GUY BIRCHALL

Η Φινλανδία ετοιμάζεται να επανεντάξει τις νάρκες κατά προσωπικού στο οπλοστάσιό της, ξεκινώντας παράλληλα την εκπαίδευση στρατιωτών, κληρωτών και εφέδρων στη χρήση τους, σύμφωνα με ανακοίνωση των φινλανδικών Ενόπλων Δυνάμεων στις 14 Ιανουαρίου 2026. Είχε προηγηθεί η επίσημη αποχώρηση της χώρας από τη Συνθήκη της Οττάβα, που απαγορεύει τη χρήση των συγκεκριμένων εκρηκτικών, στις 10 Ιανουαρίου. Στόχος της χώρας είναι η απόκτηση των πρώτων νέων ναρκών και του απαραίτητου εξοπλισμού εκπαίδευσης έως το 2027.

«Οι νέες νάρκες κατά προσωπικού προγραμματίζεται να σχεδιαστούν σε συνεργασία με την εγχώρια αμυντική βιομηχανία, με απώτερο σκοπό την παραγωγή τους στη Φινλανδία», αναφέρουν οι φινλανδικές Ένοπλες Δυνάμεις. Η εκπαίδευση στη χρήση τους θα ξεκινήσει στις αρχές του 2026.

Η συνταγματάρχης Ρίκα Μίκκονεν, επιθεωρήτρια μηχανικού, δήλωσε πως «για τις ένοπλες δυνάμεις, οι νάρκες κατά προσωπικού αποτελούν μια επιπλέον επιλογή ενίσχυσης της αμυντικής ικανότητας, ειδικά σε μια περίοδο που η ενίσχυση της άμυνας είναι ζωτικής σημασίας». Όπως εξήγησε, οι νάρκες θα ενταχθούν στα μέτρα ανάσχεσης εχθρικής προέλασης, σε συνδυασμό με αντιαρματικές νάρκες και τη χρήση του φυσικού ανάγλυφου. Η Μίκκονεν ξεκαθάρισε πως τα συγκεκριμένα όπλα θα χρησιμοποιούνται μόνο σε συνθήκες έκτακτης πολεμικής ανάγκης, προσθέτοντας: «Η εκπαίδευση εν καιρώ ειρήνης θα γίνεται μόνο με ειδικά εκπαιδευτικά μέσα και όχι με πραγματικές νάρκες».

Η Φινλανδία είχε καταστρέψει πάνω από ένα εκατομμύριο νάρκες μετά τη δέσμευσή της το 2012. Ήταν το τελευταίο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που υπέγραψε τη Συνθήκη της Οττάβα, η οποία έχει επικυρωθεί από περισσότερες από 160 χώρες. Πέρυσι, η Φινλανδία, μαζί με άλλες χώρες της ΕΕ και του ΝΑΤΟ που συνορεύουν με τη Ρωσία — όπως η Λιθουανία, η Λετονία, η Εσθονία και η Πολωνία — ανακοίνωσαν την αποχώρησή τους από τη Συνθήκη, προκειμένου να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν τυχόν ρωσική επιθετικότητα, καθώς ο ρωσο-ουκρανικός πόλεμος κλείνει τα τέσσερα χρόνια τον Φεβρουάριο.

Η ένταξη της Φινλανδίας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία το 2023 σηματοδότησε το τέλος πολυετούς στρατιωτικής ουδετερότητας, εξέλιξη που επιταχύνθηκε από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Το γεγονός αυτό διπλασίασε πρακτικά το μήκος των συνόρων του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία, καθώς η Φινλανδία έχει το μεγαλύτερο μήκος συνόρων με τη Ρωσία από κάθε άλλη χώρα-μέλος της συμμαχίας. 

Η χρήση ναρκών κατά προσωπικού παραμένει αντικείμενο έντονων αντιπαραθέσεων, ειδικά μετά την αξιοποίησή τους από τις ρωσικές δυνάμεις κατά την εισβολή στην Ουκρανία. Αλλά και η Ρωσία κατηγορεί το Κίεβο για χρήση ναρκών μετά την αποχώρηση της Ουκρανίας από τη Συνθήκη, ενώ σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, περίπου το 23% της ουκρανικής επικράτειας θεωρείται σήμερα ναρκοθετημένο ή επιβαρυμένο με εκρηκτικά πολέμου. Υπολογίζεται ότι η αποναρκοθέτηση θα κοστίσει γύρω στα 30 δισ. ευρώ.

Η Συνθήκη της Οττάβα, που κυρώθηκε το 1997 με την επίσημη ονομασία «Σύμβαση για την απαγόρευση της χρήσης, αποθήκευσης, παραγωγής και μεταφοράς ναρκών κατά προσωπικού και την καταστροφή τους», υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να καταστρέψουν τα αποθέματα ναρκών εντός τεσσάρων ετών και να απομακρύνουν οριστικά όσες είναι τοποθετημένες εντός δέκα ετών. Ως νάρκη κατά προσωπικού ορίζεται κάθε συσκευή που ενεργοποιείται από την παρουσία, την προσέγγιση ή την επαφή με άτομο, με αποτέλεσμα την πρόκληση αναπηρίας, τραυματισμού ή θανάτου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μεγάλες χώρες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία, το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία, δεν έχουν υπογράψει τη συνθήκη. Η αποχώρηση της Φινλανδίας επικρίθηκε έντονα από οργανώσεις ειρήνης, με τη διεθνή εκστρατεία για την απαγόρευση των ναρκών να τη χαρακτηρίζει ως «δραματική ανατροπή της διαχρονικής υποστήριξης της Φινλανδίας στη διεθνή νομιμότητα και τον ανθρωπιστικό αφοπλισμό».

Η υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας, Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ, ζήτησε την ενίσχυση των κυρώσεων κατά της Μόσχας με πλήρη απαγόρευση παροχής υπηρεσιών από ευρωπαϊκές εταιρείες προς πλοία που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Στο ετήσιο συνέδριο ασφαλείας στο Σάλε της Σουηδίας, στις 12 Ιανουαρίου, η Μάλμερ Στένεργκαρντ υπογράμμισε την ανάγκη για αυστηρότερα μέτρα.

«Η πίεση στη Ρωσία πρέπει να αυξηθεί. Γι’ αυτό, μαζί με τη Φινλανδή ομόλογό μου, Αλίνα, καταθέσαμε τρεις προτάσεις για το επόμενο πακέτο κυρώσεων. Θέλουμε να απαγορευτεί πλήρως σε όλες τις ευρωπαϊκές εταιρείες να παρέχουν οποιαδήποτε υπηρεσία σε πλοία που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο, φυσικό αέριο ή άνθρακα· ούτε μεταφορές ούτε μεταφορτώσεις ούτε ασφάλιση ούτε επισκευές στα λιμάνια», τόνισε.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει αυτή την περίοδο το 20ό πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, προσπαθώντας να αυξήσει την πίεση προς τη Μόσχα για τον τερματισμό του πο0λέμου στην Ουκρανία. Τα προηγούμενα 19 πακέτα είχαν βαρύτατο αντίκτυπο στον ενεργειακό τομέα, βασικό πυλώνα εσόδων για το Κρεμλίνο. Τον Ιούλιο του 2023, η ΕΕ επέβαλε δασμούς στις εισαγωγές λιπασμάτων από τη Ρωσία, χώρα που παράγει πάνω από το 20% της παγκόσμιας προσφοράς και καλύπτει περίπου το ένα τέταρτο των ευρωπαϊκών αναγκών.

Η Μάλμερ Στένεργκαρντ ζήτησε και τον τερματισμό των εξαγωγών ειδών πολυτελείας προς τη Ρωσία, χαρακτηρίζοντας το μέτρο «ηθικά ορθό», αν και «όχι κρίσιμο για τη ρωσική πολεμική οικονομία»: «Με εξοργίζει το γεγονός ότι πλούσιοι Ρώσοι καταναλωτές μπορούν να ντύνονται με πανάκριβα ιταλικά ρούχα και να πίνουν εκλεκτά γαλλικά κρασιά. Μια χώρα δεν μπορεί να καταπατά τις ευρωπαϊκές αξίες και ταυτόχρονα να απολαμβάνει τα προνόμια των αποκλειστικών ευρωπαϊκών προϊόντων», υπογράμμισε.

Το πιο πρόσφατο πακέτο κυρώσεων, που τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2025, επέβαλε ακόμη αυστηρότερους περιορισμούς: απαγορεύει πλήρως σε πολίτες και επιχειρήσεις της ΕΕ κάθε δραστηριότητα με ρωσικούς φορείς που προστέθηκαν στη σχετική λίστα, ενώ αποκλείει την πρόσβαση σε ναυτιλιακές υπηρεσίες και ασφάλιση. Πάνω από 2.600 φυσικά πρόσωπα και επιχειρήσεις βρίσκονται αυτή τη στιγμή υπό καθεστώς κυρώσεων.

Η τοποθέτηση της Μάλμερ Στένεργκαρντ έγινε μία ημέρα μετά την ανακοίνωση της σουηδικής κυβέρνησης για επένδυση 15 δισεκατομμυρίων κορωνών στην αντιαεροπορική άμυνα. Ο υπουργός Άμυνας, Παλ Γιόνσον, ανέφερε: «Η εμπειρία από τον πόλεμο στην Ουκρανία δείχνει πόσο κρίσιμη είναι μια ισχυρή και βιώσιμη αντιαεροπορική άμυνα. Με τη δημιουργία μονάδων εδαφικής αντιαεροπορικής άμυνας ενισχύουμε την προστασία της επιστράτευσης και των μαχόμενων μονάδων, αυξάνοντας έτσι το επίπεδο αποτροπής εναντίον πιθανών επιθέσεων. Παράλληλα, ενδυναμώνουμε τη δυνατότητα άμυνας της Σουηδίας και συμβάλλουμε στη συνολική ισχύ του ΝΑΤΟ».

Όπως ανακοίνωσε η σουηδική κυβέρνηση, ο νέος σχεδιασμός αποσκοπεί στην ενίσχυση της αντιαεροπορικής προστασίας όχι μόνον στρατιωτικών μονάδων και υποδομών, αλλά και των αστικών κέντρων και κρίσιμων εγκαταστάσεων, όπως γέφυρες, σιδηροδρομικοί κόμβοι και εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής: «Προχωρούμε στη δημιουργία ισχυρής εδαφικής αντιαεροπορικής άμυνας που θα ενισχύσει την προστασία των μαχόμενων δυνάμεων, αλλά και την επιστράτευση και τη δυνατότητα προστασίας πόλεων και κρίσιμων πολιτικών υποδομών».

Η νέα αντιαεροπορική άμυνα θα είναι μικρού βεληνεκούς, θα απαρτίζεται από μονάδες μεγέθους λόχου και θα χρησιμοποιεί ποικιλία συστημάτων, προσφέροντας ευελιξία ως προς τον οπλισμό και την τεχνολογική υποστήριξη. Η Σουηδία είναι μέλος του ΝΑΤΟ από το 2024 και της ΕΕ από το 1995.

Η Ελβετία τηρεί ημέρα εθνικού πένθους σήμερα 9 Ιανουαρίου, στη μνήμη των σαράντα (40) ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους σε πυρκαγιά που ξέσπασε λίγο πριν τις 2 τα ξημερώματα της 1ης Ιανουαρίου στο μπαρ La Constellation, στο χιονοδρομικό κέντρο Κραν-Μοντανά, στις ελβετικές Άλπεις. Οι τραυματίες ανέρχονται σε 116, πολλοί εκ των οποίων είναι σοβαρά.

Σε ανακοίνωσή της στις 7 Ιανουαρίου, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση τονίζει: «Το γεγονός ότι καλείται όλη η Ελβετία να τηρήσει ενός λεπτού σιγή στις 14:00 την Παρασκευή αποτελεί ένδειξη του πένθους που βιώνει το σύνολο του έθνους, συμπάσχοντας με τις οικογένειες και τους φίλους των θυμάτων».

Παράλληλα, θα ηχήσουν καμπάνες στους ναούς των τριών επίσημων θρησκευτικών κοινοτήτων της χώρας. Η επιμνημόσυνη δέηση, που διοργανώνει το καντόνι Βαλαί, θα αρχίσει στο Μαρτινί στις 13:45. Στη Βέρνη, οι σημαίες στο Ομοσπονδιακό Μέγαρο και σε άλλα κρατικά κτίρια κυματίζουν μεσίστιες σήμερα.

Στην τελετή στο Μαρτινί, περίπου 75 χιλιόμετρα από την Κρανς-Μοντάνα, θα παραστούν εκπρόσωποι των χωρών προέλευσης των θυμάτων, όπως και κρατών που προσέφεραν βοήθεια στην τραγωδία. Μεταξύ αυτών θα είναι ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ο πρόεδρος της Ιταλίας Σέρτζιο Ματαρέλα, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μετσόλα, ο Μεγάλος Δούκας του Λουξεμβούργου Ανρί, ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ ντε Βέβερ και ο υπουργός Εξωτερικών της Σερβίας Μάρκο Τζούριτς. Άλλες χώρες θα εκπροσωπηθούν από τους πρέσβεις τους.

Όλα τα θύματα της φωτιάς αναγνωρίστηκαν έως τις 4 Ιανουαρίου, σύμφωνα με την αστυνομία. Είκοσι έξι από τους νεκρούς ήταν έφηβοι, ανάμεσά τους ένα 14χρονο αγόρι από τη Γαλλία και ένα 14χρονο κορίτσι από την Ελβετία. Ονόματα δεν δόθηκαν στη δημοσιότητα.

Συνολικά, είκοσι ένας από τους νεκρούς ήταν Ελβετοί, επτά Γάλλοι και έξι Ιταλοί. Άλλα θύματα προέρχονταν από τη Ρουμανία, την Τουρκία, την Πορτογαλία και το Βέλγιο. Μία από τις σορούς ανήκε σε άτομο με ελβετική και γαλλική υπηκοότητα, ενώ μία 15χρονη είχε γαλλική, ισραηλινή και βρετανική υπηκοότητα. Τα θύματα ήταν ηλικίας από 14 έως 39 ετών.

Η τελετή μνήμης συμπίπτει με την κλήτευση των ιδιοκτητών του La Constellation από τις ελβετικές εισαγγελικές αρχές για ενδεχόμενη ανθρωποκτονία και σωματική βλάβη από αμέλεια, καθώς και για εμπρησμό από αμέλεια. Οι οικογένειες κατέθεσαν επίσης μηνύσεις. Οι ιδιοκτήτες, Ζακ και Τζέσσικα Μορέττι, δεν απάντησαν σε ερωτήσεις των δημοσιογράφων κατά την είσοδό τους στο γραφείο του εισαγγελέα στην κοντινή πόλη Σιόν, στις 9 Ιανουαρίου. Το ζευγάρι εξέφρασε τη συντριβή του σε ανακοίνωση της 6ης Ιανουαρίου: «Είμαστε συγκλονισμένοι και βαθιά θλιμμένοι. Οι σκέψεις μας είναι συνέχεια με τα θύματα, τους συγγενείς που έχασαν τόσο βίαια και πρόωρα τους αγαπημένους τους και όσους δίνουν μάχη για τη ζωή τους».

Πέραν των ελβετικών αρχών, έρευνες έχουν ξεκινήσει και οι εισαγγελείς σε Ιταλία και Γαλλία. Η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου στις 9 Ιανουαρίου ότι «αυτό που συνέβη δεν ήταν μια καταστροφή, αλλά το αποτέλεσμα πολλών [ανθρώπων] που δεν έκαναν το καθήκον τους ή που πίστεψαν πως θα βγάλουν εύκολα χρήματα. Οι υπεύθυνοι πρέπει να εντοπιστούν και να λογοδοτήσουν».

Το γραφείο του εισαγγελέα του Παρισιού ανακοίνωσε, στις 5 Ιανουαρίου, την έναρξη δικής του έρευνας, σε συνεργασία με τις ελβετικές αρχές, ώστε να διευκολυνθεί και η επικοινωνία των γαλλικών οικογενειών με τις ελβετικές υπηρεσίες, σύμφωνα με το δημόσιο ραδιόφωνο RFI.

Την ίδια εβδομάδα, ο δήμαρχος της Κρανς-Μοντάνα, Νικολά Φερώ, ζήτησε συγγνώμη για την έλλειψη ελέγχων ασφάλειας στο μπαρ, αποκαλύπτοντας πως είχαν παραληφθεί ολωσδιόλου τα τελευταία έξι χρόνια: «Ζητάμε συγγνώμη. Δεν είχαμε ενημέρωση ότι δεν είχαν γίνει οι απαραίτητοι έλεγχοι».

Ο κος Φερώ παραδέχθηκε ότι οι έλεγχοι πυρασφάλειας πρέπει να πραγματοποιούνται κάθε χρόνο σε όλα τα μπαρ της πόλης, προσθέτοντας ότι η τελευταία επιθεώρηση στο La Constellation, το 2019, ήταν θετική.

Οι εισαγγελείς υποστηρίζουν ότι είναι πολύ πιθανό να προκλήθηκε η πυρκαγιά από σπινθηροβόλα βεγγαλικά, που άναψαν το ηχομονωτικό υλικό της οροφής του υπόγειου του μπαρ. Η επικεφαλής εισαγγελέας Μπεατρίς Πιγιού δήλωσε στις 2 Ιανουαρίου: «Όλα δείχνουν ότι η φωτιά ξεκίνησε από σπινθηροβόλα κεριά ή βεγγαλικά τύπου Bengal που είχαν τοποθετηθεί σε φιάλες σαμπάνιας», σημειώνοντας ότι το σενάριο θεωρείται μεν πολύ πιθανό αλλά δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί. «Από αυτά ξεκίνησε μια ταχεία, εξαιρετικά ταχεία και εκτεταμένη πυρκαγιά», ανέφερε. Εφ’ εξής, τα σπινθηροβόλα κεριά απαγορεύονται σε όλους τους χώρους διασκέδασης του Κραν-Μοντανά.

Με πληροφορίες από τα Reuters και Associated Press