Η «Ασπίδα Ευρωπαϊκής Δημοκρατίας» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ισχυρίζεται ότι θα «αντιμετωπίσει τη χειραγώγηση πληροφοριών και την παραπληροφόρηση» και θα ενισχύσει τη δημοκρατική ανθεκτικότητα μέσω μιας «προσέγγισης ολόκληρης της κοινωνίας».
Αλλά οι επικριτές προειδοποιούν ότι, συγκεντρώνοντας τον έλεγχο του αφηγήματος στις Βρυξέλλες, η ΕΕ κινδυνεύει να εκχωρήσει την ελευθερία του Τύπου σε φορείς που χρηματοδοτούνται από την κυβέρνηση και να μετατρέψει τον δημοκρατικό διάλογο σε ένα σύστημα διαχειριζόμενης πληροφόρησης.
Στις 11 Νοεμβρίου, η ΕΕ παρουσίασε αυτό που αποκάλεσε «μια σειρά συγκεκριμένων μέτρων για την ενδυνάμωση, την προστασία και την προώθηση ισχυρών και ανθεκτικών δημοκρατιών σε όλες» τις 27 χώρες μέλη της ένωσης.
Οι υποστηρικτές λένε ότι η «Ασπίδα Ευρωπαϊκής Δημοκρατίας» αποτελεί αναγκαίο προπύργιο ενάντια στην ξένη κακόβουλη επιρροή, μια καθυστερημένη απάντηση στη Ρωσία και σε άλλα αυταρχικά καθεστώτα.
Η Ασπίδα
Η ΕΕ υποστηρίζει ότι «τα αυταρχικά καθεστώτα επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν τις διαιρέσεις, να σπείρουν δυσπιστία και να περιορίσουν δημοκρατικούς φορείς όπως τα ελεύθερα μέσα ενημέρωσης και η κοινωνία των πολιτών».
Η Ασπίδα θα εργαστεί για να «απο-χρηματοδοτήσει την παραπληροφόρηση αφαιρώντας τα διαφημιστικά έσοδα που ανταμείβουν το ψευδές περιεχόμενο», δήλωσε η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για Τεχνολογική Κυριαρχία, Ασφάλεια και Δημοκρατία, Χένα Βίρκουνεν.
Πρόσθεσε ότι «ένα πανευρωπαϊκό, ανεξάρτητο δίκτυο ανάλυσης» είναι ζωτικής σημασίας για την υπεράσπιση της ακεραιότητας της πληροφορίας.
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει ανοίξει νέους δρόμους για έκφραση, αλλά και «νέες ευπάθειες», δήλωσε ο Επίτροπος της ΕΕ για τη Δημοκρατία, τη Δικαιοσύνη, το Κράτος Δικαίου και την Προστασία των Καταναλωτών, Μάικλ ΜακΓκραθ.
«Η παραπληροφόρηση, η αλγοριθμική χειραγώγηση, η οικονομική πίεση στα ΜΜΕ και τα εργαλεία ΑΙ τώρα απειλούν τον δημοκρατικό τρόπο ύπαρξής μας», είπε.
Η Ασπίδα ενισχύει επίσης την ικανότητα της ΕΕ να ασκεί πίεση στις διαδικτυακές πλατφόρμες, μέσω του ήδη εφαρμοζόμενου Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), να κατεβάζουν αναρτήσεις που εμπίπτουν σε αυτούς τους ορισμούς.
Μέρος του σχεδίου εμβαθύνει επίσης τον ρόλο της ΕΕ στην παρακολούθηση εκλογών και μέσων ενημέρωσης και εισάγει έναν συντονισμένο μηχανισμό απόκρισης κρίσεων για τη διασφάλιση «της ακεραιότητας του πληροφοριακού χώρου».
Για να υποστηρίξει αυτό, ένα νεοδημιουργημένο ευρωπαϊκό δίκτυο ελεγκτών γεγονότων θα λειτουργεί σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ, ενώ το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων θα επεκτείνει το έργο του στην ανάλυση εκλογικών αφηγήσεων και τάσεων στα μέσα ενημέρωσης.
Έλεγχος του αφηγήματος
Η κινητήρια δύναμη της πολιτικής ηγεσίας πίσω από την Ασπίδα είναι «ο φόβος», δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times ο Αντόνιο Τάνγκερ Κορέα, αντιπρόεδρος της ομάδας Patriots for Europe και συντονιστής της ομάδας στην επιτροπή EDS. Η ομάδα Patriots for Europe είναι μια συντηρητική συμμαχία και η τρίτη μεγαλύτερη ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Ο Κορέα αναγνώρισε ότι υπάρχει «κάποια παραπληροφόρηση» και «ψευδή νέα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης» αλλά είπε ότι υπάρχει ανησυχία στις Βρυξέλλες για την απώλεια του ελέγχου του αφηγήματος προς μέσα ενημέρωσης που δεν επιδοτούνται.
«Δηλαδή, ποιος Τύπος μπορεί να είναι ανεξάρτητος μετά τη λήψη εκατομμυρίων;» είπε.
«Φυσικά, ξέρουμε τι προσπαθούν να κάνουν, αλλά χάνουν έδαφος», πρόσθεσε.
Ορισμένα μέσα ενημέρωσης συνεχίζουν να αναπτύσσονται επειδή «δεν παραπλανούν τον κόσμο. […] Είναι πραγματικά καλοί άνθρωποι, και αυτό είναι που φοβούνται», είπε ο Κορέα, ο οποίος είναι επίσης αντιπρόεδρος του Chega, του δεύτερου μεγαλύτερου κόμματος στην Πορτογαλία.
Κρατικά καθοδηγούμενα όρια
Μια τέτοια «επέκταση της θεσμικής εξουσίας εγείρει σοβαρές ανησυχίες για θεσμική υπέρβαση και διάβρωση του πλουραλισμού», είπε η Αντίνα Πορτάρου, ανώτερη νομική σύμβουλος για την Ευρώπη στο ADF International στις Βρυξέλλες, μια αμερικανική θρησκευτική νομική οργάνωση.
Η πρόταση της Επιτροπής επεκτείνει σημαντικά την εξουσία της ΕΕ να «διαμορφώνει, να επιβλέπει και να παρεμβαίνει σε δημόσια αφηγήματα και διαδικτυακές ροές πληροφοριών, με το πρόσχημα της υπεράσπισης της δημοκρατίας», είπε σε δήλωση που εστάλη με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στην Epoch Times.
Με αυτό το πρόσχημα, πρόσθεσε η Πορτάρου, η Επιτροπή «εξοπλίζει ουσιαστικά τον εαυτό της με ευρείες νέες εξουσίες για να επηρεάζει τον λόγο, να ρυθμίζει τα τεχνολογικά οικοσυστήματα και να κατευθύνει τη δημόσια συζήτηση».
«Αυτά τα αλληλένδετα καθεστώτα θα διαβρώσουν τις θεμελιώδεις ελευθερίες, ομαλοποιώντας όρια πολιτικής έκφρασης καθοδηγούμενα από το κράτος και αντιμετωπίζοντας τη διαφωνία ως ρυθμιστικό κίνδυνο αντί ως δημοκρατική αναγκαιότητα», είπε.
Η αντίδραση των ΗΠΑ
Ο Αμερικανός δικηγόρος Πρέστον Μπερν δήλωσε στην Epoch Times ότι θεωρεί ότι οι νόμοι της ΕΕ φιμώνουν την ελευθερία του λόγου.
«Η Ασπίδα θα παραβιάσει τα δικαιώματα της Πρώτης Τροπολογίας Αμερικανών πολιτών και εταιρειών στο διαδίκτυο», είπε σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Ο Μπερν έχει συνεργαστεί με αμερικανικές εταιρείες που έλαβαν επιστολές από την Ofcom, τον βρετανικό ρυθμιστή που είναι υπεύθυνος για την επιβολή του Νόμου για την Ασφάλεια στο Διαδίκτυο (Online Safety Act – OSA).
Ο OSA έχει ήδη δώσει στους ρυθμιστές σαρωτικές εξουσίες να υποχρεώνουν τις πλατφόρμες να αφαιρούν περιεχόμενο που θεωρείται επιβλαβές, ενώ η ΕΕ ακολουθεί παρόμοιο μοντέλο σε πανευρωπαϊκή κλίμακα μέσω του DSA.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επισημάνει ότι η προσέγγιση των Βρυξελλών στην αστυνόμευση της διαδικτυακής ομιλίας είναι «ασύμβατη» με την αμερικανική παράδοση ελευθερίας του λόγου.
«Είμαι σίγουρος ότι θα ρίξουν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε αυτό, όπως η Ofcom έριξε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια στον μηχανισμό επιβολής του Νόμου για την Ασφάλεια στο Διαδίκτυο», είπε ο Μπερν.
Πιστεύει ότι μπορεί να σταματήσει την Ασπίδα «στην αμερικανική ακτογραμμή με μηδενικό κόστος».
Ο Μπερν είπε ότι ένα νομοσχέδιο που έχει προτείνει σε νομοθέτες του Νιου Χάμσαϊρ θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως «πρότυπο για την αμερικανική αντίσταση κατά της παγκόσμιας λογοκρισίας, εάν προσαρμοστεί για ομοσπονδιακή χρήση».
«Αν ο νόμος GRANITE που εφαρμόζουμε αυτή τη στιγμή σε επίπεδο πολιτείας υιοθετηθεί και εφαρμοστεί ομοσπονδιακά, θα μπορέσουμε να επιβάλουμε σκληρές οικονομικές κυρώσεις σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αν προσπαθήσουν να παρεμβούν στις Ηνωμένες Πολιτείες με την Ασπίδα. Δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις ότι θα υπάρξει ομοσπονδιακή δράση, αλλά είμαι αισιόδοξος ότι η δράση των πολιτειών θα την προκαλέσει», είπε.
Χρηματοδότηση
Μεγάλο μέρος της χάραξης πολιτικής της Ασπίδας προέρχεται από ΜΚΟ που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από οικονομική στήριξη της ΕΕ.
Για παράδειγμα, η κοινοπραξία Media Freedom Rapid Response δήλωσε ότι καλωσορίζει την εστίαση της Ασπίδας στα ελεύθερα και ανεξάρτητα μέσα, στην καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και στα «υγιέστερα οικοσυστήματα πληροφορίας» για την προστασία των ευρωπαϊκών αξιών και της ασφάλειας. Συγχρηματοδοτείται από την ΕΕ.
Τον Απρίλιο, η Transparency International EU παρότρυνε την ΕΕ να χρησιμοποιήσει την Ασπίδα για να προστατεύσει την Ευρώπη από «τη Ρωσία του Πούτιν και την κυβέρνηση Τραμπ —και από εσωτερικές δυνάμεις που επιδιώκουν να αποδομήσουν τις δημοκρατικές αρχές». Χρηματοδοτείται από την ΕΕ.
Ο συνασπισμός Democracy for Transition Coalition, μια ομάδα οργανώσεων που εργάζονται σε ζητήματα δημοκρατίας και περιβάλλοντος και συγχορηγείται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος (European Environmental Bureau – EEB), υποστήριξε τον Μάιο ότι πρέπει να διασφαλιστούν οι δικλείδες ασφαλείας μέσα στην Ασπίδα, αλλά «ο προστατευτικός εξοπλισμός δεν είναι αρκετός». Το ίδιο το EEB δηλώνει ότι «χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση».
Ελεγκτές γεγονότων
Η ΕΕ είπε ότι ένα «ανεξάρτητο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ελεγκτών Γεγονότων» θα δημιουργηθεί για να ενισχύσει την ικανότητα επαλήθευσης γεγονότων σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ.
Οι ακριβείς οργανισμοί που θα αποτελέσουν ή θα ηγηθούν του δικτύου δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί.
Το 2022 και το 2023, οργανισμοί επαλήθευσης γεγονότων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ έγραψαν τον «οδηγό κανόνων» για το τι θεωρείται ανεξάρτητη δημοσιογραφία επαλήθευσης, που τώρα ετοιμάζεται να εφαρμοστεί σε όλο τον ευρωπαϊκό πληροφοριακό χώρο.
Στο πλαίσιο του European Fact-Checking Standards Project, το AFP Fact Check, που αξιολογήθηκε ως κλίνων προς τα αριστερά από την AllSides, εργάστηκε μαζί με την Correctiv.org στη Γερμανία και την Maldita.es στην Ισπανία, και οι δύο εκ των οποίων είχαν χαρακτηρίσει τη θεωρία διαρροής από το εργαστήριο για τον COVID ως «φάρσα».
Δίκτυο ατόμων επιρροής
«Αυτό δημιουργεί ένα σύστημα στο οποίο η ΕΕ επηρεάζει το ποιος θεωρείται αξιόπιστος και ποια πληροφορία είναι επιθυμητή», είπε η Γερμανίδα πολιτικός Κριστίν Άντερσον, μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το συντηρητικό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στην Epoch Times.
«Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ δεν πρέπει να κάνουν κάτι τέτοιο, επειδή μια τόσο ελεγχόμενη δημόσια σφαίρα αντιβαίνει σε μια πλουραλιστική κοινωνία. Μου είναι εντελώς ακατανόητο πώς η Επιτροπή σκέφτηκε ακόμη και την ιδέα να δημιουργήσει ένα δίκτυο ατόμων επιρροής για να προωθεί τα δικά της αφηγήματα», είπε.
Είπε ότι μια κοινωνία πολιτών «που πληρώνεται από πολιτικούς δεν μπορεί πλέον να ελέγχει ανεξάρτητα την πολιτική εξουσία· αυτό θυμίζει περισσότερο την Κίνα παρά μια φιλελεύθερη δημοκρατία».
«Η δημοκρατία δεν χρειάζεται επιδοτούμενους φύλακες, αλλά ενημερωμένους πολίτες. Όσοι θέλουν να προστατεύσουν τη δημοκρατία από την κριτική και τα διαφορετικά αφηγήματα την αποδυναμώνουν», είπε η Άντερσον.
Τεχνικές διαδικτυακής χειραγώγησης
Η Epoch Times ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ποια δημοκρατική εποπτεία θα αποτρέψει τον Κόμβο Παρακολούθησης Πληροφοριών (Monitoring Centre) από το να διευρύνει την αρμοδιότητά του στην επιτήρηση της γενικής πολιτικής ομιλίας.
Και επίσης, εάν οι ΜΚΟ που συμβουλεύουν λαμβάνουν χρηματοδότηση από την ΕΕ, πώς θα μπορούσε η Επιτροπή να εγγυηθεί ιδεολογική ισορροπία και συμπερίληψη επικριτών στο πλαίσιο;
Μια εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είπε στην Epoch Times μέσω email ότι «η ενίσχυση της ακεραιότητας του πληροφοριακού χώρου είναι το κλειδί για τη στήριξη δικαιωμάτων όπως η ελευθερία της έκφρασης».
Είπε ότι οι πολίτες «πρέπει να μπορούν να έχουν πρόσβαση και να συμμετέχουν σε έναν αξιόπιστο και έμπιστο χώρο πληροφορίας — ελεύθερο από παρεμβολές».
«Άτομα, πολιτικοί, μέσα ενημέρωσης ή άλλοι φορείς έχουν το δικαίωμα να εκφράζονται ελεύθερα, ακόμη και με τρόπο που κάποιοι μπορεί να θεωρούν σοκαριστικό ή ανατρεπτικό», πρόσθεσε.
Είπε ότι την ίδια στιγμή έχει υπάρξει «αύξηση των τεχνικών διαδικτυακής χειραγώγησης», συμπεριλαμβανομένης της «μη αυθεντικής» χρήσης λογισμικών ή ψεύτικων λογαριασμών, ιστοσελίδων σχεδιασμένων να μιμούνται επίσημες πηγές, καθώς και παραποιημένων βίντεο και τεχνητής ενίσχυσης περιεχομένου.
«Εδώ εστιάζουμε, στις οργανωμένες εκστρατείες όπου εχθρικοί παράγοντες στοχεύουν στη χειραγώγηση πληροφοριών και στη διαμόρφωση των απόψεων των ανθρώπων για να παρέμβουν στη δημοκρατική σφαίρα και στις δημοκρατικές διαδικασίες στην ΕΕ και στους γείτονές της», πρόσθεσε.
Η κοινοπραξία Media Freedom Rapid Response, η Transparency International EU και το Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος (EEB) δεν απάντησαν στο αίτημα της Epoch Times για σχόλιο.
Του Owen Evans