Η κυβέρνηση επεξεργάζεται νομοθετική παρέμβαση για τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο, με το σκεπτικό ότι έχει διαμορφωθεί κοινωνικό και οικονομικό ζήτημα το οποίο, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο μέσω των δικαστηρίων ή αποσπασματικών τραπεζικών ρυθμίσεων. Ειδικότερα, σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών:
1. Αντιμετωπίζεται ένα υπαρκτό πρόβλημα
Τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο χορηγήθηκαν κυρίως την περίοδο 2005-2009, σε διαφορετικό διεθνές περιβάλλον. Την εποχή εκείνη:
-
δεν υπήρχαν, κατά τις ίδιες πηγές, ενδείξεις ή προβλέψεις για έντονη ανατίμηση του ελβετικού φράγκου.
-
το κόστος δανεισμού σε ελβετικό φράγκο ήταν χαμηλότερο από εκείνο του ευρώ, κατά μέσο όρο περίπου μία ποσοστιαία μονάδα, από το 2008 και μετά.
Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση ανέτρεψε, σύμφωνα με την κυβερνητική θέση, αυτά τα δεδομένα, καθώς σημειώθηκε σημαντική ανατίμηση του ελβετικού φράγκου έναντι του ευρώ. Σε αυτό το πλαίσιο, η κεντρική τράπεζα της Ελβετίας είχε επιβάλει ελάχιστη ισοτιμία (1 ευρώ προς 1,20 ελβετικά φράγκα), την οποία διατήρησε επί μακρόν. Όταν το όριο αυτό ήρθη αιφνιδιαστικά, η ισοτιμία επιδεινώθηκε και έκτοτε παραμένει δυσμενής για τους οφειλέτες (ενδεικτικά, περίπου 0,93 ελβετικά φράγκα ανά 1 ευρώ).
Ως αποτέλεσμα, χιλιάδες δανειολήπτες, παρότι κατέβαλαν δόσεις επί σειρά ετών, βρέθηκαν να οφείλουν περισσότερα σε ευρώ από όσα αρχικά δανείστηκαν, λόγω της μεταβολής της ισοτιμίας.
2. Η κυβέρνηση δεν επιβάλλει λύση – Προσφέρει επιλογές
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η ρύθμιση σχεδιάζεται να αφήνει την επιλογή στους οφειλέτες. Κανείς δεν υποχρεώνεται να αλλάξει το δάνειό του. Όποιος εκτιμά ότι στο μέλλον η ισοτιμία ευρώ–ελβετικού φράγκου θα κινηθεί ευνοϊκά, μπορεί να διατηρήσει το δάνειο σε ελβετικό φράγκο και να επωφεληθεί από τα χαμηλότερα επιτόκια, αναλαμβάνοντας όμως και τον συναλλαγματικό κίνδυνο.
Για τους υπολοίπους, σύμφωνα με το σχέδιο όπως περιγράφεται από τις ίδιες πηγές, προβλέπονται δύο επιλογές, τις οποίες οι τράπεζες θα υποχρεούνται να αποδεχθούν:
Πρώτη επιλογή: Εξωδικαστικός μηχανισμός
-
Αφορά μη ενήμερους οφειλέτες.
-
Η λύση που παράγεται από τον αλγόριθμο του μηχανισμού προβλέπεται να δεσμεύει υποχρεωτικά τους πιστωτές.
-
Πρόκειται, κατά τις ίδιες πηγές, για ειδική πρόβλεψη για τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο, καθώς στα αντίστοιχα δάνεια σε ευρώ οι πιστωτές διατηρούν κατ’ αρχήν δυνατότητα απόρριψης.
Δεύτερη επιλογή: Δυνατότητα μετατροπής
-
Αφορά ενήμερους οφειλέτες ή όσους έχουν προβεί σε ρύθμιση και την εξυπηρετούν.
-
Προβλέπεται δυνατότητα μετατροπής του δανείου σε ευρώ με βελτίωση στην τρέχουσα ισοτιμία. Μέσω αυτού, προβλέπεται μείωση του οφειλόμενου κεφαλαίου σε ευρώ.
-
Η ελάφρυνση προβλέπεται να είναι κλιμακωτή, από 15% έως και 50%, ανάλογα με την οικονομική και κοινωνική κατάσταση του οφειλέτη, με έμφαση στην ανακούφιση των οικονομικά ασθενέστερων.
-
Το δάνειο προβλέπεται να μετατρέπεται σε ευρώ με σταθερό επιτόκιο 2,30–2,90% για όλη την εναπομείνασα διάρκεια.
-
Παρέχεται δυνατότητα παράτασης έως 5 έτη, ώστε να μειωθεί περαιτέρω η μηνιαία δόση.
3. Σταθερότητα, διαφάνεια και κοινωνική στόχευση
Με τη ρύθμιση αυτή, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, προβλέπεται:
-
Ελάφρυνση έναντι της τρέχουσας ισοτιμίας για δανειολήπτες που είναι ενήμεροι ή εμφανίζουν καθυστέρηση μικρότερη των 90 ημερών, με διαφοροποίηση των όρων ανάλογα με την οικονομική τους κατάσταση.
-
Όλα τα δάνεια να δύνανται να μετατραπούν σε ευρώ με προνομιακή ισοτιμία, η οποία αντιστοιχεί σε όφελος από 15% έως 50%. Παράλληλα, προβλέπεται να πραγματοποιείται η μετατροπή με σταθερό επιτόκιο, από 2,30% έως 2,90%, ανάλογα με το οικονομικό προφίλ του δανειολήπτη, για το σύνολο της εναπομείνασας διάρκειας του δανείου.
-
Τα επιτόκια να είναι χαμηλότερα από εκείνα ενός νέου στεγαστικού δανείου σήμερα
-
Μείωση του κεφαλαίου σε ευρώ.
-
Εξάλειψη του συναλλαγματικού κινδύνου.
-
Χαμηλό και σταθερό επιτόκιο μέχρι τη λήξη.
Ο οφειλέτης, κατά τις ίδιες πηγές, θα γνωρίζει με σαφήνεια πόσο θα πληρώνει και μέχρι πότε.
4. Το κόστος δεν επιβαρύνει το Δημόσιο
Η ανάληψη του κόστους της ρύθμισης, σύμφωνα με την κυβερνητική θέση, αφορά τις τράπεζες, οι οποίες θα το καλύπτουν εξ ολοκλήρου.
Η παρέμβαση χαρακτηρίζεται δημοσιονομικά ασφαλής. Σημαντικός αριθμός δανείων σε ελβετικό φράγκο έχει ενταχθεί σε τιτλοποιήσεις του προγράμματος «Ηρακλής», με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η ρύθμιση:
-
Είναι κεφαλαιακά ουδέτερη για τις τιτλοποιήσεις.
-
Δεν θέτει σε κίνδυνο τα εγκεκριμένα επιχειρησιακά σχέδια.
-
Δεν δημιουργεί κίνδυνο κατάπτωσης κρατικών εγγυήσεων.
5. Πέρα από τη δικαστική διάσταση
Η κυβέρνηση δεν αμφισβητεί τη νομιμότητα των συμβάσεων. Αντιθέτως, υπενθυμίζει ότι:
-
η εγκυρότητα των δανείων έχει κριθεί επανειλημμένα από τον Άρειο Πάγο,
-
από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
-
και από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Η νομοθετική παρέμβαση, σύμφωνα με την κυβερνητική θέση, δεν υποκαθιστά τη Δικαιοσύνη. Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι ένα ζήτημα μπορεί να θεωρείται νομικά λυμένο, αλλά να παραμένει κοινωνικά ενεργό.
Τι προβλέπει ο μηχανισμός της ρύθμισης
Η ρύθμιση, όπως περιγράφεται από κυβερνητικές πηγές, βασίζεται σε διπλό μηχανισμό:
(α) Μέσω του Εξωδικαστικού Μηχανισμού Ρύθμισης Οφειλών (ν. 4738/2020)
Μόνο για τις μη εξυπηρετούμενες οφειλές. Σε αυτή την περίπτωση, η λύση που προκύπτει από τον Εξωδικαστικό προβλέπεται να καθίσταται υποχρεωτική για τους πιστωτές, ειδικά για τα δάνεια σε CHF. Με τον τρόπο αυτό, η διαδικασία προβλέπεται να γίνεται αυτόματη και να προϋποθέτει μόνο την υποβολή αίτησης του οφειλέτη. Με την έγκριση της αίτησης, η συνολική οφειλή προβλέπεται να μετατρέπεται σε ευρώ στην τρέχουσα ισοτιμία αναφοράς της ΕΚΤ, με τους επιτοκιακούς και λοιπούς όρους που προβλέπονται για τον εξωδικαστικό. Η διαδικασία προβλέπεται να ολοκληρώνεται ηλεκτρονικά χωρίς ανάγκη φυσικής παρουσίας ή επανεγγραφής προσημείωσης. Η ρύθμιση προβλέπεται να είναι δεσμευτική για όλους τους πιστωτές και να ισχύει από την ημερομηνία υπογραφής. Η μετατροπή προβλέπεται να αποτελεί, από νομική άποψη, τροποποίηση της σύμβασης και όχι νέα ενοχή, ενώ θα διατηρούνται όλες οι εμπράγματες και προσωπικές εξασφαλίσεις.
(β) Με ειδικούς όρους βάσει εισοδηματικών/περιουσιακών κριτηρίων, εκτός εξωδικαστικού
Η επιλογή αυτή αφορά οφειλέτες που έχουν οφειλή και αυτή είναι είτε (1) εξυπηρετούμενη είτε (2) ρυθμισμένη και εξυπηρετούμενη και δεν έχει υπαχθεί στη ρύθμιση του ν. 3869/2010 («Νόμος Κατσέλη»), εφόσον δεν επιθυμούν την ένταξή τους στον εξωδικαστικό μηχανισμό με βάση την επιλογή (α).
Οι οφειλέτες αυτοί προβλέπεται να έχουν τη δυνατότητα μετατροπής της συνολικής οφειλής από ελβετικό φράγκο σε ευρώ με ειδικούς όρους, που διαμορφώνονται σε συνάρτηση με τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.
Μετατροπή με ευνοϊκή ισοτιμία και σταθερό επιτόκιο
Οι οφειλές από CHF προβλέπεται να μετατρέπονται σε ευρώ, μέσω βελτιωμένης ισοτιμίας σε σχέση με την τρέχουσα. Ταυτόχρονα, προβλέπεται να καθορίζεται σταθερό επιτόκιο για όλη την υπολειπόμενη διάρκεια του δανείου, η οποία δεν μεταβάλλεται.
Η βελτίωση της ισοτιμίας προβλέπεται να κλιμακώνεται σε τέσσερις κατηγορίες (κάθε κατηγορία αντιστοιχεί σε συγκεκριμένα εισοδηματικά/περιουσιακά κριτήρια), προσφέροντας μείωση του κεφαλαίου:
-
Κατηγορία 1: 50% βελτίωση ισοτιμίας και σταθερό επιτόκιο 2,3%
-
Κατηγορία 2: 30% βελτίωση ισοτιμίας και σταθερό επιτόκιο 2,5%
-
Κατηγορία 3: 20% βελτίωση ισοτιμίας και σταθερό επιτόκιο 2,7%
-
Κατηγορία 4: 15% βελτίωση ισοτιμίας και σταθερό επιτόκιο 2,9%
Δυνατότητα επιμήκυνσης διάρκειας
Επιπλέον, παρέχεται στον οφειλέτη η δυνατότητα να ζητήσει την επιμήκυνση της υπολειπόμενης διάρκειας αποπληρωμής του νέου δανείου σε ευρώ έως και πέντε (5) έτη, ώστε να μειωθεί περαιτέρω η μηνιαία δόση.
Ερωτήματα και απαντήσεις
Πόσα δάνεια σε ελβετικό φράγκο (CHF) βρίσκονται σε εκκρεμότητα;
Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, συνολικά στην Ελλάδα χορηγήθηκαν περίπου 57.000 δάνεια σε CHF, σε φυσικά και νομικά πρόσωπα, συνολικής αξίας 14,1 δισ. CHF. Σήμερα, κατά τις ίδιες πηγές, στο τραπεζικό σύστημα παραμένουν 20.625 δάνεια με υπόλοιπο 2,5 δισ. CHF, ενώ 17.442 δάνεια ύψους 3 δισ. CHF διαχειρίζονται εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, με τα περισσότερα από αυτά να έχουν περιληφθεί στις τιτλοποιήσεις του προγράμματος «Ηρακλής». Δηλαδή, σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, η ρύθμιση αφορά περίπου 40.000 δάνεια.
Γιατί να μην επιβαρυνθούν κι άλλο οι τράπεζες που έχουν τόσο μεγάλα κέρδη; Γιατί, για παράδειγμα, να μην ισομεριστεί το κόστος από την ιστορική ισοτιμία μέχρι σήμερα;
Ανάλογα με το αν το δάνειο είχε εκταμιευθεί το 2007 ή το 2008, η συναλλαγματική επιβάρυνση σε ευρώ για ποσό του δανείου σε ελβετικό νόμισμα που δεν έχει αποπληρωθεί ακόμη κυμαίνεται από 60% έως 70%, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές. Το ίδιο διάστημα, από την ημερομηνία εκταμίευσης έως σήμερα, οι δανειολήπτες σε ελβετικό νόμισμα κατέβαλαν τόκους που υπολογίζονταν με διατραπεζικό επιτόκιο, το οποίο ήταν, κατά μέσο όρο, περίπου μία ποσοστιαία μονάδα χαμηλότερο από αυτό του ευρώ. Επομένως, σύμφωνα με την κυβερνητική θέση, προκύπτει επιτοκιακό όφελος έως 20%.
Για τους οικονομικά ασθενέστερους δανειολήπτες, η προνομιακή ισοτιμία μετατροπής του δανείου, με βάση τη ρύθμιση όπως περιγράφεται, είναι 25% υψηλότερη από την τρέχουσα, ενώ από το σταθερό επιτόκιο 2,30% προκύπτει, κατά τις ίδιες πηγές, επιπλέον όφελος άνω του 15% σε σχέση με ένα αντίστοιχο στεγαστικό δάνειο που εκταμιεύεται σήμερα.
Από τα παραπάνω προκύπτει, κατά την κυβερνητική εκτίμηση, ότι για τους οικονομικά ασθενέστερους δανειολήπτες καλύπτεται μεγάλο μέρος της συναλλαγματικής διαφοράς.
Για τους δανειολήπτες που δεν εμπίπτουν σε κάποια κατηγορία με βάση τα εισοδηματικά και περιουσιακά τους στοιχεία, η προνομιακή ισοτιμία μετατροπής του δανείου, με βάση τη ρύθμιση όπως περιγράφεται, είναι 10% υψηλότερη από την τρέχουσα, ενώ από το σταθερό επιτόκιο 2,90% προκύπτει, κατά τις ίδιες πηγές, επιπλέον όφελος άνω του 10% σε σχέση με ένα αντίστοιχο στεγαστικό δάνειο που εκταμιεύεται σήμερα.
Πόσο θα κοστίσει στις τράπεζες η κυβερνητική παρέμβαση;
Δεν μπορεί να προσδιοριστεί εκ των προτέρων με ακρίβεια, καθώς η λύση είναι προαιρετική για τους οφειλέτες. Άρα θα εξαρτηθεί από το πόσοι θα επιλέξουν να μετατρέψουν το δάνειο με την αντίστοιχη ελάφρυνση της κατηγορίας όπου υπάγονται. Στις τράπεζες, ο αριθμός των δανείων είναι περίπου 20.000, ύψους ~ 2,7 δισ. (2,5 δισ. σε ελβετικό νόμισμα). Εφόσον όλοι επιλέξουν τη μετατροπή, εκτιμάται, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ότι το κόστος θα ξεπεράσει τα 600 εκατομμύρια ευρώ.
Γιατί δεν εφαρμόζεται η λύση που δόθηκε σε άλλες χώρες;
Σύμφωνα με την κυβερνητική θέση, η βασική διαφορά είναι ότι οι όροι των συμβάσεων των δανείων ήταν διαφορετικοί σε κάθε χώρα (στην Ελλάδα τα δάνεια ήταν σε ξένο νόμισμα, δηλαδή ελβετικό, ενώ σε άλλες χώρες ήταν δάνεια σε ευρώ με ρήτρα ελβετικού νομίσματος) και, αντίστοιχα, το αντικείμενο των σχετικών δικών που απασχόλησαν τα δικαστήρια ήταν διαφορετικό. Τα ελληνικά δικαστήρια έκριναν ότι οι σχετικές συμβάσεις προέβλεπαν και συνοδεύονταν από όρους που διασφάλιζαν την πλήρη ενημέρωση των δανειοληπτών και την προστασία των συμφερόντων τους από την αλλαγή της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Στις χώρες όπου υπήρξε νομοθετική παρέμβαση, κατά την ίδια θέση, οι δανειολήπτες είχαν δικαιωθεί από τα δικαστήρια, ενώ στην Ελλάδα συνέβη το αντίθετο: κρίθηκε τελεσίδικα ότι οι τράπεζες δεν παραβίασαν κανένα νομοθετικό ή κανονιστικό/ρυθμιστικό πλαίσιο κατά τη χορήγηση των δανείων σε ελβετικό φράγκο.
Επιπλέον, σύμφωνα με την κυβερνητική θέση, οριζόντιες ρυθμίσεις όπου επιχειρήθηκαν αποδείχθηκαν ατελέσφορες και η ΕΚΤ έχει εκφράσει επανειλημμένα αντίθεση σε οριζόντια μέτρα. Κατά την ίδια θέση, οι παρεμβάσεις σε άλλες χώρες ακολούθησαν και ευθυγραμμίστηκαν με τις αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων. Η προτεινόμενη λύση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, αποφεύγει τη λογική της οριζόντιας ρύθμισης και επιλέγει προσέγγιση με κοινωνικά κριτήρια.
Αν κάποιος έχει ρυθμίσει το δάνειό του με «κούρεμα», μπορεί να επωφεληθεί και από τη νέα ρύθμιση;
Η νέα ρύθμιση μέσω της βελτιωμένης ισοτιμίας μετατροπής του ελβετικού φράγκου σε ευρώ ισοδυναμεί πρακτικά με μείωση του άληκτου κεφαλαίου του δανείου. Δεν λειτουργεί αθροιστικά με προηγούμενη τυχόν άφεση μέρους της οφειλής. Ο δανειολήπτης μπορεί να την επιλέξει· σε αυτή την περίπτωση, σύμφωνα με την περιγραφή, θα εφαρμοστεί στο ποσό της οφειλής πριν από τη ρύθμιση που προηγήθηκε, με αφαίρεση των ενδιάμεσων καταβολών κεφαλαίου.
Τι θα γίνει εάν κάποιος υπαχθεί στη νέα ρύθμιση και αθετήσει εκ νέου την οφειλή του;
Προϋπόθεση εφαρμογής της ρύθμισης είναι η τήρησή της για όλη τη διάρκεια και μέχρι την πλήρη εξόφληση του δανείου. Εάν δεν τηρηθεί, η ρύθμιση παύει να ισχύει από την έναρξη της εφαρμογής της, η οφειλή επιστρέφει στο προηγούμενο καθεστώς (πριν από την εφαρμογή της ευνοϊκής ισοτιμίας) και γίνεται άμεσα απαιτητή στο σύνολό της.
Γιατί δεν επηρεάζονται οι τιτλοποιήσεις του προγράμματος «Ηρακλής»;
Πολλά από τα δάνεια που περιλαμβάνονται στα χαρτοφυλάκια των τιτλοποιήσεων του «Ηρακλή» έχουν ήδη ρυθμιστεί από τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Η μετατροπή σε ευρώ εξαλείφει τον συναλλαγματικό κίνδυνο (από περαιτέρω μεταβολή της ισοτιμίας CHF/EUR), σταθεροποιεί τις ταμειακές ροές μέσω βιώσιμων ρυθμίσεων και, σύμφωνα με την κυβερνητική θέση, διευκολύνει την επίτευξη των στόχων των αντίστοιχων επιχειρησιακών σχεδίων που προβλέπει κάθε τιτλοποίηση. Σε περίπτωση νέας αθέτησης, προβλέπεται η απαίτηση της αρχικής αξίας της οφειλής, επομένως δεν υπάρχει αρνητική επίπτωση. Συνολικά, κατά τις ίδιες εκτιμήσεις, η εφαρμογή της νέας ρύθμισης στα χαρτοφυλάκια του «Ηρακλή» θα είναι κεφαλαιακά ουδέτερη.
Η νομολογία αναλυτικά
Η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου (ΟλΑΠ 4/2019), με μεγάλη πλειοψηφία, ερμήνευσε τη διάταξη του άρθρου 6 παρ. 2 του ν. 2251/1994 για την προστασία των καταναλωτών κατά τρόπο που εναρμονίζεται προς το ενωσιακό δίκαιο, και συγκεκριμένα προς την Οδηγία 93/13/ΕΟΚ σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές και τη συναφή νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, κρίθηκε ότι σε περίπτωση που κάποιος συμβατικός όρος απηχεί διάταξη εθνικού δικαίου, είναι δηλαδή «δηλωτικός», δεν νοείται καταχρηστικότητα του όρου αυτού, με τη σκέψη ότι οι διατάξεις του δικαίου περιέχουν ρυθμίσεις με τις οποίες ο νομοθέτης έχει σταθμίσει τα συμφέροντα και των δύο μερών. Αντίθετη άποψη θα κατέληγε στο άτοπο να ελέγχεται ο νόμος της Πολιτείας ως καταχρηστικός.
Πέρα από την απόφαση της Ολομέλειας, με την απόφαση 948/2021 του Αρείου Πάγου απορρίφθηκε η αίτηση αναιρέσεως που άσκησαν Ενώσεις Καταναλωτών και φυσικά πρόσωπα (αναιρεσείοντες και παρεμβαίνοντες) κατά της υπ’ αριθμ. 911/2018 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Πρόκειται για τη συλλογική αγωγή που είχε ασκηθεί, με την οποία είχαν προβληθεί συνολικά επιχειρήματα κατά της εγκυρότητας των δανείων σε ελβετικό νόμισμα.
Έκτοτε υπήρξαν και άλλες αποφάσεις του Αρείου Πάγου προς την ίδια κατεύθυνση, ενώ συνολικά αναφέρεται ότι έχουν εκδοθεί άνω των 1.200 αποφάσεων, πρωτοβάθμιων και δευτεροβάθμιων δικαστηρίων, που έκριναν αναλόγως.
Ευρωπαϊκά δικαστήρια έχουν επίσης τοποθετηθεί επί του θέματος. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) δέχεται ότι οι συμβατικές ρήτρες που απηχούν/επαναλαμβάνουν νομοθετικές διατάξεις (αναγκαστικού ή ενδοτικού δικαίου) δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας 93/13 και δεν υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο. Το ΔΕΕ είχε αποφανθεί κατόπιν παραπομπής υποθέσεως από το Πρωτοδικείο Αθηνών. Υπάρχει, επίσης, απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) της 11.2.2021, με την οποία απορρίπτεται η προσφυγή δανειολήπτριας σε σχέση με την απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου (ΟλΑΠ 4/2019) και, κατά το κείμενο, επιβεβαιώνεται η εγκυρότητα των συμβάσεων σε ελβετικό φράγκο. Στην απόφαση αυτή επανήλθε το ΕΔΔΑ, για δεύτερη φορά, κρίνοντας υπόθεση του ελβετικού φράγκου που αφορά την Πολωνία, όπου παραπέμπει στην προηγούμενη απόφασή του της 11.2.2021.
Η εμπειρία άλλων χωρών
Σλοβενία, Πολωνία
Στις χώρες αυτές υπήρξε νομοθετική πρωτοβουλία, αλλά δεν κατέληξε σε νομοθετική ρύθμιση.
Στη Σλοβενία υφίσταται, ωστόσο, σχέδιο νόμου που προβλέπει τη μετατροπή, με την πρόβλεψη ότι παρέχει στις τράπεζες το δικαίωμα να αποκρούσουν τη μετατροπή του δανείου σε ευρώ, εάν είχαν παράσχει στον δανειολήπτη όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τον συναλλαγματικό κίνδυνο. Το συνολικό ποσό των δανείων σε ελβετικά φράγκα ανέρχεται περίπου στα 800 εκατ. ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξέφρασε επιφυλάξεις για τη ρύθμιση.
Σημειώνεται ότι τα δικαστήρια της Σλοβενίας, στη συντριπτική πλειοψηφία τους, έχουν κρίνει ότι οι δανειολήπτες ήταν επαρκώς ενημερωμένοι και ότι οι τράπεζες ήταν εξίσου εκτεθειμένες στον συναλλαγματικό κίνδυνο. Επίσης, ότι οι όροι των συμβάσεων δεν ήταν καταχρηστικοί και ότι δεν υφίσταται σημαντική ανισορροπία στα δικαιώματα και στις υποχρεώσεις των μερών.
Στην Πολωνία, ήδη από το 2013, είχαν ξεκινήσει προσπάθειες για νομοθετική ρύθμιση, ωστόσο μετά το 2015 και τις επιφυλάξεις της ΕΚΤ εγκαταλείφθηκαν. Σε αυτό το αποτέλεσμα φάνηκε να οδηγεί και η σκέψη ότι η μετατροπή των δανείων από ξένο σε εγχώριο νόμισμα αδικεί καταρχάς τους δανειολήπτες του εγχώριου νομίσματος. Επίσης, εκτιμήθηκε ότι θα μπορούσε να εκληφθεί ως μορφή διάσωσης, της οποίας το κόστος οι τράπεζες θα επιχειρούσαν να μετακυλίσουν στους υπόλοιπους πελάτες τους, προκειμένου να περιορίσουν τις απώλειές τους.
Ουγγαρία
Στην Ουγγαρία, από το 2010 υπήρξαν προσπάθειες για νομοθετική ρύθμιση του ζητήματος. Τελικά, το 2014 ψηφίστηκε νόμος για τα δάνεια σε ξένο νόμισμα. Με τη ρύθμιση καταλαμβάνονται και οι συμβάσεις που είχαν καταρτισθεί από την 1η Μαΐου 2004 έως και την 19η Ιουλίου 2014. Ένα από τα βασικά στοιχεία της ρυθμίσεως υπήρξε η πρόβλεψη ότι από 1η Φεβρουαρίου 2015 τα δάνεια σε ξένο νόμισμα μετατρέπονται σε ουγγρικά φιορίνια με βάση ισοτιμία που θα ορισθεί από την Κεντρική Τράπεζα της Ουγγαρίας. Η ρύθμιση αφορά και παλαιά δάνεια, όμως η μετατροπή γίνεται σε ισοτιμία που καθορίσθηκε από την Κεντρική Τράπεζα της Ουγγαρίας, με ισχύ από την 1η Φεβρουαρίου 2015, χωρίς αναδρομική ισχύ.
Δύο στοιχεία αναφέρονται σε σχέση με την Ουγγαρία. Πρώτον, το 2010 το 77% των δανείων των καταναλωτών ήταν σε ξένο νόμισμα και μόλις το 23% σε εγχώριο νόμισμα. Δεύτερον, η Κεντρική Τράπεζα της Ουγγαρίας αναγκάστηκε να παράσχει ρευστότητα ύψους περίπου 8 δισ. ευρώ στις τράπεζες για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Επιπλέον, σημειώνεται ότι στην περίπτωση της Ουγγαρίας ο νομοθέτης παρενέβη μόνο μετά την κρίση του ανώτατου δικαστηρίου. Δηλαδή, το ανώτατο δικαστήριο έκρινε παράνομους συγκεκριμένους γενικούς όρους συναλλαγών. Η νομική κατάσταση, κατά το κείμενο, είναι διαφορετική σε σχέση με την Ελλάδα, όπου τα δικαστήρια δέχθηκαν την εγκυρότητα των σχετικών όρων.
Ρουμανία
Στη Ρουμανία ψηφίστηκε το 2016 ρύθμιση που προέβλεπε τη μετατροπή δανείων σε ελβετικό νόμισμα σε δάνεια σε εγχώριο νόμισμα με βάση την ισοτιμία του χρόνου εκταμιεύσεως. Ο νόμος κρίθηκε ομόφωνα το 2017 αντισυνταγματικός από το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ρουμανίας. Όπως δέχθηκε το δικαστήριο, η μετατροπή σε εγχώριο νόμισμα με την ιστορική ισοτιμία του χρόνου κατάρτισης της σύμβασης είναι αντίθετη προς το ενωσιακό δίκαιο και αποτελεί επέμβαση του κράτους στις μεταξύ ιδιωτών έννομες σχέσεις. Η Κεντρική Τράπεζα της Ρουμανίας συνέστησε την οικειοθελή λήψη μέτρων ελάφρυνσης των δανειοληπτών από τις τράπεζες.
Κροατία
Με νομοθετική ρύθμιση, το 2015, προβλέφθηκε η μετατροπή των δανείων σε ελβετικό φράγκο σε ευρώ με ισοτιμία του χρόνου εκταμίευσης και αναδρομική ισχύ. Η ρύθμιση έγινε παρά τις αντιδράσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, της κεντρικής τράπεζας της χώρας και ξένων τραπεζών. Οι ξένες τράπεζες προσέφυγαν στο Διεθνές Κέντρο για την Επίλυση Διαφορών από Επενδύσεις στην Ουάσιγκτον.
Το συνταγματικό δικαστήριο της χώρας έκρινε τη ρύθμιση συνταγματική τον Απρίλιο του 2017. Κατά την αιτιολογία, οι καταναλωτές στερήθηκαν την ουσιώδη ενημέρωση αναφορικά με τον συναλλαγματικό κίνδυνο κατά το στάδιο της σύναψης της σύμβασης.
Δεν προκύπτει, επίσης, η ύπαρξη μηχανισμών προστασίας σε σχέση με τον συναλλαγματικό κίνδυνο. Η κατάσταση, κατά το κείμενο, είναι ουσιωδώς διαφορετική από την Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα απέστειλε προειδοποιητική επιστολή στην Κροατία.
Επισημαίνεται ότι στην πλειονότητα των ανωτέρω έννομων τάξεων δεν ακολουθήθηκε επέμβαση του κοινού νομοθέτη στις εκκρεμείς συμβάσεις ιδιωτών. Αλλά και εκεί όπου υπήρξε νομοθετική παρέμβαση, σημειώνεται ότι στην περίπτωση της Ουγγαρίας ο νομοθέτης παρενέβη μόνο μετά την κρίση του ανώτατου δικαστηρίου, και αφού αποκαταστάθηκε η ασφάλεια δικαίου. Στην περίπτωση της Κροατίας, οι δανειολήπτες κατά τη σύναψη της σύμβασης δεν έλαβαν επαρκή προσυμβατική ενημέρωση, ιδίως αναφορικά με τον συναλλαγματικό κίνδυνο, και δεν τους προτάθηκαν δυνατότητες προστασίας από ενδεχόμενη μεταβολή της ισοτιμίας.
Γαλλία
Δεν έχει υπάρξει νομοθετική πρωτοβουλία της κυβέρνησης. Μόνον η τράπεζα BNP προχώρησε σε ειδικό χειρισμό αυτών των δανείων, αναγνωρίζοντας, κατά το κείμενο, αποτέλεσμα συγκεκριμένων παραλείψεων της τράπεζας. Η απόφαση αφορά μόνο την ίδια και όχι το σύνολο του τραπεζικού συστήματος.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
