Ευρώπη

Την 8η Δεκεμβρίου, τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία για ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο που φιλοδοξεί να απλοποιήσει και να επιταχύνει την επιστροφή πολιτών τρίτων χωρών που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.

Πρόκειται για έναν κανονισμό που, ως μέρος του Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου — το οποίο εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2024 και θα τεθεί σε εφαρμογή τον Ιούνιο του 2026 — έρχεται να διευρύνει σημαντικά τα εργαλεία διαχείρισης των παρανόμως διαμενόντων.

Ο νέος κανονισμός επιτρέπει για πρώτη φορά στα κράτη-μέλη να δημιουργήσουν «κόμβους επιστροφής» σε τρίτες χώρες, όπου οι μετανάστες θα μπορούν να μεταφέρονται όσο εκκρεμεί η επαναπροώθησή τους.

Σύμφωνα με το Συμβούλιο της ΕΕ, οποιαδήποτε χώρα εκτός ΕΕ μπορεί να επιλεγεί ως χώρα επιστροφής, υπό την προϋπόθεση ότι πληροί τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και απαγόρευσης επαναπροώθησης προσώπων σε επικίνδυνες συνθήκες (non-refoulement).

Τα σχετικά συμφωνητικά θα καθορίζουν όχι μόνο τη διαδικασία αλλά και τους κανόνες διαμονής των μεταναστών και τις συνέπειες σε περίπτωση παραβίασης των υποχρεώσεων.

Σε δηλώσεις του, ο Δανός υπουργός Μετανάστευσης, Ράσμους Στοκλουντ, εξέφρασε την ικανοποίησή του, τονίζοντας ότι «τρεις στους τέσσερις μετανάστες που λαμβάνουν διαταγές επιστροφής παραμένουν ακόμα στην ΕΕ». Επισήμανε επίσης τις αυστηρότερες διατάξεις του νέου πλαισίου, όπως τη δυνατότητα κράτησης για μεγαλύτερο διάστημα και την επιβολή μακροβιότερων απαγορεύσεων εισόδου.

Τα επίσημα στοιχεία της Eurostat για το προηγούμενο έτος καταγράφουν πάνω από 918.000 πολίτες τρίτων χωρών να διαμένουν παράνομα στην ΕΕ, ενώ 453.380 από αυτούς έλαβαν διαταγή αποχώρησης. Με τον νέο κανονισμό, όσοι λάβουν εντολή επιστροφής υποχρεώνονται να συνεργαστούν με τις αρχές, παρέχοντας βιομετρικά δεδομένα και ταξιδιωτικά έγγραφα—διαφορετικά, προβλέπονται κυρώσεις όπως στέρηση επιδομάτων, απαγόρευση πρόσβασης σε εργασία ή ακόμη και φυλάκιση.

Η ανάγκη για τέτοιες αυστηρές μεταρρυθμίσεις αντικατοπτρίζει την όλο και μεγαλύτερη πολιτική πίεση για περιορισμό των μεταναστευτικών ροών. Τον Μάιο του 2024, 15 χώρες-μέλη—ανάμεσά τους η Ελλάδα, η Ιταλία, η Δανία και η Πολωνία—κάλεσαν την ΕΕ να δώσει έμφαση στις διαδικασίες μεταφοράς αιτούντων ασύλου σε «ασφαλείς τρίτες χώρες». Ταυτόχρονα, η ιταλική κυβέρνηση, με την Τζόρτζια Μελόνι στο τιμόνι, υποστηρίζει θερμά τη διαδικασία εξωτερικής διαχείρισης αιτήσεων ασύλου.

Παράλληλα, το Συμβούλιο ανακοίνωσε ότι θα εισαχθεί μια νέα ευρωπαϊκή διαταγή επιστροφής στο σύστημα πληροφοριών Σένγκεν. Αυτό θα επιτρέπει στις αρχές ταχύτερη πρόσβαση σε εναρμονισμένα δεδομένα σχετικά με πρόσωπα υπό επιστροφή, ενώ προτείνεται και η αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων απέλασης για να αποφευχθεί το φαινόμενο μετακίνησης μεταναστών μεταξύ κρατών-μελών με σκοπό την αποφυγή απέλασης.

Ωστόσο, το νέο κανονιστικό πλαίσιο έχει προκαλέσει ανησυχίες σε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Ολίβια Σάντμπεργκ-Ντίαζ, υπεύθυνη της Διεθνούς Αμνηστίας για θέματα μετανάστευσης στην ΕΕ, προειδοποιεί ότι τα μέτρα «αφαιρούν δικαιώματα βάσει του μεταναστευτικού καθεστώτος και αφήνουν πολλούς σε νομικό κενό», ενώ χαρακτηρίζει τα σχεδιαζόμενα κέντρα επιστροφής σε τρίτες χώρες ως «σκληρά και μη εφαρμόσιμα, με κίνδυνο παρατεταμένης κράτησης και παραβίασης του διεθνούς δικαίου».

Καθώς χιλιάδες μετανάστες αντιμετωπίζουν αβέβαιο μέλλον, η ΕΕ βρίσκεται στο μεταίχμιο διατήρησης της ασφάλειας και της λειτουργικότητας των συστημάτων της—αντιμετωπίζοντας, όμως, και τη σκληρή πραγματικότητα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το πώς θα εξελιχθεί η ισορροπία αυτή θα κρίνει τις τύχες χιλιάδων ανθρώπων στα ευρωπαϊκά σύνορα τα επόμενα χρόνια.

Σε κλιμάκωση των κινητοποιήσεών τους προχωρούν οι αγρότες και κτηνοτρόφοι, με αποφάσεις που περιλαμβάνουν αποκλεισμούς σε κρίσιμες υποδομές, όπως το διυλιστήριο Καλοχωρίου, το κτίριο της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας αλλά και το λιμάνι της Θεσσαλονίκης.

Οι αποφάσεις ελήφθησαν στη σημερινή σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στον Τρίλοφο Θεσσαλονίκης, με τη συμμετοχή εκπροσώπων από 20 αγροτοκτηνοτροφικά μπλόκα, που εκτείνονται από τις Μικροθήβες και τη Λάρισα μέχρι  την Ξάνθη και την Κομοτηνή, ενώ συμμετείχαν και εκπρόσωποι μπλόκων της Θεσσαλονίκης.

Στη συνάντηση συγκροτήθηκε Συντονιστική Επιτροπή, η οποία σημείωσε ότι δεν αποκλείεται η προοπτική διαλόγου με τον πρωθυπουργό και μέλη της κυβέρνησης, ωστόσο αυτός θα γίνει υπό όρους και προϋποθέσεις.

Στο μεταξύ, ο Αγροτικός Σύλλογος Γεωργών Δήμου Αλεξάνδρειας πρότεινε τη διεξαγωγή ουσιαστικού διαλόγου για το αγροτικό ζήτημα, με κατάθεση προτάσεων στο πλαίσιο συνεδρίου, σε έξι θεματικές ενότητες που αφορούν την κτηνοτροφία, την αλιεία, τη μελισσοκομία, καθώς και τις εκτατικές, δενδρώδεις και κηπευτικές καλλιέργειες.

Η πρόταση αφορά τη συμμετοχή εκπροσώπων από όλα τα μπλόκα και τη γραμματειακή υποστήριξη του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Σε περίπτωση άρνησης αποδοχής, οι αγρότες προτείνουν συνέχιση του διαλόγου με την αντιπολίτευση.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης σήμερα στον Τρίλοφο, ο δήμαρχος Νέας Προποντίδας, Εμμανουήλ (Μανώλης) Καρράς, συμμετείχε και με την ιδιότητα του καλλιεργητή βερίκοκου και ελιάς Χαλκιδικής, αναδεικνύοντας προβλήματα όπως η έλλειψη εργατών γης και το υψηλό κόστος παραγωγής.

Eλ

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σε μια κρίσιμη συγκυρία για την πορεία του πολέμου στην Ουκρανία και τις προσπάθειες για την επίτευξη ειρήνης, ο Βρετανός πρωθυπουργός υποδέχθηκε σήμερα στη Ντάουνινγκ Στριτ τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τον πρόεδρο της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν και τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς. «Ήταν μια συνάντηση υψηλού συμβολισμού και ουσιαστικών διαβουλεύσεων», σημειώνουν Βρετανοί αναλυτές.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του βρετανικού πρωθυπουργικού γραφείου, οι τέσσερις ηγέτες εστίασαν στον ρόλο των πρόσφατων ειρηνευτικών συνομιλιών με βάση το αμερικανικό σχέδιο τονίζοντας ότι οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών επηρεάζουν άμεσα και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Παράλληλα, συμφώνησαν πως οι Εθνικοί Σύμβουλοι Ασφαλείας τους θα συνεχίσουν εντατικά τις διαπραγματεύσεις τις επόμενες ημέρες.

Κεντρικό μήνυμα της συνάντησης ήταν η ανάγκη για «δίκαιη και διαρκή ειρήνη» στην Ουκρανία. Μια ειρήνη που, όπως σημειώνεται στο δελτίο Τύπου, απαιτεί ισχυρές και αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας. Την ίδια ώρα, οι ηγέτες υπογράμμισαν ότι όσο οι διπλωματικές διαδικασίες βρίσκονται σε εξέλιξη, η Ευρώπη οφείλει να σταθεί αποφασιστικά δίπλα στο Κίεβο. Επεσήμαναν πως η Ουκρανία συνεχίζει να πλήττεται από «αδιάκοπες επιθέσεις» που αφήνουν χιλιάδες πολίτες χωρίς ενέργεια και βασικές υπηρεσίες.

Ανάμεσα στα ζητήματα που βρέθηκαν στο τραπέζι ήταν και η πρόοδος στις εργασίες για την αξιοποίηση παγωμένων ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων, με στόχο τη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης της Ουκρανίας. Μια λύση που βρίσκει σύμφωνους ολοένα και περισσότερους Ευρωπαίους ηγέτες.

Μετά το πέρας της συνάντησης ο Βρετανός πρωθυπουργός προήδρευσε ευρείας τηλεδιάσκεψης με Ευρωπαίους συμμάχους, παρουσία του προέδρου Ζελένσκι. Σε αυτήν συμμετείχαν εκπρόσωποι από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τη Φινλανδία, τη Νορβηγία, την Ιταλία, τη Δανία, την Πολωνία, τη Σουηδία, την Ολλανδία, το ΝΑΤΟ, καθώς και ανώτερος αξιωματούχος από την Τουρκία, όπως αναφέρει η ανακοίνωση της Ντάουνινγκ Στριτ.

Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι το Ουκρανικό βρίσκεται «σε μια κρίσιμη στιγμή» και ότι απαιτείται περαιτέρω ενίσχυση της στρατιωτικής και οικονομικής υποστήριξης προς την Ουκρανία. Την ίδια στιγμή όμως θα πρέπει να αυξηθεί η πίεση προς τη Μόσχα προκειμένου να τερματιστεί «αυτός ο βάρβαρος πόλεμος», όπως χαρακτηριστικά επεσήμαναν. Όλοι οι ηγέτες δεσμεύθηκαν να παραμείνουν σε στενή επικοινωνία τις επόμενες ημέρες.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Όλα τα έγγραφα του τελευταίου κύκλου διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία θα παραλάβει ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, έπειτα από πολύωρες συνομιλίες της ουκρανικής αποστολής με εκπροσώπους του Ντόναλντ Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Κιέβου, Ρουστάμ Γιουμάροφ, ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, στις 8 Δεκεμβρίου: «Εργαστήκαμε για αρκετές ημέρες στις ΗΠΑ μαζί με τον Αντρίι Γνάτοβ, με τους εκπροσώπους του προέδρου Τραμπ. Τους ευχαριστώ για την εποικοδομητική συνεργασία».

Επίσης, πρόσθεσε: «Σήμερα θα ενημερώσουμε πλήρως τον πρόεδρο της Ουκρανίας για όλες τις πτυχές του διαλόγου με την αμερικανική πλευρά και θα του παραδώσουμε όλα τα έγγραφα».

Ο Ντόναλντ Τραμπ, από την πλευρά του, σχολίασε στις 7 Δεκεμβρίου πως ο Ζελένσκι δεν έχει διαβάσει ακόμα την πρόταση που του έχει υποβάλει για τον τερματισμό της βίας ανάμεσα σε Κίεβο και Μόσχα. «Είμαι λίγο απογοητευμένος που ο πρόεδρος Ζελένσκι δεν έχει διαβάσει ακόμη την πρότασή μου. Αυτό συνέβαινε πριν μερικές ώρες. Οι συνεργάτες του την εγκρίνουν. Εκείνος όχι ακόμη. Η Ρωσία δεν έχει αντίρρηση», δήλωσε. Και συμπλήρωσε: «Πιστεύω ότι δεν έχει πρόβλημα, αλλά δεν είμαι σίγουρος αν ο Ζελένσκι συμφωνεί. Οι συνεργάτες του την αγαπούν, αλλά ο ίδιος δεν την έχει διαβάσει».

Με ανάρτησή του στις 7 Δεκεμβρίου, ο Ζελένσκι υπογράμμισε: «Η Ουκρανία αξίζει μια αξιοπρεπή ειρήνη. Το αν θα υπάρξει ειρήνη εξαρτάται αποκλειστικά από τη Ρωσία, από τη συλλογική μας πίεση προς τη Ρωσία και από την ισχυρή διαπραγματευτική θέση των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ευρώπης και όλων των υπόλοιπων εταίρων». και επέμεινε: «Η Ρωσία πρέπει να λογοδοτήσει για τις πράξεις της, για τα καθημερινά πλήγματα, για τη διαρκή τρομοκρατία κατά του λαού μας και για τον ίδιο τον πόλεμο».

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει ένα ιδιαίτερα φορτωμένο πρόγραμμα στις 8 Δεκεμβρίου, συμπεριλαμβανομένων επαφών στο Λονδίνο με τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν και τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μέρτς, προτού μεταβεί στις Βρυξέλλες.

Εκεί θα έχει συνομιλίες με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.

Το Κρεμλίνο δήλωσε ότι αναμένει να δει τα αποτελέσματα των ουκρανικών διαπραγματεύσεων για το Σαββατοκύριακο, κατόπιν των συνομιλιών της περασμένης εβδομάδας στη Μόσχα ανάμεσα στον Βλαντίμιρ Πούτιν, τον Αμερικανό ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον γαμπρό του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, ανέφερε στις 8 Δεκεμβρίου: «Όπως γνωρίζετε, έγινε διεξοδική δουλειά στη Μόσχα κατά τη συνάντηση Πούτιν, Γουίτκοφ και Κούσνερ. Έπειτα, με βάση τα αποτελέσματα αυτής της συνάντησης, ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ συναντήθηκαν με την ουκρανική αντιπροσωπεία υπό τον Γιουμάροφ. Τώρα έχει σημασία για εμάς να κατανοήσουμε τα αποτελέσματα αυτής της εργασίας».

Απέφυγε να σχολιάσει τις δηλώσεις του Τραμπ σχετικά με το ότι ο Ζελένσκι δεν είναι εξοικειωμένος με το ειρηνευτικό σχέδιο, τονίζοντας πως «η Μόσχα δεν έχει σαφή εικόνα για τις διαφωνίες των πλευρών».

Με τη συμβολή του Associated Press

Ως «εξαιρετικά ανεύθυνες» χαρακτήρισε η Ρωσία τις δηλώσεις του Αντιναυάρχου Τζουζέπε Καβοντραγκόνε, επικεφαλής της στρατιωτικής επιτροπής του ΝΑΤΟ, σχετικά με το ενδεχόμενο προληπτικής επίθεσης της Συμμαχίας.

Στις 1 Δεκεμβρίου, ο Ιταλός Αντιναύαρχος Καβοντραγκόνε ανέφερε πως το ΝΑΤΟ εξετάζει το ενδεχόμενο να υιοθετήσει πιο επιθετική στάση έναντι των «υβριδικών πολέμων» που, σύμφωνα με τη Δύση, εφαρμόζει η Μόσχα.

«Μελετάμε τα πάντα. Στον τομέα του κυβερνοπολέμου, συνήθως αντιδρούμε εκ των υστέρων. Η σκέψη μας πλέον στρέφεται προς το να γίνουμε πιο επιθετικοί ή να αναλαμβάνουμε πρωτοβουλία, αντί να κινούμαστε πάντα αντιδραστικά», δήλωσε στους Financial Times ο Αντιναύαρχος. Τόνισε μάλιστα πως ένα προληπτικό πλήγμα θα μπορούσε να εκληφθεί ως αμυντική ενέργεια, αν και αναγνώρισε πως μια τέτοια προσέγγιση αποκλίνει από την παραδοσιακή γραμμή του ΝΑΤΟ.

«Το βασικό ζητούμενο για το ΝΑΤΟ είναι η αποτροπή μελλοντικής επιθετικότητας. Με ποιον τρόπο θα επιτευχθεί αυτό — με αντεκδίκηση ή με προληπτικό πλήγμα — είναι ζήτημα που απαιτεί ενδελεχή ανάλυση, καθώς στο μέλλον είναι πιθανό να ενταθεί η πίεση επ’ αυτού», σημείωσε.

Το ΝΑΤΟ ορίζει τον υβριδικό πόλεμο ως συνδυασμό συμβατικών και μη μεθόδων —υπονόμευση, αποσταθεροποίηση, επιθέσεις που συχνά δεν είναι ευδιάκριτες— και συνήθως κινείται στη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη» κάτω από το όριο μιας μετωπικής σύρραξης. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται οι κυβερνοεπιθέσεις, τα πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές και η κατασκοπεία.

Σχολιάζοντας τις παραπάνω δηλώσεις, η εκπρόσωπος του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα χαρακτήρισε τα λεγόμενα Καβοντραγκόνε ως «εξαιρετικά ανεύθυνο βήμα» και τα ερμήνευσε ως ένδειξη της πρόθεσης του ΝΑΤΟ να οξύνει περαιτέρω τις εντάσεις.

«Διακρίνουμε εδώ μια σκόπιμη προσπάθεια υπονόμευσης των προσπαθειών για υπέρβαση της ουκρανικής κρίσης», δήλωσε η κ. Ζαχάροβα, προσθέτοντας πως όσοι διατυπώνουν τέτοιες τοποθετήσεις θα πρέπει να αναλογιστούν τους κινδύνους και τις πιθανές συνέπειες για τα ίδια τα μέλη της Συμμαχίας.

Ειδικότερα, η Ζαχάροβα επέκρινε τη συζήτηση περί προληπτικών πληγμάτων κατά της Ρωσίας, σημειώνοντας: «Αντιμετωπίζουμε τη δήλωση του Τζουζέπε Καβοντραγκόνε για ενδεχόμενα προληπτικά πλήγματα εναντίον της Ρωσίας ως εξαιρετικά ανεύθυνο βήμα, που καταδεικνύει την ετοιμότητα της Συμμαχίας να συνεχίσει τους επικίνδυνους πειραματισμούς με κλιμάκωση. Πρόκειται για εσκεμμένη προσπάθεια παρεμπόδισης της επίλυσης της ουκρανικής κρίσης. Όσοι προβαίνουν σε τέτοιες δηλώσεις οφείλουν να γνωρίζουν τόσο τους κινδύνους που ανακύπτουν όσο και τις πιθανές συνέπειες – ακόμα και για τα ίδια τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ».

Παράλληλα, κατηγόρησε τη Συμμαχία ότι καλλιεργεί «αντιρωσική υστερία» παρουσιάζοντας υποτιθέμενη άμεση απειλή από τη Μόσχα, και υποστήριξε πως δηλώσεις σαν του Καβοντραγκόνε δυναμιτίζουν όσες προσπάθειες υπάρχουν για αποκλιμάκωση.

Το ζήτημα του ρωσικού υβριδικού πολέμου έχει αναδειχθεί σε κεντρικό θέμα τόσο για το ΝΑΤΟ όσο και για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδιαίτερα μετά από διαδοχικά επεισόδια παραβάσεων του εναέριου χώρου — ακόμη και με drones ή αεροσκάφη — σε χώρες όπως η Πολωνία, η Ρουμανία, η Εσθονία και η Λιθουανία. Αντίστοιχα κρούσματα ύποπτων δραστηριοτήτων έχουν σημειωθεί και στη Δυτική Ευρώπη — Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία, Βέλγιο, Σουηδία και Δανία.

Σε απάντηση, το ΝΑΤΟ εκκίνησε την 12η Σεπτεμβρίου την ευρείας κλίμακας αεροπορική επιχείρηση «Eastern Sentry», με στόχο την ενίσχυση της άμυνας της ανατολικής του πτέρυγας.

Στην επιχείρηση συμμετέχουν δανέζικα, γαλλικά, γερμανικά και βρετανικά μαχητικά, συνεχίζοντας την προηγούμενη επιχείρηση «Baltic Sentry», την οποία είχε ανακοινώσει νωρίτερα εφέτος ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε για την προστασία των υποθαλάσσιων καλωδίων στη Βαλτική Θάλασσα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση παράλληλα εφαρμόζει νέα μέτρα για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών.

Σε ομιλία της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 8 Οκτωβρίου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εξέφρασε έντονη ανησυχία για την αυξανόμενη απειλή κατά της ευρωπαϊκής ασφάλειας έξω από τα παραδοσιακά όρια πολέμου – όπως δολιοφθορές και κυβερνοεπιθέσεις.

«Ήρθε η ώρα να το ονομάσουμε με το όνομά του: πρόκειται για υβριδικό πόλεμο. Πρέπει να το λάβουμε πολύ σοβαρά υπόψη μας. Δεν αρκεί να αντιδρούμε. Πρέπει να αποτρέπουμε, γιατί αν διστάζουμε να δράσουμε, η “γκρίζα ζώνη” θα μεγαλώσει», ανέφερε, χωρίς να κατονομάσει ευθέως τη Ρωσία, αν και αναγνώρισε τον ρόλο της στη διάσπαση της Ευρώπης.

Στις 16 Οκτωβρίου, ο Ευρωπαίος Επίτροπος για Θέματα Άμυνας και Διαστήματος, Άντριους Κουμπίλιους, παρουσίασε τον «Οδικό Χάρτη Διατήρησης της Ειρήνης – Αμυντική Ετοιμότητα 2030», δίνοντας έμφαση στην ανάγκη αποτροπής της ρωσικής επιθετικότητας, πρόληψης συγκρούσεων και διαφύλαξης της ειρήνης.

Ο οδικός χάρτης προβλέπει τέσσερις βασικές στρατηγικές: Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Άμυνα έναντι Drones, Παρακολούθηση της Ανατολικής Πτέρυγας, Ευρωπαϊκή Αεράμυνα και Ευρωπαϊκή Ασπίδα Διαστήματος.

Παρά τους διαρκείς προβληματισμούς και τις επισημάνσεις της Δύσης, η Μόσχα απορρίπτει σταθερά κάθε κατηγορία περί παραβιάσεων του εναέριου χώρου του ΝΑΤΟ ή εμπλοκής σε πράξεις δολιοφθοράς και επιθέσεις σε ευρωπαϊκές υποδομές.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε εκτεταμένες μειώσεις δασμών σε αμερικανικά αγροτικά και βιομηχανικά προϊόντα, πλησιάζοντας ένα ακόμη βήμα προς την πλήρη κατάργηση των δασμών και την παροχή προνομιακής πρόσβασης σε σειρά αμερικανικών εξαγωγών.

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που ανακοινώθηκε στις 28 Νοεμβρίου, ανοίγει τον δρόμο για συνομιλίες με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τους κανονισμούς που υλοποιούν πλευρές της Κοινής Δήλωσης ΕΕ–ΗΠΑ της 21ης Αυγούστου, με στόχο τη σταθεροποίηση των διατλαντικών εμπορικών σχέσεων και τη μείωση των εντάσεων.

Σύμφωνα με την πρώτη πρόταση κανονισμού, καταργούνται οι εναπομείναντες δασμοί της Ε.Ε. επί των αμερικανικών βιομηχανικών προϊόντων. Παράλληλα, θεσπίζονται ποσοστώσεις για δασμολογικούς συντελεστές σε αμερικανικά θαλασσινά και μη ευαίσθητα αγροτικά προϊόντα, μεταξύ των οποίων ξηροί καρποί, γαλακτοκομικά, φρούτα, λαχανικά και χοιρινό κρέας.

Δεύτερος κανονισμός επεκτείνει την πενταετή αναστολή δασμών σε ζωντανό και κατεψυγμένο αστακό πέραν της λήξης της τον Ιούλιο του 2025 και διευρύνει το μέτρο για να καλύψει και μεταποιημένο αστακό.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι περιέγραψαν το πακέτο ως κομβικό βήμα για την αποκατάσταση της σταθερότητας στις εμπορικές σχέσεις ΕΕ–ΗΠΑ, που καλύπτουν το 30% του παγκόσμιου εμπορίου, με τις αμοιβαίες επενδύσεις να αγγίζουν τα 5,4 τρισ. δολάρια το 2023.

Σε ανταπόκριση σε σχετική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εισάγουν νέες προστασίες για ευαίσθητους εγχώριους τομείς, συμπεριλαμβανομένου ενός ενισχυμένου μηχανισμού διμερούς προστασίας για ταχεία αντίδραση σε κύματα εισαγωγών, ενώ καλούν την Επιτροπή να καταθέσει έκθεση για τις οικονομικές επιπτώσεις των μέτρων απελευθέρωσης του εμπορίου έως το τέλος του 2028.

Μετά την έγκριση αυτών των εντολών, η Ε.Ε. θα ξεκινήσει τριμερείς διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την οριστικοποίηση της συμφωνίας, πιθανώς στις αρχές του επόμενου έτους. Η πρωτοβουλία αυτή συνιστά μείζονα αναπροσανατολισμό των εμπορικών σχέσεων ΕΕ–ΗΠΑ, με τις δύο πλευρές να επιδιώκουν ταχεία εφαρμογή έπειτα από παρατεταμένες εντάσεις σε πληθώρα θεμάτων.

Το συνολικό πακέτο περιλαμβάνει δεσμεύσεις της Ε.Ε. για κατάργηση δασμών στα αμερικανικά βιομηχανικά προϊόντα και επέκταση της πρόσβασης των αγροτικών προϊόντων, καθώς και αμερικανικές δεσμεύσεις για περιορισμό δασμών σε ευρωπαϊκά προϊόντα.

Επίσης, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να αναζητήσουν κοινές λύσεις σε ζητήματα όπως η παγκόσμια υπερπροσφορά χάλυβα, ενώ η Ε.Ε. αναλαμβάνει να αγοράσει σημαντικές ποσότητες αμερικανικής ενέργειας και τεχνολογικών προϊόντων έως το 2028.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενέκριναν χρηματοδοτικό πακέτο-ρεκόρ ύψους 22,1 δισ. ευρώ για τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA), στηρίζοντας ενισχυμένα προγράμματα επιστήμης, ασφάλειας και εξερεύνησης.

Οι υπουργοί των 23 κρατών-μελών και συνεργαζόμενων χωρών της ESA, που συνεδρίασαν στη Βρέμη στις 27 Νοεμβρίου, συμφώνησαν στην υψηλότερη συμβολή που έχει δοθεί ποτέ στην ιστορία του Οργανισμού.

Ο γενικός διευθυντής της ESA, Γιόζεφ Άσμπαχερ, χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «μεγάλη επιτυχία για την Ευρώπη και πραγματικά σημαντική στιγμή για την αυτονομία και την ηγεσία μας στην επιστήμη και την καινοτομία». Όπως σημείωσε, τα κράτη-μέλη συμφώνησαν σε «αύξηση 32% σε σχέση με τις υπουργικές δεσμεύσεις του 2022 ή 17% προσαρμοσμένη στον πληθωρισμό».

Τόνισε επίσης ότι η συμφωνία αντανακλά τις αυξημένες προσδοκίες των κυβερνήσεων από την ESA να υλοποιεί προγράμματα που θα εδραιώσουν την ευρωπαϊκή πρωτοπορία στο διάστημα και θα ενισχύσουν τις δυνατότητες τόσο στη Γη όσο και στο απώτερο διάστημα.

Ο κ. Άσμπαχερ υπενθύμισε πως η 50ή επέτειος της ESA ανέδειξε τα επιτεύγματα του παρελθόντος, προσθέτοντας ωστόσο ότι «η δουλειά τώρα ξεκινάει».

Οι χρηματοδοτικές αποφάσεις αποτελούν το πρώτο μεγάλο βήμα υλοποίησης της Μακροπρόθεσμης Στρατηγικής 2040 της ESA, η οποία σκιαγραφεί τις ευρωπαϊκές επιστημονικές και βιομηχανικές φιλοδοξίες στο διάστημα και τις αναγκαίες τεχνολογίες για την επίτευξή τους.

Η Γερμανία συνεισέφερε 5,4 δισ. ευρώ, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο δεσμεύτηκε με 1,7 δισ. λίρες για τα προγράμματα της ESA. Η Γερμανίδα υπουργός Διαστήματος Ντόροθεε Μπαρ δήλωσε στις 27 Νοεμβρίου: «Η Γερμανία είναι ο μεγαλύτερος χρηματοδότης της ESA, η οποία πλέον υιοθετεί παραδειγματικό μετασχηματισμό με περισσότερο ανταγωνιστικές, προσανατολισμένες στον χρήστη και στην εφαρμογή προσεγγίσεις. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζουμε κυριαρχία στο διάστημα και δημιουργούμε ανταγωνιστικότητα και προστιθέμενη αξία στη γερμανική οικονομία, τόσο στη διαστημική όσο και πέραν αυτής».

Η Βρετανίδα υπουργός Διαστήματος, Λιζ Λόιντ CBE, επεσήμανε: «Ο διαστημικός τομέας αποτελεί βασικό μοχλό οικονομικής ανάπτυξης και εθνικής ασφάλειας για το Ηνωμένο Βασίλειο».

Σχέδια και προγράμματα της ESA

Η ESA εξασφάλισε ετήσια πραγματική αύξηση 3,5% για την επιστήμη, ενισχύοντας αποστολές όπως LISA και New Athena και ξεκινώντας τεχνολογική προετοιμασία για το φιλόδοξο σχέδιο Voyage 2050, που περιλαμβάνει καιρική αποστολή στον Εγκέλαδο για αναζήτηση ζωής.

Οι υπουργοί ενέκριναν επίσης την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Ανθεκτικότητας από το Διάστημα, με στόχο την αύξηση της διττής χρήσης δορυφορικών δυνατοτήτων για αντιμετώπιση κρίσεων και ασφαλείς επικοινωνίες.

Η αρχική χρηματοδότηση αφορά την ανάπτυξη ενοποιημένου συστήματος δορυφορικής απεικόνισης υψηλής ανάλυσης, καθώς και νέων συστημάτων πλοήγησης χαμηλής τροχιάς (LEO) και υπηρεσιών διασύνδεσης, όπως ανακοίνωσε η ESA.

Επιπλέον, ενισχύεται η προσπάθεια απεξάρτησης από μη ευρωπαϊκές τεχνολογίες, η υποστήριξη των Ariane 6 και Vega-C, καθώς και η περαιτέρω ενδυνάμωση των εμπορικών προγραμμάτων. Περίπου 3,6 δισ. ευρώ προορίζονται για συγχρηματοδοτούμενα έργα, ενώ συνεχίζεται η ανάπτυξη των νέας γενιάς δορυφόρων Copernicus και τα ερευνητικά προγράμματα Παρατήρησης της Γης.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη διαστημική εξερεύνηση, με προτεραιότητες όπως το ρόβερ Rosalind Franklin για τον Άρη το 2028, η σεληνιακή γεωπλατφόρμα Argonaut και τεχνολογίες για επιχειρήσεις χαμηλής τροχιάς. Τα ευρωπαϊκά κράτη επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους στην εξερεύνηση: το ρόβερ Rosalind Franklin, σε συνεργασία με τη Roscosmos, χρηματοδοτείται πλέον για εκτόξευση προς Άρη το 2028, ενώ η γεωπλατφόρμα Argonaut θα στηρίξει τη διαρκή παρουσία στη Σελήνη.

Η ESA ανακοίνωσε επίσης δύο δοκιμαστικές πτήσεις υπηρεσίας επιστροφής φορτίου από χαμηλή τροχιά, σχεδιασμένες να συνδεθούν με τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό πριν την προγραμματισμένη απόσυρσή του το 2030. Προβλέπεται ενδιάμεση υπουργική ανασκόπηση πριν το 2028 για επανεκτίμηση των διεθνών συνεργασιών.

Το χαρτοφυλάκιο της ESA για την ασφάλεια στο διάστημα επικεντρώνεται σε τρεις αποστολές: Ramses, που θα αναχαιτίσει τον αστεροειδή Άποφις το 2029, το παρατηρητήριο διαστημικής μετεωρολογίας Vigil και την αποστολή RISE για συντήρηση σε τροχιά και μείωση διαστημικών απορριμμάτων.

Τέλος, ο Οργανισμός εξετάζει τη δημιουργία νέων κέντρων στην Πολωνία για εφαρμογές ασφάλειας και στη Νορβηγία για διαστημικές επιχειρήσεις στην Αρκτική.

Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, υπογράμμισε στις 28 Νοεμβρίου ότι η ανάγκη να χρησιμοποιηθούν τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για τη χρηματοδότηση της πολεμικής προσπάθειας της Ουκρανίας καθίσταται «όλο και πιο επείγουσα».

Σε συνέντευξη Τύπου στο Βερολίνο με τον Σλοβένο πρωθυπουργό Ρόμπερτ Γκόλουμπ, σημείωσε: «Βλέπω αυτή την ανάγκη ως ολοένα και πιο επιτακτική. Η Ουκρανία χρειάζεται τη στήριξή μας. Οι ρωσικές επιθέσεις εντείνονται. Ο χειμώνας πλησιάζει — ή μάλλον, έχουμε ήδη μπει στον χειμώνα. Υπό αυτό το πρίσμα, ελπίζω πως θα καταλήξουμε σε κοινή λύση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Αντίστοιχο μήνυμα έστειλε και ο Γκόλουμπ, χαρακτηρίζοντας τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία ως «το ισχυρότερο όπλο που διαθέτει η Ε.Ε. για να επιτύχει ειρήνη στην Ουκρανία», σύμφωνα με τη σλοβενική εφημερίδα Delo.

Η Ε.Ε. έχει δεσμεύσει ρωσικά περιουσιακά στοιχεία αξίας έως και 250 δισ. δολαρίων από την επιβολή κυρώσεων κατά της Κεντρικής Τράπεζας και του Υπουργείου Οικονομικών της Ρωσίας, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Μέχρι στιγμής, αξιοποιείται μόνο ο τόκος που παράγεται από τα δεσμευμένα αυτά κεφάλαια.

Προς το παρόν, εντός της Ε.Ε. βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις σχετικά με τους τρόπους χρήσης των «παγωμένων» ρωσικών πόρων για τη στήριξη της άμυνας και ανοικοδόμησης του Κιέβου, χωρίς την πλήρη κατάσχεσή τους, λόγω νομικών εμποδίων.

Ο Μερτς είχε παρουσιάσει από τον Σεπτέμβριο την πρότασή του: η Ε.Ε. να παράσχει στην Ουκρανία άτοκο δάνειο σχεδόν 140 δισ. ευρώ. Αν και αρκετές χώρες στηρίζουν το εν λόγω σχέδιο, άλλες — όπως το Λουξεμβούργο, το Βέλγιο και η Ουγγαρία, μαζί με θεσμούς όπως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα — εκφράζουν επιφυλάξεις.

Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, βασικός πολέμιος του σχεδίου, ζήτησε από την Ε.Ε. τρεις εγγυήσεις πριν δώσει τη συγκατάθεσή του: πλήρη αμοιβαιοποίηση του κινδύνου (με ρητή ανάληψη από κάθε κράτος-μέλος της υποχρέωσης αποπληρωμής) και συντονισμένη δράση όλων των χωρών όπου υπάρχουν δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.

Την παραμονή, 27 Νοεμβρίου, το Financial Times μετέδωσε ότι ο Ντε Βέβερ διαμήνυσε στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πως η προώθηση αυτού του δανειακού σχήματος θα μπορούσε να υπονομεύσει κάθε προοπτική ειρηνευτικής συμφωνίας.

«Η βεβιασμένη προώθηση του προτεινόμενου σχεδίου αποζημιώσεων θα είχε ως παράπλευρη απώλεια ότι, ως Ε.Ε., ουσιαστικά θα εμποδίζαμε το ενδεχόμενο ειρηνευτικής συμφωνίας», ανέφερε στην επιστολή του.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε στις 28 Νοεμβρίου ότι έλαβε την επιστολή Ντε Βέβερ και ότι οι εντατικές διαβουλεύσεις, ιδίως με το Βέλγιο, συνεχίζονται.

Εκπρόσωπος της Κομισιόν, Πάουλα Πίνιο, δήλωσε: «Βρισκόμαστε σε αχαρτογράφητα νερά· είναι φυσικό να τίθενται ερωτήματα, να εκφράζονται ανησυχίες, και καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να υπάρξει ικανοποιητική απάντηση».

Σχολιάζοντας τις ενστάσεις Βελγίου και Βερολίνου, ο Μερτς ανέφερε πως συνομίλησε με τον Ντε Βέβερ και κατανοεί τις ανησυχίες του, αλλά υπογράμμισε, σύμφωνα με τη Delo, ότι «είναι απαραίτητη η χρήση των ‘παγωμένων’ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων». Τόνισε δε ότι οποιαδήποτε απόφαση πρέπει να ληφθεί ομόφωνα.

Η Ρωσία έχει επανειλημμένως προειδοποιήσει ότι η αξιοποίηση των δεσμευμένων κεφαλαίων της υπέρ της Ουκρανίας θα θεωρηθεί κλοπή, αφήνοντας να εννοηθεί πως θα απαντήσει αναλόγως εάν η Ε.Ε. επιμείνει. Στις 20 Νοεμβρίου, η ρωσική Δούμα ενέκρινε ψήφισμα που ζητά λήψη μέτρων κατά του Βελγίου, της Euroclear και άλλων «μη φιλικών επενδυτών» σε περίπτωση που τα περιουσιακά στοιχεία κινητοποιηθούν.

Με τη συμβολή του Reuters