίας για την κατάληψη της. Αμερικανοί αξιωματούχοι πιθανολογούν ότι η Κίνα θα μπορούσε να επιτεθεί στην Ταϊβάν έως το 2027.

Σύμφωνα με το σενάριο του μεγάλου πολέμου, η Κίνα θα εισέβαλλε στην Ταϊβάν με αμφίβιες δυνάμεις, συνοδευόμενες από αρχικά πυραυλικά πλήγματα κατά του στρατού της Ταϊβάν και των αμερικανικών δυνάμεων στην Ιαπωνία και στο Γκουάμ. Οι κινεζικές δυνάμεις εισβολής θα αποβιβάζονταν στην Ταϊβάν, αλλά θα δυσκολεύονταν να διατηρήσουν τις πολεμικές τους επιχειρήσεις, καθώς οι ταϊβανέζικες και οι αμερικανικές δυνάμεις θα πραγματοποιούσαν συνεχή πλήγματα σε κινεζικά πλοία και αεροσκάφη που θα επιχειρούσαν να μεταφέρουν προμήθειες και ενισχύσεις μέσω του Στενού της Ταϊβάν.

Ύστερα από «αρκετούς μήνες σφοδρών μαχών», ο κινεζικός στρατός θα υποχωρούσε από την Ταϊβάν, αλλά θα διατηρούσε τον έλεγχο των ταϊβανέζικων νησιών Κίνμεν και Μάτσου, τα οποία βρίσκονται ανοικτά της ακτής, ανέφεραν οι συντάκτες.

Εκτιμάται ότι η Κίνα θα είχε 100.000 απώλειες κατά τη διάρκεια της εισβολής. Παράλληλα, σύμφωνα με την έκθεση, η Ταϊβάν θα είχε ~50.000 στρατιωτικές απώλειες και ισάριθμους θανάτους αμάχων, οι Ηνωμένες Πολιτείες 5.000 στρατιωτικές απώλειες και 1.000 απώλειες αμάχων, ενώ η Ιαπωνία θα έχανε 1.000 στρατιωτικούς και 500 αμάχους.

Ο μηχανισμός προπαγάνδας του Πεκίνου θα προσπαθούσε να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ενός τέτοιου πολέμου ως «νίκη», πιθανότατα πλαισιώνοντάς το ως «μάθημα προς την Ταϊβάν», δεδομένης της δυνατότητας των κινεζικών δυνάμεων να καταλάβουν τα δύο ταϊβανέζικα νησιά, ανέφερε η έκθεση. Ωστόσο, ο μέγεθος της στρατιωτικής απώλειας θα ήταν «πολύ μεγάλο για να αποκρυφθεί» από το κοινό και θα έπληττε τη σχέση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (ΚΚΚ) με τον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (ΛΑΣ).

Οι συντάκτες σημείωσαν ότι το στρατιωτικό προσωπικό δεν θα πειθόταν πως το αποτέλεσμα ήταν κάτι άλλο πέρα από εθνική ταπείνωση, προσθέτοντας ότι οι αρχές του ΚΚΚ θα επιχειρούσαν να μεταθέσουν την ευθύνη προχωρώντας σε «εκκαθαρίσεις» διοικητών του ΛΑΣ που θα κρίνονταν «ανίκανοι» ή «μη πιστοί». Σύμφωνα με την έκθεση, το σενάριο καταλήγει με τη μετατόπιση της υποστήριξης του Στρατού προς έναν αντίπαλο πολιτικό ηγέτη ή ακόμη και με ένα πραξικόπημα με στόχο την αποκατάσταση της εθνικής υπερηφάνειας.

Οι οικονομικές συνέπειες θα ήταν «τεράστιες» και «καταστροφικές», αναφέρουν οι συντάκτες, καθώς ο μεγάλος πόλεμος θα οδηγούσε σε «σχεδόν πλήρες εμπάργκο» στο εμπόριο με την Κίνα.

Η έκθεση υποστηρίζει ότι η απειλή για την παγκόσμια ζήτηση των κινεζικών εξαγωγών είναι πλέον πολύ πιο κρίσιμη για τη θεμελιώδη υγεία της οικονομίας της χώρας σε σχέση με πριν από πέντε χρόνια, επειδή η εγχώρια ζήτηση έχει αποδυναμωθεί τόσο απότομα. Ως αιτία ανέφερε τα προβλήματα της κινεζικής αγοράς ακινήτων και το επακόλουθο τέλος της «άνευ προηγουμένου πιστωτικής και επενδυτικής φούσκας».

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επέβαλλαν κυρώσεις στην Κίνα, πιθανότατα στοχεύοντας την κινεζική κεντρική τράπεζα, και οι κινήσεις αυτές θα οδηγούσαν σε «αποδυνάμωση του κινεζικού γουάν έναντι του αμερικανικού δολαρίου». Αυτή η υποτίμηση θα έπληττε την ικανότητα του Πεκίνου να εισάγει ενέργεια και άλλες πρώτες ύλες.

Η έκθεση υποστηρίζει ακόμη ότι το Χονγκ Κονγκ πιθανότατα θα έπαυε να είναι παγκόσμιο χρηματοοικονομικό κέντρο μόλις επιβάλλονταν κυρώσεις και εμπάργκο στο κινεζικό εμπόριο, καθώς το Πεκίνο θα είχε κίνητρο να αποτρέψει τη φυγή κεφαλαίων μέσω της πόλης.

Όσον αφορά το διεθνές κύρος, οι συντάκτες ανέφεραν ότι το σενάριο του μεγάλου πολέμου θα μπορούσε να θέσει τις κινεζικές Αρχές σε «αμυντική» διπλωματική θέση, ενώ θα αποδεικνυόταν λανθασμένο το μακροχρόνιο αφήγημα του ΚΚΚ περί «αναπόφευκτης ανόδου».

Σύμφωνα με την έκθεση, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους θα ανακαλούσαν πιθανότατα τους πρεσβευτές τους, θα απέλαυναν προσωπικό των κινεζικών πρεσβειών και θα αποχωρούσαν από συνέδρια και άλλους διαλόγους στην Κίνα και με Κινέζους συνομιλητές. Περαιτέρω, ορισμένες χώρες ίσως αποσύρονταν από έργα της Πρωτοβουλίας «Μία ζώνη, ένας δρόμος» ή θα υποβάθμιζαν τη συνεργασία τους με τους BRICS.

Οι BRICS — ακρωνύμιο για τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία, την Κίνα και τη Νότια Αφρική — είναι ένα οικονομικό μπλοκ που περιλαμβάνει έντεκα (11) χώρες και αντιμετωπίζεται από το ΚΚΚ ως αντίβαρο σε μια διεθνή τάξη υπό δυτική ηγεσία.

Η Κίνα θα μπορούσε να εμπλακεί σε σύγκρουση με την Ταϊβάν λόγω λανθασμένων υπολογισμών. Η έκθεση αναφέρει ότι Κινέζοι αξιωματούχοι ενδέχεται να υπερεκτιμήσουν τις δυνατότητες του ΛΑΣ πριν από την έναρξη μιας σύγκρουσης.

Σύμφωνα με την έκθεση, δεδομένης της έκτασης και του μεγέθους των πρόσφατων εκκαθαρίσεων στον στρατό, που αποδίδονται στον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ, θα ήταν κατανοητό αν οι δυνατότητες του ΛΑΣ έχουν υπονομευθεί. Ωστόσο, αναφέρεται ότι ανώτατοι αξιωματικοί μπορεί να μην είναι πρόθυμοι να απογοητεύσουν την πολιτική ηγεσία, επιτρέποντάς της να προχωρήσει με τη λανθασμένη προσδοκία ότι η νίκη σε μια σύγκρουση είναι σχεδόν βέβαιη.

Τον Οκτώβριο, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας καθαίρεσε εννέα ανώτατους στρατιωτικούς αξιωματούχους για φερόμενη διαφθορά και κατάχρηση εξουσίας. Μεταξύ τους ήταν και ο Χε Γουεϊντόνγκ, ο οποίος υπήρξε κάποτε ο δεύτερος υψηλότερα ιστάμενος ένστολος αξιωματικός της Κίνας, ως αντιπρόεδρος της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής.

Η παθητική περιήγηση στο κινητό αργά τη νύχτα συνδέεται με αυξημένη ευαλωτότητα

Τετάρτη, 07 Ιαν, 2026Τρίτη, 06 Ιαν, 2026 Από EPOCH TIMES

Πρόσφατη έρευνα σε ενήλικες υψηλού κινδύνου για αυτοκτονία έδειξε ότι αυτό που κάνουν οι άνθρωποι στα τηλέφωνά τους μετά τη δύση του ήλιου διαμορφώνει το πώς αισθάνονται την επόμενη ημέρα. Η αδιάλειπτη παρακολούθηση αρνητικών ειδήσεων αργά τη νύχτα αυξάνει τις πιθανότητες αυτοκτονίας, αλλά το να στείλει κανείς μήνυμα στις 3 τα ξημερώματα δεν έχει το ίδιο αποτέλεσμα, διαπίστωσε νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open.

Η νυχτερινή συμπεριφορά στο κινητό «δεν είναι ομοιόμορφα επιβλαβής», δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times η Μπρουκ Άμμερμαν (Brooke Ammerman), καθηγήτρια ψυχολογίας στο University of Wisconsin, στο Μάντισον, και μία από τους συγγραφείς της μελέτης, διευκρινίζοντας ότι «αυτό που πραγματικά έχει σημασία είναι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιεί κανείς το τηλέφωνό του. […] Αναμέναμε πως η νυχτερινή χρήση θα ήταν προβληματική, [ωστόσο] το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν η ενεργή ενασχόληση μέσα στη νύχτα, δηλαδή ότι συνδεόταν με χαμηλότερο κίνδυνο την επόμενη ημέρα [σε άτομα υψηλού κινδύνου]».

Περιήγηση έναντι ανταλλαγής μηνυμάτων

Για τέσσερις εβδομάδες, οι ερευνητές παρακολούθησαν 79 ενήλικες στο Σάουθ Μπεντ της Ιντιάνα — 54 γυναίκες και 25 άνδρες, με μέσο όρο ηλικίας τα 35 έτη — οι οποίοι όλοι είχαν αυτοκτονικές σκέψεις ή συμπεριφορές στο πρόσφατο παρελθόν τους.

Οι ερευνητές λάμβαναν στιγμιότυπα οθόνης της δραστηριότητας των τηλεφώνων τους κάθε λίγα δευτερόλεπτα και κατηγοριοποιούσαν τη χρήση της οθόνης ως παθητική ή ενεργή.

Ορισμένες δραστηριότητες απαιτούν ελάχιστη σκέψη ή κίνηση — όπως η περιήγηση σε ροές ειδήσεων ή η παρακολούθηση σύντομων βίντεο — ενώ άλλες απαιτούν μεγαλύτερη εμπλοκή, όπως η αποστολή μηνυμάτων, η πληκτρολόγηση και η διαδικτυακή αναζήτηση. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν καθημερινά ερωτηματολόγια σχετικά με τη διάθεσή τους και τυχόν σκέψεις αυτοκτονίας. Στη συνέχεια, η χρήση του τηλεφώνου και οι ημερήσιες βαθμολογίες διάθεσης αναλύθηκαν με μοντέλο μηχανικής μάθησης, το οποίο ανέδειξε μοτίβα που συνδέονται με αυτοκτονικές τάσεις.

Όπως ήταν αναμενόμενο, όσοι δεν χρησιμοποιούσαν το τηλέφωνό τους για επτά έως εννέα ώρες μέσα στη νύχτα — κάτι που συνήθως αντανακλά αδιάλειπτο ύπνο — ανέφεραν τις λιγότερες αυτοκτονικές σκέψεις. Ακολουθούσαν όσοι είχαν τέσσερις έως επτά ώρες χωρίς χρήση τηλεφώνου, παρουσιάζοντας υψηλότερο κίνδυνο, στοιχείο που υποδηλώνει ότι ο μειωμένος ή διαταραγμένος ύπνος αυξάνει την ευαλωτότητα. Η χρήση τηλεφώνου νωρίς το πρωί συσχετίστηκε με ελαφρώς υψηλότερο κίνδυνο, ωστόσο παρέμεινε λιγότερο επικίνδυνη από την περιήγηση αργά το βράδυ.

Μεταξύ των συμμετεχόντων που χρησιμοποιούσαν το τηλέφωνό τους τη νύχτα, η παθητική περιήγηση μεταξύ 23:00 και 01:00 συνδέθηκε με τον υψηλότερο κίνδυνο για την επόμενη ημέρα, ενώ η ενεργή χρήση μέσα στη νύχτα, μεταξύ 01:00 και 05:00 — όπως η πληκτρολόγηση ή η ανταλλαγή μηνυμάτων — συνδέθηκε με λιγότερες αυτοκτονικές σκέψεις σε σύγκριση με όσους χρησιμοποιούσαν παθητικά το τηλέφωνό τους την ίδια χρονική περίοδο.

Τα ευρήματα αυτά αντανακλούν συσχετίσεις και όχι αιτιότητα, ωστόσο προσφέρουν νέα στοιχεία για το πώς η νυχτερινή συμπεριφορά και η συναισθηματική ευαλωτότητα μπορεί να αλληλεπιδρούν.

Η ισχυρότερη «ασπίδα» απέναντι στις αυτοκτονικές σκέψεις

Ο σταθερός, αδιάλειπτος ύπνος αποτελεί μία από τις ισχυρότερες «ασπίδες» απέναντι στις διακυμάνσεις της διάθεσης. Ακόμη και ήπια απώλεια ύπνου μπορεί να οδηγήσει σε ευερεθιστότητα, διαρκή ανακύκλωση σκέψεων ή αίσθημα απελπισίας.

Από πλευράς ύπνου, «κανένας από τους δύο [τύπους νυχτερινής χρήσης] δεν είναι καλός», δήλωσε ο Μάικλ Νάντορφ (Michael Nadorff), καθηγητής ψυχολογίας στο Mississippi State University, που μελετά τον ύπνο, την τεχνολογία και τον κίνδυνο αυτοκτονίας, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη. Όπως ανέφερε στην Epoch Times μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, «όταν δεν κοιμόμαστε αρκετά, υπάρχουν πολλές επιπτώσεις», μία από τις οποίες είναι η συναισθηματική απορρύθμιση. Όπως εξηγεί, η έλλειψη ύπνου αποδυναμώνει την ικανότητα του εγκεφάλου να ρυθμίζει τα συναισθήματα: οι άνθρωποι «γίνονται πιο ευαίσθητοι στον πόνο, λιγότερο οξυδερκείς γνωστικά, η διάθεσή τους επιδεινώνεται· σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής γίνεται πιο δύσκολη ή χειρότερη».

Αυτού του είδους η ευαλωτότητα μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονη σε άτομα επιρρεπή σε αυτοκτονικές σκέψεις. «Κατά μέσο όρο, για ανθρώπους με ιστορικό αυτοκτονικών σκέψεων, [το να μην κοιμούνται αρκετά] αυξάνει την πιθανότητα να σκεφτούν την αυτοκτονία», ανέφερε η Άμμερμαν.

Η Άμμερμαν εκτιμά ότι η συμπεριφορά στο κινητό λειτουργεί ως δείκτης των κινδύνων που συνεπάγεται ο διαταραγμένος ύπνος. Όπως εξήγησε, το να χρησιμοποιεί κανείς το τηλέφωνο «είτε πολύ αργά, είτε στη μέση της νύχτας, είτε νωρίς το πρωί διαταράσσει αυτό που θα θεωρούσαμε τυπικό κύκλο ύπνου».

Οι ώρες πριν από τον ύπνο συχνά ανοίγουν ένα «παράθυρο» νυχτερινής ευαλωτότητας, καθώς η κοινωνική επαφή μειώνεται με λιγότερα μηνύματα, και η απουσία αντιπερισπασμών αφήνει περισσότερο χώρο στις ανησυχίες να διογκωθούν. Η περιήγηση στο διαδίκτυο μπορεί να φέρει στην επιφάνεια αναστατωτικό ή συναισθηματικά φορτισμένο περιεχόμενο, καθιστώντας τους ανθρώπους πιο αντιδραστικούς ακριβώς τη στιγμή που προσπαθούν να χαλαρώσουν.

Τα τηλέφωνα προσθέτουν και ένα επιπλέον επίπεδο διαταραχής. Ο Νάντορφ τα χαρακτήρισε «εχθρό του ύπνου», επισημαίνοντας ότι προσφέρουν έναν εύκολο αντιπερισπασμό και εκπέμπουν μπλε φως που καταστέλλει τη μελατονίνη, την ορμόνη που βοηθά το σώμα να περάσει σε νυχτερινή λειτουργία, διαταράσσοντας έτσι «τους κιρκαδικούς μας ρυθμούς».

Η δραστηριότητα αντανακλά την ψυχική κατάσταση

Η παρατήρηση του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τα τηλέφωνά τους μπορεί να αποκαλύψει πολλά για τη διάθεσή τους. Η παθητική περιήγηση στο διαδίκτυο μπορεί να υποδηλώνει χαμηλή διάθεση ή απόσυρση, ενώ η πληκτρολόγηση και η ανταλλαγή μηνυμάτων συνήθως δείχνουν ότι κάποιος είναι ενεργός ή συνδέεται με άλλους.

Σύμφωνα με τον Νάντορφ, η παθητική περιήγηση μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε μεγαλύτερη μοναξιά, αλλά και σε κοινωνική σύγκριση. Ο ίδιος υποψιάζεται ότι η παθητική νυχτερινή χρήση του τηλεφώνου αφορά συχνά πλατφόρμες κοινωνικών μέσων, τις οποίες προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει με αρνητικές συνέπειες για την ψυχική υγεία, όπως αυξημένο άγχος, κατάθλιψη, χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και κακό ύπνο. Η παθητική περιήγηση τη νύχτα θα μπορούσε να πυροδοτήσει επαναλαμβανόμενες ανησυχίες ή αρνητική αυτοκριτική — σκέψεις για παλαιότερες συγκρούσεις, εκκρεμότητες ή προσωπικές δυσκολίες — οι οποίες αναπόφευκτα διαταράσσουν τον ύπνο και επηρεάζουν το πώς αισθάνεται κάποιος την επόμενη ημέρα.

Η ενεργή χρήση, ωστόσο, μπορεί να σημαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό. Αν, όπως είπε ο Νάντορφ, «χρησιμοποιούν το πληκτρολόγιο», είναι πιο πιθανό «να επικοινωνούν με άλλους ή να κάνουν κάποια δραστηριότητα με συγκεκριμένο στόχο». Αυτό συνάδει με την ερμηνεία της μελέτης ότι η πληκτρολόγηση μέσα στη νύχτα μπορεί να αντανακλά τρόπους αντιμετώπισης. Είναι πιο πιθανό η ανταλλαγή μηνυμάτων με έναν φίλο, η απόσπαση της προσοχής από βασανιστικές σκέψεις ή το γράψιμο σε μια εφαρμογή να συμβάλουν κατά των αυτοκτονικών ιδεασμών και των αρνητικών σκέψεων εν γένει.

«Δεν μπορέσαμε να διερευνήσουμε τα κίνητρα σε αυτή τη μελέτη», ανέφερε η Άμμερμαν, ωστόσο «όταν υπάρχει πληκτρολόγιο, τουλάχιστον γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι αναζητούν κάτι. Είτε πρόκειται για κοινωνική υποστήριξη, είτε για ενασχόληση με μια εφαρμογή, είτε ακόμη και για κάτι όπως η καταγραφή σκέψεων, παράγουν κάτι — και αυτό πραγματικά υποδηλώνει ότι θα μπορούσε να είναι μία στρατηγική διαχείρισης».

Παρόλα αυτά, ο Νάντορφ προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να θεωρείται η χρήση τηλεφώνου μέσα στη νύχτα ως συνολικά ωφέλιμη. Συνιστά «την αποφυγή συσκευών όπως το τηλέφωνο» και να μην χρησιμοποιείται αυτή η μελέτη ως δικαιολογία για την εκτέλεση εργασιών πληκτρολόγησης αντί για περιήγηση.

Τι μπορείτε να κάνετε

Με την αυτοκτονία να βρίσκεται σε επίπεδα-ρεκόρ — σχεδόν 50.000 Αμερικανοί αυτοκτόνησαν το 2022, ενώ οι άνδρες αυτοκτονούν με ρυθμό περίπου τετραπλάσιο από τις γυναίκες — η μελέτη ενισχύει μια διαχρονική συμβουλή· το να εξασφαλίζει κανείς επτά έως εννέα ώρες χωρίς τηλέφωνο τη νύχτα, δηλαδή ουσιαστικά αδιάλειπτο ύπνο, παραμένει το πιο ικανό προστατευτικό μέτρο.

Ο Νάντορφ προτείνει πρακτικά βήματα για να γίνει αυτό:

Περιορίστε τις συσκευές που εκπέμπουν μπλε φως: Ο Νάντορφ ανέφερε ότι, όταν κάποιος είναι ξύπνιος τη νύχτα, καλό είναι να ελαχιστοποιεί την έκθεσή του στο μπλε φως, επισημαίνοντας ότι τα κινητά και τα τάμπλετ είναι οι μεγαλύτεροι «ένοχοι».
Κάντε κάτι χαλαρωτικό μακριά από το κρεβάτι: Η ανάγνωση ενός βιβλίου ή η παρακολούθηση μιας εκπομπής χαμηλής διέγερσης μπορεί να βοηθήσει να χαλαρώσει κανείς. Σημείωσε επίσης ότι οι τηλεοράσεις εκπέμπουν λιγότερο μπλε φως, προσθέτοντας ότι είναι προτιμότερο να γίνονται τέτοιες δραστηριότητες εκτός υπνοδωματίου, ώστε το κρεβάτι να παραμένει συνδεδεμένο με τον ύπνο.
Επιστρέψτε στο κρεβάτι μόνο όταν νιώθετε υπνηλία: Αυτό ενισχύει τη σύνδεση που δημιουργεί ο εγκέφαλος ανάμεσα στο κρεβάτι και το να αποκοιμάται κανείς.
Μην χρησιμοποιείτε τη μελέτη ως δικαιολογία για να πληκτρολογείτε περισσότερο στις 3 τα ξημερώματα: Παρότι η έρευνα διαπίστωσε ότι η πληκτρολόγηση μερικές φορές συμπίπτει με χαμηλότερο κίνδυνο αυτοκτονίας την επόμενη ημέρα, ο Νάντορφ τόνισε ότι δεν πρόκειται για υγιή στρατηγική διαχείρισης.
Κάντε τις αλλαγές ως οικογένεια: Αν τα τηλέφωνα απομακρύνονται τη νύχτα, αυτό, όπως είπε, είναι προτιμότερο να γίνεται ως οικογένεια, με ένα κοινό σημείο φόρτισης για όλους. Πρόσθεσε ότι όλοι θα ωφελούνταν αν άφηναν τις συσκευές τους στην άκρη, ώστε να έχουν ένα πραγματικό διάλειμμα και να ξεκουράζονται.

Η συνέχεια της έρευνας

Η ομάδα της Άμμερμαν μελετά τρόπους για να βοηθήσει τους ανθρώπους να απομακρύνονται από δραστηριότητες στην οθόνη που τροφοδοτούν αρνητικές διαθέσεις. «Η ομάδα μας χρησιμοποιεί ακόμη και υπολογιστικά μοντέλα για να αναλύσει αν εικόνες και μηνύματα έχουν υψηλή ή χαμηλή συναισθηματική ένταση», είπε, αναφέροντας ότι ελπίζουν ότι αυτή η δουλειά μπορεί να καθοδηγήσει εργαλεία που θα εντοπίζουν ανησυχητικά νυχτερινά μοτίβα και θα προσφέρουν απλές, εξατομικευμένες παροτρύνσεις.

Ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για «συμπεριφορικές παροτρύνσεις»: αν, για παράδειγμα, «παρατηρηθεί ότι κάποιος νιώθει χειρότερα μετά από ένα διάστημα περιήγησης, η εφαρμογή θα μπορούσε να προτείνει: ‘Γιατί δεν επικοινωνείς με έναν φίλο ή δεν δοκιμάζεις μια δραστηριότητα που σε έχει βοηθήσει στο παρελθόν;’ Αυτό είναι «πολύ πιο χρήσιμο από το ‘απλώς σταμάτα να χρησιμοποιείς το τηλέφωνό σου’», κατέληξε.

Της Cara Michelle Miller

Καφές και βιβλία: Οδοιπορικό στα συνοικιακά και τα καφέ-βιβλιοπωλεία της Αθήνας

Τετάρτη, 07 Ιαν, 2026Δευτέρα, 05 Ιαν, 2026 Από NEWSROOM

Καφές και… βιβλία, όχι τσιγάρα, όπως πρότεινε η γνωστή ταινία του Τζιμ Τζάρμους. Καιροί ου μενετοί για το έντυπο βιβλίο, που έχει να ανταγωνιστεί την ψηφιακή πραγματικότητα, την παντοδυναμία της εικόνας και τον εθισμό στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Γι’ αυτό και οι επιχειρηματίες του κλάδου και για να επιβιώσουν, αλλά κυρίως για να υπηρετήσουν τη «ρομαντική» αγάπη τους για το βιβλίο, προσθέτουν νέες δραστηριότητες στα βιβλιοπωλεία τους, συνδυάζοντας τις πρακτικές για την προώθηση της φιλαναγνωσίας, με την εστίαση.

Αυτός ο νέος συνδυασμός βρίσκει ολοένα και πιο καρποφόρο έδαφος και διαρκώς ξεφυτρώνουν στις γειτονιές της Αθήνας καινούργια βιβλιο-καφέ, ενώ παράλληλα αυξάνονται κι οι λέσχες ανάγνωσης που λειτουργούν με πρωτοβουλία και τη φιλοξενία των συνοικιακών βιβλιοπωλείων, καθώς και οι βιβλιοπαρουσιάσεις, που συγκεντρώνουν πολλούς ιδαλγούς του βιβλίου. Οι νέες τούτες δραστηριότητες και δημιουργούν νέο ενδιαφέρον για την ανάγνωση, αλλά και βοηθούν τα μικρά βιβλιοπωλεία να ανταπεξέλθουν στα αυξημένα έξοδα μίας επιχείρησης κι ενός κλάδου που βρίσκεται σε μεγάλη κρίση τα τελευταία χρόνια. Και όπως αναδύεται στο οδοιπορικό που πραγματοποίησε το ΑΠΕ-ΜΠΕ σε ορισμένα από τα συνοικιακά αυτά βιβλιοπωλεία, το εγχείρημα αυτό δικαιώνεται.

Από το πρωτοπόρο «Little Tree» και το «Librofilo & Co» στο Κουκάκι, το «Zatopek» και το «Kookoo Book» στην Καλλιθέα, το «Εύμαρος» στον Ταύρο, το «BookTalks» στο Παλαιό Φάληρο, το «Κομπραί» στα Εξάρχεια, το «Μπερλίν» και το «Αμόνι» στα Πετράλωνα, και σε πλήθος άλλα σε άλλες συνοικίες, ο καθένας μπορεί να συνδυάσει την έξοδο για καφέ ή γλυκό κι άλλα εδέσματα με την αγαπημένη του αναγνωστική δραστηριότητα, όπως και με την αγορά κάποιου βιβλίου. Ή απλώς ανακαλύπτει αυτούς τους χώρους και συχνά το ασυνήθιστο τούτο περιβάλλον κι η εύλογη περιέργεια να ξεφυλλίσει ένα βιβλίο, τον παροτρύνει να το αγοράσει.

Σημείο αναφοράς, η γειτονιά

Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις , στις αφηγήσεις των ιδιοκτητών τους περισσεύει η αγάπη για την περιοχή στην οποία άνοιξαν την επιχείρησή τους — εξίσου ρομαντική με την αγάπη τους για το βιβλίο και την προώθηση του. Μία προσήλωση στον τόπο τους, που μετασχηματίζεται σχεδόν σε αποστολή να προσφέρουν μία ποιοτική εναλλακτική πρόταση, πνευματικά παραγωγική, για τον ελεύθερο χρόνο των κατοίκων κι ένα κίνητρο για πολιτιστική αναβάθμιση της συνοικίας στην οποία γεννήθηκαν και ζουν.

Το «Little Tree», πίσω από το Μουσείο της Ακρόπολης είναι ένα από τα πρώτα καφέ-βιβλιοπωλεία που γεννήθηκε μέσα στην κρίση, ευδοκίμησε και συνεχίζει την επιτυχημένη πορεία του χάρις στην προσήλωση των ανθρώπων που το λειτουργούν — παρά τον μετασχηματισμό της συνοικίας του Κουκακίου σε τουριστικό κόμβο και την αύξηση των ενοικίων. Όπως μας τονίζει η Ελίζα Λιανίδου, μέλος της ομάδας που λειτουργεί την επιχείρηση, οκτώ Κουκακιώτες αποφάσισαν να ενώσουν τις ιδιαίτερες ικανότητες και γνώσεις τους ο καθένας και να αποτολμήσουν ένα αποφασιστικό βήμα και να ανοίξουν το καφέ-βιβλιοπωλείο «Little Tree» στο Κουκάκι, πίσω από το Μουσείο της Ακρόπολης. «Υπήρξε ένα κάλεσμα αρχικά για συμμετοχή στη δημιουργία ενός χώρου και τελικά αποφασίστηκε να μην δημιουργήσουμε ένα απλό καφέ, αλλά να βάλουμε και το βιβλίο, καθώς μέσα στην ομάδα υπήρχαν παιδιά που γνωρίζανε από βιβλίο. Έτσι, ξεκινήσαμε έναν χώρο που κάναμε τέσσερις καφέδες, ένα κέικ και πιο πολύ μαζευόμασταν εδώ ως παρέα για να πούμε πέντε λόγια για ένα βιβλίο». Όπως τόνισε η ίδια, «τότε η γειτονιά ήταν πολύ ήσυχη, δεν υπήρχαν τουρίστες, δεν υπήρχαν Airbnb· βγάζαμε τα έξοδα μας και είχαμε και ο καθένας ένα μικρό εισόδημα. Μετά τα πράγματα άλλαξαν, αυξήθηκε λίγο η κίνηση, ο τουρισμός, αυξήθηκαν και τα ενοίκια κι αναγκαστικά ρίξαμε το βάρος λίγο περισσότερο στο φαγητό και τον καφέ — όμως είχαμε ανταπόκριση και από τον κόσμο».

Σήμερα, το «Little Tree» έχει αναδειχθεί σε πραγματικό τοπόσημο της συνοικίας, με πολλούς τουρίστες να έρχονται να το επισκεφθούν επί τούτου, αλλά και Έλληνες από άλλες περιοχές να φθάνουν για να ενημερωθούν για την επιχείρηση, ώστε να στήσουν κάτι ανάλογο στη δική τους πόλη. Και δεν είναι μόνον οι Έλληνες πελάτες που αγοράζουν. Ακόμη και ξένοι τουρίστες επωφελούνται από τη στάση τους για καφέ και προμηθεύονται ξενόγλωσσα βιβλία, οδηγούς ή προϊόντα σχετικά με το βιβλίο. Βέβαια, δε λείπουν και τα ευτράπελα: όπως μας διηγείται η Ελίζα Λιανίδου, «πολλοί ρωτούν τι τα θέλουμε τόσα βιβλία, πιάνουν τόσο χώρο ή χαλάνε το ντεκόρ».

Αυτό μας επιβεβαιώνει και ο Δημήτρης Ανανιάδης, ο οποίος εδώ και τέσσερα χρόνια έχει δημιουργήσει κοντά στον σταθμό του Ηλεκτρικού στην Καλλιθέα το «Zatopek» ένα από τα πιο επιτυχημένα καφέ- βιβλιοπωλεία. Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ «θεωρήσαμε ότι η περιοχή της Καλλιθέας δεν είχε κάτι αντίστοιχο βιβλίου και καφέ· επιπλέον, δεν υπήρχε ένα βιβλιοπωλείο που να έχει λίγο πιο ιδιαίτερες επιλογές στους τίτλους του, πέρα από τα μπεστ-σέλερ, οπότε πιστέψαμε ότι υπήρχε η ανάγκη να καλυφθεί ένα τέτοιο κενό. Πήραμε την απόφαση να δοκιμάσουμε ένα συνοικιακό βιβλιοπωλείο και νομίζω ότι πήγε καλά».

Αυτό καταθέτει και ο Κωνσταντίνος Κακολύρης, ιδιοκτήτης του καφέ-βιβλιοπωλείου «Εύμαρος» κι ο πατέρας του, Πέτρος, ιδρυτής των ομώνυμων εκδόσεων, που αποφάσισαν να ανοίξουν τον φιλόξενο χώρο τους στον Ταύρο. Ο πρώτος αφήνοντας μία πολλά υποσχόμενη σταδιοδρομία στα ναυτιλιακά «για να ενώσει το εκδοτικό εγχείρημα του πατέρα του με μία πιο νεολαιίστικη δραστηριότητα, που φιλοδοξεί να γίνει ένας κύριος χώρος πολιτισμού όπου θα γίνονται εκδηλώσεις, παρουσιάσεις βιβλίων και λειτουργία λέσχης ανάγνωσης». Παράλληλα, ο πατέρας του συνέδεσε την πρωτοβουλία με το γεγονός ότι «έχει γεννηθεί και μένει στην περιοχή». [Θέλησα] «να ανταποδώσω στη γειτονιά αυτό το δώρο που μου είχε δώσει εμένα, τις αξίες και τις αρχές που με χαρακτηρίζουν σαν άνθρωπο, γιατί κι οι λαϊκές γειτονιές έχουν ψυχή. […] Η λογική ήταν να δώσουμε ένα ένα σημείο συνάντησης των ανθρώπων γιατί θεωρώ ότι οι άνθρωποι πρέπει να μετέχουν στη γνώση και τον πολιτισμό», αλλά και «μία αισθητική πρόταση: κάποιος να έρθει να πιει ένα καφέ και να γνωρίσει και το βιβλίο», πρόσθεσε ο Πέτρος Κακολύρης. Όπως τόνισε από την πλευρά του ο Κωνσταντίνος Κακολύρης, «στην αρχή το βιβλιοκαφέ τρόμαξε λίγο την περιοχή, γιατί είναι αλήθεια ότι είναι λίγο έξω από τα πρότυπά της, είναι μία διαφορετική αισθητική πρόταση, οπότε θέλει θέλει το χρόνο να το καλλιεργήσει, αλλά τελικά εκτιμήθηκε πάρα πολύ, [και] μας είπανε μπράβο που το κάνατε», ενώ έχουν αρχίσει κι έρχονται σχολεία κι ένα νηπιαγωγείο, για να κάνουν τη σχολική τους γιορτή στον χώρο.

Όπως τονίζει ο Γιάννης Παραβελάκης, εκπροσωπώντας την ομάδα που λειτουργεί το μικροσκοπικό, πλην όμως ιδιαίτερα δραστήριο βιβλιοπωλείο «Αμόνι» στην Πλατεία Μερκούρη στα Πετράλωνα, «προσπαθούμε να ανοίξουμε τη συζήτηση γύρω από τα βιβλία στη γειτονιά μας. Το κάνουμε αυτό προφανώς και για να επιβιώσουμε, αλλά ταυτόχρονα επειδή είμαστε και εδώ ενεργοί ενεργοί άνθρωποι της γειτονιάς και πιστεύουμε στην ύπαρξη μικρών, συνοικιακών βιβλιοπωλείων, καθώς το βιβλίο βοηθά στην κατανόηση της πραγματικότητας, της ψυχικής ηρεμίας και είναι και ένα καταφύγιο για την επιβίωση — όπως διαπιστώσαμε και στην περίοδο της πανδημίας».

Ο ιδιοκτήτης τού «Librofilo & Co» κι από τους εμπνευστές παλιότερα του «BookTalks», Άγης Γαβριηλίδης, επέλεξε ως έδρα του εγχειρήματος, πριν από τέσσερα χρόνια, το Κουκάκι — «μία αστική περιοχή, με πνευματική κίνηση που επιτρέπει να κυκλοφορεί το καλό βιβλίο». «Κι εμείς είμαστε ένα βιβλιοπωλείο που ειδικεύεται στο καλό βιβλίο και, λόγω προσωπικής επιλογής, στην καλή λογοτεχνία, γιατί αυτό θέλουμε και μπορούμε να υποστηρίξουμε, και δεν διαθέτουμε χαρτικά ή άλλα είδη που δεν σχετίζονται με τη λογοτεχνία».

Λέσχες ανάγνωσης και βιβλιοπαρουσιάσεις: Πολιτιστική προσφορά και… κέρδος

Παράλληλα, πολλά από αυτά τα βιβλιοπωλεία, εντάσσοντας στις δραστηριότητές τους λέσχες ανάγνωσης και βιβλιοπαρουσιάσεις, επιτυγχάνουν και να διευρύνουν τον κύκλο των αναγνωστών, αλλά και να αυξήσουν την κατανάλωση πέρα από τα συνηθισμένα πλαίσια της καθημερινής κίνησης. Μία δραστηριότητα που και άλλα βιβλιοπωλεία, όπως το «Μπερλίν» (Δημοφώντος ), το «Κομπραί» (Διδότου) στα Εξάρχεια ή το «Αμόνι» (Ανταίου, Πλατεία Μερκούρη) στα Πετράλωνα εντάσσουν στον πρόγραμμά τους, καθώς τους βοηθά — πέρα από την προβολή συγγραφέων και εκδοτικών οίκων — να αυξήσουν την κίνηση και τις πωλήσεις τους.

Σύμφωνα με την Ελίζα Λιανίτου, στο «Little Tree» δραστηριοποιείται λέσχη ανάγνωσης, την οποία έχει αναλάβει ο Δημήτρης Αγγελής, ενώ προσπαθούν να κάνουν όσο γίνεται πιο συχνά παρουσιάσεις —«μολονότι είναι δύσκολος ο χώρος εδώ, γιατί πρέπει τον μετατρέπουμε κάθε φορά. Μας αρέσει ιδιαίτερα που μαζεύονται άνθρωποι και συζητάνε μετά την ανάγνωση ενός βιβλίου και μαθαίνουν όλοι κι εμείς». Επίσης, «ο χώρος διατίθεται και για αυτοπαρουσιάσεις συγγραφέων που έβγαλαν μόνοι τους ένα βιβλίο και δεν έχουν πού να το παρουσιάσουν», ενώ όνειρό της είναι να «δημιουργηθεί και μία κινηματογραφική λέσχη».

Όπως τονίζει ο ιδιοκτήτης του «Zatopek», «πέρα από το βιβλιοπωλείο και το καφέ, ουσιαστικά φιλοξενούνται και λέσχες ανάγνωσης και πρωτοβουλίες με συχνές παρουσιάσεις βιβλίων, πράγμα που έχει βοηθήσει και στην άνοδο της φιλαναγνωσίας, αλλά και στην άνοδο των πωλήσεων». Ο Δημήτρης Ανανιάδης υπογράμμισε πως «μετά από 4 χρόνια, δημιουργήθηκε μία κοινότητα βιβλιοφιλική γύρω από το βιβλιοπωλείο, κάτι που ανιχνεύεται και στις επιλογές του κοινού και στα βιβλία των εκδοτών που σε εμάς πάνε καλύτερα. Οι λέσχες ανάγνωσης έχουν συγκεντρώσει πια ένα σεβαστό αριθμό μελών και γενικά νιώθουμε και εμείς ότι είναι μία προσπάθεια που αποδίδει, δηλαδή προάγει τη συζήτηση την λογοτεχνική αναζήτηση».

Το καφέ-βιβλιοπωλείο «Εύμαρος», πέρα από τη διάθεση του χώρου για λέσχες ανάγνωσης, λειτουργεί και σαν δανειστική βιβλιοθήκη. Εκεί μπορούν κάποιοι να αφήσουν τα βιβλία που δεν χρειάζονται για ανταλλαγή, ενώ προσφέρει και τις υπηρεσίες ενός κλασικού βιβλιοπωλείου σε όσους θέλουν να παραγγείλουν ένα βιβλίο από άλλους εκδοτικούς οίκους ή βιβλιοπωλεία. Όπως επίσης, τονίζει ο Κωνσταντίνος Κακολύρης, πρόθεση του «Εύμαρος», που τα σαββατοκύριακα λειτουργεί και ως μπαρ, είναι να εντάξει και μουσικές εκδηλώσεις και παραστάσεις — πάντα σε σχέση με το βιβλίο — στο πρόγραμμα λειτουργίας της επιχείρησης. Επίσης, έχει φιλοξενήσει σεμινάρια κι ημερίδες με γνωστούς πανεπιστημιακούς, ενώ έχει οργανώσει κι ημερίδες για επίκαιρα θέματα της κοινωνίας, π.χ. με προσκεκλημένη τη Μάγδα Φύσσα, σε μία ημερίδα για την απειλή της ακροδεξιάς.

Όπως προσθέτει ο Γιάννης Παραβελάκης από το «Αμόνι» για τις λέσχες που φιλοξενεί, «από τη δικιά μας τη μεριά θεωρούμε ότι χτίζουμε εμπιστοσύνη με τον κόσμο της γειτονιάς, φέρνοντας συγγραφείς, ανθρώπους των επιστημών, κομίστες, ποιητές/ποιήτριες, δοκιμιογράφους — για πάρα πολλά θέματα και για τη λογοτεχνία», ώστε «να μπορέσει η συζήτηση για αυτά τα βιβλία να συνεχιστεί, γιατί η διαδικασία της ανάγνωσης μπορεί να είναι μια μοναχική διαδικασία, αλλά το να εξερευνήσεις πραγματικά ένα βιβλίο και το τι λέει είναι μία συλλογική διαδικασία». Το βιβλιοπωλείο «Αμόνι», επειδή στερείται επαρκούς δικού του χώρου, έχει την ιδιαιτερότητα να διοργανώνει βιβλιοπαρουσιάσεις, αλλά και τις συναντήσεις της «δικής του ενεργούς λέσχης ανάγνωσης» σε χώρους της γειτονιάς, βοηθώντας και τα έσοδα της τοπικής επιχειρηματικότητας, πέρα από τις πωλήσεις του. Όπως τόνισε ο Γιάννης Παραβελάκης, «ο κόσμος θέλει να στηρίξει αυτές τις προσπάθειες» και το Αμόνι χάρις στην έμπρακτη τούτη ενίσχυση «φιλοδοξεί να οργανώσει τις δικές του, τοπικές εκδόσεις» .

Το «Librofilo» προωθεί δύο δικές του λέσχες ανάγνωσης και φιλοξενεί και άλλη μία. «Αυτές είναι μεγάλη οικονομική ανάσα για μας, αλλά βεβαίως είναι και τόπος συγκέντρωσης ανθρώπων που ενδιαφέρονται για το βιβλίο». Μάλιστα, στους ‘αμύητους’ προκαλεί αίσθηση να «βλέπουν τριάντα άτομα μαζεμένα και αναρωτιούνται πώς γίνεται και τόσοι άνθρωποι έρχονται σε μία τέτοια λέσχη». Όπως τονίζει ο ‘Αγης Γαβριηλίδης, «για εμάς είναι κάτι πολύ φυσιολογικό, για εμάς το βιβλίο είναι μία φυσιολογική ροή της ζωής — αλλά είναι και μία μεγάλη οικονομική ανάσα».

Τελικά, καφές ή βιβλία;

Στην περίπτωση των καφέ-βιβλιοπωλείων, το εύλογο ερώτημα που γεννάται είναι: ποια είναι τελικά η δραστηριότητα που επικρατεί; Μεταφράζεται η διπλή τούτη λειτουργία σε αύξηση των πωλήσεων σε βιβλία ή επικρατεί αυτή του καφενείου, με τον κόσμο απλώς να έρχεται στο βιβλιοπωλείο-καφέ για να καταναλώσει και να συζητήσει ό,τι και σε ένα κανονικό καφέ, αλλά σε ένα πιο ήσυχο και πιο ιδιαίτερο, χαμηλόφωνο, περιβάλλον; Οι Σειρήνες της εστίασης και του κέρδους συχνά επικαλύπτουν τη δραστηριότητα του βιβλιοπωλείου. Κάτι που πρόσφατα οδήγησε τους ιδιοκτήτες του καφέ-βιβλιοπωλείου «BookTalks» στο Παλαιό Φάληρο να αναστείλουν τη λειτουργία του καφέ, διατηρώντας το βιβλιοπωλείο και τις λέσχες ανάγνωσης.

Η Ελίζα Λιανίδου του «Little Tree» είναι σαφής: «Το βιβλίο από μόνο του δεν μπορεί να συντηρήσει τα έξοδα, που έχουν αυξηθεί πάρα πολύ. Βέβαια, τον χειμώνα, σε μια φυσιολογική μέρα, θα έρθει κάποιος να πιεί τον καφέ του, να φάει το γλυκό του και μπορεί να αγοράσει και ένα βιβλίο, το καλοκαίρι όμως ο τουρισμός πιέζει πάρα πολύ το καφενείο», του οποίου η δραστηριότητα υπερφαλαγγίζει εκείνη του βιβλιοπωλείου.

Αυτό μας υπογραμμίζει κι ο ιδιοκτήτης του «Zatopek»: «Για να είμαστε ειλικρινείς, η δραστηριότητα του καφέ έχει και τη μερίδα του λέοντος στον κύκλο εργασιών μας, χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια ότι το βιβλίο δεν κινείται. Για εμάς, είναι κεφαλαιώδους σημασίας να μη μας ξεφύγει. Να μην επιτρέψουμε στο κομμάτι του καφέ και της εστίασης να επιβληθεί στον χώρο του βιβλίου. Επομένως, είμαστε σε μία συνεχή εγρήγορση με τη λέσχη ανάγνωσης και τις σχεδόν καθημερινές βιβλιοπαρουσιάσεις, ώστε να υπενθυμίζουμε στο κοινό ότι είμαστε ένας χώρος βιβλίου πρωτίστως που προσφέρει και καφέ, και όχι το αντίστροφο».

Από την πλευρά του, ο Πέτρος Κακολύρης του «Εύμαρου» βλέπει τις δύο δραστηριότητες να συνδυάζονται: «Είμαστε ένας πολύ ανήσυχος χώρος και προσπαθούμε να κάνουμε πράγματα για όποιον μένει στη γειτονιά και μας ενδιαφέρει πάρα πολύ και η συνεργασία με τη μαθητική κοινότητα και τους γονείς των παιδιών, γιατί για μας η παιδεία είναι πάρα πολύ σημαντική και το έχουνε και ανάγκ· απλώς ψάχνουμε ακόμα να βρούμε την ταυτότητά μας», και έστω και μέσω του καφέ, «πρώτα από όλα, να φέρουμε τους νέους, τα νέα παιδιά να έρθουν στο χώρο, να μας πούνε τα προβλήματά τους και να δούμε πώς μπορούμε να βοηθήσουμε σε αυτή τη κατάσταση».

Η στήριξη στα μικρά βιβλιοπωλεία

Τι πρέπει να γίνει όμως, για να στηριχθούν τα μικρά βιβλιοπωλεία και η φιλαναγνωσία, που εκείνα σε πυρηνικό επίπεδο προωθούν; Ο ιδιοκτήτης του «Zatopek» δεν είναι αισιόδοξος: «Εάν εξαιρέσει κανείς την ενιαία τιμή στις νέες εκδόσεις, μέτρο που βοηθά και τα περιφερειακά βιβλιοπωλεία, δεν υπάρχει κάποια βοήθεια και δεν υπάρχει κανένα μέτρο προώθησης της φιλαναγνωσίας. Αυτό θα ήταν το βασικό μέτρο που θα βοηθούσε σε μία ανάπτυξη των συνθηκών, γιατί τα συνοικιακά βιβλιοπωλεία είναι σε μία ελεύθερη πτώση. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να επιβιώσουν: εξ ου κι οι μεικτές χρήσεις με βιβλίο-καφέ ή βιβλίο και χαρτικά, που έρχονται εξ ανάγκης να καλύψουν την έλλειψη τζίρου».

Όπως συνέχισε ο Δημήτρης Ανανιάδης, «είναι δύσκολο με δεδομένο το οικονομικό καθεστώς, όχι μόνον στη χώρα, αλλά και διεθνώς, να μπουν όρια στην οικονομική δραστηριότητα· επομένως, υπάρχει ένας ανταγωνισμός με μεγάλα, ισχυρά βιβλιοπωλεία, ο οποίος δεν μπορεί δεν αφήνει περιθώρια στους μικρότερους. […] Είναι πολύ δύσκολο να ανταγωνιστούμε εμείς, με τις τιμές που έχουμε, τις εκπτώσεις μεγάλων [κι εξαιτίας] της γενικότερης οικονομικής δυσκολίας ο κόσμος επιλέγει μεγαλύτερες εκπτώσεις. Κι ενώ έρχεται σε επαφή με το βιβλίο στο συνοικιακό βιβλιοπωλείο για να ενημερωθεί, επιλέγει στο τέλος τα μεγάλα και τις εκπτώσεις τους, ιδίως όταν θα πρέπει να αγοράσει τρία ή τέσσερα ή πέντε βιβλία».

Ο Πέτρος Κακολύρης προσθέτει εμφατικά: «Εγώ το λέω πάντα με μία φράση: το βιβλίο δεν το αγαπάει ούτε ο Θεός ούτε ο άνθρωπος, και το λέω γιατί πολλές φορές που κάνουμε βιβλιοπαρουσίαση βρέχει! Ενώ κι από την άλλη μεριά, η Πολιτεία όχι μόνο δεν βοηθάει, αλλά βάζει και εμπόδια. Πρόσφατα βρισκόμουν σε συνέδριο στην Κύμη για την ανάπτυξη και το πώς θα εμποδίσουμε την φυγή των νέων. Έκανα κάποιες προτάσεις και διαπίστωσα πως δεν υπάρχει δημοτική βιβλιοθήκη. Το πρώτο πράγμα για τη σύνδεση με τους εκδότες και τα βιβλιοπωλεία είναι η ύπαρξη δημοτικής βιβλιοθήκης σε κάθε περιοχή. Οπότε κι εμείς λειτουργούμε και με αυτή την έννοια και έχουμε και βιβλιοθήκη, διαθέτοντας δωρεάν βιβλία για διάβασμα ή ανταλλαγή».

Ο Γιάννης Παραβελάκης από το «Αμόνι» τονίζει: «Θα πρέπει τα μικρά βιβλιοπωλεία να στηριχθούν, εφόσον έχει καταργηθεί η ενιαία τιμή του βιβλίου κι υπάρχει ο ανταγωνισμός από τα μεγάλα βιβλιοπωλεία, με τη μεγαλύτερη ποικιλία και τις εκπτώσεις. […] Πιστεύω ότι τα ερωτήματα κι οι αναζητήσεις μεγαλώνουν, ανοίγει η όρεξη των αναγνωστών και το ζήτημα είναι να δημιουργήσεις καινούργιους αναγνώστες όχι να υπάρχει μία πίτα και να τη μοιραστούμε. Θα ήτανε πολύ καλύτερο και για εμάς τους ίδιους, που δουλεύουμε με πολύ χαμηλούς μισθούς, να υπήρχε και μία στοιχειώδης κρατική πολιτική στον χώρο του βιβλίου, το οποίο στην πραγματικότητα είναι παρατημένο». Κατά τον ίδιον, το βιβλίο θα έπρεπε να είναι στο πρώτο επίπεδο, μαζί με την υγεία και την παιδεία, στην προσοχή του κράτους: «Γιατί στο τέλος-τέλος από το μέγεθος του βιβλίου, του θεάτρου, του χορού, της μουσικής κρίνεται τελικά στην πραγματικότητα το επίπεδο μίας χώρας κι ενός ολόκληρου λαού».

Για τον Άγη Γαβριηλίδη, «η ενιαία τιμή βιβλίου βοηθά τα μικρά βιβλιοπωλεία, αλλά θα μπορούσαμε για παράδειγμα να έχουμε καλύτερη αντιμετώπιση από τις τράπεζες, με ευνοϊκότερους όρους δανείων που έχουμε ανάγκη». Κατά τον ίδιον, «οι προσφορές είναι ένα θέμα μεγάλο προς συζήτηση, όπως κι οι εκπτώσεις και τα μπαζάρ των εκδοτικών οίκων ή γενικώς τα μπαζάρ που γίνονται ή άλλη εκδήλωση, που να συνοδεύεται με κατ’ ευθείαν πώληση βιβλίων. Όμως, εντάξει, τι να κάνεις και αυτοί πρέπει να ζήσουν. Εκείνοι κατηγορούν εμάς ότι κρατάμε μεγάλη προμήθεια και με την έκπτωση είμαστε πιο ευνοημένοι, ενώ εμείς τους κατηγορούμε για τις απευθείας πωλήσεις».

Ωστόσο, ο κος Γαβριηλίδης είναι αισιόδοξος για την ανθεκτικότητα του κλάδου: «Κοιτάξτε, το βιβλίο είναι μπετόν. Γιατί το βιβλίο αφορά ένα μικρό ποσοστό κόσμου, ένα 5% διαβάζει από ένα έως και εγώ δεν ξέρω πόσα βιβλία το χρόνο. Αυτό δεν πρόκειται να φύγει. Από κει και πέρα, όλα αλλάζουνε στη ζωή».

Στο σημείο αυτό, ο ιδιοκτήτης του «Zatopek» μίλησε για τη διαφορά που υπάρχει στην πολιτική του βιβλίου ανάμεσα στη χώρα μας κι άλλες. Στάθηκε στο παράδειγμα της λέσχης ανάγνωσης νορβηγικού αστυνομικού μυθιστορήματος, που λειτουργεί στο «Ζatopek» για να επισημάνει πως με πρωτοβουλία της πρεσβείας της Νορβηγίας δημιουργήθηκε «μία διαρκής επαφή με το υπουργείο Πολιτισμού της χώρας αυτής, που μας έχει ζητήσει έγγραφα αποδεικτικά για να προχωρήσει στη βιντεοσκόπηση των συναντήσεων αυτών και να τη χρηματοδοτήσει».«Αυτό με κάνει να σκέπτομαι τις διαφορές, με βάση το γεγονός ότι το υπουργείο Πολιτισμού της Νορβηγίας έχει χρόνο να ασχοληθεί με μία λέσχη ανάγνωσης σε ένα καφέ-βιβλιοπωλείο στην Καλλιθέα», τόνισε ο Δημήτρης Ανανιάδης.

Ομοίως, ο Γιάννης Παραβελάκης από το «Αμόνι» τονίζει ότι «θα πρέπει τα μικρά βιβλιοπωλεία να στηριχθούν, εφόσον έχει καταργηθεί η ενιαία τιμή του βιβλίου κι υπάρχει ο ανταγωνισμός από τα μεγάλα βιβλιοπωλεία, με τη μεγαλύτερη ποικιλία και τις εκπτώσεις».

«Μην ξεχνάμε το εμπορικό κομμάτι», υπογραμμίζει ο Άγης Γαβριηλίδης, «τα βιβλιοπωλεία δεν είναι βιβλιοθήκες ούτε φιλανθρωπικά σωματεία. Μια επιλογή που έχουνε είναι να γίνουνε βιβλιοκαφέ, να έχουν λέσχες ανάγνωσης για να κρατάνε το βιβλιοπωλείο. Κι αυτό είναι κάτι που θα πετύχει, γιατί εκεί έρχεται ο άνθρωπος που γυρεύει κάτι διαφορετικό, και ξαναέρχεται».

Όπως δηλώνει επιγραμματικά κι ο ιδιοκτήτης του «Ζatopek», «δυστυχώς, το κάθε συνοικιακό βιβλιοπωλείο έχει να παλέψει μόνο του υπό αντίξοες συνθήκες με έναν ρομαντισμό, που είναι ίσως ο μοναδικός λόγος για κάποιον, όπως κι η αγάπη του για το βιβλίο, αυτός που θα τον σπρώξει να ασχοληθεί σε αυτόν τον δύσκολο στίβο».

Του Γιώργη-Βύρωνα Δάβου

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τα βασικά σημεία πίσω από τις μαζικές διαδηλώσεις στο Ιράν

Δευτέρα, 05 Ιαν, 2026 Από EPOCH TIMES

Αυτό που αρχικά ξεκίνησε ως αντίδραση στην οικονομική δυσπραγία, εν μέσω κυρώσεων και της κατάρρευσης του ιρανικού ριάλ, έχει μετατραπεί σε μαζικές διαδηλώσεις κατά του κυβερνώντος καθεστώτος, με αιτήματα για ανατροπή της κυβέρνησης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Μέσα σε διάστημα περίπου μίας εβδομάδας, οι διαμαρτυρίες εξελίχθηκαν σε ένα από τα μακροβιότερα και πιο επίμονα επεισόδια αναταραχής που έχει γνωρίσει το Ιράν τους τελευταίους μήνες, σύμφωνα με παρατηρητές ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τουλάχιστον 119 άνθρωποι έχουν συλληφθεί, ενώ τουλάχιστον οκτώ άτομα έχουν σκοτωθεί και άλλα 33 έχουν τραυματιστεί από τότε που ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις, σύμφωνα με το Human Rights Activists News Agency, το οποίο αναφέρει ότι οι κινητοποιήσεις έχουν εξαπλωθεί σε τουλάχιστον 32 πόλεις, σε πολλαπλές επαρχίες.

1. Πτώση του νομίσματος

Η αφορμή των κινητοποιήσεων ήταν μια απότομη πτώση της αξίας του ιρανικού νομίσματος στην αγορά συναλλάγματος. Στα τέλη Δεκεμβρίου 2025, το αμερικανικό δολάριο εκτινάχθηκε στην ελεύθερη αγορά από επίπεδα κάτω από 1 εκατομμύριο ριάλ σε περίπου 1,45 εκατομμύρια ριάλ, τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό, κλονίζοντας τις αγορές και εντείνοντας τις πιέσεις του κόστους ζωής για τους Ιρανούς. Η αύξηση των ενοικίων, η έλλειψη βασικών αγαθών και οι διακυμάνσεις στους μισθούς έχουν ενισχύσει την απογοήτευση, μέσα στις καθημερινές δυσκολίες της ζωής υπό την αυταρχική διακυβέρνηση του ισλαμικού καθεστώτος.

Έμποροι στο ιστορικό παζάρι της Τεχεράνης, το οποίο συχνά θεωρείται ένδειξη οικονομικής εμπιστοσύνης, ανέφεραν ότι δυσκολεύονταν να καθορίσουν τιμές από το ένα πρωί στο άλλο, καθώς οι διακυμάνσεις του νομίσματος καθιστούσαν τις πωλήσεις ριψοκίνδυνες. Σε αρκετές πόλεις, καταστήματα έκλεισαν και απεργίες εξαπλώθηκαν μαζί με τις διαδηλώσεις στους δρόμους, προσελκύοντας φοιτητές, εργαζόμενους και μικροϊδιοκτήτες επιχειρήσεων.

Οι δυνάμεις ασφαλείας αντέδρασαν με τακτικές καταστολής του πλήθους, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης δακρυγόνων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πυροβολώντας απευθείας εναντίον διαδηλωτών, σύμφωνα με μαρτυρίες αυτοπτών και βίντεο που αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο. Καθώς οι διαδηλώσεις μεγάλωναν, τα οικονομικά παράπονα μετατράπηκαν σταδιακά σε πολιτικά συνθήματα.

2. Η αντίδραση της κυβέρνησης

Παρότι το κλίμα στους δρόμους έχει αλλάξει, η κυβέρνηση μέχρι στιγμής παρουσιάζει την κατάσταση ως οικονομικό ζήτημα. Οι αρχές αντικατέστησαν ορισμένους κορυφαίους οικονομικούς αξιωματούχους και υποσχέθηκαν αλλαγές πολιτικής. Στο πλαίσιο αυτών των κινήσεων, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιαν όρισε τον Αμπντολνασέρ Χεμματί επικεφαλής της Κεντρικής Τράπεζας. Ο Χεμματί συνδέεται με παλαιότερες προσπάθειες μεταρρυθμίσεων, ωστόσο είχε απομακρυνθεί από τη θέση του, αφού βουλευτές τον κατηγόρησαν ότι προκάλεσε προβλήματα στην ισοτιμία. Η επιστροφή του έχει προκαλέσει νέες πολιτικές εντάσεις και επικρίσεις από σκληροπυρηνικά μέλη του κοινοβουλίου.

Αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι οι περιορισμένες αλλαγές προσώπων δεν μπορούν να επιλύσουν την κρίση του Ιράν. Ο πολιτικός σχολιαστής Σαΐντ Μπασιρτάς υποστήριξε ότι οι προσδοκίες γύρω από την αντικατάσταση των οικονομικών αξιωματούχων είναι λανθασμένες. Σε συνέντευξή του στην περσική έκδοση της εφημερίδας The Epoch Times, ανέφερε ότι η ιδέα πως η αλλαγή του διοικητή της κεντρικής τράπεζας μπορεί να λύσει τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν αποτελεί ψευδαίσθηση, υποστηρίζοντας ότι η κρίση είναι βαθύτερη από οποιαδήποτε μεμονωμένη αλλαγή πολιτικής.

Ο υπουργός Οικονομικών της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν (IRI), Αμπντολνασέρ Χεμματί, εκφωνεί ομιλία ενώπιον μελών του κοινοβουλίου στην Τεχεράνη, στο Ιράν, στις 2 Μαρτίου 2025. (Atta Kenare/AFP μέσω Getty Images)

Πρόσθεσε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται θεμελιωδώς σε σύγκρουση με τον σύγχρονο κόσμο και ότι η χρεοκοπία της έχει τις ρίζες της στην ιδεολογία της και στο συνταγματικό της πλαίσιο. Σύμφωνα με τον Μπασιρτάς, το δημόσιο αίσθημα στο Ιράν έχει μετατοπιστεί προς την πεποίθηση ότι η μεταρρύθμιση εκ των έσω, μέσα στο υπάρχον σύστημα, δεν είναι πλέον εφικτή. Υποστήριξε επίσης ότι, ακόμη και αν ο πρόεδρος Πεζεσκιαν επιθυμούσε να προχωρήσει σε πραγματικές μεταρρυθμίσεις, το ίδιο το σύστημα δεν θα το επέτρεπε.

Ο Μπασιρτάς εκτιμά ότι η αντιμετώπιση των οικονομικών και πολιτικών προκλήσεων του Ιράν θα απαιτούσε μια συνολική μεταμόρφωση, που θα περιλάμβανε επαναπροσέγγιση με τη διεθνή κοινότητα, καταπολέμηση της συστημικής διαφθοράς, εγκαθίδρυση ανεξάρτητης δικαιοσύνης, διαχωρισμό θρησκείας και κράτους και διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων των πολιτών.

3. Σημείο καμπής

Ορισμένοι αναλυτές συνδέουν την οικονομική κρίση που τροφοδοτεί τις διαδηλώσεις με πρόσφατες περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις. Ο πολιτικός σχολιαστής Άρια Κανγκάρλου (Arya Kangarloo) ανέφερε ότι η 12ήμερη σύγκρουση του Ιράν με το Ισραήλ τον Ιούνιο αποτέλεσε σημείο καμπής στην προβολή ισχύος της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ο Κανγκάρλου υποστήριξε ότι η σύγκρουση αποκάλυψε την κατάρρευση των βασικών στρατηγικών εργαλείων του καθεστώτος. Ανέφερε στην Epoch Times ότι, επί χρόνια, η Ισλαμική Δημοκρατία στηριζόταν σε δύο βασικούς πυλώνες· στο πυρηνικό της πρόγραμμα και στο δίκτυο των παραστρατιωτικών οργανώσεων που δρουν για λογαριασμό του.

Σύμφωνα με τον Κανγκάρλου, αυτές οι παραστρατιωτικές οργανώσεις —συμπεριλαμβανομένων των τρομοκρατικών οργανώσεων Χεζμπολάχ και Χαμάς, του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία, των τρομοκρατών Χούθι στην Υεμένη και ιρακινών πολιτοφυλακών— δημιουργήθηκαν για να ασκούν πίεση στο Ισραήλ μέσω συντονισμένων επιθέσεων σε πολλαπλά μέτωπα. Υποστήριξε ότι, αποδυναμώνοντας αυτές τις ομάδες, το Ισραήλ αφαίρεσε ένα από τα κύρια στρατηγικά εργαλεία του ισλαμικού καθεστώτος. Πρόσθεσε ότι τα ισραηλινά πλήγματα στο εσωτερικό του Ιράν, σε συνδυασμό με άμεσα πλήγματα των ΗΠΑ σε τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, σηματοδότησαν μια σημαντική αλλαγή. Κατά τον ίδιο, οι ενέργειες αυτές έσπασαν την εικόνα του καθεστώτος ως περιφερειακής δύναμης και το άφησαν σε αδύναμη στρατηγική θέση.

Ο Κανγκάρλου ανέφερε επίσης πρόσφατες κινήσεις ευρωπαϊκών χωρών για την ενεργοποίηση του λεγόμενου μηχανισμού «αυτόματης επαναφοράς των κυρώσεων», ο οποίος θα επανέφερε διεθνείς περιορισμούς στις οικονομικές σχέσεις με το Ιράν. Υποστήριξε ότι όλες αυτές οι πιέσεις, μαζί, έπαιξαν άμεσο ρόλο στη ραγδαία πτώση του ιρανικού νομίσματος. Τόνισε ότι όταν το ριάλ χάνει σχεδόν 8% της αξίας του μέσα σε μία μόνο ημέρα, η κανονική επιχειρηματική δραστηριότητα δεν μπορεί να συνεχιστεί. Πρόσθεσε ότι το παζάρι αποτελεί το μεγαλύτερο εμπορικό κέντρο του Ιράν και ότι, όταν οι έμποροι δεν είναι πλέον σε θέση να κάνουν δουλειές, φτάνουν στα όριά τους.

Άνθρωποι κοιτούν τις ισοτιμίες συναλλάγματος που εμφανίζονται σε ηλεκτρονική πινακίδα στο παράθυρο καταστήματος στην πλατεία Φερντοουσί, στην Τεχεράνη, στο Ιράν, στις 28 Σεπτεμβρίου 2025. (Atta Kenare/AFP μέσω Getty Images)

Καθώς οι διαδηλώσεις συνεχίζονταν καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας, τα συνθήματα μετακινήθηκαν εμφανώς πέρα από τα οικονομικά αιτήματα. Βίντεο που αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο έδειχναν διαδηλωτές να φωνάζουν συνθήματα όπως «θάνατος στον δικτάτορα» και «ο Σεγιέντ Αλί θα ανατραπεί φέτος», αμφισβητώντας άμεσα τα θεμέλια του ισλαμικού καθεστώτος. Το «Σεγιέντ Αλί» αναφέρεται στον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Σεγιέντ Αλί Χαμενεΐ. Εν τω μεταξύ, πολλοί διαδηλωτές στράφηκαν στο προεπαναστατικό παρελθόν του Ιράν. Σε πόλεις σε όλη τη χώρα, πλήθη ακούστηκαν να φωνάζουν φράσεις όπως «αυτή είναι η τελική μάχη, ο Παχλαβί θα επιστρέψει» και «Ρεζά Σαχ, ο Θεός να αναπαύσει την ψυχή σου».

Η επανεμφάνιση αυτών των συνθημάτων έχει στρέψει και πάλι την προσοχή στον διάδοχο του ιρανικού θρόνου Ρεζά Παχλαβί, ο οποίος έχει περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην εξορία, αλλά εξακολουθεί να έχει ισχυρή συμβολική σημασία για πολλούς μέσα στη χώρα.

4. Ο εξόριστος διάδοχος του θρόνου

Ο Παχλαβί γεννήθηκε στην Τεχεράνη στις 31 Οκτωβρίου 1960. Είναι ο μεγαλύτερος γιος του Μοχάμαντ Ρεζά Σαχ Παχλαβί, του τελευταίου μονάρχη του Ιράν, και εγγονός του Ρεζά Σαχ Παχλαβί, ιδρυτή της δυναστείας Παχλαβί. Ορίστηκε διάδοχος του θρόνου κατά τη στέψη του πατέρα του το 1967 και πέρασε τα πρώτα παιδικά του χρόνια μέσα στο βασιλικό περιβάλλον.

Το 1978, εν μέσω αυξανόμενης αναταραχής, έφυγε από το Ιράν για να εκπαιδευτεί ως πιλότος μαχητικών αεροσκαφών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μερικούς μήνες αργότερα, ξέσπασε η επανάσταση του 1979, η οποία ανέτρεψε τη μοναρχία και εξανάγκασε τη βασιλική οικογένεια σε εξορία. Ο Παχλαβί ολοκλήρωσε αργότερα την εκπαίδευσή του στην Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ και απέκτησε πτυχίο πολιτικών επιστημών, καταλήγοντας να εγκατασταθεί κοντά στην Ουάσιγκτον, όπου ζει με τη σύζυγό του και τις τρεις κόρες τους.

Με την πάροδο των δεκαετιών, ο Παχλαβί επιδίωξε να επαναπροσδιορίσει τον εαυτό του ως υπέρμαχο της δημοκρατίας και της κοσμικής διακυβέρνησης, και όχι ως διεκδικητή του θρόνου. Έχει κατ’ επανάληψη καλέσει σε ένα εθνικό δημοψήφισμα που θα επέτρεπε στους Ιρανούς να αποφασίσουν ελεύθερα για το μελλοντικό πολιτικό σύστημα της χώρας τους. Έχει δηλώσει ότι δεν βλέπει τον εαυτό του ως ηγέτη με μόνιμη εξουσία, αλλά ως συμβολική μορφή για μια πιθανή μεταβατική περίοδο. Ο ρόλος του, εξηγήσει, θα ήταν να βοηθήσει το Ιράν να ξεπεράσει την Ισλαμική Δημοκρατία και να κινηθεί προς ένα πραγματικά δημοκρατικό σύστημα.

Ο Ρεζά Παχλαβί, Ιρανός ηγέτης της αντιπολίτευσης και γιος του τελευταίου σάχη του Ιράν, Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί, παραχωρεί συνέντευξη Τύπου στο Παρίσι, στις 23 Ιουνίου 2025. (Joel Saget/AFP μέσω Getty Images)

Ο Παχλαβί έχει τονίσει ότι αυτή η ηγεσία θα ήταν προσωρινή και ότι θα ακολουθούσε ένα εθνικό δημοψήφισμα και η μεταβίβαση της εξουσίας σε θεσμούς που θα επέλεγε ο ιρανικός λαός. Τα τελευταία χρόνια, το Iran Prosperity Project έχει καταστεί βασικό στοιχείο της πολιτικής πλατφόρμας του Παχλαβί. Η πρωτοβουλία —που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με την National Union for Democracy in Iran και ένα δίκτυο οικονομικών και νομικών συμβούλων— παρουσιάζεται ως οδικός χάρτης μετάβασης για ένα Ιράν μετά την Ισλαμική Δημοκρατία.

Με έμφαση στη σταθεροποίηση της οικονομίας αντί στην επιβολή ενός μόνιμου πολιτικού συστήματος, το σχέδιο δίνει προτεραιότητα σε μεταρρυθμίσεις με βάση την αγορά, στη διαφάνεια της κυβέρνησης, στην προστασία της ιδιωτικής ιδιοκτησίας, στην καταπολέμηση της διαφθοράς και στην επανένταξη στην παγκόσμια οικονομία. Ο Παχλαβί έχει δηλώσει ότι το σχέδιο αποσκοπεί στο να αποτρέψει την κατάρρευση της οικονομίας κατά τη διάρκεια μιας πολιτικής μετάβασης και να εμπνεύσει εμπιστοσύνη τόσο στους Ιρανούς όσο και στη διεθνή κοινότητα ότι η πολιτική αλλαγή δεν θα προκαλέσει μακροπρόθεσμη αστάθεια.

5. Η κληρονομιά των Παχλαβί

Ο Ρεζά Σαχ Παχλαβί, ο παππούς του Ρεζά Παχλαβί, ανέβηκε στα στρατιωτικά αξιώματα τη δεκαετία του 1920 και εξελέγη σάχης μετά την καθαίρεση του τελευταίου μονάρχη των Καζάρ. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, ξεκίνησε μεγάλα προγράμματα εκσυγχρονισμού, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης υποδομών, της μεταρρύθμισης της εκπαίδευσης και της μείωσης της ξένης επιρροής.

Ο γιος του, Μοχάμαντ Ρεζά Σαχ, κυβέρνησε το Ιράν από το 1941 έως το 1979. Κατά την περίοδο αυτή, το Ιράν γνώρισε ταχεία οικονομική ανάπτυξη και βιομηχανική εξέλιξη, διεύρυνση της πρόσβασης στην εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη, καθώς και κοινωνικές αλλαγές, όπως η παραχώρηση στις γυναίκες του δικαιώματος ψήφου και συμμετοχής στη δημόσια ζωή.

Εν τω μεταξύ, η κυβέρνησή του συχνά επικρινόταν από αντιπάλους στο εσωτερικό και από παρατηρητές στο εξωτερικό για τον περιορισμό των πολιτικών κομμάτων και την καταστολή της διαφωνίας. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατηγορούσαν τις υπηρεσίες ασφαλείας για αυθαίρετες συλλήψεις, λογοκρισία των μέσων ενημέρωσης και βασανιστήρια πολιτικών κρατουμένων. Οι ισχυρισμοί αυτοί αποτέλεσαν αργότερα σημαντικό μέρος του επαναστατικού αφηγήματος, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τη νομιμοποίηση της μοναρχίας.

Στην εξωτερική πολιτική, το Ιράν υπό τον Μοχάμαντ Ρεζά Σαχ έγινε στενός σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών και σημαντικό μέρος των δυτικών σχεδίων ασφαλείας στη Μέση Ανατολή. Με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Μοχάμαντ Ρεζά Σαχ αξιοποίησε την οικονομική και στρατιωτική ισχύ του Ιράν για να προστατεύσει τον Περσικό Κόλπο, τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και τις θαλάσσιες οδούς και να περιορίσει την εξάπλωση του κομμουνισμού κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και της αντιπαλότητας με το σοβιετικό μπλοκ.

(Από αριστερά προς τα δεξιά) Ο σάχης του Ιράν Μοχάμαντ Ρεζά, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζον Φ. Κέννεντυ και ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Ρόμπερτ ΜακΝαμάρα στην αίθουσα συνεδριάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου στον Λευκό Οίκο, το 1962. (Robert LeRoy Knudsen/Public Domain)

Παρότι ήταν στενά ευθυγραμμισμένος με τη Δύση, ο σάχης προσπάθησε επίσης να διατηρήσει ισορροπία στην περιοχή. Τη δεκαετία του 1960 κινήθηκε προς καλύτερες σχέσεις με τη Σοβιετική Ένωση και επέκτεινε την οικονομική και τεχνική συνεργασία, ενώ συνέχισε να διατηρεί στενούς δεσμούς με συντηρητικές αραβικές χώρες. Την ίδια περίοδο, το Ιράν έγινε ο σημαντικότερος στρατηγικός εταίρος του Ισραήλ στην περιοχή. Το Ιράν συχνά αποκαλούνταν «χωροφύλακας του Περσικού Κόλπου», με ρόλο που αποσκοπούσε στο να αναχαιτίσει την κομμουνιστική επιρροή και να στηρίξει τη σταθερότητα, όχι μόνο στη Μέση Ανατολή αλλά και σε τμήματα της Αφρικής.

Στο εσωτερικό της χώρας, ωστόσο, οι μαρξιστικές ιδέες έγιναν πιο δημοφιλείς. Αριστερές ομάδες, ιδίως το Κόμμα Τουντέχ του Ιράν και αργότερα ριζοσπαστικά φοιτητικά κινήματα, ενισχύθηκαν στα πανεπιστήμια, σε πολιτιστικούς κύκλους και μεταξύ διανοουμένων. Διέδιδαν ιδεολογική προπαγάνδα, στρατολογούσαν φοιτητές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χρησιμοποιούσαν βία. Οι ομάδες αυτές προχώρησαν σε ληστείες τραπεζών, βομβιστικές επιθέσεις και απεργίες εναντίον κρατικών και ιδιωτικών στόχων, στο πλαίσιο του αγώνα τους κατά της μοναρχίας.

Η απομάκρυνση του αγάλματος του σάχη από τον κόσμο στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, στο Ιράν. Αριστερές ομάδες στη χώρα προχώρησαν σε ληστείες τραπεζών, βομβιστικές επιθέσεις και απεργίες εναντίον κρατικών και ιδιωτικών στόχων, στο πλαίσιο του αγώνα τους κατά της μοναρχίας. (Public Domain)

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και στη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, οι μαρξιστικές ιδέες άρχισαν να συνδυάζονται περισσότερο με τον ριζοσπαστικό πολιτικό ισλαμισμό. Έννοιες όπως ο αντιιμπεριαλισμός, η κοινωνική δικαιοσύνη και η αντίθεση στον καπιταλισμό διατυπώνονταν σε θρησκευτική γλώσσα που πολλοί μπορούσαν να κατανοήσουν και να υποστηρίξουν.

Ο Ρουχολάχ Χομεϊνί, ιδρυτής της Ισλαμικής Δημοκρατίας, απέρριπτε ανοιχτά τον μαρξισμό, αλλά αξιοποίησε τα θέματά του και τα εξέφρασε μέσα σε ένα σιιτικό ισλαμικό πλαίσιο, ικανό να ενώσει ομάδες της αντιπολίτευσης. Αυτός ο συνδυασμός ιδεών οδήγησε στην ιρανική επανάσταση του 1979. Λίγο μετά την επανάσταση, αριστερές φοιτητικές ομάδες κατέλαβαν την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Τεχεράνη, κρατώντας Αμερικανούς διπλωμάτες ομήρους και απαιτώντας την επιστροφή του σάχη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου λάμβανε ιατρική περίθαλψη. Οι ομάδες αυτές αρχικά ενώθηκαν εναντίον του σάχη, αλλά στη συνέχεια διασπάστηκαν γρήγορα, καθώς η νέα ισλαμική κυβέρνηση άρχισε να καταστέλλει τους πρώην αριστερούς συμμάχους της.

Στις πρόσφατες διαδηλώσεις, ολοένα και περισσότερα άτομα φωνάζουν το όνομα του Ρεζά Παχλαβί, καθώς πολλοί διαδηλωτές εντός και εκτός Ιράν τον θεωρούν πλέον ενοποιητική μορφή και σύμβολο μιας νέας πολιτικής εποχής.

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε πρόσφατα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι οποιαδήποτε χρήση πραγματικών πυρών εναντίον διαδηλωτών θα προκαλούσε αμερικανική υποστήριξη προς τον ιρανικό λαό.

Η αναβίωση της μοναρχικής συμβολικής παρουσίας στους δρόμους, η διατύπωση ενός σχεδίου μετάβασης για την περίοδο μετά το καθεστώς και οι ολοένα πιο ρητές προειδοποιήσεις από το εξωτερικό έχουν ενισχύσει την αίσθηση ότι το Ιράν ίσως εισέρχεται σε μια αποφασιστική φάση, η οποία θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την αρχή του τέλους για την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.

Της Shahrzad Ghanei

Ο αόρατος κίνδυνος των βαρέων μετάλλων — Πού κρύβονται και πώς επηρεάζουν τον εγκέφαλο

Δευτέρα, 29 Δεκ, 2025Δευτέρα, 29 Δεκ, 2025 Από EPOCH TIMES

Μία γυναίκα γύρω στα 50 είχε τοποθετήσει στην παιδική της ηλικία αρκετά οδοντικά σφραγίσματα αμαλγάματος με υδράργυρο — τη συνήθη θεραπεία μιας εποχής, όταν η οδοντιατρική φροντίδα πρόσφερε λίγες εναλλακτικές. Ωστόσο, αν και ανθεκτικά, αυτά τα σφραγίσματα αποτελούν πηγή χρόνιας έκθεσης σε υδράργυρο.

Δεκαετίες αργότερα, η γυναίκα αφαίρεσε τα αμαλγάματα από οδοντίατρο που δεν είχε εκπαιδευτεί σε πρωτόκολλα ασφαλούς αφαίρεσης. Όπως τα τρόχιζε, απελευθερώθηκαν τοξικοί ατμοί υδραργύρου, οι οποίοι απορροφήθηκαν γρήγορα μέσω της στοματικής κοιλότητας και πέρασαν στον εγκέφαλο και στο νευρικό της σύστημα.

Λίγο μετά, εμφανίστηκαν καταστροφικά συμπτώματα· αιφνίδια και βαθιά απώλεια μνήμης, χρόνια αϋπνία, έντονη συναισθηματική αναστάτωση και διάχυτος, νευροπαθητικός πόνος που έμοιαζε με ηλεκτρικά «σοκ». Το ανοσοποιητικό της σύστημα αποδυναμώθηκε απότομα, οδηγώντας σε συνεχείς ασθένειες, απώλεια όρεξης και αδυναμία να εκτελέσει καθημερινές δραστηριότητες. Η ζωή της διαλύθηκε.

Οι συνέπειες επεκτάθηκαν πέρα από την ίδια την ασθενή· ο οδοντίατρος εμφάνισε επίσης προβλήματα υγείας εξαιτίας της έκθεσής του στους ατμούς του υδραργύρου.

Υδράργυρος: Οξείς και χρόνιοι κίνδυνοι

Η Δρ Λιν Σάο-τζεν (Dr. Lin Shao-zhen), νευρολόγος και διευθύντρια της Pinxin Clinic, παρουσίασε το παραπάνω περιστατικό δηλητηρίασης από υδράργυρο — το σοβαρότερο που έχει αντιμετωπίσει ποτέ — με στόχο να ευαισθητοποιήσει το κοινό για τους κρυφούς κινδύνους της έκθεσης στον υδράργυρο.

Σε επεισόδιο της εκπομπής «Health 1+1» στο NTD, αδελφό μέσο της εφημερίδας The Epoch Times, η Λιν επεσήμανε ότι όσοι έχουν σφραγίσματα από κράμα υδραργύρου πρέπει να αναζητούν θεραπεία μόνο σε οδοντιατρικές κλινικές που διαθέτουν επαγγελματικά εργαλεία αφαίρεσης υδραργύρου και προσωπικό με κατάλληλη εκπαίδευση.

Στους γιατρούς η Λιν πρότεινε να βρίσκεται ο ασθενής σε βέλτιστη κατάσταση, πριν προχωρήσουν στην αφαίρεση του υδραργύρου. Όπως εξήγησε, αυτό διασφαλίζει φυσιολογική λειτουργία ήπατος και νεφρών και ενισχύει επαρκώς την αντιοξειδωτική ικανότητα του οργανισμού, ώστε να ελαχιστοποιείται η βλάβη από τα βαρέα μέταλλα κατά τη διαδικασία.

Πέρα από την οξεία δηλητηρίαση, τόνισε ότι και η χρόνια υπερφόρτωση με υδράργυρο είναι εξίσου επικίνδυνη, καθώς μπορεί να πυροδοτήσει ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων, όπως χρόνιο πόνο, αυτοάνοσες διαταραχές, αϋπνία, τρόμο, καθώς και διαταραχές της λειτουργίας ήπατος ή νεφρών και της ρύθμισης του σακχάρου στο αίμα. Στα παιδιά, η έκθεση στον υδράργυρο ενδέχεται να αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας και μαθησιακών δυσκολιών.

Προσοχή στα βαρέα μέταλλα που περιέχουν τα ψάρια

Υπάρχει η άποψη ότι «το ψάρι ενισχύει την εγκεφαλική λειτουργία», ωστόσο η Λιν παρατήρησε ότι η επιλογή λάθος είδους μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, προκαλώντας πιθανή βλάβη στη μνήμη και στη λειτουργία του εγκεφάλου. Όπως εξήγησε, ο υδράργυρος στο περιβάλλον εισέρχεται στην τροφική αλυσίδα μέσω του πλαγκτού. Πρώτα συσσωρεύεται στα μικρά ψάρια, και οι συγκεντρώσεις αυξάνονται δραματικά σε κάθε επόμενο τροφικό επίπεδο. Έτσι, μεγάλα αρπακτικά είδη όπως ο τόνος, ο ξιφίας και ο καρχαρίας έχουν τα υψηλότερα επίπεδα μεθυλυδραργύρου — της μορφής που είναι πιο τοξική για το νευρικό σύστημα.

Πολλοί θεωρούν λανθασμένα ότι τα βαρέα μέταλλα συγκεντρώνονται κυρίως στο κεφάλι, στην πέτσα ή στα όργανα του ψαριού. Η Λιν ανέφερε ότι, στην πραγματικότητα, συσσωρεύονται κυρίως στους μυϊκούς ιστούς, δηλαδή στο κρέας που τρώμε. Συγκριτικά, η πέτσα θεωρείται σχετικά ασφαλής, ενώ τα όργανα τείνουν να συγκρατούν κυρίως ανόργανο υδράργυρο.

Η περιστασιακή κατανάλωση μεγάλων αρπακτικών ψαριών ενέχει μικρό κίνδυνο για τους περισσότερους ενήλικες. Ωστόσο, η Λιν παροτρύνει τις εγκύους και τα παιδιά να τα αποφεύγουν πλήρως. Ως πιο ασφαλείς επιλογές προτείνει μικρά ψάρια περίπου στο μέγεθος της παλάμης ενός ενήλικα, επειδή αυτά βρίσκονται χαμηλότερα στην τροφική αλυσίδα και περιέχουν πολύ λιγότερα συσσωρευμένα βαρέα μέταλλα.

Μόλυβδος: Η διαρκής απειλή

Πέρα από τον υδράργυρο, ο μόλυβδος παραμένει ένα από τα πιο ύπουλα και υποτιμημένα βαρέα μέταλλα. Η Λιν περιέγραψε ένα περιστατικό στο οποίο ασθενής εμφάνισε ταχεία γνωστική έκπτωση, επιβράδυνση κινήσεων, βαθιά απώλεια μνήμης και διαταραγμένους κιρκάδιους ρυθμούς — συμπτώματα που μιμούνταν στενά μια άτυπη μορφή νόσου Πάρκινσον. Μετά από λεπτομερή διερεύνηση, ο πιθανός υπαίτιος εντοπίστηκε στη μακροχρόνια χρήση σκευών μαγειρικής που περιείχαν μόλυβδο.

Η τοξικότητα του μολύβδου, σύμφωνα με τη Λιν, είναι εκτεταμένη και πολύπλευρη. Η χρόνια έκθεση μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του λείου μυϊκού ιστού των αγγείων, να στενέψει τα αιμοφόρα αγγεία και να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. Στα παιδιά, κατά τις κρίσιμες φάσεις ανάπτυξης του εγκεφάλου, ακόμη και χαμηλού επιπέδου έκθεση μπορεί να προκαλέσει ελλειμματική προσοχή, καθυστέρηση γλωσσικών δεξιοτήτων και αυξημένη πιθανότητα προβλημάτων στη γνωστική λειτουργία αργότερα στη ζωή. Για τις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, η δηλητηρίαση από μόλυβδο ενδέχεται να αυξάνει τον κίνδυνο υπογονιμότητας και αποβολής.

Η Λιν τόνισε ότι αυτές οι απειλές μπορεί να προέρχονται από κρυφές πηγές μέσα στο ίδιο μας το σπίτι, καθώς υπάρχουν πολλές απρόσμενες οδοί καθημερινής έκθεσης σε μόλυβδο:

Ποτήρια και σκεύη με έντονα χρώματα: Για να επιτύχουν πιο φωτεινές, ζωντανές αποχρώσεις και μεγαλύτερη αντίθεση, κάποιοι κατασκευαστές προσθέτουν μόλυβδο και άλλα βαρέα μέταλλα σε υαλώματα ή επιστρώσεις. Αν αυτές οι επιστρώσεις έχουν κακή πρόσφυση, ο μόλυβδος μπορεί σταδιακά να αποδεσμεύεται κατά το συνηθισμένο πλύσιμο ή όταν τα σκεύη χρησιμοποιούνται για όξινα ή ζεστά τρόφιμα.

Μολύβδινοι σωλήνες σε σπίτια: Αν ένα σπίτι διατηρεί ακόμη μολύβδινες σωληνώσεις, το νερό που περνά από αυτές μπορεί να περιέχει μόλυβδο.

Χρώματα και δομικά υλικά πριν από τη δεκαετία του 1960: Όταν παλιά, πολύχρωμα χρώματα ξεφλουδίζουν, το άγγιγμα με γυμνά χέρια ή ο καθαρισμός χωρίς κατάλληλη προστασία μπορεί να οδηγήσει σε είσοδο μολύβδου στον οργανισμό μέσω δερματικής επαφής ή εισπνοής.

Καλλυντικά: Για παράδειγμα, το καλλυντικό Kohl για τα μάτια περιέχει συστατικά όπως σκόνη μολύβδου. Η εφαρμογή του απευθείας γύρω από τα μάτια ενέχει σημαντικούς κινδύνους για την υγεία.

Φθηνά μεταλλικά κοσμήματα: Ορισμένα φθηνά κοσμήματα χρησιμοποιούν κράματα μολύβδου για να αυξήσουν το βάρος τους. Η παρατεταμένη επαφή με το δέρμα μπορεί να οδηγήσει σε απορρόφησή του στον οργανισμό.

Πώς να αξιολογήσετε τον κίνδυνο και να προστατευτείτε

Αν αντιμετωπίζετε χρόνιο πόνο, έκπτωση μνήμης ή αυτοάνοσες διαταραχές και πληροίτε οποιαδήποτε από τις παρακάτω προϋποθέσεις, ενδέχεται να βρίσκεστε σε υψηλό κίνδυνο δηλητηρίασης από βαρέα μέταλλα:

Έχετε σφραγίσματα υδραργύρου: Η Λιν ανέφερε ότι ελέγχει συστηματικά και εξετάζει την ύπαρξη σφραγισμάτων υδραργύρου στις ιατρικές της συνεδρίες.

Καταναλώνετε συχνά μεγάλα ψάρια: Ορισμένα ψάρια και άλλα θαλασσινά μπορεί να οδηγούν σε συσσώρευση βαρέων μετάλλων.

Καπνίζετε ή εκτίθεστε σε παθητικό κάπνισμα: Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει βαρέα μέταλλα.

Εκτίθεστε σε βαρέα μέταλλα λόγω της εργασίας σας: Εργασία με μηχανήματα, οργανικούς διαλύτες, συνεργεία αυτοκινήτων ή εργοστάσια με μεταλλική σκόνη μπορεί να οδηγεί σε τοξικότητα από βαρέα μέταλλα.

Μένετε σε περιοχή με αυξημένους περιβαλλοντικούς κινδύνους: Η διαμονή κοντά σε βιομηχανικές ζώνες ή μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα μπορεί να αυξάνει την έκθεση.

Λαμβάνετε βότανα ή παραδοσιακά κινεζικά σκευάσματα άγνωστης προέλευσης: Ορισμένα βότανα μπορεί να έχουν μολυνθεί με βαρέα μέταλλα κατά την καλλιέργεια ή την επεξεργασία τους.

Για την καθημερινή πρόληψη της δηλητηρίασης από βαρέα μέταλλα, η Λιν πρότεινε τα εξής:

Κατά την αγορά καθημερινών προϊόντων, να επιλέγονται μόνο όσα φέρουν πιστοποιημένες ετικέτες ασφαλείας και να αντικαθίστανται τακτικά τα σκεύη μαγειρικής και τα επιτραπέζια σκεύη. Να αποφεύγονται σκεύη άγνωστης προέλευσης, υπερβολικά έντονου χρώματος ή όσα εμφανίζουν γρατζουνιές και φθορά. Σε παλιά σπίτια, τα παιδιά πρέπει να κρατούνται μακριά από ξεφλουδισμένα χρώματα, ώστε να αποφεύγεται η επαφή ή η κατάποσή τους.

Για το μαγείρεμα, η Λιν πρότεινε κατσαρόλες από ανοξείδωτο ατσάλι και μαντεμένια σκεύη. Συνέστησε να επιλέγεται μαντέμι με φυσικό, ματ μαύρο εσωτερικό αντί για πολύχρωμες επισμαλτωμένες εκδοχές. Όπως είπε, ακόμη κι αν χαραχτεί, απελευθερώνει κυρίως σίδηρο –ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο ωφέλιμο για τον οργανισμό. Το χαραγμένο ανοξείδωτο ατσάλι μπορεί να αποδεσμεύσει μικρές ποσότητες σιδήρου, νικελίου και χρωμίου. Αν και το νικέλιο μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις σε ευαίσθητα άτομα, τα μαντεμένια σκεύη θεωρούνται γενικά ασφαλή για τους περισσότερους ανθρώπους.

Πώς να μειώσετε με ασφάλεια το φορτίο βαρέων μετάλλων

Παρότι η απομάκρυνση βαρέων μετάλλων που έχουν αποθηκευτεί στο σώμα συχνά απαιτεί ιατρική επίβλεψη, η Λιν σημείωσε ότι μπορούμε να μειώσουμε σημαντικά τον κίνδυνο έκθεσης και να στηρίξουμε τη φυσική αποτοξίνωση του οργανισμού μέσω στοχευμένων αλλαγών στη διατροφή και στον τρόπο ζωής.

Ενσωματώστε τροφές που υποστηρίζουν την αποτοξίνωση

Τροφές πλούσιες σε θείο: Σκόρδο, κρεμμύδια, πράσα, μπρόκολο, κουνουπίδι, κόλιανδρος και άλλα λαχανικά που περιέχουν θείο στηρίζουν τη λειτουργία του ήπατος και διατηρούν την αποτοξινωτική του ικανότητα.

Ισορροπημένη πρόσληψη μετάλλων: Η συμπλήρωση σιδήρου, σεληνίου, ασβεστίου, μαγνησίου και ψευδαργύρου επιτρέπει σε αυτά τα απαραίτητα μέταλλα να ανταγωνίζονται τα βαρέα μέταλλα στους κυτταρικούς υποδοχείς, μειώνοντας έτσι την απορρόφησή τους.

Αντιοξειδωτικά: Οι βιταμίνες C και E εμφανίζουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση, εξουδετερώνοντας τις ελεύθερες ρίζες που παράγονται από τα βαρέα μέταλλα και μειώνοντας την οξειδωτική βλάβη στα κύτταρα.

Θρεπτικά συστατικά υποστήριξης ήπατος: Το άλφα-λιποϊκό οξύ, η Ν-ακετυλοκυστεΐνη και η γλουταθειόνη ενισχύουν τις διαδικασίες αποτοξίνωσης.

Η Λιν υπογράμμισε τη σημασία της διατροφικής ποικιλίας. Όπως είπε, στόχος είναι να καταναλώνεται ένα ευρύ φάσμα τροφών και να αποφεύγεται η υπερκατανάλωση οποιουδήποτε μεμονωμένου τροφίμου, ακόμη κι αν θεωρείται υγιεινό.

Αλλάξτε τον τρόπο ζωής σας

Επαρκής ενυδάτωση: Το νερό είναι το βασικό μέσο μέσω του οποίου τα νεφρά φιλτράρουν και αποβάλλουν τις τοξίνες.

Υποστήριξη της υγείας του εντέρου: Ένα ισορροπημένο εντερικό μικροβίωμα λειτουργεί ως κρίσιμο προστατευτικό φράγμα στον οργανισμό.

Προώθηση τακτικών κενώσεων: Αυτό μειώνει την πιθανότητα οι τοξίνες να επαναπορροφούνται στο έντερο.

Ενθάρρυνση τακτικής εφίδρωσης: Οι τοξίνες μπορούν να αποβληθούν μέσω του ιδρώτα κατά την άσκηση, τα ποδόλουτρα ή τις συνεδρίες σάουνας.

Των Shan Lam και JoJo Novaes

Δαπάνες δισεκατομμυρίων για το κλίμα σε μια χώρα με περιορισμένο αποτύπωμα εκπομπών

Δευτέρα, 29 Δεκ, 2025Δευτέρα, 22 Δεκ, 2025 Από EPOCH TIMES

Το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Οττάβας και Αλμπέρτας συνδέει την έγκριση ενός αγωγού προς τις ακτές της Βρετανικής Κολομβίας με το έργο δέσμευσης άνθρακα της Pathways Alliance, ύψους 16,5 δισ. δολαρίων, για το οποίο οι εταιρείες του κλάδου προσβλέπουν σε σημαντική κρατική στήριξη. Αν και το ποσό αυτό φαίνεται μεγάλο, αντιπροσωπεύει μόνο ένα μικρό μέρος από το τεράστιο σύνολο των χρημάτων των Καναδών φορολογουμένων που κατευθύνονται, από όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, σε πρωτοβουλίες που σχετίζονται με τον στόχο των μηδενικών εκπομπών.

Στα ποσά αυτά περιλαμβάνονται δισεκατομμύρια που διοχετεύονται μέσω εσωτερικών πολιτικών, καθώς και μια «διεθνή χρηματοδοτική δέσμευση για το κλίμα» ύψους 5,3 δισ. δολαρίων, την οποία ανακοίνωσε η Οττάβα το 2021, για πολυετή χρηματοδότηση με στόχο να βοηθηθούν αναπτυσσόμενες χώρες να «αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή».

Μόνο το 2024, οι ομοσπονδιακές δαπάνες για την περιβαλλοντική προστασία αυξήθηκαν κατά 35,6% και έφτασαν τα 24 δισ. δολάρια, με σημαντικό μέρος τους να προορίζεται για τη μείωση των εκπομπών. Συγκριτικά, η Αλμπέρτα δρομολογεί 28 δισ. δολάρια για λειτουργικές δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης στον προϋπολογισμό του 2025, ενώ οι ομοσπονδιακές μεταβιβάσεις προς τις επαρχίες για το επόμενο οικονομικό έτος εκτιμώνται στα 108 δισ. δολάρια, εκ των οποίων τα μισά αφορούν την υγεία.

Ακολουθεί μια ενδεικτική αποτύπωση βασικών προγραμμάτων και δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα. Καθώς όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης εμπλέκουν αυτά τα κονδύλια σε σύνθετα πλέγματα χρηματοδοτήσεων, επιδοτήσεων και πολιτικών, η πραγματική κλίμακα είναι πολύ μεγαλύτερη· για τον λόγο αυτό παρατίθενται μόνο επιλεγμένα παραδείγματα.

Ομοσπονδιακές δαπάνες

Στον πρώτο προϋπολογισμό, στις αρχές Νοεμβρίου, η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϋ ενίσχυσε και επέκτεινε μια σειρά επενδυτικών φορολογικών πιστώσεων που στηρίζουν έργα «καθαρής ενέργειας» και μηδενικών εκπομπών. Σε αυτές περιλαμβάνονται επιστρεπτέες πιστώσεις έως περίπου 60% για τη δέσμευση άνθρακα, 30% για την καθαρή τεχνολογία και τη βιομηχανική παραγωγή καθαρής τεχνολογίας, καθώς και έως 40% για το «καθαρό υδρογόνο», στο πλαίσιο της Στρατηγικής Κλιματικής Ανταγωνιστικότητας της κυβέρνησης.

Από δημοσιονομική σκοπιά, οι φορολογικές πιστώσεις αποτελούν μορφή κρατικής δαπάνης. Η παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων για έργα «καθαρής τεχνολογίας», όπως η δέσμευση άνθρακα, μειώνει τα κρατικά έσοδα, τα οποία τελικά πρέπει να αντισταθμιστούν είτε μέσω υψηλότερων φόρων αλλού είτε μέσω αυξημένου δημόσιου χρέους.

Ομοσπονδιακές φορολογικές πιστώσεις στον εταιρικό φόρο εισοδήματος που σχετίζονται με πρωτοβουλίες για μηδενικές εκπομπές — όλα τα ποσά είναι σε εκατομμύρια δολάρια. (Πηγή: The Epoch Times, στοιχεία από το υπουργείο Οικονομικών του Καναδά. Δημιουργήθηκε με Datawrapper)

Τον Ιούλιο του 2024, το Γραφείο Κοινοβουλευτικού Προϋπολογισμού υπολόγισε ότι μόνο έξι φορολογικές πιστώσεις για «τομείς καθαρής ενέργειας και τεχνολογίας» θα κοστίσουν στον Καναδά 103 δισ. δολάρια για την 13ετή περίοδο από το 2022–23 έως το 2034–35. Στις πιστώσεις αυτές περιλαμβάνονται και εκείνες για την αλυσίδα εφοδιασμού ηλεκτρικών οχημάτων και για την καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, πέραν των τεσσάρων που αναφέρθηκαν παραπάνω.

Υποδομές και κατοικίες

Η Τράπεζα Υποδομών του Καναδά, κρατική εταιρεία που χρηματοδοτεί έργα υποδομών και διαθέτει κεφάλαια συνολικής αξίας 54,4 δισ. δολαρίων, δρομολογεί σημαντικό μέρος των πόρων της σε «πράσινες υποδομές» και «καθαρή ενέργεια».

Χαρακτηριστικό παράδειγμα των έργων που χρηματοδοτούνται είναι η διάθεση έως 100 εκατ. δολαρίων για «έργα αναβάθμισης ενεργειακά αποδοτικών κτιρίων», όπως μετατροπές φωτισμού σε LED, συστήματα θέρμανσης και ψύξης υψηλής απόδοσης με ηλεκτροδότηση, επιτόπια ηλιακή ενέργεια σε συνδυασμό με αποθήκευση σε μπαταρίες και άλλες τεχνολογίες μείωσης εκπομπών.

Παράλληλα, το ομοσπονδιακό πρόγραμμα επιχορηγήσεων «Canada Greener Homes Grant» παρείχε χρηματοδότηση για «ενεργειακά αποδοτικές αναβαθμίσεις» σε ιδιωτικές κατοικίες, όπως βελτίωση μόνωσης, αντικατάσταση παραθύρων ή θυρών και εγκατάσταση ηλιακών πάνελ. Συνολικά, το επταετές αυτό πρόγραμμα, που ξεκίνησε τον Μάιο του 2021, αναμενόταν να κοστίσει 2,6 δισ. δολάρια. Πλέον δεν δέχεται νέες αιτήσεις.

Γεωργία

Το Ταμείο Κλιματικής Δράσης για Αγροκτήματα, που ανακοινώθηκε για πρώτη φορά στον προϋπολογισμό του 2021, αποτελεί πρωτοβουλία ύψους 704 εκατ. δολαρίων και παρέχει επιχορηγήσεις για να βοηθήσει τους αγρότες να υιοθετήσουν πρακτικές διαχείρισης που αποθηκεύουν άνθρακα και μειώνουν τις εκπομπές αερίων. Μια επέκταση του ταμείου για την περίοδο 2025–28 θα διαθέσει επιπλέον 300 εκατ. δολάρια, με στόχο να στηρίξει τις προσπάθειες των αγροτών να «καταστούν πιο ανθεκτικοί στο κλίμα».

Μεταφορές και ηλεκτρικά οχήματα

Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση παρείχε επιδοτήσεις έως 5.000 δολάρια για ηλεκτρικά οχήματα από το 2019. Το πρόγραμμα ανεστάλη τον Ιανουάριο του 2025, όταν εξαντλήθηκαν τα κονδύλια. Άλλα προγράμματα στον τομέα των μεταφορών περιλαμβάνουν χρηματοδότηση για την προσαρμογή των σιδηροδρόμων στην κλιματική αλλαγή και για έργα απανθρακοποίησης των δημόσιων συγκοινωνιών.

Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, σε συνεργασία με ορισμένες επαρχίες, έχει επίσης δεσμεύσει δισεκατομμύρια σε επιδοτήσεις για εργοστάσια ηλεκτρικών οχημάτων και μπαταριών, ορισμένα από τα οποία έχουν έκτοτε ακυρωθεί.

Μονάδα δέσμευσης άνθρακα στο Σκουάμις της Βρετανικής Κολομβίας, σε φωτογραφία αρχείου. (The Canadian Press/Darryl Dyck)

Πρώτα Έθνη

Ορισμένα προγράμματα έχουν ευρύτερο χαρακτήρα, όπως τα ομοσπονδιακά κονδύλια (περισσότερα από 2 δισ. δολάρια) που έχουν ανακοινωθεί από το 2020 για «κλιματική δράση από ιθαγενείς λαούς», συμπεριλαμβανομένης της βοήθειας προς τα Πρώτα Έθνη και τους Ινουίτ για τη «διαχείριση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην υγεία».

Χρηματοδότηση για τη νεολαία

Ο προϋπολογισμός του 2025 κατευθύνει επιπλέον 40 εκατ. δολάρια για τα επόμενα δύο χρόνια, από το 2026–27, με στόχο τη δημιουργία ενός Youth Climate Corps (Σώμα Νεολαίας για το Κλίμα), το οποίο θα παρέχει «αμειβόμενη κατάρτιση σε πράσινες δεξιότητες και θέσεις εργασίας», εκπαιδεύοντας νέους ώστε να «ανταποκρίνονται γρήγορα σε κλιματικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης».

Η ιδέα ενός καναδικού Σώματος Νεολαίας για το Κλίμα είχε προωθηθεί μέσω εκστρατείας που ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2023 από τη Climate Emergency Unit (Μονάδα Κλιματικής Έκτακτης Ανάγκης), ένα εγχείρημα του Ινστιτούτου David Suzuki, το οποίο χαρακτήριζε την πρόταση ως «ένα τολμηρό νέο δημόσιο πρόγραμμα που θα απασχολούσε δεκάδες χιλιάδες νέους Καναδούς σε εργασίες σχετικές με το κλίμα, προσφέροντας καλές αμοιβές και σταδιοδρομία στην αναπτυσσόμενη καθαρή οικονομία».

Η χρηματοδότηση αυτή ακολουθά άλλες δαπάνες με επίκεντρο τη νεολαία: τον Ιούλιο του 2025, παραδείγματος χάριν, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση είχε ανακοινώσει ότι θα διαθέσει 14,4 εκατ. δολάρια για να «ενδυναμώσει τους νέους Καναδούς στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής». Σε αυτά περιλαμβάνονται 1,8 εκατ. δολάρια για το Ίδρυμα Πάρκων της Βρετανικής Κολομβίας, με στόχο την «ανάπτυξη της περιβαλλοντικής παιδείας και ηγεσίας των νέων Καναδών στη Βρετανική Κολομβία».

Προγράμματα της εποχής Τρυντώ

Η κυβέρνηση Κάρνεϋ καταργεί σταδιακά ορισμένα από τα πιο προβεβλημένα προγράμματα επιχορηγήσεων της εποχής Τριντό, όπως τη χρηματοδότηση ύψους 3,2 δισ. δολαρίων για τη φύτευση δύο δισεκατομμυρίων δέντρων σε ολόκληρο τον Καναδά μεταξύ 2021 και 2031. Το πρόγραμμα «Δύο Δισεκατομμύρια Δένδρα» υποσχόταν ότι θα «βοηθήσει τον Καναδά να υπερβεί τον στόχο μείωσης εκπομπών της Συμφωνίας των Παρισίων για το 2030 και να θέσει τα θεμέλια για την επίτευξη μηδενικών εκπομπών έως το 2050».

Ταυτόχρονα, μακροχρόνια προγράμματα επιχορηγήσεων, όπως το Green Municipal Fund (GMF/Πράσινο Δημοτικό Ταμείο), το οποίο αυξήθηκε από 125 εκατ. δολάρια το 2000 σε 1,625 δισ. δολάρια έως το 2023, παραμένουν σε ισχύ.

Στο ταμείο αυτό φαίνεται να μπορούν να ενταχθούν έργα πολύ διαφορετικής κλίμακας. Οι επιχορηγήσεις έχουν κυμανθεί από 11.000 δολάρια για δήμο στο νησί Βανκούβερ, με στόχο τη μελέτη της σκοπιμότητας «μετατροπής του νέου κτιρίου της τοπικής μονάδας της Βασιλικής Καναδικής Έφιππης Αστυνομίας σε εγκατάσταση μηδενικών εκπομπών», έως 72.500 δολάρια για την πόλη Μπράντον στη Μανιτόμπα, για τη μελέτη της σκοπιμότητας μείωσης των εκπομπών άνθρακα από τον στόλο οχημάτων της δημοτικής αρχής.

Διεθνής χρηματοδότηση

Οι ομοσπονδιακές δαπάνες για το κλίμα δεν περιορίζονται εντός των συνόρων του Καναδά, καθώς σημαντικά ποσά κατευθύνονται στο εξωτερικό για να βοηθήσουν άλλες χώρες να «αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή».

Μόνο την περίοδο 2015–2022, ο Καναδάς διέθεσε πάνω από 8,7 δισ. δολάρια ως «διεθνή χρηματοδότηση για το κλίμα» προς αναπτυσσόμενες χώρες.

Ο τότε υπουργός Περιβάλλοντος Στήβεν Γκυλμπώ (Steven Guilbeault) μιλά κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής Canada 2020 Net-Zero Leadership Summit. Οττάβα, 19 Απριλίου 2023. (The Canadian Press/Sean Kilpatrick)

Αν και ο πρώτος προϋπολογισμός της κυβέρνησης Κάρνεϋ περιορίζει γενικά τη διεθνή βοήθεια, διατηρεί τη στρατηγική στήριξης άλλων χωρών στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Στη σύνοδο κορυφής COP30 για το κλίμα, που πραγματοποιήθηκε στη Βραζιλία τον Νοέμβριο, η Οττάβα ανακοίνωσε 392 εκατ. δολάρια για «συμπεριληπτικές, τοπικά καθοδηγούμενες λύσεις για το κλίμα» σε αναπτυσσόμενες χώρες.

Η νέα αυτή δέσμη χρηματοδότησης περιλαμβάνει 106 εκατ. δολάρια για την έναρξη του Inclusive Climate Action Fund (Ταμείο Συμπεριληπτικής Κλιματικής Δράσης), το οποίο θα χρηματοδοτεί επιχειρήσεις στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική για την «προώθηση έργων μετριασμού και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή». Περιλαμβάνει επίσης 263 εκατ. δολάρια για το International Fund for Agricultural Development (Διεθνές Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης), με στόχο την «ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προσαρμοστικής ικανότητας των μικρών αγροτών στις αναπτυσσόμενες χώρες».

Επαρχιακή χρηματοδότηση

Η Οττάβα δεν είναι η μόνη που αφιερώνει σημαντικό μέρος των δαπανών της σε στόχους που σχετίζονται με το κλίμα· οι επαρχίες έχουν υιοθετήσει ανάλογες στρατηγικές.

Κάθε επαρχία διαθέτει μέρος των δημόσιων πόρων της σε πρωτοβουλίες μείωσης εκπομπών. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των δαπανών λαμβάνει τη μορφή επιχορηγήσεων ή φορολογικών ελαφρύνσεων προς εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη δέσμευση άνθρακα ή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Μελέτη του Fraser Institute, που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο, εκτίμησε ότι η Οττάβα και οι τέσσερις μεγαλύτερες επαρχίες — Κεμπέκ, Οντάριο, Αλμπέρτα και Βρετανική Κολομβία — παρείχαν τουλάχιστον 158 δισ. δολάρια την περίοδο 2014-15 έως 2024-25, μέσω δαπανών και φορολογικών πιστώσεων, για τη στήριξη μιας «οικονομίας χαμηλών εκπομπών άνθρακα».

Η εκτίμηση αυτή καλύπτει μόνο μέρος της συνολικής εικόνας, καθώς εστιάζει ειδικά σε δαπάνες και φορολογικές πιστώσεις για τη δημιουργία μιας οικονομίας χαμηλών εκπομπών στον Καναδά, ενώ οι κλιματικές δαπάνες περιλαμβάνουν επίσης δράσεις όπως η ευαισθητοποίηση της νεολαίας ή πρωτοβουλίες σε αναπτυσσόμενες χώρες.

Οντάριο

Το υπουργείο Περιβάλλοντος του Οντάριο εκτιμά ότι θα δαπανήσει περίπου 15,7 εκατ. δολάρια για την «κλιματική αλλαγή και την ανθεκτικότητα» το 2025–26.

Όπως και σε άλλα επίπεδα διακυβέρνησης, ένα μέρος των δαπανών του Οντάριο που σχετίζονται με το κλίμα είναι έμμεσο. Για παράδειγμα, η κυβέρνηση Φορντ διέθεσε 92 εκατ. δολάρια στον προϋπολογισμό του 2025 για το πρόγραμμα ChargeON, το οποίο στηρίζει την εγκατάσταση σταθμών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων σε ολόκληρη την επαρχία.

Ο πρωθυπουργός του Οντάριο, Νταγκ Φορντ, μιλά σε εκδήλωση στο Άλιστον. Οντάριο, 25 Απριλίου 2024. (The Canadian Press/Nathan Denette)

Από το 2020, το Οντάριο έχει δεσμεύσει δισεκατομμύρια δολάρια σε επαρχιακές επιδοτήσεις και φορολογικά κίνητρα για να στηρίξει την αλυσίδα εφοδιασμού των ηλεκτρικών οχημάτων, στο πλαίσιο κοινών ομοσπονδιακών-επαρχιακών προσπαθειών που συνολικά ξεπερνούν τα 20 δισ. δολάρια.

Το ποσό αυτό περιλαμβάνει δεσμεύσεις που έγιναν στο πλαίσιο συνεργατικών συμφωνιών με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση και ιδιωτικές εταιρείες. Μέρος της χρηματοδοτικής στήριξης είχε προβλεφθεί για εργοστάσια μπαταριών εταιρειών όπως η Stellantis-LGES στο Ουίνδσορ, η Honda στο Άλιστον και η Volkswagen στο Σαιντ Τόμας. Χρηματοδότηση έλαβε επίσης η Ford Motor Company για να μετατρέψει το εργοστάσιο στο Όουκβιλ ώστε να παράγει ηλεκτρικά οχήματα.

Το ακριβές ποσό που έχει ήδη εκταμιευθεί είναι δύσκολο να παρακολουθηθεί, επειδή ορισμένες πληρωμές εξαρτώνται από τη δημιουργία θέσεων εργασίας ή από την επίτευξη συγκεκριμένων οροσήμων από μια εταιρεία, ενώ άλλη χρηματοδότηση παρέχεται ως μελλοντικές φορολογικές πιστώσεις.

Άλλες επαρχίες

Η Αλμπέρτα έχει δεσμεύσει δισεκατομμύρια δολάρια για έργα και προγράμματα δέσμευσης, αξιοποίησης και αποθήκευσης άνθρακα. Η επαρχία χρησιμοποιεί κυρίως τα έσοδα από το σύστημα Technology Innovation and Emissions Reduction (TIER) — που προκύπτουν από την τιμή άνθρακα που πληρώνουν οι μεγάλοι ρυπαντές — για να χρηματοδοτεί έργα μείωσης εκπομπών μέσω φορέων όπως οι Emissions Reduction Alberta (ERA) και Alberta Innovates.

Η ERA έχει διαθέσει 991,7 εκατ. δολάρια από το 2009 για να εκκινήσει «την πιλοτική εφαρμογή, την επίδειξη και την ανάπτυξη λύσεων καθαρής τεχνολογίας που μειώνουν τις εκπομπές».

Ο οργανισμός, που χρηματοδοτείται μέσω του TIER, προκηρύσσει επίσης ανοιχτούς διαγωνισμούς για εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε έργα σχετιζόμενα με το κλίμα, όπως το Tailings Technology Challenge. Πρόκειται για ταμείο 50 εκατ. δολαρίων που εγκαινίασε η ERA φέτος, ώστε να χρηματοδοτήσει έργα — έως 15 εκατ. δολάρια το καθένα — τα οποία «βοηθούν στη μείωση και τη διαχείριση των νερών των ορυχείων και των τελμάτων που προκύπτουν από την εξόρυξη πετρελαιοφόρων άμμων».

Η Μανιτόμπα έχει επίσης σε εξέλιξη πρωτοβουλίες, όπως πρόγραμμα επιδότησης ηλεκτρικών οχημάτων, ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης «με βάση την αξιολόγηση» για τη στήριξη της μείωσης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ένα Climate Action Fund (Ταμείο Κλιματικής Δράσης) για επενδύσεις σε πράσινα έργα και τον φορέα Efficiency Manitoba, κρατική εταιρεία που προσφέρει προγράμματα και οικονομική στήριξη σε κατοικίες, επιχειρήσεις και κοινότητες σε πεδία όπως οι αντλίες θερμότητας και οι ενεργειακές αναβαθμίσεις.

Η στρατηγική του Σασκάτσουαν για το κλίμα περιλαμβάνει επαρχιακές πρωτοβουλίες όπως το Saskatchewan Technology Fund, που επενδύει σε έργα τα οποία μειώνουν την ένταση εκπομπών, καθώς και διάφορες δράσεις για την επίτευξη ηλεκτρικού δικτύου μηδενικών εκπομπών έως το 2050.

Βρετανική Κολομβία

Η Βρετανική Κολομβία ήταν η πρώτη επαρχία στον Καναδά που επέβαλε φόρο άνθρακα, και οι πρωτοβουλίες μηδενικών εκπομπών αποτελούν εδώ και καιρό βασικό άξονα της πολιτικής της.

Η επαρχία διέθεσε πάνω από 650 εκατ. δολάρια από το 2011 για να ενθαρρύνει την υιοθέτηση ηλεκτρικών οχημάτων. Οι καταναλωτές στη Βρετανική Κολομβία μπορούσαν προηγουμένως να συνδυάσουν την επαρχιακή επιδότηση των 4.000 δολαρίων με την ομοσπονδιακή επιδότηση των 5.000 δολαρίων, φτάνοντας συνολικά τις 9.000 δολάρια. Η Βρετανική Κολομβία τερμάτισε φέτος τις επιδοτήσεις για ηλεκτρικά οχήματα, έπειτα από έντονη συζήτηση.

Αρκετές άλλες επαρχίες δοκίμασαν επιδοτήσεις για ηλεκτρικά οχήματα, με το Οντάριο να δίνει επιδοτήσεις έως 14.000 δολάρια μέχρι να καταργηθούν από τον πρωθυπουργό της επαρχίας, Νταγκ Φορντ, το 2018.

Παρότι οι επιδοτήσεις ηλεκτρικών οχημάτων φαίνεται να υποχωρούν ως επιλογή πολιτικής, αυτό δεν σημαίνει ότι η Βρετανική Κολομβία επιβραδύνει κατ’ ανάγκη τις κλιματικές δαπάνες της. Η επαρχία δαπάνησε κατ’ εκτίμηση 817 εκατ. δολάρια για «πρωτοβουλίες σχετιζόμενες με το κλίμα» το 2024-25 και προβλέπεται να δαπανήσει άλλα 590 εκατ. δολάρια το 2025-26. Οι δαπάνες αυτές αφορούν επενδύσεις για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα σε μια σειρά τομέων, όπως «καθαρότερη βιομηχανία», «καθαρότερα κτίρια» και «καθαρότερες μεταφορές».

Κεμπέκ

Το Κεμπέκ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις κλιματικές δαπάνες, με μεγάλο μέρος τους να επικεντρώνεται στο «Σχέδιο 2030 για μια Πράσινη Οικονομία», το οποίο, όπως αναφέρεται, «καθοδηγεί τη δράση της κυβέρνησης για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή στη διάρκεια αυτής της δεκαετίας».

Το σχέδιο αυτό έλαβε αρχικά 6,7 δισ. δολάρια για το πρόγραμμα υλοποίησης 2021–26 και, τον Ιούνιο του 2025, διατέθηκαν 10,1 δισ. δολάρια ακόμη για την περίοδο 2025–30. Χρηματοδοτείται κυρίως από την αγορά άνθρακα της επαρχίας, με έμφαση στην ηλεκτροκίνηση των μεταφορών, την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, την ενίσχυση της βιομηχανίας και την προστασία της φύσης.

Το Κεμπέκ έχει προχωρήσει και σε άλλες δεσμεύσεις για το κλίμα, όπως η απαγόρευση πώλησης αυτοκινήτων με κινητήρες βενζίνης το 2035, απαγόρευση που η επαρχία χαλάρωσε τον Σεπτέμβριο ώστε να προσφέρει «ανάσα» στη βιομηχανία αυτοκινήτου. Ο νέος στόχος απαιτεί το 90% των νέων αυτοκινήτων που θα πωλούνται το 2035 να είναι μηδενικών εκπομπών, αντί για το 100%.

Ατλαντικός Καναδάς

Ο προϋπολογισμός της Νέας Σκωτίας για το 2025–26 αναδεικνύει δαπάνη 35 εκατ. δολαρίων για το σχέδιο Climate Change Plan for Clean Growth, το οποίο επενδύει σε «πράσινες» θέσεις εργασίας, ηλιακή και αιολική ενέργεια, καθώς και στην προστασία των κοινοτήτων από κλιματικές επιπτώσεις όπως οι πλημμύρες. Το σχέδιο των 35 εκατ. δολαρίων περιλαμβάνει επίσης 6,1 εκατ. δολάρια για να «κατασκευαστούν και να ανακαινιστούν κατοικίες και διαμερίσματα έτοιμα για μηδενικές εκπομπές» και 1,25 εκατ. δολάρια για να «δοθεί η δυνατότητα σε περισσότερους αγρότες να υιοθετήσουν καθαρές τεχνολογίες που στηρίζουν πιο βιώσιμη γεωργία».

Το Νιου Μπράνσγουικ, εν τω μεταξύ, εργάζεται για τη μετάβαση σε καθαρή ηλεκτρική ενέργεια σε συνεργασία με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, δίνοντας έμφαση σε μεγάλες επενδύσεις στην αιολική ενέργεια, σε μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες (SMR) και σε προγράμματα που απευθύνονται στους καταναλωτές, όπως υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και προγράμματα αντλιών θερμότητας.

Το Νησί του Πρίγκιπα Εδουάρδου καθιέρωσε το 2020 ένα ετήσιο Climate Challenge Fund, το οποίο μπορεί να χορηγεί έως 100.000 δολάρια σε έργα που «μειώνουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου» ή «προωθούν τη δημόσια εκπαίδευση» για την κλιματική αλλαγή, μεταξύ άλλων συναφών στόχων. Σε προηγούμενα έργα περιλαμβάνεται το STEAM PEI, μια πρωτοβουλία που επικεντρώνεται σε «σχέδια μαθημάτων για τη δράση στο κλίμα και στην υλοποίηση εργαστηρίων μέσα στις τάξεις», με στόχο να «εμπλέξει τη νεολαία σε πρακτικές λύσεις για τοπικές και παγκόσμιες περιβαλλοντικές προκλήσεις».

Οι δαπάνες των Νιουφάουντλαντ (Νέα Γη) και Λαμπραντόρ για μηδενικές εκπομπές επικεντρώνονται στην ηλεκτροδότηση κατοικιών, στη στήριξη της καθαρής τεχνολογίας με φορολογικές πιστώσεις, σε επενδύσεις σε ηλεκτρικά οχήματα και φόρτιση, καθώς και στην αξιοποίηση φυσικών πόρων για αιολική ενέργεια, υδρογόνο και κρίσιμα ορυκτά. Παράλληλα, περιλαμβάνουν ομοσπονδιακή χρηματοδότηση για μετάβαση από πετρέλαιο σε ηλεκτρισμό, με στόχο την επίτευξη μηδενικών εκπομπών έως το 2050, ενώ επιδιώκεται ταυτόχρονα να διατηρηθεί ισορροπία με την ανάπτυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Κύρια προγράμματα περιλαμβάνουν το Green Transition Fund, το Oil to Electric Incentive Program και συνεργασίες μέσω του Regional Energy and Resource Table, με κονδύλια τόσο από την επαρχιακή όσο και από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση.

Χρηματοδότηση σε επίπεδο δήμων

Ορισμένοι δήμοι εντάσσουν επίσης κλιματικές πρωτοβουλίες στους προϋπολογισμούς τους, όπως το Τορόντο που ενσωματώνει φέτος για πρώτη φορά έναν «προϋπολογισμό άνθρακα» στον ετήσιο προϋπολογισμό του, ώστε να κατευθύνει πόρους σε ένα ευρύ φάσμα πρωτοβουλιών που σχετίζονται με το κλίμα.

Σύμφωνα με σύνοψη του The Atmospheric Fund (TAF), ενός δημοτικού φορέα που χρηματοδοτεί πρωτοβουλίες μείωσης αερίων στο Τορόντο και τη γύρω περιοχή, ο «προϋπολογισμός άνθρακα» ύψους 2 δισ. δολαρίων περιλαμβάνει «31 νέες ή ενισχυμένες δράσεις για το κλίμα, οι οποίες θα επιφέρουν εκτιμώμενη ετήσια μείωση 244.615 τόνων εκπομπών άνθρακα, όταν υλοποιηθούν πλήρως».

Μεταξύ των διαφόρων δαπανών περιλαμβάνονται 636 εκατ. δολάρια σε διάστημα δύο ετών για την αγορά ηλεκτρικών λεωφορείων και συστημάτων φόρτισης και 239 εκατ. δολάρια για την «απόκτηση νέων κτιρίων και την ανακαίνισή τους σε καταφύγια έτοιμα για μηδενικές εκπομπές».

Η έννοια των «προϋπολογισμών άνθρακα» ως εργαλείο ενσωμάτωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στη διαδικασία δημοτικού προϋπολογισμού, εξαπλώνεται στον Καναδά. Σύμφωνα με το Sustainability Solutions Group, έναν οργανισμό κλιματικού σχεδιασμού, το Έντμοντον έγινε η πρώτη πόλη της Βορείου Αμερικής που ανέπτυξε «προϋπολογισμό άνθρακα», ενσωματώνοντάς τον στον συνολικό κύκλο προϋπολογισμού 2023–26. Το Μοντρεάλ εισήγαγε τον πρώτο του «προϋπολογισμό άνθρακα» στον προϋπολογισμό του 2024, τον οποίο το ίδιο σχήμα περιέγραψε ως «ένα σωρευτικό ανώτατο όριο των εκπομπών του Μοντρεάλ έως το 2050».

Οικονομικές επιπτώσεις

Πέρα από τις άμεσες κρατικές δαπάνες για το κλίμα, ένας ακόμη παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν είναι η επίδραση στην καναδική οικονομία από διάφορα μέτρα που στοχεύουν στη μείωση των εκπομπών άνθρακα, όπως η τιμολόγηση του άνθρακα, οι Clean Fuel Regulations (Κανονισμοί Καθαρών Καυσίμων) και η υποχρεωτικότητα για πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων.

Μελέτη του Fraser Institute τον Ιούλιο του 2024 ανέφερε ότι η εφαρμογή του στόχου του Καναδά για σημαντική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030 θα είχε σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Η μελέτη προέβλεπε ότι το ομοσπονδιακό σχέδιο για την επίτευξη του στόχου θα μείωνε το πραγματικό ΑΕΠ του Καναδά κατά 6,2% και θα οδηγούσε το εισόδημα ανά εργαζόμενο σε στασιμότητα στη διάρκεια της δεκαετίας του 2020, ενώ θα «μειωνόταν κατά 1,5% έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2022».

Ηλεκτρικό όχημα, σε εκδήλωση για την προώθηση του Greening Government Fund. Οττάβα, 27 Ιουνίου 2023. (The Canadian Press/Justin Tang)

Παρότι η κυβέρνηση Κάρνεϋ έχει χαλαρώσει τους κανονισμούς για τις εκπομπές σε σύγκριση με την κυβέρνηση Τρυντώ — για παράδειγμα καταργώντας τον φόρο άνθρακα για τους καταναλωτές και καθυστερώντας την ομοσπονδιακή υποχρεωτικότητα πωλήσεων ηλεκτρικών οχημάτων — άλλοι κανονισμοί παραμένουν, ιδίως ο φόρος άνθρακα για τη βιομηχανία. Ο προϋπολογισμός του Νοεμβρίου δεσμεύεται ότι η Οττάβα θα συνεργαστεί με τις επαρχίες και τα εδάφη «για τον καθορισμό μιας πολυδεκαετούς πορείας της βιομηχανικής τιμής άνθρακα που στοχεύει σε μηδενικές εκπομπές έως το 2050».

Ωστόσο, τα σημαντικά κονδύλια που κατευθύνονται από όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δεν συνάδουν με τον σχετικά μικρό ρόλο που διαδραματίζει ο Καναδάς στις παγκόσμιες εκπομπές. Σύμφωνα με στοιχεία της καναδικής κυβέρνησης, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου της χώρας αντιστοιχούσαν στο 1,4% των συνολικών παγκόσμιων εκπομπών το 2022, ενώ οι εκπομπές ανά κάτοικο έχουν μειωθεί κατά 16,1% από το 2005. Τα ίδια στοιχεία δείχνουν ότι μία μόνο χώρα, η Κίνα, ευθυνόταν για το 27,4% των παγκόσμιων εκπομπών, αυξημένο από το 18,6% του συνόλου το 2005.

Οι κλιματικές δαπάνες διαφέρουν από άλλες μορφές κρατικών δαπανών, επειδή είναι εξαιρετικά δύσκολο να καταγραφούν συνολικά. Δεν υπάρχει ένα ετήσιο ομοσπονδιακό στατιστικό στοιχείο που να αποτυπώνει το σύνολο των κλιματικών δαπανών. Αντίθετα, οι δαπάνες διασπείρονται σε διάφορες επιχορηγήσεις, προγράμματα, εφ’ άπαξ πρωτοβουλίες, εξειδικευμένες φορολογικές πιστώσεις και μεταβιβάσεις προς αναπτυσσόμενες χώρες. Επιπλέον, η επιβάρυνση που μπορεί να επιφέρουν στην οικονομία οι κλιματικές πολιτικές και οι κανονισμοί είναι δύσκολο να μετρηθεί.

Ο προσδιορισμός ενός συγκεκριμένου ποσού γίνεται ακόμη πιο δύσκολος όταν λαμβάνονται υπ’ όψιν οι κλιματικές δαπάνες των επαρχιακών και δημοτικών κυβερνήσεων, οι οποίες αποτυπώνονται σε ένα ευρύ φάσμα επιχορηγήσεων, φορολογικών πιστώσεων, πρωτοβουλιών και κανονισμών.

Ως αποτέλεσμα, η κλίμακα και η πολυπλοκότητα των κρατικών δαπανών που αφιερώνονται στο κλίμα παραμένουν δύσκολα προσδιορίσιμες.

Του Riley Donovan

Η Κίνα στον φακό του Athens Security Forum 2025: Ανατομία οικονομικής μετάβασης και γεωπολιτικών προκλήσεων

Πέμπτη, 18 Δεκ, 2025Τετάρτη, 17 Δεκ, 2025 Από ΕΦΗ ΓΚΑΝΑ

Το Athens Security Forum 2025, που πραγματοποιήθηκε στη Λέσχη Αξιωματικών στην Αθήνα στις 11 και 12 Νοεμβρίου 2025, ανέδειξε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο κάτι που μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν «θολή ανησυχία»: η Κίνα δεν αποτελεί πλέον απλώς έναν μακρινό οικονομικό ανταγωνιστή, αλλά έναν πολυεπίπεδο γεωπολιτικό παράγοντα, με επιρροή που εκτείνεται από τον Ινδο-Ειρηνικό μέχρι το Αιγαίο και από τις τεχνολογικές πλατφόρμες μέχρι τα logistics.

Στόχος του φετινού συνεδρίου (σχετικά με τις συνεδρίες που αφορούν ειδικά την Κίνα) ήταν να καταγράψει, να αναλύσει και να συζητήσει ειλικρινά το πώς η Κίνα χρησιμοποιεί σχέσεις, τεχνολογία, δεδομένα και επενδύσεις για να διαμορφώσει νέα κέντρα ισχύος. Οι ομιλητές προσέγγισαν το θέμα από διαφορετικές γωνίες — στρατιωτικές, οικονομικές, τεχνολογικές και διπλωματικές — συνθέτοντας ένα παζλ που αποκαλύπτει την πραγματική κλίμακα των προκλήσεων.

Μία από τις καθοριστικές ομιλίες της πρώτης ημέρας έγινε από τον Δρα Σουν Σιν [Dr. Sun Xin], Ανώτερο Λέκτορα Πολιτικής Οικονομίας στο King’s College του Λονδίνου, ο οποίος ανέλυσε τη νέα στροφή της κινεζικής οικονομίας σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από παγκόσμια αταξία. Η παρουσίασή του εμπεριείχε βαθιές ιστορικές αναφορές, οικονομική αποτίμηση, αλλά και προβληματισμούς για το στρατηγικό μέλλον της Κίνας.

Η μετάβαση του οικονομικού μοντέλου της Κίνας: Από το άνοιγμα στην αυστηροποίηση

Ο Δρ Σουν ξεκίνησε την ομιλία του αναλύοντας το ιστορικό πλαίσιο: με τις μεταρρυθμίσεις των τελευταίων δεκαετιών, η Κίνα άνοιξε την οικονομία της, επέκτεινε τον ιδιωτικό τομέα και υιοθέτησε μια αποκεντρωμένη διακυβέρνηση — χαρακτηριστικά που κατέστησαν τη χώρα ελκυστική για ξένες επενδύσεις, και ιδιαίτερα για εταιρείες από της ΗΠΑ.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον ομιλητή, μετά το 2010 συμβαίνει μια σημαντική στροφή. Ο κρατικός τομέας ανακάμπτει, η κρατική παρέμβαση αυξάνεται, και η ιδιωτική πρωτοβουλία φαίνεται να συρρικνώνεται. Στις ιδιωτικές εταιρείες ασκείται πλέον πολιτική πίεση ώστε να ευθυγραμμιστούν στενά με την πολιτική ατζέντα του Κομμουνιστικού Κόμματος, επιβεβαιώνοντας ότι η οικονομική δραστηριότητα δεν είναι πλέον συμβατή με πλήρη αυτονομία από το κράτος.

Μια σαφής ένδειξη της αλλαγής αυτής, σύμφωνα με τον Δρα Σουν, ήταν η μείωση των δανείων προς τον τομέα ακινήτων από το 2019, έως ότου ανακοινώθηκε πολιτική «μη επενδύσεων» σε αυτόν τον τομέα. Αντί για ακίνητα, το επενδυτικό βάρος μεταφέρεται στην υψηλή τεχνολογία: ψηφιακές κατασκευές, ρομποτική, ενέργεια, διάστημα και άλλους προηγμένους τομείς, μέσω κρατικών κοινοπραξιών.

Η ευθυγράμμιση του ιδιωτικού τομέα με τις πολιτικές προτεραιότητες του κόμματος

Ο Δρ Σουν υπογράμμισε ότι αυτή η στροφή δεν ήταν απλά οικονομική, αλλά και πολιτική. Οι μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες, όπως ο κινεζικός κολοσσός Alibaba, έχουν προσαρμόσει τις στρατηγικές τους ώστε να εξυπηρετήσουν τους στόχους του Κομμουνιστικού Κόμματος. Σύμφωνα με τον ομιλητή, η επένδυση της Alibaba στην τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης (AI) μετά το 2022 αντανακλά αυτή την τάση. Η κυβέρνηση κατεύθυνε πόρους προς την AI, θεωρώντας τον συγκεκριμένο τομέα κρίσιμο για την τεχνολογική ανεξαρτησία και την προοπτική ισχύος της Κίνας.

Ο καθοριστικός ρόλος του κόμματος γίνεται φανερός όταν ο Δρ Σουν τονίζει ότι «μόνο το Κόμμα μπορεί να έχει μονοπωλιακή εξουσία», με συνέπεια τις εταιρείες να μην λειτουργούν ανεξάρτητα με βάση καθαρά επιχειρηματικά κριτήρια, αλλά υπό το πρίσμα της κρατικής στρατηγικής.

Παρά την εντυπωσιακή ανάπτυξη σε τομείς-κλειδιά όπως η ενέργεια, η ναυπηγική, η αυτοκινητοβιομηχανία και τα βιοφαρμακευτικά προϊόντα, ο Δρ Σουν δεν έκρυψε τους κινδύνους. Επεσήμανε ότι το συνολικό χρέος της Κίνας — στο επίπεδο του 300% του ΑΕΠ — είναι ανησυχητικά υψηλό, ενώ η ανεργία των νέων παραμένει σε ανοδική τάση. Αυτά τα στοιχεία, κατά τον ομιλητή, θέτουν υπό αμφισβήτηση τη βιωσιμότητα του νέου οικονομικού μοντέλου.

Το βασικό ερώτημα που έθεσε ήταν εάν το Κομμουνιστικό Κόμμα θα μπορέσει να διατηρήσει αυτό το «ανισόρροπο» μοντέλο, όπου η βαρύτητα είναι στην τεχνολογία, ενώ άλλοι τομείς όπως παραδοσιακές βιομηχανίες και μικρότερα επιχειρηματικά εγχειρήματα παραμελούνται.

Γεωπολιτική διάσταση: Αποσύνδεση και ενεργειακή αυτάρκεια

Ο Δρ Σουν δεν περιορίστηκε στα εσωτερικά ζητήματα. Ανέδειξε μια μακροχρόνια στρατηγική αποσύνδεσης από το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα όπως το γνωρίζουμε, υποστηρίζοντας ότι η Κίνα επιδιώκει ενεργά τη μείωση της εξάρτησής της από τις δυτικές αγορές, και κυρίως από την αμερικανική οικονομική υπεροχή. Αν και μια πλήρης αποδέσμευση είναι πρακτικά αδύνατη, η Κίνα «στοχεύει στην ενεργειακή αυτάρκεια», προστατεύοντας τις ζωτικές υποδομές και προωθώντας την τεχνολογική αυτάρκεια. Πρόκειται, όπως επεσήμανε ο ομιλητής, για μια νέα μορφή γεωπολιτικής αυτοπεποίθησης, όχι απαραίτητα απομονωτισμού, αλλά προστασίας των εθνικών συμφερόντων.

Η ομιλά του Δρος Σουν Σιν στο Athens Security Forum 2025 αντήχησε ως προειδοποίηση αλλά και ως πρόκληση. Η Κίνα βρίσκεται στη μέση μιας ριζικής μετάβασης, από το οικονομικό άνοιγμα και την παγκοσμιοποίηση προς έναν πιο κεντρικά ελεγχόμενο, τεχνολογικά προσανατολισμένο και στρατιωτικά συνειδητοποιημένο δρόμο ανάπτυξης. Αν το νέο μοντέλο ευοδωθεί, η Κίνα θα αναδειχθεί ως εξαιρετικά ισχυρή τεχνολογική και στρατηγική δύναμη. Αν αποτύχει, όμως, οι κίνδυνοι για την οικονομική ισορροπία, την κοινωνική συνοχή και τη διεθνή θέση της χώρας θα είναι σημαντικοί.

Τεχνολογικές μεταβιβάσεις και στρατιωτική συνεργασία: Η νέα πραγματικότητα της κινεζικής επιρροής

Στη δεύτερη συνεδρία με θέμα «Κίνα, Ευρώπη και τεχνολογικές διαρροές μεταξύ στρατιωτικών οικοσυστημάτων», η Δρ Ράο Σβάστι [Dr. Rao Swasti], Αναπληρώτρια Κοσμήτορας για τις Παγκόσμιες Πρωτοβουλίες στο Πανεπιστήμιο O.P. Jindal Global της Ινδίας, παρουσίασε ένα από τα πιο τεχνικά και ταυτόχρονα αποκαλυπτικά παραδείγματα της σύγχρονης κινεζικής στρατιωτικής επιρροής: την εμπλοκή της Κίνας στις αεροπορικές συγκρούσεις μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν τον Μάιο.

Η έμφαση δόθηκε στο Πακιστάν, μια χώρα όπου, όπως τόνισε η ομιλήτρια, η Κίνα αξιοποιεί τη στρατιωτική-τεχνολογική συνεργασία ως προέκταση ισχύος εναντίον της Ινδίας, με την οποία βρίσκεται σε στρατηγικό ανταγωνισμό.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσαν οι πρόσφατες αεροπορικές επιχειρήσεις στο Κασμίρ. Το Πακιστάν χρησιμοποίησε κινεζικούς πυραύλους PL- 15, όπλο προηγμένης τεχνολογίας με δύο συστήματα καθοδήγησης: αυτόνομη παρακολούθηση μέσω του δικού του ραντάρ και συνεχή παροχή δεδομένων από το εκτοξευτικό αεροσκάφος μέσω ασφαλών δικτύων.

Κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων, η Κίνα παρείχε στο Πακιστάν δεδομένα, εικόνες και κρίσιμη πληροφόρηση, επιτρέποντας στην πακιστανική αεροπορία να πλήξει ινδικούς στόχους με ακρίβεια.

Σύμφωνα με ειδικούς που επικαλέστηκε η Δρ Ράο, η αντιμετώπιση τέτοιων όπλων απαιτεί πλέον τεχνικές ηλεκτρονικού πολέμου, όχι μόνο καλύτερα αεροσκάφη. ‘Ετσι, στις 6 και 7 Μαΐου, το Πακιστάν κατόρθωσε επιτυχίες που δεν θα ήταν δυνατές χωρίς την τεχνολογική ομπρέλα της Κίνας.

Η ομιλήτρια ήταν ξεκάθαρη: «Όταν έχεις πρόσβαση στην πληροφορία, έχεις το πλεονέκτημα». Αυτή η τεχνολογική εξάρτηση επιτρέπει στο Πεκίνο να ασκεί επιρροή σε ζώνες σύγκρουσης χωρίς άμεση εμπλοκή, επιβαρύνοντας την ασφάλεια ολόκληρης της περιοχής.

Η ομιλήτρια τόνισε ότι ενώ Πακιστάν και Ινδία έχουν ισότιμη σχέση όσον αφορά τις επιχειρησιακές δυνατότητες, δεν ισχύει το ίδιο για την Κίνα. Το Πεκίνο λειτουργεί πλέον ως τεχνολογικός επιταχυντής του Πακιστάν.

Το νέο δίκτυο συμμαχιών της Κίνας

Η Δρ Ράο ανέδειξε ως κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα Κίνας-ΝΑΤΟ τη σχέση Πακιστάν-Τουρκίας, που λειτούργησε σαν τεχνολογικό μονοπάτι προς πιο προηγμένα οπλικά συστήματα. Η Τουρκία επένδυσε στην αυτάρκειά της και σε δικές της πλατφόρμες, ενώ το Πακιστάν στράφηκε πλήρως στην Κίνα.

Σημείο-κλειδί της συνεργασίας αποτελεί το μαχητικό JF-17, κοινό προϊόν Κίνας-Πακιστάν, με κοινή εκπαίδευση πιλότων και κοινές ασκήσεις. Αυτό δημιούργησε ένα υβριδικό στρατιωτικό οικοσύστημα, στο οποίο τα δεδομένα, η τεχνολογία, η παραγωγή και οι στρατιωτικές τακτικές μοιράζονται σε πραγματικό χρόνο, και μπορούν να ανταγωνιστούν ενεργά το ΝΑΤΟ σε πεδία όπως: ηλεκτρονικός πόλεμος, μη επανδρωμένα οχήματα, αυτόνομα συστήματα και μεσαίας/μακράς εμβέλειας κατευθυνόμενα πυρομαχικά.

Η θεαματική παρουσίαση των κινεζικών οπλικών συστημάτων στην παρέλαση που διοργάνωσε το Πεκίνο για να γιορτάσει την 80ή επέτειο λήξης του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου και την ήττα της Ιαπωνίας, ήταν προσεκτικά οργανωμένη ώστε να εντυπωσιάσει μεν χωρίς όμως να φανερώσει κρίσιμες τεχνολογικές λεπτομέρειες.

Παρά την αυξανόμενη στρατιωτική της εμπλοκή στην Ασία, η Δρ Ράο δεν θεωρεί πιθανό η Κίνα να παίξει ενεργό ρόλο στο Αιγαίο, όπως έκανε στην αντιπαράθεση Πακιστάν–Ινδίας.

Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα: το Αιγαίο παραμένει προτεραιότητα του ΝΑΤΟ και δεν εντάσσεται (ακόμη) στη στρατηγική άμυνας/επιρροής της Κίνας. Ωστόσο, η δυναμική συνεργασία Πεκίνου–Άγκυρας σε εξοπλιστικά προγράμματα αποτελεί παράγοντα που η Ελλάδα οφείλει να παρακολουθεί στενά.

Η Κίνα δεν περιορίζεται σε οικονομική διείσδυση, αλλά όπως παρατηρούμε διαμορφώνει νέα στρατιωτικά οικοσυστήματα, μεταφέρει τεχνογνωσία σε συμμάχους εκτός ΝΑΤΟ, δοκιμάζει προηγμένα συστήματα σε πραγματικές συγκρούσεις, αποφεύγει να εκθέτει τις τεχνολογικές της δυνατότητες δημόσια.

Η Ευρώπη, και ειδικά η Ελλάδα, δεν μπορεί να αγνοήσει τις γεωπολιτικές συνέπειες αυτής της σκιώδους επέκτασης.

Όταν η γνώση γίνεται πεδίο μάχης: Η ακαδημαϊκή διείσδυση της Κίνας στην Ευρώπη

Στην τρίτη συνεδρία, με τίτλο «Ανιχνεύοντας τις ακαδημαϊκές συνεργασίες Κίνας–Ευρώπης: Αξιολόγηση πεδίου εφαρμογής, διαφάνειας και κινδύνων», ο Ματέι Σιμαλσίκ [Matej Šimalčík], εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου Ασιατικών Σπουδών της Κεντρικής Ευρώπης (Central European Institute of Asian Studies), ανέδειξε ίσως την πιο δυσδιάκριτη αλλά κρίσιμη διάσταση της κινεζικής επιρροής: την επιστημονική και πανεπιστημιακή διείσδυση.

Με τρόπο που θύμιζε προειδοποίηση προς ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, ο Σιμαλσίκ υπογράμμισε ότι η Ευρώπη μόλις τα τελευταία χρόνια ξύπνησε απέναντι στις απειλές που θέτουν αυταρχικά καθεστώτα, τα οποία εργαλειοποιούν τη γνώση, την έρευνα και τις ακαδημαϊκές συνεργασίες για στρατηγικά οφέλη.

Ο χάρτης της κινεζικής ακαδημαϊκής παρουσίας: ένα δίκτυο 8.000 συνεργασιών

Σύμφωνα με το engagement tracker για τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ:

8.000 θεσμικές συνεργασίες συνδέουν ευρωπαϊκά και κινεζικά ιδρύματα
838 ευρωπαϊκά πανεπιστήμια συνεργάζονται με κινεζικούς φορείς
2.226 κινεζικές οντότητες έχουν πρόσβαση σε ευρωπαϊκά ερευνητικά οικοσυστήματα

Ο όγκος είναι τεράστιος, αλλά το πρόβλημα δεν είναι η ποσότητα. Είναι η φύση αυτών των συνεργασιών. Ο κίνδυνος εστιάζεται στη μεταφορά τεχνολογίας, στη χειραγώγηση πληροφοριών, στη διείσδυση προπαγάνδας και στις πιέσεις που ασκεί το ΚΚΚ σε ερευνητές για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Όταν η χρηματοδότηση γίνεται Δούρειος Ίππος

Ο Σιμαλσίκ έφερε στο φως ένα πρόβλημα που η Ευρώπη αποφεύγει να αντιμετωπίσει. Πανεπιστήμια που υποχρηματοδοτούνται ανοίγουν την πόρτα στις κινεζικές χρηματοδοτήσεις. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται αλληλεξάρτηση με το ΚΚΚ, να χάνονται τα όρια ανάμεσα σε ακαδημαϊκή συνεργασία και υπονόμευση, και να κινδυνεύει η ευρωπαϊκή γνώση, η πνευματική ιδιοκτησία και ασφάλεια.

Η Κίνα εστιάζει στρατηγικά σε πεδία όπως: ημιαγωγοί, τεχνητή νοημοσύνη, κβαντική τεχνολογία, ρομποτική. Τομείς που μπορούν να μετατραπούν άμεσα σε στρατιωτική ισχύ.

Ο ΛΑΣ πίσω από τις συνεργασίες: Η αλήθεια που δεν φαίνεται

Σύμφωνα με τον Σιμαλσίκ:

Το 40% των συνεργασιών με κινεζικά πανεπιστήμια αφορούν ιδρύματα που συνδέονται με τον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (ΛΑΣ)
Τα μισά κινεζικά πανεπιστήμια που συνεργάζονται με την Ευρώπη θεωρούνται υψηλού κινδύνου
Πολλά από αυτά έχουν εμπλακεί σε υποθέσεις κατασκοπείας
Κάθε ερευνητικό αποτέλεσμα μπορεί, βάσει κινεζικού νόμου, να ζητηθεί από το κράτος χωρίς περιορισμό

Αυτό σημαίνει ότι κάθε συνεργασία με τέτοιους φορείς αποτελεί δυνητικό κανάλι διαρροής ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας προς τον κινεζικό στρατό.

Όταν η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται φορέας προπαγάνδας

Ο Σιμαλσίκ ανέφερε ότι πλέον γίνεται έρευνα για το κατά πόσο τα κινεζικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης , όπως αυτά που ενσωματώνονται στο DeepSeek, αναπαράγουν αυτοματοποιημένη κινεζική προπαγάνδα.

Ορισμένα παραδείγματα είναι:

Αποφυγή απάντησης σε ευαίσθητα θέματα όπως η Ταϊβάν
Διαστρέβλωση πληροφοριών
Μονόπλευρη παρουσίαση γεγονότων
Ευθυγράμμιση με το πολιτικό αφήγημα του ΚΚΚ

Η ανησυχία είναι ότι τέτοια μοντέλα ενδέχεται να υιοθετούνται από ευρωπαϊκές εφαρμογές, δημιουργώντας νέα ρήγματα ασφαλείας.

Κακές συμβάσεις, το αδύναμο σημείο της Ευρώπης

Ο ομιλητής ανέφερε περίπτωση στην οποία κινεζική εταιρεία προσέφερε δωρεάν εξοπλισμό σε ευρωπαϊκό ίδρυμα, με ρήτρα να έχει πλήρη πρόσβαση στα ερευνητικά αποτελέσματα που θα παραχθούν.

Το νομικό πλαίσιο της ΕΕ είναι ανεπαρκές και κατακερματισμένο, επεσήμανε ο ομιλητής. Η ευθύνη για τέτοια ζητήματα μετατίθεται στα κράτη-μέλη και στα ίδια τα πανεπιστήμια, τα οποία συχνά δεν διαθέτουν μηχανισμούς διαχείρισης κινδύνων, διαδικασίες αξιολόγησης συνεργασιών, συντονισμό με υπουργεία άμυνας ή ασφάλειας.

Ένα ευάλωτο οικοσύστημα: Το παράδειγμα του Ηνωμένου Βασιλείου

Πολλά βρετανικά πανεπιστήμια εξαρτώνται οικονομικά από τους Κινέζους φοιτητές. Αυτό δημιουργεί συνθήκες πίεσης, όπως φόβο απώλειας εσόδων, ανοχή σε αδιαφανείς συνεργασίες, πρόσφορο έδαφος διείσδυσης του ΚΚΚ. Ένα επικίνδυνο σενάριο, το οποίο μπορεί εύκολα να εξαπλωθεί και σε άλλα κράτη της ΕΕ.

Η ομιλία του Σιμαλσίκ επιβεβαιώνει ότι η Κίνα δεν περιορίζεται σε στρατιωτικά μέσα. Χρησιμοποιεί ερευνητικά ιδρύματα, χρηματοδοτήσεις, τεχνολογικές συνεργασίες και ακαδημαϊκές δομές για να αποκτήσει πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες.

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τρεις βασικούς κινδύνους:

Μεταφορά στρατηγικής τεχνολογίας
Διείσδυση προπαγάνδας και χειραγώγηση πληροφοριών
Οικονομική και θεσμική εξάρτηση

Η ομηρία του Δράκου στον Πειραιά: Επενδύσεις και γεωπολιτική

Η τέταρτη συνεδρία με τίτλο «Η ομηρία του Δράκου στο νησί της Καλυψούς — Επανεξετάζοντας την αλληλεπίδραση επενδύσεων και γεωπολιτικής στον Πειραιά» με ομιλητές τους Πλάμεν Τόντσεβ [Plamen Tonchev], Επικεφαλής Μονάδας Ασίας, Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (διαδικτυακή σύνδεση), Κλάρκ Μπάναχ [Clark Banach], Διευθυντή Προγράμματος στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Alethia Research Institution και Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Cansius University, στις ΗΠΑ (διαδικτυακή σύνδεση), και Δρα Ηλία Ρουμπάνη, Ανώτερο Εταίρο Κινεζικού Προγράμματος Ι.ΔΙ.Σ, παρουσίασε μια ψύχραιμη αλλά ανησυχητική εικόνα. Ο Πειραιάς δεν είναι απλώς ένα λιμάνι, είναι ένας κόμβος στρατηγικού ελέγχου, όπου τα δεδομένα, τα logistics, η ναυτιλία και οι κινεζικές επενδύσεις συναντώνται σε ένα σύνθετο πλέγμα επιρροής.

Ο Τόντσεβ παρουσίασε ένα ανησυχητικό εύρημα: για τα επόμενα 25 χρόνια, η Ελλάδα προβλέπεται να είναι η πιο εξαρτημένη χώρα στον κόσμο από την Κίνα. Από το 2021, η εισροή κινεζικών προϊόντων σε υλικά, αναλώσιμα και τεχνολογικό εξοπλισμό, η ένταση των επενδύσεων (2016-2019) και η κυριαρχία της Κίνας σε βιομηχανικά προϊόντα (ημιαγωγοί, υπολογιστές) έχουν δημιουργήσει μια σχέση που ξεπερνά το εμπόριο.

Οι τομείς κινδύνου είναι τρεις:

1. Πολιτικός: Η Ελλάδα δεσμεύεται από ΝΑΤΟ και ΕΕ, συμφέροντα που συχνά έρχονται σε σύγκρουση με τις κινεζικές επιδιώξεις.

2. Εμπορικός: Η Κίνα μπορεί να επιβραδύνει αποστολές, να χειραγωγήσει χρόνους παραδόσεων ή να εφαρμόσει στοχευμένα μποϊκοτάζ.

3.Τεχνολογικός: Η μόχλευση κινεζικών τεχνολογικών πλατφορμών δημιουργεί σημεία τριβής, λόγω του ελέγχου της Κίνας πάνω σε βιομηχανικές αλυσίδες και δεδομένα.

Η Κίνα λειτουργεί ως υπερεθνικός εμπορικός οργανισμός, όπου η ισχύς δεν εκφράζεται με στρατό αλλά με πολυεπίπεδες αλυσίδες δεδομένων.

O Πειραιάς από το 2008 έως σήμερα — Πώς χτίστηκε η εξάρτηση

Ο Κλαρκ Μπάναχ παρουσίασε ένα αναλυτικό χρονολόγιο της κινεζικής διείσδυσης στο λιμάνι:

2008–2009: Η Κίνα εντοπίζει τον Πειραιά ως πύλη προς την Ευρώπη.

2011: Μαζική άφιξη Κινέζων εργατών από Λιβύη μέσω Ελλάδας.

2013: Ανακοίνωση της πρωτοβουλίας «Μία ζώνη, ένας δρόμος» (Belt and Road Initiative – BRI)

2016: Η Cosco αποκτά το 51% του ΟΛΠ

2019: Η ΕΕ χαρακτηρίζει επισήμως την Κίνα «συστημικό αντίπαλο»

2023: Η ΕΕ δημοσιεύει την έκθεση «Risk Assessment: Piraeus, Greece».

Τα συμπεράσματα της ευρωπαϊκής έκθεσης αφορούσαν α) τον πιθανό οικονομικό εξαναγκασμό και β) την πιθανότητα υποκλοπής δεδομένων στρατιωτικών κινήσεων.

Ελλάδα, Τουρκία και Αίγυπτος: Οι χώρες με τη μεγαλύτερη παρουσία κινεζικών πλοίων.

Ο Μπάναχ σημείωσε ότι νέες οδοί όπως ο IMEC (Ινδία-Μέση Ανατολή-Ευρώπη), αλλά και οι διασυνδέσεις Μέσης Ανατολής-Κεντρικής Ασίας-Κασπίας-Τουρκίας-Μαύρης θάλασσας, ανταγωνίζονται άμεσα τον Πειραιά.

Επιπλέον, ανέφερε ότι η Ελλάδα κινδυνεύει να αποκλειστεί από μελλοντικούς εμπορικούς διαδρόμους, όπως ο IMEC. Πρέπει να ανταγωνιστεί χώρες όπως Ιταλία και Γαλλία, και απαιτείται μεγάλη διπλωματική ευελιξία.

Η παρουσία της Cosco αυξάνει την εξάρτηση, όχι μόνο οικονομικά αλλά και επιχειρησιακά. Η εταιρεία έχει κυριότητα κρίσιμων υποδομών και τον έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας (logistics). Ο Δρ Ηλίας Ρουμπάνης έθεσε το ζήτημα στη σωστή του βάση: «Η Ελλάδα έχει πλοία και αποθήκες. Η Κίνα έχει τα δεδομένα. Και όποιος ελέγχει τα δεδομένα, επιβάλλει και τους κανόνες».

Όπως εξήγησε, στη σύγχρονη κινεζική οικονομία κάθε στάδιο της αλυσίδας μεταφοράς (παραγγελία, εργοστάσιο, αποθήκη, λιμάνι) αποτελεί κόμβο δεδομένων. Όλα τα δεδομένα συγκεντρώνονται σε κρατικά «data boxes». Καμία εταιρεία δεν μπορεί να διαμοιράσει χωρίς κρατική έγκριση. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι πλήρως ενσωματωμένη στις κινεζικές αλυσίδες παραγωγής. Η συσσώρευση δεδομένων δημιουργεί σύγχρονα ολιγοπώλια.

Έφερε μάλιστα παράδειγμα μικρής εταιρείας που απέκτησε σημαντικό πελάτη. Το γεγονός καταγράφηκε αμέσως στο κινεζικό οικοσύστημα δεδομένων, και οι ανταγωνιστές της κινήθηκαν ταχύτερα, χρησιμοποιώντας πληροφορίες που η ίδια δεν είχε.

«Οι πλατφόρμες και τα δεδομένα είναι το πραγματικό ολιγοπώλιο του 21ου αιώνα», τόνισε.

Η Ελλάδα, κατά τον Ρουμπάνη, χρειάζεται επειγόντως:

Εθνική πολιτική δεδομένων
Προστασία κρίσιμων υποδομών
Διαφοροποίηση εμπορικών εξαρτήσεων

Η τέταρτη συνεδρία αποκάλυψε ότι ο Πειραιάς δεν είναι απλώς επένδυση, αλλά και ένας γεωπολιτικός κόμβος σε παγκόσμιο ανταγωνισμό ισχύος.

Όπως φαίνεται, η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο αλλά καθοριστικό σταυροδρόμι, και καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις συμμαχίες της, στις οικονομικές ανάγκες της και στην αυξανόμενη κινεζική ισχύ.

Ο Ρόμπερτ Κιγιοσάκι προειδοποιεί για κομμουνισμό στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα

Τετάρτη, 17 Δεκ, 2025Τρίτη, 16 Δεκ, 2025 Από EPOCH TIMES

Ο Ρόμπερτ Κιγιοσάκι, συγγραφέας ενός από τα πιο επιτυχημένα βιβλία οικονομικής διαχείρισης όλων των εποχών, του Rich Dad Poor Dad («Πλούσιος μπαμπάς, φτωχός μπαμπάς»), έχει βοηθήσει εκατομμύρια ανθρώπους να σκέφτονται όπως οι πλούσιοι και να αναλαμβάνουν τον έλεγχο των προσωπικών τους οικονομικών. Τώρα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για αυτό που, όπως λέει, είναι κρυφές κομμουνιστικές μέθοδοι που καταλαμβάνουν τα χρηματοπιστωτικά συστήματα του έθνους και ληστεύουν σιωπηρά τους Αμερικανούς από την αγοραστική τους δύναμη.

Ο Κιγιοσάκι διέγνωσε τη δημοσιονομική υγεία των Ηνωμένων Πολιτειών σε συνέντευξη που παραχώρησε στον Γιαν Γιεκέλεκ, παρουσιαστή του «American Thought Leaders», στην EpochTV. Περιέγραψε συμπτώματα σε όλη τη χώρα, όπως αυξημένη έλλειψη στέγης, μια εύθραυστη οικονομία και χαμηλότερη ποιότητα ζωής για πολλούς Αμερικανούς.

Η γνώση είναι δύναμη

Όταν ο Κιγιοσάκι σπούδαζε στη Νέα Υόρκη, σε ηλικία 18 ετών, ένας καθηγητής Οικονομικών τον συμβούλευσε να διαβάσει το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» του Καρλ Μαρξ, επειδή είναι σημαντικό να «γνωρίζεις τον εχθρό σου». Έμαθε το μάθημα και μετέπειτα επαφές με τον κομμουνισμό ενίσχυσαν την αποφασιστικότητά του να καταπολεμήσει την κομμουνιστική ιδεολογία.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 υπηρέτησε ως ανθυπολοχαγός στο Σώμα Πεζοναυτών στο Βιετνάμ, πολεμώντας τους κομμουνιστές του Βορείου Βιετνάμ, στη Μάχη του Κουάνγκ Τρι μεταξύ άλλων. «Χάσαμε πολλούς άνδρες εκείνη την ημέρα. […] Από τότε πολεμώ τον κομμουνισμό διδάσκοντας τον καπιταλισμό», είπε.

Σύμφωνα με τον Κιγιοσάκι, οι κομμουνιστικές ιδεολογίες είναι πλέον ριζωμένες στην ακαδημαϊκή κοινότητα σε όλη τη χώρα. «Διδάσκω τον καπιταλισμό, αλλά στα σχολεία μας διδάσκουν μαρξιστές», επεσήμανε, παρατηρώντας ότι «το πρόβλημα είναι το σχολικό σύστημα· οι κομμουνιστές είναι ακαδημαϊκοί… [είναι] οι καθηγητές μας». Ορισμένοι, είπε, δεν αντιλαμβάνονται τη μολυσματική εξάπλωση της ιδεολογίας ή τις συνέπειές της, επειδή δεν έχουν ζήσει ποτέ υπό κομμουνιστική διακυβέρνηση. Είναι καλοί άνθρωποι, αλλά δεν αντιλαμβάνονται ότι ολόκληρο το αξιακό τους σύστημα βασίζεται στο μορφωτικό τους επίπεδο και σε αυτό που θεωρούν νοημοσύνη. «Δεν ξέρουν τίποτα για τα χρήματα», κατέληξε.

Ρόμπερτ Κιγιοσάκι, συγγραφέας του βιβλίου «Rich Dad Poor Dad», στο Φοίνιξ, στις 18 Νοεμβρίου 2020. (Tal Atzmon/The Epoch Times)

Το μοντέλο για τον «φτωχό μπαμπά» στο βιβλίο του ήταν ο ίδιος ο πατέρας του, ο Ραλφ — ένας ακαδημαϊκός που έφτασε στη θέση του επιθεωρητή εκπαίδευσης στη Χαβάη. Ο «πλούσιος μπαμπάς» ήταν ο επιχειρηματίας πατέρας ενός φίλου, ο οποίος δίδαξε στον νεαρό Κιγιοσάκι πώς να χρησιμοποιεί τα χρήματα και το χρέος προς όφελός του.

Η κατανόηση του χρήματος και της νομισματικής πολιτικής είναι ουσιώδης για τη δημιουργία πλούτου, σύμφωνα με τον μεγιστάνα, ο οποίος υπέδειξε ότι το σημερινό δημοσιονομικό σύστημα της χώρας υποτιμά το δολάριο.

Έλεγχος του χρήματος

Ο Κιγιοσάκι περιγράφει την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (U.S. Federal Reserve Bank – Fed) — η οποία ιδρύθηκε το 1913 με στόχο να σταθεροποιήσει τη νομισματική προσφορά του έθνους ύστερα από χρόνια ακραίας μεταβλητότητας και να αποτρέψει πανικούς — ως μαρξιστική οργάνωση. «Όταν η Fed ήρθε στην Αμερική, σήμανε το τέλος της Αμερικής — κλέβοντας την ελευθερία μας μέσω των χρημάτων μας», είπε. «Όπως γνωρίζουν οι περισσότεροι, υπάρχει ένα μεγάλο κίνημα για να καταργηθεί η Ομοσπονδιακή Τράπεζα, επειδή δεν είναι ομοσπονδιακή, δεν είναι αποθεματική και δεν είναι τράπεζα».

Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα στην Ουάσιγκτον. ΗΠΑ, 21 Ιουλίου 2025. (Madalina Kilroy/The Epoch Times)

Επικαλέστηκε τον Νόμο του Γκρέσαμ — μια χρηματοοικονομική αρχή που πήρε το όνομά της από τον σερ Τόμας Γκρέσαμ, σύμφωνα με την οποία το υποτιμημένο ή «κακό» χρήμα εκτοπίζει το «καλό» από τα οικονομικά συστήματα —προειδοποιώντας για τις νομισματικές πολιτικές της κεντρικής τράπεζας.

Το αμερικανικό νόμισμα ήταν κάποτε ανταλλάξιμο με ασήμι ή χρυσό. Τα χαρτονομίσματα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας που κυκλοφορούν σήμερα, ωστόσο, δεν φέρουν εγγυήσεις, κάτι που οδηγεί σε σημαντικά υποτιμημένο νόμισμα, παρατήρησε ο Κιγιοσάκι. Οι μαρξιστές θέλουν να αποσταθεροποιήσουν την κοινωνία «παίρνοντας το χρήμα», είπε. «Κάνεις το χρήμα ψεύτικο, και αυτό συνέβη όταν μπήκε η Ομοσπονδιακή Τράπεζα».

Ο Κιγιοσάκι ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο παρατηρώντας πώς η νομισματική πολιτική και οι αυταρχικές ιδεολογίες επηρεάζουν την οικονομία. Η παραμονή του στη Ζιμπάμπουε κατά την περίοδο της ακραίας υπερπληθωριστικής κρίσης τού έδωσε μια «εκ των έσω» εικόνα της κατάστασης, η οποία του φαίνεται παρόμοια με αυτήν στις Ηνωμένες Πολιτείες: «Συνέχισαν να τυπώνουν χρήμα και… η Ζιμπάμπουε κατέρρευσε. Η Αμερική κάνει το ίδιο».

Εργαζόμενοι στο Γραφείο Χάραξης και Εκτύπωσης (Bureau of Engraving and Printing) στην Ουάσιγκτον. ΗΠΑ, 26 Μαρτίου 2009. (Mark Wilson/Getty Images)

Σύμφωνα με τον Κιγιοσάκι, η χαλαρή νομισματική πολιτική των τελευταίων πέντε ετών επιδείνωσε τις ανισότητες πλούτου και συνέβαλε στη δημιουργία κοινωνικών προβλημάτων. «Η έλλειψη στέγης εκτοξεύεται, γιατί κάθε φορά που τυπώνεις χρήμα δύο πράγματα ανεβαίνουν: οι φόροι και ο πληθωρισμός».

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία για το πρόβλημα στέγασης δείχνουν ότι ο αριθμός των αστέγων αυξήθηκε κατά 18% σε εθνικό επίπεδο μεταξύ 2023 και 2024· τουλάχιστον 770.000 άνθρωποι ζουν στον δρόμο σε όλη τη χώρα, σύμφωνα με το υπουργείο Στέγασης και Αστικής Ανάπτυξης (Department of Housing and Urban Development).

Όσον αφορά τη φορολόγηση, ο Κιγιοσάκι προτείνει να μελετήσουν όλοι την ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών και την ίδρυση της IRS. Προειδοποίησε ότι οι φόροι είναι ζωτικά συστατικά των κομμουνιστικών συστημάτων και είπε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «ιδρύθηκαν ως φορολογική εξέγερση κατά της Μητέρας Αγγλίας», με μακρά ιστορία διαμαρτυρίας κατά της φορολόγησης. Ο ίδιος συμβουλεύει την ομάδα των λογιστών του να αποφεύγει τη φορολογία χρησιμοποιώντας κάθε νόμιμη επιλογή που είναι διαθέσιμη.

Είπε: «Είμαι καπιταλιστής. Πληρώνω μηδενικούς φόρους νόμιμα [και] αρνούμαι να παίξω αυτό το παιχνίδι, γιατί αυτό για το οποίο χρησιμοποιούνται αυτοί οι φόροι είναι να δημιουργούν πολέμους. Είναι τραγικό».

Κατανοώντας τον καπιταλισμό

Παρότι προειδοποιεί για αυτά τα προβληματικά εσωτερικά συστήματα, ο Κιγιοσάκι είπε ότι ενθαρρύνει τους ανθρώπους να παραμένουν αισιόδοξοι και προσηλωμένοι. Η επιτυχία σε καπιταλιστικές προσπάθειες, είπε, απαιτεί σχεδιασμό και κατανόηση του χρέους, της χρηματοδότησης και του τρόπου χρήσης του χρήματος ώστε να παράγει θετική ταμειακή ροή.

Η αξιοποίηση της ίδιας συμμετοχής για την απόκτηση περισσότερων περιουσιακών στοιχείων — δανειζόμενος χρήματα όταν αυξάνονται, για παράδειγμα, οι αξίες των κατοικιών, ώστε να αγοράσει περισσότερα ακίνητα προς ενοικίαση — είναι μια μέθοδος που, όπως είπε, τού απέφερε σημαντικές ανταμοιβές σε όλη την καριέρα του, αν και η διαδικασία δεν γίνεται εύκολα κατανοητή σε όσους δεν ασχολούνται με αυτή.

Ο Ρόμπερτ Κιγιοσάκι κρατά ένα αντίτυπο του «Κομμουνιστικού Μανιφέστου» κατά τη διάρκεια συζήτησης σε εκδήλωση του Κρατικού Πανεπιστημίου της Αριζόνα. ΗΠΑ, 8 Φεβρουαρίου 2023. (Gage Skidmore/Flickr)

Ο Κιγιοσάκι έχτισε την αυτοκρατορία του αποταμιεύοντας χρήματα για να επενδύει σε απτά περιουσιακά στοιχεία, όπως οικιστικά και εμπορικά ακίνητα, ασήμι και χρυσό, κτηνοτροφικά ράντσα, πετρελαιοπηγές και άλλα. Δήλωσε ότι είναι «άνθρωπος που θέλει να βλέπει, να αγγίζει και να νιώθει», και ότι μένει σε ό,τι του αρέσει και σε ό,τι τον ενδιαφέρει.

Προτάσεις για επενδυτές

Δεν υπάρχουν δύο ίδιες διαδρομές και ότι κάθε άτομο πρέπει να βρει αυτό που είναι κατάλληλο για τον εκείνον, επεσήμανε. «Υπάρχουν ένα εκατομμύριο δρόμοι προς τον οικονομικό παράδεισο [και] ένα δισεκατομμύριο δρόμοι προς την οικονομική κόλαση· οι περισσότεροι άνθρωποι πηγαίνουν στην οικονομική κόλαση».

Αυτό που προέβλεψε είναι μεταβλητότητα στο χρηματιστήριο, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά πολλούς σημερινούς και μελλοντικούς συνταξιούχους που επένδυσαν τις αποταμιεύσεις τους σε δείκτες, σε προγράμματα 401(k), σε ατομικούς συνταξιοδοτικούς λογαριασμούς (Individual Retirement Account – IRA) και σε άλλα παραδοσιακά χρηματοοικονομικά μέσα. «Η γενιά μου, η μεταπολεμική γενιά, θα τους τραβήξει το χαλί κάτω από τα πόδια. […] Όταν αυτή η αγορά πέσει, κάτι που συμβαίνει τώρα, δεν θα έχουν σύνταξη».

Η πρόσοψη του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης. ΗΠΑ, 7 Ιουλίου 2025. (Spencer Platt/Getty Images)

Είπε ότι τα ομόλογα είναι υπερβολικά ριψοκίνδυνα για τα δικά του γούστα, επειδή η Κίνα και η Ιαπωνία είναι πωλητές. Προτιμά τις επενδύσεις σε ακίνητα και διαχειρίζεται ένα χαρτοφυλάκιο περίπου 1.500 ακινήτων προς ενοικίαση.

Η συμβουλή του σε όσους επιθυμούν να ακολουθήσουν το παράδειγμά του είναι να βρουν ένα θέμα που τους παθιάζει και να αφιερώσουν χρόνο και πόρους για να εντοπίσουν ευκαιρίες.

«Μέχρι σήμερα — μπορείς να ρωτήσεις τους βοηθούς μου — το μόνο που κάνω είναι να κοιτάω συμφωνίες. […] Γίνεται συνήθεια […] Εκπαιδεύεις τον εαυτό σου να έχει τις δεξιότητες και τη νοοτροπία ενός πλούσιου ανθρώπου, αλλά πρέπει να καταβάλλεις κόπο».

Όπως είπε, το επιτραπέζιο παιχνίδι Monopoly τού έμαθε πολλά για τον καπιταλισμό και την οικονομική ελευθερία και εξακολουθεί να θεωρεί τον εαυτό του ένα 10χρονο αγόρι που παίζει ένα παιχνίδι.

«Έχω χάσει πολλά χρήματα στη ζωή μου. Έκανα πολλά λάθη, αλλά ακόμα παίζω Monopoly. Μερικές φορές κερδίζεις και μερικές φορές χάνεις, αλλά κάθε φορά που χάνεις, γίνεσαι πιο έξυπνος».

Των Travis Gillmore και Jan Jekielek

«Πέταλα της ειρήνης»: Κουκλοθέατρο και οριγκάμι για την καλοσύνη, την ελπίδα και την εσωτερική δύναμη

Δευτέρα, 30 Μαρ, 2026Δευτέρα, 15 Δεκ, 2025 Από ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΡΑΠΑΝΟΥ

«Η ομάδα Πέταλα της ειρήνης είναι μια εθελοντική πρωτοβουλία που προωθεί τις αξίες της καλοσύνης, της αλήθειας και της συνεργασίας ανάμεσα στα παιδιά και στις κοινότητες. Μέσα από δημιουργικές δράσεις, όπως καλλιτεχνικά εργαστήρια, αφήγηση ιστοριών και κοινωνικές εκδηλώσεις, καλλιεργεί τον σεβασμό, την ενσυναίσθηση και την ειρηνική συνύπαρξη. Στόχος της ομάδας είναι να εμπνεύσει μικρούς και μεγάλους να αναγνωρίζουν τη δύναμη της εσωτερικής γαλήνης και να συμβάλουν σε έναν πιο αρμονικό κόσμο.»

Έτσι περιγράφει η Έφη Γκανά, δασκάλα πιάνου, την ομάδα στην οποία συμμετέχει από την ίδρυσή της το 2019, μαζί με άλλα άτομα από τον καλλιτεχνικό κυρίως χώρο. Πρόκειται για μία πρωτότυπη δράση η οποία στηρίζεται σε δύο διεθνείς δραστηριότητες, τις οποίες τα «Πέταλα της ειρήνης» συνδύασαν για το ελληνικό κοινό.

Οι Έφη Γκανά, Αθηνά Γιαννίκου και Αλία Ζάε στη σκηνή του Ωδείου Φίλιππος Νάκας, κατά τη διάρκεια της χριστουγεννιάτικης γιορτής του. Αθήνα, 17 Δεκεμβρίου 2022. (Ευγενική παραχώρηση «Πέταλα της ειρήνης»)

Το ένα σκέλος της παρουσίασής τους είναι το ομώνυμο πρόγραμμα (The Petals of Peace Project) που ξεκίνησε στην Αυστραλία, αλλά γρήγορα ξεπέρασε τα σύνορα της νησιωτικής χώρας. Πριν από χρόνια, η τότε τρίχρονη Φαντού και η μητέρα της, Τζέιν, πρόσφυγες από την Κίνα, άρχισαν να δείχνουν την τέχνη του διπλώματος του χαρτιού (οριγκάμι), φτιάχνοντας με το κοινό της Αυστραλίας χάρτινα λουλούδια λωτού. Η επιλογή του λωτού είχε βαθιά συμβολική σημασία, αφού στις ασιατικές κοινωνίες ο λωτός (νούφαρο σε εμάς) θεωρείται ιερό λουλούδι για την ιδιότητά του να παραμένει αγνός και άσπιλος παρά το λασπερό περιβάλλον στο οποίο ανθίζει. Μέσα από τα εργαστήρια οριγκάμι, η Φαντού και η Τζέιν μοιράζονταν τη σημασία που έχει η προάσπιση ευγενών αξιών και ιδανικών, ακόμα και υπό αντίξοες συνθήκες.

Το μήνυμα του λωτού μεταφέρει και το παραμύθι που η ομάδα έχει ενσωματώσει στο πρόγραμμά της, το «Ταξίδι του Μικρού Λωτού» της Λιουντμίλα Αριόλ, το οποίο έχει ταξιδέψει σε όλον τον κόσμο. Όπως λέει η Βαλεντίνα Λισάκ, επίσης ιδρυτικό μέλος της ομάδας και δασκάλα χορού, «πρόκειται για μία ιστορία που διδάσκει στα παιδιά καλοσύνη, υπομονή και αλήθεια. Το βιβλίο μάς μεταφέρει σε έναν παραμυθένιο κόσμο όπου τα παιδιά βλέπουν ένα λουλούδι να παλεύει να αναπτυχθεί σε μια λίμνη και ακούνε για τους κινδύνους που αντιμετώπισε πριν δει το φως. Μέσα από το παραμύθι, τα παιδιά μαθαίνουν να διακρίνουν το καλό από το κακό και, τελικά, καταλαβαίνουν πόση δύναμη χρειάζεται κανείς για να ξεπεράσει όλα τα εμπόδια και να πετύχει τον στόχο του».

Τα δύο μέρη του προγράμματος είναι διακριτά αλλά και αλληλένδετα, με το ένα να συμπληρώνει και να ενισχύει το άλλο. Το παραμύθι παρουσιάζεται ως αφήγηση, με τη συνοδεία κουκλοθέατρου και μουσικών ήχων, σε σκηνοθεσία που έκαναν τα «Πέταλα της ειρήνης» και με κατασκευές που έκαναν επίσης τα ίδια τα μέλη της ομάδας. Οι διαφορετικές καλλιτεχνικές καταβολές του κάθε μέλους και οι γνώσεις τους στη μουσική, τα εικαστικά, το animation και τον χορό έχουν ως αποτέλεσμα ένα άρτιο και ευφάνταστο αποτέλεσμα.

Οι Έφη Γκανά, Αθηνά Γιαννίκου και Αλία Ζάε στη σκηνή του παιδικού σταθμού «Ηλιοχαμόγελο». Βύρωνας, 26 Ιανουαρίου 2024. (Ευγενική παραχώρηση «Πέταλα της ειρήνης»)

Η Νέλη Σφιγγοπούλου, αρπίστρια σε διαδικασία απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου στη αρπαθεραπεία και το sound healing, λέει σχετικά: «Οι περισσότεροι στην ομάδα είμαστε από τον καλλιτεχνικό τομέα: μουσικοί και εικαστικοί, και άλλοι ασχολούνται με το θέατρο… Είναι πολύ πιο δυνατό ένα παραμύθι να βιώνεται μέσα από τη μουσική και την αναπαράσταση. Έτσι μένει η ιστορία πιο εύκολα στις καρδιές. […] Πιστεύω πως η τέχνη, η ομορφιά και ο εθελοντισμός είναι πράγματα που όλοι μας, μικρά και μεγάλα παιδιά, πρέπει να τα έχουμε καθημερινά στη ζωή μας. Γιατί έτσι η ζωή μας γίνεται πιο όμορφη, πιο φωτεινή, πιο εμπνευσμένη, πιο δημιουργική».

Η Βαλεντίνα συμπληρώνει: «Το παραμύθι ξεκινά με υπέροχη μουσική, ενώ διάφορα όργανα χρησιμοποιούνται για να ενισχύσουν τον ήχο σε όλη την ιστορία. Το μικρό μας θέατρο χρησιμοποιεί παιχνίδια που ράψαμε μόνοι μας για να κρατήσουμε το ενδιαφέρον των παιδιών. Κάθε κούκλα είναι μοναδική. Το θέατρο ακτινοβολεί καλοσύνη, γεμίζοντας την αίθουσα με χαρά. Μετά το παραμύθι συζητάμε με τα παιδιά για τις βασικές αρχές που έμaθαν, αυτές της αλήθειας, της καλοσύνης και της ανεκτικότητας».

Η συζήτηση αποτελεί κρίσιμο μέρος του προγράμματος, αφού βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν καλύτερα τις έννοιες που τους παρουσιάστηκαν, και να τις απορροφήσουν ώστε να μπορέσουν να τις χρησιμοποιήσουν αργότερα στη ζωή τους, όταν τις χρειαστούν. Πολλές φορές το ακροατήριο είναι πολύ νεαρό, ακόμα και 2,5 ετών, και σε αυτήν την ηλικία είναι δύσκολο για τα παιδιά να συνδεθούν με αφηρημένες έννοιες.

Η Αθηνά Γιαννίκου, κατά τη διάρκεια παρουσίασης σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης «Φαέθων», στην πλατεία Γεννήματα. Ίλιον, 30 Μαΐου 2022. (Ευγενική παραχώρηση «Πέταλα της ειρήνης»)

Η Αθηνά Γιαννίκου, φοιτήτρια της Παντείου και μία από τις κουκλοπαίκτριες, εξηγεί:«Σκοπός της [ιστορίας] είναι να δώσει σε παιδιά, αλλά πολλές φορές και σε ενήλικες, το έναυσμα για να δουν την καθημερινότητα τους με μια διαφορετική και γεμάτη αισιοδοξία και καλοσύνη οπτική. […] Σε μία κοινωνία η οποία προωθεί αρνητικά συναισθήματα και σταδιακά διαμορφώνει μέσα από τους φορείς κοινωνικοποίησης την παιδική σκέψη, τα Πέταλα της ειρήνης λειτουργούν ως ένας σταθμός δημιουργίας, φαντασίας και διάπλασης κριτικής σκέψης, προτρέποντας τους ακροατές του παραμυθιού να κάνουν μία αυτοαξιολόγηση, ακόμη και ακούσια. Η ταύτιση με τον χαρακτήρα του Μικρού Λωτού περνάει επίσης το μήνυμα ότι οποιαδήποτε δυσκολία μπορεί να ξεπεραστεί. Όπως λέει και ο Μικρός Λωτός: ‘Κάθε πρόβλημα έχει και τη λύση του’».

«Μέσα από τις συζητήσεις γύρω από το παραμύθι στο τέλος της παράστασης, τα παιδιά συνήθως καταλήγουν στα δικά τους συμπεράσματα, όπως ότι το ψέμα δεν είναι καλό, ότι πρέπει να είναι πιο υπομονετικοί με τους γύρω τους και να φέρονται με καλοσύνη», προσθέτει.

Μετά από το παραμύθι και τη συζήτηση, έρχεται η πολυπόθητη ώρα για το εργαστήριο οριγκάμι: αυτό είναι κάτι που τα περισσότερα παιδιά περιμένουν με μεγάλη ανυπομονησία. Τα μέλη της ομάδας μοιράζουν τα απαραίτητα υλικά και τα παιδιά περνούν σε… δράση.

(Ευγενική παραχώρηση «Πέταλα της ειρήνης»)

«Τα παιδιά απολαμβάνουν πραγματικά το οριγκάμι. Εκτός τού ότι είναι κάτι ‘εξωτικό’, τους δίνει την ευκαιρία να βάλουν σε δοκιμασία πολλές δεξιότητες, και ακόμα και τις αρχές για τις οποίες άκουσαν προ ολίγου στο παραμύθι. Γιατί το οριγκάμι απαιτεί μεγάλη υπομονή, επιμονή και αυτοσυγκέντρωση. Και είναι πολύ όμορφο να βλέπουμε πώς αφοσιώνονται τα περισσότερα παιδιά, κι ακόμα πώς εφαρμόζουν και την αρχή της καλοσύνης, βοηθώντας το ένα το άλλο. Είναι πράγματι εντυπωσιακό, όσο και τα λουλουδάτα τους αποτελέσματα, το κάθε ένα μοναδικό και χαριτωμένο με τον δικό του τρόπο», λέει η Αλία Ζάε, εικαστικός και έτερη κουκλοπαίκτρια.

Η Αθηνά συμφωνεί: «Το εργαστήριο οριγκάμι που γίνεται συνήθως μετά το κουκλοθέατρο μαθαίνει σε μικρούς και μεγάλους μία νέα δεξιότητα, διδάσκει την ομορφιά της υπομονής, καθώς ο χρόνος και η πειθαρχία στην ακολουθία των σωστών βημάτων που αφιερώνονται για τη δημιουργία του αντανακλώνται στο αποτέλεσμα. Στο τέλος, το κάθε λουλούδι λωτού φέρει τη δική του ξεχωριστή ομορφιά».

Η Βαλεντίνα, που ήταν η πρώτη διδάξασα του οριγκάμι στην ομάδα, θυμίζει το βασικότερο για την τέχνη, που όχι μόνο «βοηθά στην ανάπτυξη της φαντασίας των παιδιών, αλλά είναι επίσης και κάτι διασκεδαστικό». Στο τέλος του εργαστηρίου, το κάθε παιδί φεύγει με το δικό του λουλούδι, μερικές φορές και με περισσότερα από ένα!

Η Βαλεντίνα Λισάκ δείχνει στα παιδιά την τέχνη του οριγκάμι, στο φεστιβάλ δρόμου «Μικρό Παρίσι των Αθηνών». Αθήνα, 13 Οκτωβρίου 2024. (Ευγενική παραχώρηση «Πέταλα της ειρήνης»)

Τι είναι όμως αυτό που παρακινεί αυτές τις πέντε γυναίκες να οργανώνουν και να δίνουν παραστάσεις, χωρίς κάποιο εμφανές κέρδος αφού η συμμετοχή στο πρόγραμμα έχει εθελοντικό χαρακτήρα;

«Το Ταξίδι του Μικρού Λωτού με άγγιξε από την πρώτη στιγμή που το διάβασα, και ως δασκάλα μουσικής αποφάσισα να το αναδείξω στα πλαίσια μιας μεγάλης διοργάνωσης που κάνει η Yamaha Music School σε συνεργασία με το ωδείο στο οποίο εργάζομαι. Στα πλαίσια ενός εκπαιδευτικού προγράμματος όπου οι μικροί μαθητές εκπαιδεύονται να μπορούν να φτιάχνουν τις δικές τους μουσικές συνθέσεις περιγράφοντας μια ιστορία, ετοιμάσαμε το παραμύθι επενδύοντάς το με μια σειρά από συνθέσεις των μαθητών μου, ηλικίας 7 και 8 ετών. Είχε τόσο μεγάλη απήχηση στις καρδιές του κοινού που θέλησα αυτή την εμπειρία να τη μεταφέρω σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους, περνώντας τα ευγενή μηνύματά της σε μια κοινωνία που υποφέρει όλο και περισσότερο», λέει η Έφη, η οποία έχει τον ρόλο της αφηγήτριας.

Για την Αθηνά, καίρια σημασία έχει ο εθελοντικός χαρακτήρας της δράσης, που «έχει ως στόχο να προσφέρει σε όσο περισσότερους ανθρώπους γίνεται μία ευχάριστη αλλά διδακτική ιστορία. Από τη δική μου εμπειρία, συμμετέχοντας στο κουκλοθέατρο και το εργαστήριο οριγκάμι, βρίσκω τον εαυτό μου συχνά να θυμάται σημεία από το παραμύθι εν μέσω δυσκολιών. […] Η δράση γίνεται με καλή διάθεση, ενδιαφέρον και χαρά. Παραμένει και θα παραμείνει εθελοντική, με το Ταξίδι του μικρού λωτού και το εργαστήριο οριγκάμι να είναι διαθέσιμα για όποιον θέλει».

Λευκοί χάρτινοι λωτοί (Ευγενική παραχώρηση «Πέταλα της ειρήνης»)

Μιλώντας από την οπτική του γονέα, η Νέλη σημειώνει: «Εμείς, ως γονείς, θέλουμε έστω να ακούσουν τα παιδιά τις αξίες της αλήθειας και του κουράγιου, της καλοσύνης, της κατανόησης, της υπομονής και της ανεκτικότητας, γιατί είναι αξίες βασικές για όλους μας, όπως και το να μπορούμε να βλέπουμε τη ζωή μέσα από πιο φωτεινές αξίες πάρα τις αντιξοότητες, το να έχουμε το κουράγιο να θυμόμαστε [αυτές τις αξίες] ακόμα και στις πιο δύσκολες καταστάσεις…»

«Κάποτε κάποια πράγματα ήταν αυτονόητα. Τώρα, δεν είναι πια. Και νιώθω ένα ισχυρό αίσθημα ευθύνης να υποστηρίξω τα καλά πράγματα — ιδανικά, αξίες, αρχές — που βάλλονται στην εποχή μας από παντού. Η κοινωνία μας δεν είναι μια άμορφη μάζα. Αποτελείται από εκατομμύρια άτομα: εμάς. Κι όταν κάθε ένας από εμάς κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί, υπάρχει ελπίδα και το καλό παραμένει ζωντανό», σημειώνει η Αλία.

Η Νέλη Σφιγγοπούλου με τα παιδιά της σχολής καράτε Goshin Dojo και την άρπα της. Ηλιούπολη, 18 Δεκεμβρίου 2024. (Ευγενική παραχώρηση «Πέταλα της ειρήνης»)

Στην προσπάθειά τους δεν είναι μόνες, αλλά πλαισιώνονται από μέλη-αφανείς ήρωες που με εργασία που κάνουν ‘στα παρασκήνια’, αλλά και με την παρουσία τους κάθε φορά που χρειάζεται η ομάδα ενίσχυση, στηρίζουν ουσιαστικά τα Πέταλα: η Χρύσα, η Σταματίνα, ο Βασίλης, ο Παναγιώτης, ο Κώστας, ο Γιώργος… Τα πιο δύσκολα πράγματα είναι αυτά που φαίνονται απλά, και τα Πέταλα της ειρήνης το γνωρίζουν αυτό.

Η ομάδα έκανε ένα εντυπωσιακό ντεμπούτο το 2019, συμμετέχοντας στην Ανθοκομική Έκθεση Κηφισιάς, και πηγαίνοντας σε διάφορους παιδικούς σταθμούς και ιδρύματα της Αθήνας. Η πανδημία που ξέσπασε την επόμενη χρονιά έκοψε για λίγο τη φόρα της, ωστόσο τα τρία τελευταία χρόνια το χαμένο έδαφος φαίνεται να καλύπτεται με ικανοποιητικό ρυθμό.

Μέχρι τώρα έχουν φιλοξενηθεί σε ετερόκλητα μέρη, και το ακροατήριο ποικίλλει: από σχολεία και παιδικούς σταθμούς μέχρι παιδικά φεστιβάλ, φεστιβάλ συμπερίληψης, χριστουγεννιάτικες γιορτές, σχολές πολεμικών τεχνών, ΚΔΑΠ, ΚΕΘΕΑ, εκθέσεις ζωγραφικής κλπ.

Από τους πρώτους που φιλοξένησαν τα «Πέταλα της ειρήνης» ήταν ο παιδικός σταθμός «Ηλιοχαμόγελο» στον Βύρωνα. Η κα Αμαλία Μαμπλέκου, η διευθύντρια, λέει σχετικά: «Η παράσταση φιλοξενήθηκε στο Ηλιοχαμόγελο και κέρδισε τις εντυπώσεις των μαθητών. Τα παιδιά ενθουσιάστηκαν από την ιστορία που εκτυλίχθηκε μπροστά τους, με τις μαριονέτες να πρωταγωνιστούν υπό τη συνοδεία των υπέροχων μουσικών της κυρίας Έφης Γκανά. Τα μηνύματα για την αγάπη, την αλήθεια, την καλοσύνη και την ανεκτικότητα μεταφέρθηκαν με επιτυχία και οι μικροί μαθητές έλαβαν ένα μεγάλο δώρο ψυχής, συνοδευόμενο από το όμορφο λουλούδι που δημιούργησαν οι ίδιοι στο τέλος της παράστασης. […] Το λουλούδι που κάθε παιδί κρατούσε επιστρέφοντας στο σπίτι του, μετέφερε μαζί του πολύτιμες έννοιες όπως η αγάπη, η φιλία και η χαρά της δημιουργίας.

Έκτοτε, στη φιλόξενη αίθουσα εκδηλώσεων του «Ηλιοχαμόγελου», τα «Πέταλα της ειρήνης» έχουν παίξει ξανά και ξανά, σε καινούριο ακροατήριο κάθε φορά, αφού «με τη διαδραστική αυτή παράσταση, η ψυχή κάθε παιδιού ντύνεται με αγάπη, και αυτό είναι το σημαντικότερο που προσφέρεται απλόχερα από την ομάδα», όπως σημειώνει η κα Μαμπλέκου.

Οι πιο πρόσφατες εμφανίσεις τους ήταν στο βιβλιοπωλείο «Όναρ», στην Ηλιούπολη, και σε ένα παιδικό πάρτυ.

Το «Όναρ» είναι γνωστό στην περιοχή για τις συχνές και ποικίλες δράσεις που φιλοξενεί, σε μία προσπάθεια να εμπνεύσει στα παιδιά την αγάπη για τα βιβλία, να καλλιεργήσει τη δημιουργικότητα και τη φαντασία τους και να τους συστήσει ενδιαφέρουσες εναλλακτικές της οθόνης. Σε αυτό το πλαίσιο προσκλήθηκαν και τα «Πέταλα της ειρήνης». Η Πασχαλιά, ιδιοκτήτρια του «Όναρ» και υπεύθυνη για τη μαγική, παραμυθένια του ατμόσφαιρα, λέει για την παρουσίαση: «Τα Πέταλα της ειρήνης ήρθαν στο βιβλιοπωλείο μας την Παρασκευή 21/11 κι έφεραν μαζί τους γαλήνη, απλότητα και πηγαία καλοσύνη! Η ιστορία του Μικρού Λωτού μάγεψε μικρούς και μεγάλους τόσο με την πλούσια μουσική επένδυση όσο και με την ξεχωριστή ονειρική αφήγηση! Οι κούκλες ζωντάνεψαν μπροστά στο κοινό, που ακολούθησε πρόθυμα τον Μικρό Λωτό σ’ όλες του τις περιπέτειες, στο ταξίδι του προς την αυτογνωσία αλλά και στον δρόμο του Φάλουν Ντάφα, αυτόν της Αλήθειας, της Καλοσύνης και της Ανεκτικότητας».

Η Πασχαλιά και ο Μικρός Λωτός στο βιβλιοπωλείο «Όναρ». Ηλιούπολη, 21 Νοεμβρίου 2025. (Ευγενική παραχώρηση «Πέταλα της ειρήνης»)

Η Τζωρτζίνα, μαμά που παρακολούθησε το κουκλοθέατρο μαζί με την κόρη της στο Μαρούσι, λέει σχετικά: «Την Κυριακή (σ.σ. 14 Δεκεμβρίου) παρακολουθήσαμε το παραμύθι σε ένα παιδικό πάρτυ. Η μικρή το χάρηκε πολύ!! Ήταν αρκετά διαδραστικό και όλα τα μηνύματα που περνούσε είχαν αισιοδοξία και χαρά!! Ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση μού έκανε το ότι είχε στη σκηνή μια άρπα, που συνόδευε την αφήγηση του παραμυθιού!! Τα κορίτσια σίγουρα αγγίζουν την παιδική ψυχή και στο τέλος συζητάνε με τα παιδιά για αυτά τα υπέροχα νοήματα της καλοσύνης και της αλήθειας και χαρίζουν και ένα συμβολικό δωράκι σε όλους!! Το συνιστώ ανεπιφύλακτα!»

Και τα μελλοντικά σχέδια;

Για τις φετινές γιορτές είναι προσκεκλημένοι των εκδόσεων Κομνηνός στο Makers’ Market, στον Πευκώνα (θέση 2) του Πάρκου Σταύρος Νιάρχος, την Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου, ώρα 17:30-19:30, σε μια ανοικτή εκδήλωση όπου θα ανταλλάξουν ευχές με όσους θέλουν να ακολουθήσουν τον Μικρό Λωτό στο ταξίδι του.

Την επόμενη μέρα θα πλαισιώσουν τη χριστουγεννιάτικη γιορτή του Ωδείου Φίλιππος Νάκας, ενώ τη Δευτέρα 22 Δεκεμβρίου θα επισκεφθούν το 6ο Δημοτικό Σχολείο Μοσχάτου, συμμετέχοντας στο πρόγραμμα φιλαναγνωσίας που πραγματοποιεί ο Σύλλογος Γονέων του σχολείου.

Με την ελπίδα να θυμόμαστε το φως όταν βρισκόμαστε στο σκοτάδι, τα Πέταλα της ειρήνης εύχονται καλά Χριστούγεννα σε όλους και να κρατάμε αυτό το πνεύμα της χαράς, της ιερότητας και της καλοσύνης κάθε μέρα!

Στον πυρήνα της ιστορίας «Το ταξίδι του μικρού Λωτού» βρίσκονται οι αρχές της Αλήθειας (Zhen), της Καλοσύνης (Shan) και της Ανεκτικότητας (Ren). H ζωγραφισμένη εικόνα είναι από το βιβλίο «Το ταξίδι του μικρού Λωτού», σε εικονογράφηση της Κατσιαρίνας Μπάμποκ. (Ευγενική παραχώρηση «Πέταλα της ειρήνης»)

Μπορείτε να ακολουθήσετε τα «Πέταλα της ειρήνης» στο Facebook, στο Instagram και στο Gan Jing World.