Καθώς ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϋ ετοιμάζεται να επισκεφθεί την Κίνα από τις 13 έως τις 17 Ιανουαρίου για συναντήσεις με τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ, τον πρωθυπουργό Λι Τσιανγκ και επιχειρηματικούς παράγοντες, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η Ένωση Φάλουν Ντάφα του Καναδά τον καλούν να δώσει προτεραιότητα στα ανθρώπινα δικαιώματα και να θέσει με έμφαση το ζήτημα της διακρατικής καταστολής σε καναδικό έδαφος, παράλληλα με τις συζητήσεις που αναμένεται να αφορούν το εμπόριο, την ενέργεια, τη γεωργία και τη διεθνή ασφάλεια, σύμφωνα με το Γραφείο του Πρωθυπουργού.
Η επίσκεψη αυτή θα είναι η πρώτη επίσημη επίσκεψη Καναδού πρωθυπουργού στην Κίνα μετά το ταξίδι του Τζάστιν Τρυντώ το 2017, και εντάσσεται στην προσπάθεια της κυβέρνησης να ανανεώσει τις σχέσεις με το Πεκίνο.
Σε επιστολή της 9ης Ιανουαρίου προς τον Κάρνεϋ, ο Καναδικός Συνασπισμός για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στην Κίνα (Canadian Coalition on Human Rights in China) — συνασπισμός εννέα οργανώσεων — τον προέτρεψε να δράσει για την αντιμετώπιση των εκτεταμένων παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων που διαπράττει το κινεζικό καθεστώς, συμπεριλαμβανομένης της εκστρατείας διακρατικής καταστολής που λαμβάνει χώρα στον Καναδά. Ο συνασπισμός ζήτησε το ταξίδι να «σηματοδοτηθεί τη σαφή πρόθεση» του Καναδά να τεθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα στο κέντρο της σχέσης των δύο κρατών.
Ο συνασπισμός ανέφερε ότι η σχέση του Καναδά με την Κίνα αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής που αντιμετωπίζει ο Κάρνεϋ ως πρωθυπουργός, η σημασία της οποίας αφορά τόσο οικονομικά και γεωπολιτικά θέματα όσο και θέματα ασφαλείας. Οι ανησυχίες για το ιστορικό παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έχει το Πεκίνο απαιτούν πολύ σοβαρή και μελετημένη προσοχή, καθώς και μια συνολική στρατηγική που θα διασφαλίζει ότι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα είναι κεντρική στις σχέσεις και στις συναλλαγές των δύο χωρών, σημείωσε.
Ο Τσουκ Κουάν (Cheuk Kwan), συμπρόεδρος της Ένωσης για τη Δημοκρατία στην Κίνα (Association for Democracy in China) στο Τορόντο, υποστήριξε ότι ο Καναδάς δεν διαθέτει μια τέτοια στρατηγική, ώστε τα ανθρώπινα δικαιώματα να «εμφανίζονται ως εξέχοντα σε όλο το εύρος» της σχέσης της Οττάβα με το Πεκίνο. Σε δήλωσή του, στις 12 Ιανουαρίου, ανέφερε ότι έχει έρθει η ώρα τα ανθρώπινα δικαιώματα να τεθούν στην πρώτη γραμμή της σχέσης αυτής και ότι αυτή είναι η μόνη ηθική και ταυτόχρονα βιώσιμη οδός.
Ο Σέραπ Θέρτσιν (Sherap Therchin), εκτελεστικός διευθυντής της Επιτροπής Καναδά-Θιβέτ (Canada Tibet Committee), ανέφερε σε δήλωσή του στις 12 Ιανουαρίου ότι, σύμφωνα με την εκτίμηση πολλών ειδικών, η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα έχει επιδεινωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια. Σημείωσε ότι ταυτόχρονα, έχει παρατηρηθεί ότι τόσο ο Καναδάς όσο και η ευρύτερη διεθνής κοινότητα έχουν δώσει προτεραιότητα στα εμπορικά συμφέροντα, κατευνάζοντας μάλλον την κινεζική κυβέρνηση αντί να την αμφισβητούν.
Ο συνασπισμός ανέφερε ότι οι οργανώσεις του έχουν τεκμηριώσει αύξηση παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων από το κινεζικό καθεστώς, στις οποίες περιλαμβάνεται και μία εντατική εκστρατεία καταστολής ακτιβιστών για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα τα τελευταία χρόνια, τόσο εντός όσο και εκτός Κίνας.
Η εν λόγω εκστρατεία καλύπτει ένα ευρύ φάσμα υποθέσεων, από τις οποίες ο συνασπισμός παρέθεσε εκείνες του εκδότη από το Χονγκ Κονγκ Τζίμμυ Λάι, του οποίου η οικογένεια βρίσκεται στον Καναδά, της ακτιβίστριας υπέρ της δημοκρατίας από το Χονγκ Κονγκ Τσόου Χανγκ-τουνγκ, του Καναδού Τζο Τέι, του Ουιγούρου-Καναδού Χουσεΐν Τζελίλ, του ακτιβιστή υπέρ της δημοκρατίας Γουάνγκ Μπινγκτζάνγκ, ασκουμένων του Φάλουν Γκονγκ που έχουν συλληφθεί από το καθεστώς στην Κίνα και έχουν οικογένειες στον Καναδά, του Θιβετιανού βουδιστή ηγέτη Παντσέν Λάμα, καθώς και μεγάλου αριθμού χριστιανών ποιμένων σε όλη την Κίνα.
Ακτιβιστές κρατούν πλακάτ με τη φωτογραφία του Κινέζου δικηγόρου ανθρωπίνων δικαιωμάτων Γουάνγκ Τσουαντζάνγκ, ο οποίος είναι υπό κράτηση, και της συζύγου του, Λι Γουεντζού, σε συγκέντρωση έξω από το Γραφείο Διασύνδεσης της Κίνας. Χονγκ Κονγκ, 26 Δεκεμβρίου 2018. (Anthony Wallace/AFP μέσω Getty Images)
Η Σιμόν Ανσέ (Simone Hanchet), διευθύντρια επικοινωνίας στο Raoul Wallenberg Centre for Human Rights, υποστήριξε ότι είναι κρίσιμο ο Κάρνεϋ να τοποθετήσει τα ανθρώπινα δικαιώματα στο επίκεντρο της σχέσης Καναδά–Κίνας, καθώς επιδιώκει να αναθερμάνει τις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Ανέφερε ότι η αδυναμία επίτευξης αυτού του στόχου στο παρελθόν είχε καταστροφικές συνέπειες για ορισμένους Καναδούς σε ατομικό επίπεδο.
Ο συνασπισμός σημείωσε επίσης ότι η Κίνα συνεχίζει να διαθέτει σημαντικούς πόρους σε επιχειρήσεις επιρροής και παρενόχλησης στον Καναδά, από τις οποίες πολλές στρέφονται και δρουν κατά ομάδων του ίδιου του συνασπισμού. Παρότι η Οττάβα έχει ακολουθήσει ποικίλες προσεγγίσεις στο παρελθόν για να θέσει το ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Πεκίνο, αυτές έμοιαζαν αποσπασματικές και ασυντόνιστες. Οι αδυναμίες της στρατηγικής του Καναδά και τα λάθη που έγιναν όσον αφορά την προβολή αυτού του θέματος στις διμερείς σχέσεις δεν πρέπει να επαναληφθούν, τόνισε.
Στο ίδιο πλαίσιο παρεμβάσεων πριν από την επίσκεψη, η Human Rights Watch ανέφερε σε δελτίο Τύπου, στις 9 Ιανουαρίου, ότι ο Κάρνεϋ θα πρέπει να θέσει τα ανθρώπινα δικαιώματα στο κέντρο του ταξιδιού του.
Η Μάγια Ουάνγκ (Maya Wang), αναπληρώτρια διευθύντρια για την Ασία στη Human Rights Watch, υποστήριξε ότι ο Κάρνεϋ θα πρέπει να αναγνωρίσει πως η εντεινόμενη καταστολή από το κινεζικό καθεστώς απειλεί όχι μόνο τα δικαιώματα των ανθρώπων στην Κίνα, αλλά και τα θεμελιώδη συμφέροντα και τις αξίες του Καναδά. Όπως σημείωσε, ο πρωθυπουργός θα πρέπει να διασφαλίσει πως οι επαφές με την κινεζική κυβέρνηση για το εμπόριο και την ασφάλεια θα συνάδουν με τις αξίες του Καναδά, οι οποίες περιλαμβάνουν την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ασκούμενοι του Φάλουν Γκονγκ συμμετέχουν σε παρέλαση για τον τερματισμό της δίωξης κατά του Φάλουν Γκονγκ στην Κίνα. Ουάσιγκτον, 20 Ιουλίου 2017. (The Epoch Times)
Ο οργανισμός ανέφερε ότι ο Κάρνεϋ θα πρέπει να θέσει ζητήματα όπως η σχέση μεταξύ καταναγκαστικής εργασίας και εξαγωγών, η δίωξη και η φυλάκιση υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και η στοχοποίηση επικριτών του καθεστώτος σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Καναδά.
Διακρατική καταστολή
Παράλληλα, η Ένωση Φάλουν Ντάφα του Καναδά κάλεσε τον Κάρνεϋ, εν όψει της επίσκεψης, να προτρέψει το Πεκίνο να απελευθερώσει δέκα (10) ασκούμενους του Φάλουν Γκονγκ που είναι συγγενείς Καναδών και κρατούνται στην Κίνα για λόγους συνείδησης, ενώ ζήτησε επίσης να τεθεί το ζήτημα της κινεζικής διακρατικής καταστολής σε καναδικό έδαφος, την οποία χαρακτήρισε επιθετική μορφή ξένης παρέμβασης.
Η Ένωση ανέφερε ότι από το 2024 οι ασκούμενοι του Φάλουν Γκονγκ έχουν δει αύξηση των ψευδών απειλών για ένοπλες και βομβιστικές επιθέσεις, με περισσότερες από 160 απειλές να στοχοποιούν την κοινότητά τους παγκοσμίως. Όπως σημείωσε, τουλάχιστον 127 από αυτές τις απειλές στρέφονταν κατά του Shen Yun Performing Arts, μιας μη κερδοσκοπικής ομάδας κλασικού κινεζικού χορού με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία ιδρύθηκε από ασκούμενους του Φάλουν Γκονγκ.
Ο εκπρόσωπος της Ένωσης, Τζόελ Τσίπκαρ (Joel Chipkar), ανέφερε σε ανακοίνωσή του, στις 11 Ιανουαρίου, ότι οι ασκούμενοι του Φάλουν Γκονγκ παραμένουν η μεγαλύτερη ομάδα κρατουμένων συνείδησης στην Κίνα και ότι, για πάνω από 26 χρόνια, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (ΚΚΚ) χρησιμοποιεί τον κρατικό μηχανισμό για να δυσφημεί, να συλλαμβάνει, να βασανίζει και να φιμώνει εκατομμύρια ανθρώπους. Υπογράμμισε ότι η δίωξη παραμένει σοβαρή, συστηματική και αμείωτη, σημειώνοντας ότι μόνο το 2025 καταδικάστηκαν 750 ασκούμενοι σε μακροχρόνιες ποινές φυλάκισης, πολλοί από τους οποίους είναι ηλικιωμένοι.
Η Ένωση ζητά από τον Κάρνεϋ να υποστηρίξει την απελευθέρωση όλων των ασκουμένων του Φάλουν Γκονγκ, συμπεριλαμβανομένων των δέκα συγγενών Καναδών που κρατούνται για λόγους συνείδησης στην Κίνα. Κατονομάστηκαν οι Λιτζόνγκ Χε, Λανγίνγκ Κονγκ, Λιτζουάν Γκάο, Γιουνχέ Τζανγκ, Μινγκγκουάνγκ Σιε, Σινγκτζούν Λι, Τζιανγκγί Σουν, Φουτζούν Ε, Λι Ζουό και Σουάνγκ Σουν.
Ο κάτοικος Τορόντο Λίτζι Χε μιλά σε συγκέντρωση του Φάλουν Ντάφα έξω από το κινεζικό προξενείο στο Τορόντο, στις 10 Δεκεμβρίου 2024, καλώντας το κινεζικό καθεστώς να απελευθερώσει τον αδελφό του, Λιτζόνγκ Χε, ο οποίος κρατείται από τον Ιανουάριο του 2023 επειδή ασκεί Φάλουν Γκονγκ. (NTD)
Ο Τσίπκαρ ανέφερε ότι οι οικογένειες υποφέρουν, καθώς οι άνθρωποί τους αντιμετωπίζουν συστηματικά βασανιστήρια, κακοποίηση, ακόμη και θάνατο μέσα στο κινεζικό σωφρονιστικό σύστημα, έχοντας καταδικαστεί σε ποινές έως και εννέα ετών έπειτα από δίκες-παρωδίες.
Ο Τσίπκαρ περιέγραψε το Φάλουν Γκονγκ, γνωστό και ως Φάλουν Ντάφα, ως μία παραδοσιακή κινεζική άσκηση που συνδυάζει διαλογιστικές ασκήσεις και ηθικές διδασκαλίες που επικεντρώνονται στις αρχές της αλήθειας, της καλοσύνης και της ανεκτικότητας. Ανέφερε ότι όταν άρχισε να διδάσκεται δημόσια στην Κίνα το 1992, εξαπλώθηκε πολύ γρήγορα φθάνοντας, έως το 1999, τους 70 έως 100 εκατομμύρια οπαδούς, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του κινεζικού κράτους.
Παρά το γεγονός ότι σήμερα ασκείται σε περισσότερες από 100 χώρες, η Ένωση ανέφερε ότι οι ασκούμενοι αντιμετωπίζουν σκληρή και συστηματική καταστολή από το ΚΚΚ κοντά τρεις δεκαετίες πλέον, με αναφορές για αυθαίρετη φυλάκιση, βασανιστήρια, καταναγκαστική εργασία, σωματική και σεξουαλική κακοποίηση, καθώς και εξαναγκαστικές αφαιρέσεις οργάνων.
Η Ένωση υποστήριξε ότι η δίωξη αυτή έχει περάσει τα σύνορα και εκδηλώνεται ως διακρατική καταστολή και σε καναδικό έδαφος. Σε έκθεση που υπέβαλε το 2024 στην Επιτροπή Διερεύνησης Ξένης Παρέμβασης του Καναδά, τεκμηρίωσε περισσότερα από 25 χρόνια διακρατικής καταστολής στον Καναδά, συμπεριλαμβανομένων παρενοχλήσεων, κυβερνοεπιθέσεων, παρακολούθησης, προπαγάνδας μίσους, βίας και παρεμβάσεων σε δημόσιες εκδηλώσεις.
Η ίδια έκθεση, σύμφωνα με την Ένωση, ανέφερε και τον αποκλεισμό ασκουμένων του Φάλουν Γκονγκ από τοπικές εκδηλώσεις, απόπειρες υποκλοπής ταυτότητας και εκφοβισμό συγγενών, καθώς και πιέσεις προς αιρετούς αξιωματούχους ώστε να αποσύρουν τη στήριξή τους από το Φάλουν Γκονγκ. Ο Τσίπκαρ υποστήριξε ότι αν ο πρωθυπουργός θέσει αυτά τα ζητήματα στους Κινέζους αξιωματούχους, θα δώσει ελπίδα στα θύματα, θα στηρίξει τις καναδικές οικογένειες που βάλλονται από τις τακτικές του Πεκίνου, και θα στείλει σαφές μήνυμα ότι ο Καναδάς δεν ανέχεται καταστολή στο έδαφός του.
Shen Yun
Σε επιστολή της 9ης Ιανουαρίου προς τον πρωθυπουργό, η Ένωση ανέφερε ακόμη την ανησυχία της ότι η διακρατική καταστολή έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια, στοχεύοντας τόσο τους ασκούμενους του Φάλουν Γκονγκ όσο και το Shen Yun Performing Arts, το οποίο περιέγραψε ως παγκοσμίως αναγνωρισμένη ομάδα κλασικού κινεζικού χορού που ιδρύθηκε από ασκούμενους του Φάλουν Γκονγκ με στόχο την αναβίωση του παραδοσιακού κινεζικού πολιτισμού πριν από τον κομμουνισμό, καθώς και την προβολή των θρησκευτικών διώξεων στην Κίνα.
Η Ένωση ανέφερε ότι το Shen Yun και η κοινότητα του Φάλουν Γκονγκ έχουν αντιμετωπίσει παρενόχληση, παραπληροφόρηση, παρακολούθηση, καθώς και απειλές για βομβιστικές ενέργειες και ένοπλες επιθέσεις στον Καναδά και σε άλλες δημοκρατικές χώρες, σημειώνοντας ότι τέτοιες ενέργειες συνιστούν σοβαρή εγκληματική δραστηριότητα. Οι απειλές έγιναν κατά θεάτρων που είχαν προγραμματίσει να φιλοξενήσουν παραστάσεις του Shen Yun κατά την παγκόσμια περιοδεία του για το 2025.
Ανέφερε ότι το 2025 σημειώθηκαν περιστατικά σε τέσσερα θέατρα στον Καναδά: στο Μισσισσάουγκα, στο Κίτσενερ, στο Μόντρεαλ και στο Βανκούβερ. Απειλητικά μηνύματα μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προειδοποιούσαν ότι θα υπάρξει βία αν οι παραστάσεις προχωρούσαν, σε μια προφανή προσπάθεια την ακύρωσή τους. Ορισμένα από τα μηνύματα προέρχονταν από την Κίνα, όπως διαπιστώθηκε, και υπήρχαν ενδείξεις εμπλοκής των κινεζικών Αρχών, σημείωσε.
Αυλαία του Shen Yun Performing Arts στο Living Arts Centre, στο Μισσισσάουγκα. Οντάριο, Καναδάς, 25 Μαρτίου 2022. (The Epoch Times)
Η Ένωση υποστήριξε ότι η κυβέρνηση του Καναδά έχει ευθύνη να θέσει αυτές τις ανησυχίες στην κινεζική ηγεσία, ώστε να προστατεύσει την ασφάλεια και την ευημερία των Καναδών και να υπερασπιστεί το θεμελιώδες δικαίωμα στην ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης όσων αναζήτησαν καταφύγιο και ελευθερία στον Καναδά.
Πέρα από τη βλάβη που προκαλείται στην κοινότητα του Φάλουν Γκονγκ και στο Shen Yun, σημείωσε, παρόμοιες ενέργειες συνιστούν άμεση απειλή για την κυριαρχία του Καναδά, τη δημόσια ασφάλεια και τις δημοκρατικές αξίες, αφού αυτά τα περιστατικά εντάσσονται σε μια συντονισμένη εκστρατεία διακρατικής καταστολής με στόχο τη φίμωση κάθε αντίλογου, τον εκφοβισμό των κοινοτήτων και την άσκηση επιρροής σε καναδικούς θεσμούς.
Ο τρόπος σύλληψης του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο στις 3 Ιανουαρίου από αμερικανικές δυνάμεις, που τον μετέφεραν στη Νέα Υόρκη για να αντιμετωπίσει κατηγορίες περί διακίνησης ναρκωτικών, προκάλεσε κύμα συζητήσεων μεταξύ αναλυτών και χρηστών του διαδικτύου στην Ταϊβάν και την Κίνα σχετικά με το αν η Ουάσιγκτον καθιέρωσε ένα νέο προηγούμενο για τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίζει τους αυταρχικούς ηγέτες.
Μέσα σε λίγες ημέρες μετά από την παρέμβαση των ΗΠΑ, τα κινεζικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατακλύστηκαν από συγκρίσεις μεταξύ Βενεζουέλας και Κίνας, καθώς και οι δύο θεωρούνται αυταρχικά καθεστώτα.
Ο Τραμπ κινήθηκε γρήγορα για να ορίσει τα όρια της επιχείρησης. Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα The New York Times στις 8 Ιανουαρίου, απέρριψε τις συγκρίσεις μεταξύ Βενεζουέλας και άλλων γεωπολιτικών εστιών, όπως η Ταϊβάν. Ανέφερε ότι η Βενεζουέλα αποτελούσε «πραγματική απειλή» για την Αμερική, τονίζοντας ότι το καθεστώς Μαδούρο διευκόλυνε τη ροή εγκληματιών και τη διακίνηση ναρκωτικών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Αμερικανός πρόεδρος υπέδειξε επίσης ότι η Ταϊβάν δεν συνιστά παρόμοια απειλή για την Κίνα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι το Πεκίνο δεν έχει βάσιμο λόγο για στρατιωτική επέμβαση εναντίον της νήσου. Κάποιοι Ταϊβανοί αναλυτές είδαν τις δηλώσεις του ως καθησυχαστικές και προειδοποιητικές ταυτόχρονα, υποδηλώνοντας ότι το Πεκίνο δεν θα πρέπει να αναμένει ότι οι ΗΠΑ θα δίνουν αυτοσυγκράτηση την περίοδο διακυβέρνησης Τραμπ.
Αποτρεπτικό μήνυμα προς τους αυταρχικούς ηγέτες
Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η επιτυχής σύλληψη του Μαδούρο είχε αποτρεπτική επίδραση στα αυταρχικά καθεστώτα, ιδίως στην Κίνα, εντείνοντας τις ανησυχίες για την προσωπική ασφάλεια ακόμα και στα υψηλότερα κλιμάκια της εξουσίας.
Ο Τζον Τζ. Τκάτσικ [John J. Tkacik], πρώην Αμερικανός διπλωμάτης που υπηρέτησε τόσο στην Ταϊπέι όσο και στο Πεκίνο και είναι διευθυντης του προγράμματος Future Asia Project στο αμερικανικό κέντρο σκέψης International Assessment and Strategy Center, έγραψε σε άρθρο άποψης που δημοσιεύθηκε στην ταϊβανέζικη εφημερίδα Liberty Times, στις 11 Ιανουαρίου, ότι η επιθετική προσέγγιση της Ουάσιγκτον έναντι του καθεστώτος Μαδούρο υπερβαίνει τις ανησυχίες για τη «ναρκοτρομοκρατία» και την παράνομη μετανάστευση.
Σύμφωνα με τον Τκάτσικ, ο πυρήνας του ζητήματος είναι η στενή ευθυγράμμιση του Μαδούρο με το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (ΚΚΚ). Σημείωσε ότι τα προβλήματα διακίνησης ναρκωτικών στην Κολομβία και το Μεξικό είναι σοβαρότερα, ωστόσο δεν έχουν προκαλέσει αντίστοιχη αμερικανική δράση. Κάποιοι παρατηρητές εκτιμούν ότι το επιχείρημα αυτό έχει απήχηση στο Πεκίνο, όπου η επιχείρηση κατά του Μαδούρο παρακολουθείται στενά.
Προειδοποιήσεις τύπου Σουλεϊμανί
Ο Μπιλ Γκερτζ [Bill Gertz], βετεράνος ανταποκριτής εθνικής ασφάλειας της εφημερίδας The Washington Times, παρατήρησε στην πλατφόρμα X τον περασμένο μήνα ότι αν η Κίνα εξαπέλυε στρατιωτική επίθεση κατά της Ταϊβάν, θα μπορούσε να επαναληφθεί στο Πεκίνο ένα «πλήγμα τύπου Σουλεϊμανί» — αναφορά στη δολοφονία του Ιρανού στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί από τις ΗΠΑ, το 2020 — το οποίο θα μπορούσε να έχει ως στόχο μέλη της Μόνιμης Επιτροπής του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΚ ή και τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ.
Ο Τόνι Χου [Tony Hu], πρώην αξιωματούχος του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ, επεσήμανε πρόσφατα στο ταϊβανέζικο SET News ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν την τεχνική δυνατότητα να εκτελέσουν μια τέτοια επιχείρηση, και επικαλέστηκε τόσο το πλήγμα κατά του Σουλεϊμανί όσο και την επιδρομή κατά του Μαδούρο ως απόδειξη της επιχειρησιακής εμβέλειας των ΗΠΑ. Ο Χου ανέφερε ότι η δυνατότητα δεν αμφισβητείται και ότι το μόνο ερώτημα είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επέλεγαν να το κάνουν.
Τοιχογραφία που απεικονίζει τον δολοφονημένο Ιρανό στρατηγό Κασέμ Σουλεϊμανί (α) δίπλα στον ηγέτη της Βενεζουέλας Ούγκο Τσάβες (δ), στο Καράκας. Βενεζουέλα, 4 Ιανουαρίου 2023. (Federico Parra/AFP μέσω Getty Images)
Την ίδια οπτική είχε και ο Γιου Τσουνγκ-τσι [Yu Tsung-chi], πρώην πρόεδρος του National Defense University’s Political Warfare College της Ταϊβάν. Πρόσφατα δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times ότι μια κινεζική στρατιωτική επίθεση κατά της Ταϊβάν θα μπορούσε να προκαλέσει καταστροφική αντίδραση από την κυβέρνηση Τραμπ. Ο Γιου ανέφερε ότι η επιχείρηση κατά του Μαδούρο δείχνει καθαρά πως οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν συντριπτική στρατιωτική υπεροχή και έχουν τη δυνατότητα να συλλάβουν αυταρχικούς ηγέτες, αν το κρίνουν αναγκαίο.
Οι κίνδυνοι της στρατηγικής εξουδετέρωσης της ηγεσίας
Ο Τσενγκ Τσιν-μο [Cheng Chin-mo], αναπληρωτής καθηγητής διπλωματίας στο Tamkang University στην Ταϊβάν, ανέφερε ότι η «εξουδετέρωση» της ηγεσίας σπάνια αποτελεί πρωτεύοντα στρατιωτικό στόχο, ιδίως όταν ενέχει κίνδυνο κλιμάκωσης ή ακόμη και πυρηνικής αντιπαράθεσης.
Ο Τσενγκ δήλωσε στην Epoch Times ότι είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια τέτοια επιχείρηση μεταξύ δύο μεγάλων πυρηνικών δυνάμεων. Ανέφερε ότι ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες κινήθηκαν γρήγορα για να σταθεροποιήσουν τη Βενεζουέλα μετά τη σύλληψη του Μαδούρο — επιδιώκοντας συνεργασία με τους εναπομείναντες του παλαιού καθεστώτος ώστε να αποφευχθεί ο εμφύλιος πόλεμος — μια τέτοια αυτοσυγκράτηση θα ήταν πολύ δυσκολότερο να διασφαλιστεί αν η σύγκρουση αφορούσε την Κίνα.
Αντί για άμεσες επιθέσεις κατά της ηγεσίας στο Πεκίνο, ο Τσενγκ εκτίμησε ότι είναι πιθανότερο η Ουάσιγκτον να επιδιώξει μακροπρόθεσμο περιορισμό μέσω τεχνολογικής, οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πίεσης, με στόχο να αποδυναμώσει το καθεστώς ή να προκαλέσει εσωτερική κατάρρευση, κατά τρόπο ανάλογο με τη σταδιακή διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.
Στρατηγικά μηνύματα και πόλεμος πληροφοριών
Γιατί, λοιπόν, γίνεται λόγος για το ενδεχόμενο στοχοποίησης του Σι; Ο Χου, ο πρώην αξιωματούχος του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ, υποστήριξε ότι οι δηλώσεις του Γκερτζ περί «πλήγματος τύπου Σουλεϊμανί» εναντίον Κινέζων αξιωματούχων είναι δύσκολο να είναι αυθόρμητες. Ανέφερε ότι κάποιος θέλει να περάσει αυτό το μήνυμα, περιγράφοντας τον Γκερτζ ως διαχρονικό αγωγό απόψεων του Πενταγώνου.
Η χρονική στιγμή συμπίπτει με την ανανεωμένη προσοχή στον Νόμο περί Εθνικής Αμυντικής Εξουσιοδότησης (National Defense Authorization Act) των ΗΠΑ για το οικονομικό έτος 2026, ο οποίος προβλέπει διεύρυνση του κοινού στρατιωτικού σχεδιασμού ΗΠΑ-Ταϊβάν, ιδίως σε μη επανδρωμένα συστήματα και επιχειρήσεις αντιμετώπισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Ο Γιου ανέφερε ότι οι κινήσεις αυτές αντανακλούν μια ευρύτερη μετατόπιση της αμερικανικής στρατηγικής, από την αμυντική αποτροπή προς πιο απροκάλυπτα επιθετική σηματοδότηση, και παρέπεμψε στις πρόσφατες στρατιωτικές ασκήσεις της Κίνας που περιελάμβαναν προσομοιώσεις αποκλεισμού και ασκήσεις πυραύλων γύρω από την Ταϊβάν. Ο Γιου ανέφερε ότι, στην περίπτωση του Πεκίνου, η υψηλότερη μορφή αποτροπής είναι εκείνη που στοχεύει απευθείας τον ίδιο τον Σι Τζινπίνγκ.
Το Τζονγκνανχάι ‘εξαφανίζεται’
Προσθέτοντας στο μυστήριο, Κινέζοι χρήστες του διαδικτύου παρατήρησαν πρόσφατα ότι οι αναζητήσεις για το «Τζονγκνανχάι» σε αρκετές κινεζικές πλατφόρμες χαρτών δεν επέστρεφαν αποτελέσματα ή ανακατεύθυναν τους χρήστες σε άσχετες τοποθεσίες. Διαδικτυακοί σχολιαστές χλεύασαν την κίνηση ως ένδειξη επίσημου πανικού, αστειευόμενοι ότι το Πεκίνο έσβησε από τον χάρτη το ίδιο του το κέντρο εξουσίας.
Το Τζονγκνανχάι είναι ένα συγκρότημα στο Πεκίνο που λειτουργεί αφ’ ενός ως κατοικία αξιωματούχων του ΚΚΚ αφ’ ετέρου στεγάζει διάφορα γραφεία της ανώτατης ηγεσίας του Κόμματος.
Κάποιοι Κινέζοι χρήστες του διαδικτύου, παρά τη βαριά λογοκρισία, εξέφρασαν ανοιχτά την ελπίδα ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν κάποια μέρα να συλλάβουν τον Σι. Σατιρικές αναρτήσεις που παρέπεμπαν σε δημοφιλή τραγούδια αφαιρέθηκαν από ορισμένες κινεζικές πλατφόρμες επειδή αστειεύονταν για μια ενδεχόμενη σύλληψη του Σι.
Ο Γιου απέρριψε την ιδέα ότι η απόκρυψη του Τζονγκνανχάι από τους διαδικτυακούς χάρτες μπορεί να εμποδίσει την αμερικανική συλλογή πληροφοριών. Ανέφερε ότι οι πολιτικοί δορυφόροι μπορούν να μπλοκαριστούν, αλλά όχι οι δορυφόροι αναγνώρισης, και πως ό,τι χρειάζεται να γνωρίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, το γνωρίζουν ήδη.
Ο Τσενγκ έδωσε διαφορετική ερμηνεία, λέγοντας ότι η ανησυχία του ΚΚΚ δεν έχει να κάνει τόσο με ένα πραγματικό πλήγμα, αλλά μάλλον με τον φόβο απώλειας του ελέγχου της εξουσίας. Υποστήριξε ότι η δημόσια συζήτηση για την ευαλωτότητα της ηγεσίας υπονομεύει τον ψυχολογικό έλεγχο στον οποίο βασίζονται τα αυταρχικά συστήματα.
Όπως επεσήμανε, αυτή η αντίδραση εκθέτει την ευθραυστότητα μιας δικτατορίας.
Ορισμένοι από τους ειδικούς που αναφέρθηκαν παραπάνω υποστηρίζουν ότι είτε προορίζεται ως αποτροπή είτε ως ψυχολογικό σημάδι είτε ως εσωτερικό πολιτικό θέαμα, η σύλληψη του Μαδούρο στέλνει ένα σαφές μήνυμα σε όλο το Στενό της Ταϊβάν: η κυριαρχική ασυλία δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.
Οι βρετανικές αστυνομικές υπηρεσίες εξετάζουν μια νέα κατηγορία συστημάτων επιτήρησης, των λεγόμενων συμπερασματικών, τα οποία επιχειρούν να ερμηνεύουν τη συμπεριφορά, το στρες, ακόμη και ενδείξεις συναισθημάτων.
Στις 4 Δεκεμβρίου 2025, οι υπουργοί ξεκίνησαν δημόσια διαβούλευση για τη δημιουργία νομικού πλαισίου σχετικά με τις συμπερασματικές τεχνολογίες αναγνώρισης προσώπου, αναφέροντας ότι θα μπορούσαν να βοηθούν την Αστυνομία να συλλαμβάνει εγκληματίες, να αποτρέπει αυτοκτονίες και να εντοπίζει αγνοουμένους.
Προς το παρόν δεν υπάρχει ειδικός νόμος που να διέπει τη χρήση της αναγνώρισης προσώπου από την Αστυνομία στην Αγγλία και την Ουαλία. Οι αστυνομικές δυνάμεις βασίζονται, αντ’ αυτού, σε εξουσίες του εθιμικού δικαίου σε συνδυασμό με τη νομοθεσία για την προστασία δεδομένων και τα ανθρώπινα δικαιώματα, υποστηρίζοντας ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας πρέπει να εξυπηρετεί έναν θεμιτό σκοπό αστυνόμευσης και να είναι αναγκαία, αναλογική και δίκαιη.
Όσοι υποστηρίζουν την επέκταση επικαλούνται επιχειρησιακά αποτελέσματα. Η Μητροπολιτική Αστυνομία ανέφερε 962 συλλήψεις χάρη στη ζωντανή αναγνώριση προσώπου μεταξύ Σεπτεμβρίου 2024 και Σεπτεμβρίου 2025, αριθμοί που οι υπουργοί συχνά επικαλούνται ως δικαιολογία για ευρύτερη εφαρμογή.
Οι αστυνομικές υπηρεσίες στο Ηνωμένο Βασίλειο αναπτύσσουν ενεργά συστήματα που σαρώνουν ζωντανές ροές βίντεο σε δημόσιους χώρους και συγκρίνουν πρόσωπα με λίστες αναζήτησης καταζητούμενων ατόμων. Σύμφωνα με πρόσφατο ενημερωτικό δελτίο της κυβέρνησης, η αστυνομία χρησιμοποιεί πλέον τρεις μορφές αναγνώρισης προσώπου: την εκ των υστέρων αναγνώριση προσώπου, τη ζωντανή αναγνώριση προσώπου και την αναγνώριση προσώπου με πρωτοβουλία χειριστή.
Η εκ των υστέρων αναγνώριση προσώπου χρησιμοποιείται μετά από συμβάντα, στο πλαίσιο ποινικών ερευνών, αντλώντας εικόνες από κάμερες κλειστού κυκλώματος, κινητά τηλέφωνα, κάμερες σε οχήματα, κουδούνια με κάμερα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι εικόνες αυτές συγκρίνονται με φωτογραφίες κρατουμένων που τηρούνται στην Εθνική Βάση Δεδομένων της Αστυνομίας. Οι αστυνομικές δυνάμεις πραγματοποιούν περισσότερες από 25.000 αναζητήσεις εικόνων προσώπου κάθε μήνα, ενώ ορισμένες λειτουργούν και τοπικά συστήματα εκ των υστέρων αναγνώρισης προσώπου.
Το Εθνικό Συμβούλιο Αρχηγών Αστυνομίας ανέφερε ότι 127 ύποπτοι, οι οποίοι ενεπλάκησαν σε σοβαρές ταραχές σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο τον Αύγουστο 2024, ταυτοποιήθηκαν με εκ των υστέρων αναγνώριση προσώπου έπειτα από διαμαρτυρίες που πυροδοτήθηκαν από τη δολοφονία τριών κοριτσιών, τα οποία σκοτώθηκαν από επίθεση με μαχαίρι, σε κατασκήνωση με θέμα την Τέιλορ Σουίφτ, από τον Άξελ Μουγκάνουα Ρουντακούμπανα.
Η ζωντανή αναγνώριση προσώπου συγκρίνει σε πραγματικό χρόνο ζωντανό υλικό διερχόμενων πολιτών με λίστες αναζήτησης. Οι Αρχές ανέφεραν ότι χρήση αυτής της μεθόδου στο Λονδίνο μεταξύ Ιανουαρίου 2024 και Σεπτεμβρίου 2025 οδήγησε σε περισσότερες από 1.300 συλλήψεις για αδικήματα όπως βιασμός, ενδοοικογενειακή κακοποίηση, διακεκριμένη διάρρηξη, βαριά σωματική βλάβη, ληστεία, διακίνηση ναρκωτικών, κακοποίηση ζώων και αδικήματα κατά ανηλίκων. Η αστυνομία ανέφερε επίσης ότι η τεχνολογία βοήθησε να διασφαλιστεί η συμμόρφωση καταγεγραμμένων δραστών σεξουαλικών αδικημάτων, οδηγώντας σε περισσότερες από 100 συλλήψεις.
Έως τον Νοέμβριο 2025, δεκατρείς αστυνομικές δυνάμεις έχουν χρησιμοποιήσει ή χρησιμοποιούν τη ζωντανή αναγνώριση προσώπου, συμπεριλαμβανομένων της Μητροπολιτικής Αστυνομίας, της Αστυνομίας της Νότιας Ουαλίας, της Αστυνομίας του ευρύτερου Μάντσεστερ, της Αστυνομίας του Δυτικού Γιόρκσιρ, καθώς και των δυνάμεων του Σάρρεϋ, του Σάσσεξ, του Έσσεξ, του Μπέντφορντσιρ, του Σάφφολκ, του Χάμσιρ και της Νήσου Ουάιτ, του Λέστερσιρ, του Νορθάμπτονσιρ και της Βόρειας Ουαλίας.
Η αναγνώριση προσώπου με πρωτοβουλία χειριστή επιτρέπει σε αστυνομικούς να φωτογραφίζουν, μέσω εφαρμογής σε κινητό, ένα άτομο ενδιαφέροντος ώστε να επιβεβαιώνουν την ταυτότητά του χωρίς να προχωρήσουν σε σύλληψη. Η Αστυνομία Νότιας Ουαλίας και η Αστυνομία Γκουέντ χρησιμοποιούν επί του παρόντος το σύστημα.
Επιτήρηση στις κοινωνίες
Η Έλενορ «Νελ» Ουώτσον (Eleanor ‘Nell’ Watson), κορυφαία ερευνήτρια και σύμβουλος σε ζητήματα δεοντολογίας και διαφάνειας της τεχνητής νοημοσύνης, έχει επικρίνει την ανάπτυξη της τεχνολογίας επιτήρησης. Όπως ανέφερε στην εφημερίδα The Epoch Times, μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος, το Ηνωμένο Βασίλειο κατασκευάζει υποδομές για μια κοινωνία επιτήρησης, ενώ πείθει τον εαυτό του ότι απλώς συλλαμβάνει εγκληματίες.
Η Ουώτσον κατέχει τη θέση της εκτελεστικής συμβούλου σε φιλοσοφικά ζητήματα στην Apple, καθώς και της προέδρου του EURAIO, του Ευρωπαϊκού Γραφείου Υπεύθυνης Τεχνητής Νοημοσύνης. Παράλληλα, είναι ανώτερη επιστημονική σύμβουλος στο The Future Society και ανώτερη υπότροφος στο The Atlantic Council.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, το Ηνωμένο Βασίλειο άρχισε να αναπτύσσει εκτεταμένα συστήματα κλειστού κυκλώματος τη δεκαετία του 1990, μετά τις βομβιστικές επιθέσεις του IRA, δημιουργώντας τόσο φυσικές υποδομές όσο και θεσμική εξοικείωση με τη δημόσια επιτήρηση, κάτι που, όπως είπε, η ηπειρωτική Ευρώπη δεν ανέπτυξε ποτέ στον ίδιο βαθμό. Το Λονδίνο διαθέτει σήμερα περίπου 68 κάμερες κλειστού κυκλώματος ανά 1.000 κατοίκους, σε περίπου εξαπλάσια πυκνότητα από το Βερολίνο, και αυτό το δίκτυο κάνει την προσθήκη τεχνολογίας συμπερασματικών δυνατοτήτων να μοιάζει με σταδιακή αναβάθμιση και όχι με ουσιαστική αλλαγή.
Η Ουώτσον εξήγησε ότι η αναγνώριση προσώπου λειτουργεί εξάγοντας γεωμετρικές μετρήσεις από εικόνες προσώπου, όπως η απόσταση μεταξύ των ματιών, το σχήμα της γνάθου και η σχετική θέση χαρακτηριστικών σημείων του προσώπου, τις οποίες μετατρέπει σε μαθηματικές αναπαραστάσεις που αποκαλούνται «αποτυπώματα προσώπου» ή «ενσωματώσεις». Αυτές συγκρίνονται με βάσεις δεδομένων γνωστών ατόμων με τη χρήση αλγορίθμων ομοιότητας, ενώ τα σύγχρονα συστήματα αξιοποιούν βαθιά νευρωνικά δίκτυα που έχουν εκπαιδευτεί σε εκατομμύρια εικόνες προσώπων ώστε να βελτιώνεται η ακρίβεια.
Για τυπικούς σκοπούς ταυτοποίησης, δηλαδή για την αντιστοίχιση ενός προσώπου μέσω λίστας αναζήτησης γνωστών υπόπτων, η τεχνολογία έχει καταστεί αρκετά αξιόπιστη υπό ελεγχόμενες συνθήκες, με τη Μητροπολιτική Αστυνομία να αναφέρει ποσοστό ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων περίπου 1 στα 1.000 για τις τρέχουσες αναπτύξεις ζωντανής αναγνώρισης προσώπου.
Κατά την Ουώτσον, αυτή η φαινομενική ακρίβεια αποκρύπτει σημαντικά προβλήματα, καθώς η ορθότητα των συμπερασμάτων μεταβάλλεται σημαντικά ανάλογα με τις συνθήκες φωτισμού, τη γωνία της κάμερας και, κρίσιμα, ανά δημογραφική ομάδα. Όπως πρόσθεσε, πολλές μελέτες έχουν τεκμηριώσει υψηλότερα ποσοστά σφάλματος για άτομα με πιο σκούρο χρώμα δέρματος και για γυναίκες.
Όπως σημείωσε, οι συμπερασματικές τεχνολογίες, δηλαδή τα συστήματα που επιχειρούν να ανιχνεύσουν συναισθήματα, στρες, εξαπάτηση ή «ύποπτη συμπεριφορά», στηρίζονται σε πολύ πιο ασταθή επιστημονικά θεμέλια. Η βασική παραδοχή που διέπει την αναγνώριση συναισθημάτων, εξήγησε, είναι ότι οι εσωτερικές συναισθηματικές καταστάσεις παράγουν αξιόπιστες, καθολικές εξωτερικές εκφράσεις, όμως αυτή η παραδοχή, σύμφωνα με την ίδια, είναι υπό αμφισβήτηση.
Η Ουώτσον παρέπεμψε σε μετα-ανάλυση ορόσημο του 2019, που δημοσιεύτηκε στο Psychological Science in the Public Interest και υπογράφηκε από πέντε ερευνητές, οι οποίοι ξεκίνησαν το έργο με διαφορετικές θεωρητικές δεσμεύσεις· η μελέτη κατέληξε ότι οι εκφράσεις του προσώπου δεν αποτελούν «δακτυλικά αποτυπώματα» ούτε «διαγνωστικές ενδείξεις που σηματοδοτούν αξιόπιστα και ειδικά συγκεκριμένες συναισθηματικές καταστάσεις ανεξαρτήτως πλαισίου, προσώπου και κουλτούρας». Με άλλα λόγια, ένα συνοφρύωμα δεν υποδηλώνει αξιόπιστα θυμό και ένα χαμόγελο δεν υποδηλώνει αξιόπιστα ευτυχία, καθώς οι συναισθηματικές εκφράσεις διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό μεταξύ πολιτισμών, πλαισίων και ατόμων.
Το Ηνωμένο Βασίλειο κατασκευάζει κάτι που θα μπορούσαμε να το αποκαλέσουμε «υποδομή επιτήρησης με δημοκρατικά χαρακτηριστικά», επεσήμανε η Ουώτσον, οικοδομώντας δυνατότητες συγκρίσιμες με αυτές αυταρχικών συστημάτων, ενώ διατηρεί τις διαδικαστικές μορφές της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Ο κίνδυνος είναι ότι οι υποδομές, όταν χτιστούν, διαμορφώνουν τις πολιτικές δυνατότητες που θα έχουν στη διάθεσή τους οι μελλοντικές κυβερνήσεις· ένα σύστημα ικανό για ολοκληρωμένη παρακολούθηση συμπεριφοράς δεν γίνεται λιγότερο ικανό επειδή βρίσκεται στην εξουσία μια φιλική κυβέρνηση.
Το υπουργείο Εσωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου δεν απάντησε σε αίτημα της Epoch Times για σχόλιο.
Συμπερασματική επιτήρηση
Ο Δημήτριος Φλούδας, πρώην σύμβουλος πολιτικής και γεωπολιτικής για λήψεις αποφάσεων σε επίπεδο υπουργικού συμβουλίου, μεταξύ άλλων και στο βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών, ανέφερε ότι οι συμπερασματικές τεχνολογίες μπορεί να είναι μία σημαντική παρέμβαση, αντίστοιχη με την ανάγνωση των σκέψεων από αλγόριθμο.
Ανέφερε ότι μία πρώτη πιθανή πρόκληση στη χρήση της τεχνολογίας θα ήταν, κατά πάσα πιθανότητα, μια δικαστική προσφυγή για έλεγχο νομιμότητας, με το επιχείρημα ότι η συμπερασματική επιτήρηση παραβιάζει το Άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο εγγυάται το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, της κατοικίας και της αλληλογραφίας, και ενδεχομένως το Άρθρο 6, που εγγυάται το δικαίωμα σε δίκαιη και δημόσια ακροαματική διαδικασία εντός εύλογου χρόνου.
Ο Φλούδας ανέφερε στην Epoch Times, μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος, ότι, δεδομένου πως η Βρετανία διαθέτει ήδη πολύ πυκνό δίκτυο κλειστού κυκλώματος, η προσθήκη της συμπερασματικής επιτήρησης είναι απλώς το επόμενο λογικό βήμα στην παρακολούθηση των δημόσιων χώρων, και σημείωσε ότι αυτό συνδυάζεται με την πολιτική επιθυμία να είναι το Ηνωμένο Βασίλειο παγκόσμιος ηγέτης στην τεχνολογία ασφάλειας μετά το Brexit, που χαρακτηρίζεται από συνεχή αύξηση των ποσοστών εγκληματικότητας. Η αστυνομική δύναμη είναι τόσο βεβαρυμένη, ώστε αναγκάζεται να αγνοεί όλα τα μη σοβαρά αδικήματα εδώ και αρκετά χρόνια, επεσήμανε.
Η Νόρα Ντεμλάιτνερ (Nora Demleitner), διακεκριμένη Αμερικανίδα ακαδημαϊκός της ποινικής δικαιοσύνης, πρώην κοσμήτορας νομικής σχολής και εκλεγμένο μέλος μεγάλων νομικών δεξαμενών σκέψης, ανέφερε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται πιο μπροστά από τις Ηνωμένες Πολιτείες στον τομέα της αστυνομικής επιτήρησης.
Ανέφερε ότι με τόσο μεγάλο όγκο διαθέσιμου υλικού, από την οπτική της επιβολής του νόμου έχει νόημα να επιδιώκεται η ένταξη περισσότερης τεχνολογίας αναγνώρισης προσώπου. Αναμένεται η κυβερνητική ώθηση ώστε να καταγράφονται περισσότερα πρόσωπα, για τη διεύρυνση των βάσεων δεδομένων και για τη βελτίωση της ποιότητας και του αριθμού των δημόσιων καμερών, κάτι που θα μετακινήσει το σύστημα προς μια ευρύτερη αρχιτεκτονική επιτήρησης, είπε στην Epoch Times, μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος.
Όπως εξήγησε, υπάρχει έντονη αλληλεπίδραση και ανταλλαγή πρακτικών στην αστυνόμευση μεταξύ ΗΠΑ και Ηνωμένου Βασιλείου και θα πρέπει να αναμένεται ότι τα μοντέλα θα επηρεάσουν το ένα το άλλο, με το Ηνωμένο Βασίλειο να έχει εξελίξει περισσότερο το μοντέλο επιτήρησης.
Ο Κρίστοφερ Ζούκης, σύμβουλος ομοσπονδιακών φυλακών στις ΗΠΑ και υπέρμαχος της ποινικής δικαιοσύνης, ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διαθέτουν ομοσπονδιακή απαγόρευση στην αστυνομική χρήση της αναγνώρισης προσώπου, με τη χρήση να ρυθμίζεται σε επίπεδο Πολιτειών και πόλεων, επιτρέποντας την ανάπτυξη σε πραγματικό χρόνο σε ορισμένες δικαιοδοσίες, ενώ άλλες έχουν επιβάλει πλήρη απαγόρευση σε τοπικό επίπεδο.
Όπως ανέφερε στην Epoch Times, μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος, η στροφή του Ηνωμένου Βασιλείου προς την ενισχυμένη αναγνώριση προσώπου και τη συμπερασματική επιτήρηση αποτελεί παράδειγμα ενός μοντέλου που επικεντρώνεται στην ασφάλεια των δημόσιων χώρων και στην ταχεία υιοθέτηση της τεχνολογίας. Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, όπου το συνταγματικό υπόβαθρο (η Δ΄ Τροπολογία) θέτει κριτήρια για τις έρευνες και τις κατασχέσεις και απαιτεί από τα δικαστήρια να εξετάζουν τα εύλογα όρια της ιδιωτικότητας, στο Ηνωμένο Βασίλειο το δίκαιο βασίζεται σε πολιτική εποπτείας και, επομένως, πιλοτικά προγράμματα και αναπτύξεις προχωρούν ταχύτερα.
Ο Ζούκης παρατήρησε ότι τα συμπερασματικά συστήματα είναι κάτι περισσότερο από ταυτοποίηση προσώπου. Αναλύουν τη γλώσσα του σώματος, ενδείξεις στρες και προφίλ συμπεριφοράς ώστε να εντοπίζουν ζητήματα όπως πιθανή εγκληματική δραστηριότητα ή ενδείξεις αυτοτραυματισμού. Τα συστήματα αυτά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από δεδομένα και ερμηνεία, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε παραγωγική χρήση τους πρέπει να περιλαμβάνει ανθρώπινο έλεγχο.
Η Ελίζαμπεθ Μέλτον (Elizabeth Melton), από την αμερικανική οργάνωση πολιτικών ελευθεριών Banish Big Brother, ανέφερε ότι ανησυχίες για επιτήρηση που επιχειρεί να διαβάσει συναισθήματα διατυπώνονται ήδη από το 2019μ και παρέπεμψε σε ισχυρισμούς της βρετανικής εταιρείας WeSee, η οποία έχει δηλώσει ότι το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης της μπορεί να ανιχνεύει ύποπτη συμπεριφορά διαβάζοντας ενδείξεις στο πρόσωπο που είναι ανεπαίσθητες στο μη εκπαιδευμένο μάτι, σύμφωνα με σχετική έρευνα του BBC.
Η Μέλτον ανέφερε στην Epoch Times, μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος, ότι θα μπορούσε κανείς να φανταστεί να περπατά σε ένα αεροδρόμιο μετά από έναν οδυνηρό χωρισμό ή μετά τον θάνατο του σκύλου του, και η στενοχώρια του να εκλαμβάνεται ως επικίνδυνη. Εναλλακτικά, κάποιος θα μπορούσε να θεωρηθεί αυτοκτονικός προκαλώντας παρέμβαση. Αυτή η προσέγγιση απειλεί να μας στερήσει την ελευθερία να εκφράζουμε τα συναισθήματα που μας κάνουν ανθρώπους.
Προειδοποίησε, επίσης, ότι τέτοια συστήματα θα μπορούσαν να επηρεάσουν δυσανάλογα ανθρώπους που εκφράζουν τα συναισθήματά τους διαφορετικά, συμπεριλαμβανομένων ατόμων με αυτισμό.
Ιστορικά, άνθρωποι που ζουν υπό αυταρχικά καθεστώτα έχουν μάθει να ρυθμίζουν αυστηρά τον τρόπο που μιλούν, που δρουν, ακόμη και που ντύνονται, ώστε να αποφεύγουν να τραβούν την προσοχή. Τόνισε ότι αυτό δεν είναι το είδος της ατμόσφαιρας που θα έπρεπε να χαρακτηρίζει μια ελεύθερη και ανοιχτή κοινωνία.
Η νομοθεσία στην Ευρώπη
Στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο κανονισμός της ΕΕ για την τεχνητή νοημοσύνη, που ισχύει από τον Αύγουστο 2024, θέτει αυστηρούς περιορισμούς στη χρήση βιομετρικής και συμπεριφορικής τεχνητής νοημοσύνης από τις Αρχές επιβολής του νόμου, συμπεριλαμβανομένων αυστηρών δοκιμών αναγκαιότητας και αναλογικότητας και της κατάταξης ως υψηλού κινδύνου για κάθε ανάπτυξη.
Στη Γαλλία, η χρήση αναγνώρισης προσώπου σε πραγματικό χρόνο σε δημόσιους χώρους είναι γενικά απαγορευμένη βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, αν και βρίσκεται σε εξέλιξη πολιτική συζήτηση για αλλαγή ή επικαιροποίηση της σχετικής νομοθεσίας.
Η Γερμανία διαθέτει ισχυρές συνταγματικές εγγυήσεις ιδιωτικότητας. Ωστόσο, η αστυνομία στη Γερμανία χρησιμοποιεί κάμερες υψηλής ευκρίνειας και ζωντανή αναγνώριση προσώπου για τη σύλληψη υπόπτων, γεγονός που εγείρει νομικά ερωτήματα στον απόηχο του Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την τεχνητή νοημοσύνη.
Το σύστημα, που αναπτύσσεται από την αστυνομία στο ανατολικό γερμανικό κρατίδιο της Σαξονίας και στο Βερολίνο, μπορεί να επεξεργάζεται εικόνες προσώπων με χρονική καθυστέρηση λίγων δευτερολέπτων, όπως είχε δηλώσει πέρυσι στα γερμανικά μέσα ενημέρωσης, σύμφωνα με το γερμανικό μέσο Netzpolitik, το γραφείο του εισαγγελέα του Βερολίνου.
Στην Ισπανία, η αστυνομική χρήση αναγνώρισης προσώπου είναι σημαντικά περιορισμένη, καθώς κάθε έργο που περιλαμβάνει αυτή την τεχνολογία απαιτεί Εκτίμηση Αντικτύπου Προστασίας Δεδομένων, δηλαδή αξιολόγηση που εξετάζει πιθανούς κινδύνους για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των επηρεαζόμενων ατόμων.
Η Ιταλία συγκαταλέγεται στις χώρες της ΕΕ με τους πιο αυστηρούς περιορισμούς. Η ιταλική Αρχή Προστασίας Δεδομένων (Garante) έχει παρέμβει επανειλημμένα κατά αναπτύξεων αναγνώρισης προσώπου, μπλοκάροντας ή αναστέλλοντας ουσιαστικά τη χρήση σε πραγματικό χρόνο σε δημόσιους χώρους.
Πριν από λίγους μήνες, ένα 13χρονο κορίτσι ήρθε στο ιατρείο μου με χρόνιους πόνους στο στομάχι, πονοκεφάλους, κακό ύπνο και συνεχή ανησυχία. Η μητέρα της είχε δοκιμάσει τα πάντα· είχε αποκλείσει τη γλουτένη, είχε προσαρμόσει το σχολικό διάβασμα, είχε προσθέσει συμπληρώματα, όμως τίποτα δεν φαινόταν να ηρεμεί την κόρη της.
Όταν τη ρώτησα πώς είναι μια συνηθισμένη μέρα, της η εικόνα ήταν οδυνηρά γνώριμη. Ξυπνούσε πριν από τις 6 το πρωί, έτρεχε στο σχολείο για οκτώ ώρες συνεχούς ακαδημαϊκής πίεσης, έπειτα πήγαινε κατευθείαν σε εξωσχολικές δραστηριότητες και στη συνέχεια έπεφτε με τα μούτρα στις εργασίες μέχρι τις 9 ή τις 10 το βράδυ. Καθόταν μπροστά σε οθόνες μέχρι την ώρα του ύπνου. Ουσιαστικά, δεν υπήρχε ποτέ πραγματική ανάπαυλα. Το νευρικό της σύστημα δεν είχε καμία ευκαιρία για «επαναφορά». Το σώμα της έστελνε σήματα, αλλά κανείς δεν είχε καταφέρει να τα αποκωδικοποιήσει.
Όταν εφαρμόσαμε ένα απλό σχέδιο υποστήριξης — που περιλάμβανε βελτίωση του ύπνου, μείωση του χρόνου στις οθόνες, προσθήκη σωματικής δραστηριότητας, ισορροπημένα γεύματα και εκμάθηση τεχνικών «γείωσης» — τα συμπτώματά της άρχισαν να υποχωρούν μέσα σε λίγες μόλις εβδομάδες. Ο πόνος στο στομάχι ελαττώθηκε, η διάθεσή της σταθεροποιήθηκε και ο ύπνος της, επιτέλους, έγινε βαθύς. Άρχισε να νιώθει ξανά άνθρωπος.
Τέτοιες σκηνές είναι συνηθισμένες στην παιδιατρική πρακτική. Το άγχος και η κατάθλιψη έχουν μετατραπεί σε καθοριστικά χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας στη σύγχρονη Αμερική. Πριν από δέκα χρόνια, ήταν ασυνήθιστο ένας παιδίατρος να διαγνώσει κλινικό άγχος σε ένα παιδί. Σήμερα, αποτελεί μέρος της εβδομαδιαίας — και κάποιες φορές της καθημερινής — δουλειάς μου. Οι γονείς νιώθουν καταβεβλημένοι. Τα παιδιά νιώθουν καταβεβλημένα. Και οι αριθμοί αποτυπώνουν αυτό που οι οικογένειες ήδη γνωρίζουν.
Σχεδόν ένας στους τρεις εφήβους πληροί πλέον τα κριτήρια για αγχώδη διαταραχή. Οι διαγνώσεις κατάθλιψης στους εφήβους έχουν υπερδιπλασιαστεί από το 2010. Οι παιδιατρικές νοσηλείες για αυτοκτονικό ιδεασμό έχουν αυξηθεί δραματικά την τελευταία δεκαετία.
Πρέπει να αναρωτηθούμε πώς φτάσαμε ως εδώ και να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να βρουν τον δρόμο τους προς τη συναισθηματική ανθεκτικότητα.
Πώς φτάσαμε ως εδώ;
Αυτή η κρίση δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Είναι το αποτέλεσμα μιας κουλτούρας που είναι θεμελιωδώς ασύμβατη με την ανάπτυξη του παιδιού.
Οι βασικοί παράγοντες που βλέπω καθημερινά είναι οι εξής:
1. Χρόνιο στρες και υπερφορτωμένο πρόγραμμα
Τα παιδιά σήμερα ζουν σαν μικροί ενήλικες. Η καθημερινότητά τους είναι γεμάτη, χωρίς να προβλέπεται χρόνος για ανάπαυση. Ο εγκέφαλός τους δεν σταματάει να δουλεύει.
Η έρευνα δείχνει ότι το χρόνιο στρες αναδιαμορφώνει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, επηρεάζοντας τον ιππόκαμπο, την αμυγδαλή και τον προμετωπιαίο φλοιό — περιοχές που ρυθμίζουν τη μνήμη, τη διάθεση και την εκτελεστική λειτουργία.
2. Στέρηση ύπνου
Τα περισσότερα παιδιά και έφηβοι στερούνται ύπνο — όχι απλά λίγο, αλλά ώρες — και αυτή η χρόνια απώλεια ύπνου συνδέεται στενά με αστάθεια στη διάθεση, υψηλότερα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης, συμπεριφορικές δυσκολίες και μειωμένη συναισθηματική αυτορρύθμιση. Ένα μεγάλο μέρος αυτής της στέρησης οφείλεται στον σύγχρονο τρόπο ζωής: χρήση οθονών αργά τη νύχτα, πολύ πρωινή έναρξη του σχολείου, περιβάλλον που δημιουργεί υπερδιέγερση, κοινωνική πίεση, έκθεση στο μπλε φως που διαταράσσει τη μελατονίνη, ακατάστατες συνήθειες, και ο γενικότερος ρυθμός της παιδικής ηλικίας σήμερα.
Όταν ο εγκέφαλος ενός παιδιού δεν αναπαύεται όσο χρειάζεται, το συναισθηματικό «σύστημα φρένων» του δεν μπορεί να λειτουργήσει όπως θα έπρεπε. Τότε τα πάντα, από ξεσπάσματα έως ευερεθιστότητα και άγχος, γίνονται πολύ πιο έντονα.
3. Η αύξηση του χρόνου στις οθόνες
Ο ‘ελέφαντας στο δωμάτιο’. Η υπερβολική έκθεση σε οθόνες — ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε περιεχόμενο με γρήγορες εναλλαγές — υπερδιεγείρει το νευρικό σύστημα, διαταράσσει τα επίπεδα ντοπαμίνης και αυξάνει το άγχος, τη σύγκριση με τους άλλους και τα καταθλιπτικά συμπτώματα.
Ένα μεγάλο μέρος αυτού είναι βιολογικό· η διαρκής «καινοτομία» του ψηφιακού περιεχομένου προκαλεί επαναλαμβανόμενες κορυφώσεις ντοπαμίνης, που κρατούν τον εγκέφαλο σε κατάσταση αναζήτησης, καθιστώντας την ηρεμία, τη συγκέντρωση και την ικανοποίηση ολοένα και πιο μακρινές. Το μπλε φως ‘λέει’ στον εγκέφαλο να παραμείνει σε εγρήγορση, καταστέλλοντας τη μελατονίνη και διατηρώντας το νευρικό σύστημα σε κατάσταση συνεχούς διέγερσης.
Επειδή οι οθόνες είναι διαδραστικές — κύλιση, «μου αρέσει», σχόλια, γρήγορες οπτικές αλλαγέ — ο εγκέφαλος μαθαίνει να προσδοκά διαρκώς περισσότερα ερεθίσματα, άρα δεν ηρεμεί ποτέ πραγματικά. Με τον καιρό, αυτός ο συνδυασμός προγραμματίζει τα παιδιά να είναι σε συνεχή επαγρύπνηση, ανίκανα να περιέλθουν σε κατάσταση ξεκούρασης, ηρεμίας και συναισθηματικής αυτορρύθμιση.
Μια μελέτη του 2023, που δημοσιεύτηκε στο JAMA Pediatrics, συνέδεσε την υψηλή χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης με δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο που σχετίζονται με τη συναισθηματική ευαισθησία.
4. Επεξεργασμένες τροφές και έλλειψη θρεπτικών συστατικών
Η αύξηση των υπερ-επεξεργασμένων τροφών, των τεχνητών χρωστικών, της υψηλής πρόσληψης ζάχαρης, των χαμηλών επιπέδων ωμέγα-3 και της εντερικής δυσβίωσης επηρεάζει άμεσα τη διάθεση και τη συμπεριφορά, επειδή η φλεγμονή στο έντερο ισοδυναμεί με φλεγμονή στον εγκέφαλο. Ο άξονας εντέρου-εγκεφάλου δεν είναι θεωρία· είναι μία από τις πιο καλά τεκμηριωμένες οδούς στην παιδιατρική νευροβιολογία.
Τα παιδιά σήμερα παρουσιάζουν επίσης συχνά ελλείψεις σε μαγνήσιο, ψευδάργυρο, σίδηρο, ωμέγα-3 και βιταμίνες του συμπλέγματος Β —όλα θρεπτικά συστατικά που απαιτούνται για σταθερή διάθεση, ήρεμη συμπεριφορά και υγιή παραγωγή νευροδιαβιβαστών. Όταν αυτά μειώνονται, ο εγκέφαλος γίνεται πιο ευάλωτος· αυξάνεται η ευερεθιστότητα, μειώνεται η συγκέντρωση, αποδυναμώνεται η συναισθηματική αυτορρύθμιση και εντείνεται το άγχος.
Διατροφικά μοτίβα που προκαλούν αιχμές στο σάκχαρο του αίματος δημιουργούν έναν κύκλο· οι απότομες διακυμάνσεις της γλυκόζης πυροδοτεί αυξήσεις κορτιζόλης, οι οποίες πυροδοτούν έκκριση αδρεναλίνης, οδηγώντας σε «χαοτική» συμπεριφορά και κατάρρευση.
Με άλλα λόγια, ένα απορρυθμισμένο έντερο οδηγεί σε ένα απορρυθμισμένο παιδί. Η διατροφή δεν είναι όλη ο μόνος λόγος, αλλά είναι ένας από τους πιο υποτιμημένους παράγοντες που οδηγούν σε συμπεριφορικά ζητήματα στα παιδιά σήμερα.
5. Η απώλεια του παιχνιδιού σε εξωτερικούς χώρους
Τα παιδιά σήμερα περνούν το 90% του χρόνου τους σε εσωτερικούς χώρους. Το ελεύθερο παιχνίδι —ο σημαντικότερος φυσικός ρυθμιστής του νευρικού συστήματος— έχει αντικατασταθεί από ακαδημαϊκές υποχρεώσεις, δομημένες δραστηριότητες και οθόνες.
Η μοναξιά, ακόμη και στα παιδιά, έχει εξελιχθεί σε παράγοντα κινδύνου για την ψυχική υγεία.
6. Η διαταραχή της πανδημίας
Τα κλειστά σχολεία, η κοινωνική απομόνωση και το χρόνιο οικογενειακό στρες δημιούργησαν μια πρωτοφανή ψυχολογική δοκιμασία —ειδικά για τους εφήβους. Η απαγόρευση κυκλοφορίας ήταν μόνο το γεγονός ότι «τα παιδιά δεν πήγαιναν σχολείο». Ήταν η αποδόμηση κάθε προστατευτικού παράγοντα που σταθεροποιεί τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, δεδομένα από τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH) και πολλαπλά παιδιατρικά νοσοκομεία έδειξαν τις υψηλότερες αυξήσεις που έχουν καταγραφεί ποτέ σε άγχος, κατάθλιψη, αυτοτραυματισμό και επισκέψεις στα επείγοντα για θέματα ψυχικής υγείας σε εφήβους. Γιατί; Η εφηβεία εξαρτάται από προβλέψιμη δομή, αλληλεπίδραση με συνομηλίκους, σωματική κίνηση, διερεύνηση ταυτότητας και πρόσωπο με πρόσωπο συναισθηματική ρύθμιση. Από τη μια στιγμή στην άλλη, όλα αυτά εξαφανίστηκαν.
Πολλοί έφηβοι ήταν:
Κοινωνικά απομονωμένοι κατά τη διάρκεια της πιο κοινωνικά καθοδηγούμενης περιόδου της ανθρώπινης ανάπτυξης
Σωματικά αδρανείς, κάτι που επιδεινώνει τις διαταραχές διάθεσης μειώνοντας τον εγκεφαλικό νευροτροφικό παράγοντα και τη δραστηριότητα της σεροτονίνης
Χρόνια συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο, αντικαθιστώντας την πραγματική ανθρώπινη σύνδεση με την ψηφιακή διέγερση
Επιβαρυμένοι από το στρες των γονέων τους, τις οικονομικές πιέσεις, το πένθος και την αβεβαιότητα
Αντιμέτωποι με ένα «πάγωμα» της ταυτότητάς τους, καθώς σημαντικά ορόσημα, αθλητισμός, φιλίες και η πορεία προς την ανεξαρτησία έμπαιναν σε παύση
Για ορισμένα παιδιά, η μοναξιά ήταν μεγάλη. Η χρόνια μοναξιά πλέον αναγνωρίζεται ως σημαντικός παράγοντας κινδύνου για άγχος, κατάθλιψη, κακό ύπνο, δυσλειτουργία εκτελεστικών λειτουργιών και ακόμη και για αλλοιωμένη ανοσολογική δραστηριότητα.
Οι έφηβοι δεν ξεπέρασαν στην προηγούμενη κατάσταση. Πολλοί εξακολουθούν να ζουν με τις συνέπειες της απαγόρευσης κυκλοφορίας και της πανδημίας — με νευρικά συστήματα κολλημένα στην επαγρύπνηση, κοινωνική αυτοπεποίθηση που υστερεί, ακαδημαϊκή υπερφόρτωση και συναισθηματική ευθραυστότητα. Όταν κατανοεί κανείς το βάθος της διαταραχής, η κρίση που βλέπουμε σήμερα αποκτά μια σπαρακτική λογική.
7 βήματα για την αποκατάσταση της ψυχικής υγείας του παιδιού σας
Το άγχος στην παιδική ηλικία συχνά ανταποκρίνεται έντονα σε θεμελιώδεις παρεμβάσεις —αλλαγές που δεν απαιτούν συνταγές, αλλά απαιτούν δέσμευση και συνέπεια.
1. Προστατέψτε τον ύπνο
Τα σταθερά ωράρια ύπνου, η αποφυγή οθονών 60 έως 90 λεπτά πριν από τον ύπνο, ένα δροσερό, σκοτεινό υπνοδωμάτιο και χαλαρωτικές συνήθειες πριν τον ύπνο δημιουργούν το θεμέλιο για υγιή ύπνο.
Αυτή είναι η υπ’ αριθμόν 1 παρέμβαση με τη μεγαλύτερη απόδοση.
2. Μειώστε τη διέγερση
Ο περιορισμός περιεχομένου γρήγορου ρυθμού που προκαλεί κορυφώσεις ντοπαμίνης, η απομάκρυνση των τηλεφώνων από τα υπνοδωμάτια και η δημιουργία καθημερινών «διαλειμμάτων από την τεχνολογία» δίνουν στο νευρικό σύστημα των παιδιών χρόνο να επαναρρυθμιστεί.
Τα παιδιά χρειάζονται την πλήξη για να αναπτύξουν συναισθηματική ανθεκτικότητα.
3. Δώστε προτεραιότητα στη διατροφή
Μια ισορροπημένη, αντιφλεγμονώδης διατροφή υποστηρίζει τη διάθεση. Αυτό περιλαμβάνει υγιή λιπαρά όπως αβοκάντο, ξηρούς καρπούς και ελαιόλαδο, τροφές πλούσιες σε ωμέγα-3, γεύματα πλούσια σε πρωτεΐνη, τροφές που έχουν υποστεί ζύμωση, καθώς και περιορισμό χρωστικών, πρόσθετων και επεξεργασμένων ενδιάμεσων γευμάτων.
Απλές αλλαγές οδηγούν σε προβλέψιμες συναισθηματικές μετατοπίσεις.
4. Κινήστε το σώμα κάθε μέρα
Η κίνηση δεν είναι προαιρετική για τα παιδιά με άγχος. Η άσκηση αυξάνει φυσικά τη σεροτονίνη και άλλους νευροδιαβιβαστές, βελτιώνοντας τη διάθεση και τη λειτουργία του εγκεφάλου.
5. Ενισχύστε την ικανότητα αυτορρύθμισης
Τα παιδιά χρειάζονται εργαλεία όπως βαθιές αναπνοές, τεχνικές «γείωσης», έκθεση στη φύση, γιόγκα και πρακτικές ενσυνειδητότητας.
6. Επαναφέρετε την κοινωνική σύνδεση και το ελεύθερο παιχνίδι
Τα παιδιά έχουν θεμελιώδη ανάγκη για αυθεντική σύνδεση και ελεύθερο χρόνο με συνομήλικους. Μέσω του παιχνιδιού, τα παιδιά ρυθμίζουν φυσικά τις ορμόνες του στρες και αναπτύσσουν βασικές κοινωνικο-συναισθηματικές δεξιότητες.
Οι ισχυρές φιλίες παρέχουν προστατευτικό «μαξιλάρι» απέναντι στις προκλήσεις της ψυχικής υγείας, ενώ ο χρόνος στη φύση βοηθά να αποκατασταθούν νευρικά συστήματα που έχουν καταπονηθεί από τη διαρκή διέγερση της σύγχρονης ζωής.
Αυτά δεν είναι πολυτέλειες —είναι βιολογικές αναγκαιότητες για υγιή ανάπτυξη.
7. Προχωρήστε σε στοχευμένες εξετάσεις όταν χρειάζεται
Αν τα συμπτώματα επιμένουν, στοχευμένες εξετάσεις μπορούν να εντοπίσουν ελλείψεις θρεπτικών συστατικών, εντερική φλεγμονή, ευαισθησίες σε τροφές και ορμονική ανισορροπία.
Οι εξετάσεις μετατρέπουν τις εικασίες σε σαφήνεια.
Συμπέρασμα
Το άγχος και η κατάθλιψη δεν είναι απλώς προβλήματα του εγκεφάλου. Είναι καταστάσεις που αφορούν ολόκληρο το σώμα και ολόκληρο το περιβάλλον.
Τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται όταν σταθεροποιούμε το νευρικό σύστημα, μειώνουμε την υπερφόρτωση, βελτιώνουμε τον ύπνο και τη διατροφή, αποκαθιστούμε τη σύνδεση και το παιχνίδι και αντιμετωπίζουμε τις ρίζες του προβλήματος, όχι μόνο τα συμπτώματα.
Τα παιδιά δεν είναι «προβληματικά» —ανταποκρίνονται σε έναν κόσμο που έχει γίνει αναπτυξιακά εχθρικός.
Όταν δημιουργούμε ξανά συνθήκες που ανταποκρίνονται στις φυσικές ανάγκες των παιδιών, η επαναφορά της ισορροπίας γίνεται δυνατή
Το κινεζικό κομμουνιστικό καθεστώς θα υφίστατο «τεράστιες» απώλειες σε μια αποτυχημένη σύγκρουση για την Ταϊβάν, συμπεριλαμβανομένου του θανάτου περίπου 100.000 στελεχών, προειδοποίησε δεξαμενή σκέψης με έδρα την Ουάσιγκτον σε έκθεση που δημοσιεύθηκε στις 5 Ιανουαρίου.
Η έκθεση του German Marshall Fund, με τίτλο «Αν η Κίνα επιτεθεί στην Ταϊβάν» («If China Attacks Taiwan»), εξετάζει τις συνέπειες για την Κίνα σε δύο σενάρια — μια «μικρή σύγκρουση» και έναν «μεγάλο πόλεμο» — που θα μπορούσαν να εκδηλωθούν κάποια στιγμή μεταξύ 2026 και 2030.
Το κινεζικό καθεστώς θεωρεί ότι η Ταϊβάν αποτελεί μέρος της επικράτειάς του και δεν έχει αποκηρύξει τη χρήση βίας για την κατάληψη της. Αμερικανοί αξιωματούχοι πιθανολογούν ότι η Κίνα θα μπορούσε να επιτεθεί στην Ταϊβάν έως το 2027.
Σύμφωνα με το σενάριο του μεγάλου πολέμου, η Κίνα θα εισέβαλλε στην Ταϊβάν με αμφίβιες δυνάμεις, συνοδευόμενες από αρχικά πυραυλικά πλήγματα κατά του στρατού της Ταϊβάν και των αμερικανικών δυνάμεων στην Ιαπωνία και στο Γκουάμ. Οι κινεζικές δυνάμεις εισβολής θα αποβιβάζονταν στην Ταϊβάν, αλλά θα δυσκολεύονταν να διατηρήσουν τις πολεμικές τους επιχειρήσεις, καθώς οι ταϊβανέζικες και οι αμερικανικές δυνάμεις θα πραγματοποιούσαν συνεχή πλήγματα σε κινεζικά πλοία και αεροσκάφη που θα επιχειρούσαν να μεταφέρουν προμήθειες και ενισχύσεις μέσω του Στενού της Ταϊβάν.
Ύστερα από «αρκετούς μήνες σφοδρών μαχών», ο κινεζικός στρατός θα υποχωρούσε από την Ταϊβάν, αλλά θα διατηρούσε τον έλεγχο των ταϊβανέζικων νησιών Κίνμεν και Μάτσου, τα οποία βρίσκονται ανοικτά της ακτής, ανέφεραν οι συντάκτες.
Εκτιμάται ότι η Κίνα θα είχε 100.000 απώλειες κατά τη διάρκεια της εισβολής. Παράλληλα, σύμφωνα με την έκθεση, η Ταϊβάν θα είχε ~50.000 στρατιωτικές απώλειες και ισάριθμους θανάτους αμάχων, οι Ηνωμένες Πολιτείες 5.000 στρατιωτικές απώλειες και 1.000 απώλειες αμάχων, ενώ η Ιαπωνία θα έχανε 1.000 στρατιωτικούς και 500 αμάχους.
Ο μηχανισμός προπαγάνδας του Πεκίνου θα προσπαθούσε να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ενός τέτοιου πολέμου ως «νίκη», πιθανότατα πλαισιώνοντάς το ως «μάθημα προς την Ταϊβάν», δεδομένης της δυνατότητας των κινεζικών δυνάμεων να καταλάβουν τα δύο ταϊβανέζικα νησιά, ανέφερε η έκθεση. Ωστόσο, ο μέγεθος της στρατιωτικής απώλειας θα ήταν «πολύ μεγάλο για να αποκρυφθεί» από το κοινό και θα έπληττε τη σχέση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (ΚΚΚ) με τον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (ΛΑΣ).
Οι συντάκτες σημείωσαν ότι το στρατιωτικό προσωπικό δεν θα πειθόταν πως το αποτέλεσμα ήταν κάτι άλλο πέρα από εθνική ταπείνωση, προσθέτοντας ότι οι αρχές του ΚΚΚ θα επιχειρούσαν να μεταθέσουν την ευθύνη προχωρώντας σε «εκκαθαρίσεις» διοικητών του ΛΑΣ που θα κρίνονταν «ανίκανοι» ή «μη πιστοί». Σύμφωνα με την έκθεση, το σενάριο καταλήγει με τη μετατόπιση της υποστήριξης του Στρατού προς έναν αντίπαλο πολιτικό ηγέτη ή ακόμη και με ένα πραξικόπημα με στόχο την αποκατάσταση της εθνικής υπερηφάνειας.
Οι οικονομικές συνέπειες θα ήταν «τεράστιες» και «καταστροφικές», αναφέρουν οι συντάκτες, καθώς ο μεγάλος πόλεμος θα οδηγούσε σε «σχεδόν πλήρες εμπάργκο» στο εμπόριο με την Κίνα.
Η έκθεση υποστηρίζει ότι η απειλή για την παγκόσμια ζήτηση των κινεζικών εξαγωγών είναι πλέον πολύ πιο κρίσιμη για τη θεμελιώδη υγεία της οικονομίας της χώρας σε σχέση με πριν από πέντε χρόνια, επειδή η εγχώρια ζήτηση έχει αποδυναμωθεί τόσο απότομα. Ως αιτία ανέφερε τα προβλήματα της κινεζικής αγοράς ακινήτων και το επακόλουθο τέλος της «άνευ προηγουμένου πιστωτικής και επενδυτικής φούσκας».
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επέβαλλαν κυρώσεις στην Κίνα, πιθανότατα στοχεύοντας την κινεζική κεντρική τράπεζα, και οι κινήσεις αυτές θα οδηγούσαν σε «αποδυνάμωση του κινεζικού γουάν έναντι του αμερικανικού δολαρίου». Αυτή η υποτίμηση θα έπληττε την ικανότητα του Πεκίνου να εισάγει ενέργεια και άλλες πρώτες ύλες.
Η έκθεση υποστηρίζει ακόμη ότι το Χονγκ Κονγκ πιθανότατα θα έπαυε να είναι παγκόσμιο χρηματοοικονομικό κέντρο μόλις επιβάλλονταν κυρώσεις και εμπάργκο στο κινεζικό εμπόριο, καθώς το Πεκίνο θα είχε κίνητρο να αποτρέψει τη φυγή κεφαλαίων μέσω της πόλης.
Όσον αφορά το διεθνές κύρος, οι συντάκτες ανέφεραν ότι το σενάριο του μεγάλου πολέμου θα μπορούσε να θέσει τις κινεζικές Αρχές σε «αμυντική» διπλωματική θέση, ενώ θα αποδεικνυόταν λανθασμένο το μακροχρόνιο αφήγημα του ΚΚΚ περί «αναπόφευκτης ανόδου».
Σύμφωνα με την έκθεση, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους θα ανακαλούσαν πιθανότατα τους πρεσβευτές τους, θα απέλαυναν προσωπικό των κινεζικών πρεσβειών και θα αποχωρούσαν από συνέδρια και άλλους διαλόγους στην Κίνα και με Κινέζους συνομιλητές. Περαιτέρω, ορισμένες χώρες ίσως αποσύρονταν από έργα της Πρωτοβουλίας «Μία ζώνη, ένας δρόμος» ή θα υποβάθμιζαν τη συνεργασία τους με τους BRICS.
Οι BRICS — ακρωνύμιο για τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία, την Κίνα και τη Νότια Αφρική — είναι ένα οικονομικό μπλοκ που περιλαμβάνει έντεκα (11) χώρες και αντιμετωπίζεται από το ΚΚΚ ως αντίβαρο σε μια διεθνή τάξη υπό δυτική ηγεσία.
Η Κίνα θα μπορούσε να εμπλακεί σε σύγκρουση με την Ταϊβάν λόγω λανθασμένων υπολογισμών. Η έκθεση αναφέρει ότι Κινέζοι αξιωματούχοι ενδέχεται να υπερεκτιμήσουν τις δυνατότητες του ΛΑΣ πριν από την έναρξη μιας σύγκρουσης.
Σύμφωνα με την έκθεση, δεδομένης της έκτασης και του μεγέθους των πρόσφατων εκκαθαρίσεων στον στρατό, που αποδίδονται στον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ, θα ήταν κατανοητό αν οι δυνατότητες του ΛΑΣ έχουν υπονομευθεί. Ωστόσο, αναφέρεται ότι ανώτατοι αξιωματικοί μπορεί να μην είναι πρόθυμοι να απογοητεύσουν την πολιτική ηγεσία, επιτρέποντάς της να προχωρήσει με τη λανθασμένη προσδοκία ότι η νίκη σε μια σύγκρουση είναι σχεδόν βέβαιη.
Τον Οκτώβριο, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας καθαίρεσε εννέα ανώτατους στρατιωτικούς αξιωματούχους για φερόμενη διαφθορά και κατάχρηση εξουσίας. Μεταξύ τους ήταν και ο Χε Γουεϊντόνγκ, ο οποίος υπήρξε κάποτε ο δεύτερος υψηλότερα ιστάμενος ένστολος αξιωματικός της Κίνας, ως αντιπρόεδρος της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής.
Πρόσφατη έρευνα σε ενήλικες υψηλού κινδύνου για αυτοκτονία έδειξε ότι αυτό που κάνουν οι άνθρωποι στα τηλέφωνά τους μετά τη δύση του ήλιου διαμορφώνει το πώς αισθάνονται την επόμενη ημέρα. Η αδιάλειπτη παρακολούθηση αρνητικών ειδήσεων αργά τη νύχτα αυξάνει τις πιθανότητες αυτοκτονίας, αλλά το να στείλει κανείς μήνυμα στις 3 τα ξημερώματα δεν έχει το ίδιο αποτέλεσμα, διαπίστωσε νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open.
Η νυχτερινή συμπεριφορά στο κινητό «δεν είναι ομοιόμορφα επιβλαβής», δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times η Μπρουκ Άμμερμαν (Brooke Ammerman), καθηγήτρια ψυχολογίας στο University of Wisconsin, στο Μάντισον, και μία από τους συγγραφείς της μελέτης, διευκρινίζοντας ότι «αυτό που πραγματικά έχει σημασία είναι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιεί κανείς το τηλέφωνό του. […] Αναμέναμε πως η νυχτερινή χρήση θα ήταν προβληματική, [ωστόσο] το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν η ενεργή ενασχόληση μέσα στη νύχτα, δηλαδή ότι συνδεόταν με χαμηλότερο κίνδυνο την επόμενη ημέρα [σε άτομα υψηλού κινδύνου]».
Περιήγηση έναντι ανταλλαγής μηνυμάτων
Για τέσσερις εβδομάδες, οι ερευνητές παρακολούθησαν 79 ενήλικες στο Σάουθ Μπεντ της Ιντιάνα — 54 γυναίκες και 25 άνδρες, με μέσο όρο ηλικίας τα 35 έτη — οι οποίοι όλοι είχαν αυτοκτονικές σκέψεις ή συμπεριφορές στο πρόσφατο παρελθόν τους.
Οι ερευνητές λάμβαναν στιγμιότυπα οθόνης της δραστηριότητας των τηλεφώνων τους κάθε λίγα δευτερόλεπτα και κατηγοριοποιούσαν τη χρήση της οθόνης ως παθητική ή ενεργή.
Ορισμένες δραστηριότητες απαιτούν ελάχιστη σκέψη ή κίνηση — όπως η περιήγηση σε ροές ειδήσεων ή η παρακολούθηση σύντομων βίντεο — ενώ άλλες απαιτούν μεγαλύτερη εμπλοκή, όπως η αποστολή μηνυμάτων, η πληκτρολόγηση και η διαδικτυακή αναζήτηση. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν καθημερινά ερωτηματολόγια σχετικά με τη διάθεσή τους και τυχόν σκέψεις αυτοκτονίας. Στη συνέχεια, η χρήση του τηλεφώνου και οι ημερήσιες βαθμολογίες διάθεσης αναλύθηκαν με μοντέλο μηχανικής μάθησης, το οποίο ανέδειξε μοτίβα που συνδέονται με αυτοκτονικές τάσεις.
Όπως ήταν αναμενόμενο, όσοι δεν χρησιμοποιούσαν το τηλέφωνό τους για επτά έως εννέα ώρες μέσα στη νύχτα — κάτι που συνήθως αντανακλά αδιάλειπτο ύπνο — ανέφεραν τις λιγότερες αυτοκτονικές σκέψεις. Ακολουθούσαν όσοι είχαν τέσσερις έως επτά ώρες χωρίς χρήση τηλεφώνου, παρουσιάζοντας υψηλότερο κίνδυνο, στοιχείο που υποδηλώνει ότι ο μειωμένος ή διαταραγμένος ύπνος αυξάνει την ευαλωτότητα. Η χρήση τηλεφώνου νωρίς το πρωί συσχετίστηκε με ελαφρώς υψηλότερο κίνδυνο, ωστόσο παρέμεινε λιγότερο επικίνδυνη από την περιήγηση αργά το βράδυ.
Μεταξύ των συμμετεχόντων που χρησιμοποιούσαν το τηλέφωνό τους τη νύχτα, η παθητική περιήγηση μεταξύ 23:00 και 01:00 συνδέθηκε με τον υψηλότερο κίνδυνο για την επόμενη ημέρα, ενώ η ενεργή χρήση μέσα στη νύχτα, μεταξύ 01:00 και 05:00 — όπως η πληκτρολόγηση ή η ανταλλαγή μηνυμάτων — συνδέθηκε με λιγότερες αυτοκτονικές σκέψεις σε σύγκριση με όσους χρησιμοποιούσαν παθητικά το τηλέφωνό τους την ίδια χρονική περίοδο.
Τα ευρήματα αυτά αντανακλούν συσχετίσεις και όχι αιτιότητα, ωστόσο προσφέρουν νέα στοιχεία για το πώς η νυχτερινή συμπεριφορά και η συναισθηματική ευαλωτότητα μπορεί να αλληλεπιδρούν.
Η ισχυρότερη «ασπίδα» απέναντι στις αυτοκτονικές σκέψεις
Ο σταθερός, αδιάλειπτος ύπνος αποτελεί μία από τις ισχυρότερες «ασπίδες» απέναντι στις διακυμάνσεις της διάθεσης. Ακόμη και ήπια απώλεια ύπνου μπορεί να οδηγήσει σε ευερεθιστότητα, διαρκή ανακύκλωση σκέψεων ή αίσθημα απελπισίας.
Από πλευράς ύπνου, «κανένας από τους δύο [τύπους νυχτερινής χρήσης] δεν είναι καλός», δήλωσε ο Μάικλ Νάντορφ (Michael Nadorff), καθηγητής ψυχολογίας στο Mississippi State University, που μελετά τον ύπνο, την τεχνολογία και τον κίνδυνο αυτοκτονίας, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη. Όπως ανέφερε στην Epoch Times μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, «όταν δεν κοιμόμαστε αρκετά, υπάρχουν πολλές επιπτώσεις», μία από τις οποίες είναι η συναισθηματική απορρύθμιση. Όπως εξηγεί, η έλλειψη ύπνου αποδυναμώνει την ικανότητα του εγκεφάλου να ρυθμίζει τα συναισθήματα: οι άνθρωποι «γίνονται πιο ευαίσθητοι στον πόνο, λιγότερο οξυδερκείς γνωστικά, η διάθεσή τους επιδεινώνεται· σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής γίνεται πιο δύσκολη ή χειρότερη».
Αυτού του είδους η ευαλωτότητα μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονη σε άτομα επιρρεπή σε αυτοκτονικές σκέψεις. «Κατά μέσο όρο, για ανθρώπους με ιστορικό αυτοκτονικών σκέψεων, [το να μην κοιμούνται αρκετά] αυξάνει την πιθανότητα να σκεφτούν την αυτοκτονία», ανέφερε η Άμμερμαν.
Η Άμμερμαν εκτιμά ότι η συμπεριφορά στο κινητό λειτουργεί ως δείκτης των κινδύνων που συνεπάγεται ο διαταραγμένος ύπνος. Όπως εξήγησε, το να χρησιμοποιεί κανείς το τηλέφωνο «είτε πολύ αργά, είτε στη μέση της νύχτας, είτε νωρίς το πρωί διαταράσσει αυτό που θα θεωρούσαμε τυπικό κύκλο ύπνου».
Οι ώρες πριν από τον ύπνο συχνά ανοίγουν ένα «παράθυρο» νυχτερινής ευαλωτότητας, καθώς η κοινωνική επαφή μειώνεται με λιγότερα μηνύματα, και η απουσία αντιπερισπασμών αφήνει περισσότερο χώρο στις ανησυχίες να διογκωθούν. Η περιήγηση στο διαδίκτυο μπορεί να φέρει στην επιφάνεια αναστατωτικό ή συναισθηματικά φορτισμένο περιεχόμενο, καθιστώντας τους ανθρώπους πιο αντιδραστικούς ακριβώς τη στιγμή που προσπαθούν να χαλαρώσουν.
Τα τηλέφωνα προσθέτουν και ένα επιπλέον επίπεδο διαταραχής. Ο Νάντορφ τα χαρακτήρισε «εχθρό του ύπνου», επισημαίνοντας ότι προσφέρουν έναν εύκολο αντιπερισπασμό και εκπέμπουν μπλε φως που καταστέλλει τη μελατονίνη, την ορμόνη που βοηθά το σώμα να περάσει σε νυχτερινή λειτουργία, διαταράσσοντας έτσι «τους κιρκαδικούς μας ρυθμούς».
Η δραστηριότητα αντανακλά την ψυχική κατάσταση
Η παρατήρηση του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τα τηλέφωνά τους μπορεί να αποκαλύψει πολλά για τη διάθεσή τους. Η παθητική περιήγηση στο διαδίκτυο μπορεί να υποδηλώνει χαμηλή διάθεση ή απόσυρση, ενώ η πληκτρολόγηση και η ανταλλαγή μηνυμάτων συνήθως δείχνουν ότι κάποιος είναι ενεργός ή συνδέεται με άλλους.
Σύμφωνα με τον Νάντορφ, η παθητική περιήγηση μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε μεγαλύτερη μοναξιά, αλλά και σε κοινωνική σύγκριση. Ο ίδιος υποψιάζεται ότι η παθητική νυχτερινή χρήση του τηλεφώνου αφορά συχνά πλατφόρμες κοινωνικών μέσων, τις οποίες προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει με αρνητικές συνέπειες για την ψυχική υγεία, όπως αυξημένο άγχος, κατάθλιψη, χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και κακό ύπνο. Η παθητική περιήγηση τη νύχτα θα μπορούσε να πυροδοτήσει επαναλαμβανόμενες ανησυχίες ή αρνητική αυτοκριτική — σκέψεις για παλαιότερες συγκρούσεις, εκκρεμότητες ή προσωπικές δυσκολίες — οι οποίες αναπόφευκτα διαταράσσουν τον ύπνο και επηρεάζουν το πώς αισθάνεται κάποιος την επόμενη ημέρα.
Η ενεργή χρήση, ωστόσο, μπορεί να σημαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό. Αν, όπως είπε ο Νάντορφ, «χρησιμοποιούν το πληκτρολόγιο», είναι πιο πιθανό «να επικοινωνούν με άλλους ή να κάνουν κάποια δραστηριότητα με συγκεκριμένο στόχο». Αυτό συνάδει με την ερμηνεία της μελέτης ότι η πληκτρολόγηση μέσα στη νύχτα μπορεί να αντανακλά τρόπους αντιμετώπισης. Είναι πιο πιθανό η ανταλλαγή μηνυμάτων με έναν φίλο, η απόσπαση της προσοχής από βασανιστικές σκέψεις ή το γράψιμο σε μια εφαρμογή να συμβάλουν κατά των αυτοκτονικών ιδεασμών και των αρνητικών σκέψεων εν γένει.
«Δεν μπορέσαμε να διερευνήσουμε τα κίνητρα σε αυτή τη μελέτη», ανέφερε η Άμμερμαν, ωστόσο «όταν υπάρχει πληκτρολόγιο, τουλάχιστον γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι αναζητούν κάτι. Είτε πρόκειται για κοινωνική υποστήριξη, είτε για ενασχόληση με μια εφαρμογή, είτε ακόμη και για κάτι όπως η καταγραφή σκέψεων, παράγουν κάτι — και αυτό πραγματικά υποδηλώνει ότι θα μπορούσε να είναι μία στρατηγική διαχείρισης».
Παρόλα αυτά, ο Νάντορφ προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να θεωρείται η χρήση τηλεφώνου μέσα στη νύχτα ως συνολικά ωφέλιμη. Συνιστά «την αποφυγή συσκευών όπως το τηλέφωνο» και να μην χρησιμοποιείται αυτή η μελέτη ως δικαιολογία για την εκτέλεση εργασιών πληκτρολόγησης αντί για περιήγηση.
Τι μπορείτε να κάνετε
Με την αυτοκτονία να βρίσκεται σε επίπεδα-ρεκόρ — σχεδόν 50.000 Αμερικανοί αυτοκτόνησαν το 2022, ενώ οι άνδρες αυτοκτονούν με ρυθμό περίπου τετραπλάσιο από τις γυναίκες — η μελέτη ενισχύει μια διαχρονική συμβουλή· το να εξασφαλίζει κανείς επτά έως εννέα ώρες χωρίς τηλέφωνο τη νύχτα, δηλαδή ουσιαστικά αδιάλειπτο ύπνο, παραμένει το πιο ικανό προστατευτικό μέτρο.
Ο Νάντορφ προτείνει πρακτικά βήματα για να γίνει αυτό:
Περιορίστε τις συσκευές που εκπέμπουν μπλε φως: Ο Νάντορφ ανέφερε ότι, όταν κάποιος είναι ξύπνιος τη νύχτα, καλό είναι να ελαχιστοποιεί την έκθεσή του στο μπλε φως, επισημαίνοντας ότι τα κινητά και τα τάμπλετ είναι οι μεγαλύτεροι «ένοχοι».
Κάντε κάτι χαλαρωτικό μακριά από το κρεβάτι: Η ανάγνωση ενός βιβλίου ή η παρακολούθηση μιας εκπομπής χαμηλής διέγερσης μπορεί να βοηθήσει να χαλαρώσει κανείς. Σημείωσε επίσης ότι οι τηλεοράσεις εκπέμπουν λιγότερο μπλε φως, προσθέτοντας ότι είναι προτιμότερο να γίνονται τέτοιες δραστηριότητες εκτός υπνοδωματίου, ώστε το κρεβάτι να παραμένει συνδεδεμένο με τον ύπνο.
Επιστρέψτε στο κρεβάτι μόνο όταν νιώθετε υπνηλία: Αυτό ενισχύει τη σύνδεση που δημιουργεί ο εγκέφαλος ανάμεσα στο κρεβάτι και το να αποκοιμάται κανείς.
Μην χρησιμοποιείτε τη μελέτη ως δικαιολογία για να πληκτρολογείτε περισσότερο στις 3 τα ξημερώματα: Παρότι η έρευνα διαπίστωσε ότι η πληκτρολόγηση μερικές φορές συμπίπτει με χαμηλότερο κίνδυνο αυτοκτονίας την επόμενη ημέρα, ο Νάντορφ τόνισε ότι δεν πρόκειται για υγιή στρατηγική διαχείρισης.
Κάντε τις αλλαγές ως οικογένεια: Αν τα τηλέφωνα απομακρύνονται τη νύχτα, αυτό, όπως είπε, είναι προτιμότερο να γίνεται ως οικογένεια, με ένα κοινό σημείο φόρτισης για όλους. Πρόσθεσε ότι όλοι θα ωφελούνταν αν άφηναν τις συσκευές τους στην άκρη, ώστε να έχουν ένα πραγματικό διάλειμμα και να ξεκουράζονται.
Η συνέχεια της έρευνας
Η ομάδα της Άμμερμαν μελετά τρόπους για να βοηθήσει τους ανθρώπους να απομακρύνονται από δραστηριότητες στην οθόνη που τροφοδοτούν αρνητικές διαθέσεις. «Η ομάδα μας χρησιμοποιεί ακόμη και υπολογιστικά μοντέλα για να αναλύσει αν εικόνες και μηνύματα έχουν υψηλή ή χαμηλή συναισθηματική ένταση», είπε, αναφέροντας ότι ελπίζουν ότι αυτή η δουλειά μπορεί να καθοδηγήσει εργαλεία που θα εντοπίζουν ανησυχητικά νυχτερινά μοτίβα και θα προσφέρουν απλές, εξατομικευμένες παροτρύνσεις.
Ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για «συμπεριφορικές παροτρύνσεις»: αν, για παράδειγμα, «παρατηρηθεί ότι κάποιος νιώθει χειρότερα μετά από ένα διάστημα περιήγησης, η εφαρμογή θα μπορούσε να προτείνει: ‘Γιατί δεν επικοινωνείς με έναν φίλο ή δεν δοκιμάζεις μια δραστηριότητα που σε έχει βοηθήσει στο παρελθόν;’ Αυτό είναι «πολύ πιο χρήσιμο από το ‘απλώς σταμάτα να χρησιμοποιείς το τηλέφωνό σου’», κατέληξε.
Καφές και… βιβλία, όχι τσιγάρα, όπως πρότεινε η γνωστή ταινία του Τζιμ Τζάρμους. Καιροί ου μενετοί για το έντυπο βιβλίο, που έχει να ανταγωνιστεί την ψηφιακή πραγματικότητα, την παντοδυναμία της εικόνας και τον εθισμό στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Γι’ αυτό και οι επιχειρηματίες του κλάδου και για να επιβιώσουν, αλλά κυρίως για να υπηρετήσουν τη «ρομαντική» αγάπη τους για το βιβλίο, προσθέτουν νέες δραστηριότητες στα βιβλιοπωλεία τους, συνδυάζοντας τις πρακτικές για την προώθηση της φιλαναγνωσίας, με την εστίαση.
Αυτός ο νέος συνδυασμός βρίσκει ολοένα και πιο καρποφόρο έδαφος και διαρκώς ξεφυτρώνουν στις γειτονιές της Αθήνας καινούργια βιβλιο-καφέ, ενώ παράλληλα αυξάνονται κι οι λέσχες ανάγνωσης που λειτουργούν με πρωτοβουλία και τη φιλοξενία των συνοικιακών βιβλιοπωλείων, καθώς και οι βιβλιοπαρουσιάσεις, που συγκεντρώνουν πολλούς ιδαλγούς του βιβλίου. Οι νέες τούτες δραστηριότητες και δημιουργούν νέο ενδιαφέρον για την ανάγνωση, αλλά και βοηθούν τα μικρά βιβλιοπωλεία να ανταπεξέλθουν στα αυξημένα έξοδα μίας επιχείρησης κι ενός κλάδου που βρίσκεται σε μεγάλη κρίση τα τελευταία χρόνια. Και όπως αναδύεται στο οδοιπορικό που πραγματοποίησε το ΑΠΕ-ΜΠΕ σε ορισμένα από τα συνοικιακά αυτά βιβλιοπωλεία, το εγχείρημα αυτό δικαιώνεται.
Από το πρωτοπόρο «Little Tree» και το «Librofilo & Co» στο Κουκάκι, το «Zatopek» και το «Kookoo Book» στην Καλλιθέα, το «Εύμαρος» στον Ταύρο, το «BookTalks» στο Παλαιό Φάληρο, το «Κομπραί» στα Εξάρχεια, το «Μπερλίν» και το «Αμόνι» στα Πετράλωνα, και σε πλήθος άλλα σε άλλες συνοικίες, ο καθένας μπορεί να συνδυάσει την έξοδο για καφέ ή γλυκό κι άλλα εδέσματα με την αγαπημένη του αναγνωστική δραστηριότητα, όπως και με την αγορά κάποιου βιβλίου. Ή απλώς ανακαλύπτει αυτούς τους χώρους και συχνά το ασυνήθιστο τούτο περιβάλλον κι η εύλογη περιέργεια να ξεφυλλίσει ένα βιβλίο, τον παροτρύνει να το αγοράσει.
Σημείο αναφοράς, η γειτονιά
Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις , στις αφηγήσεις των ιδιοκτητών τους περισσεύει η αγάπη για την περιοχή στην οποία άνοιξαν την επιχείρησή τους — εξίσου ρομαντική με την αγάπη τους για το βιβλίο και την προώθηση του. Μία προσήλωση στον τόπο τους, που μετασχηματίζεται σχεδόν σε αποστολή να προσφέρουν μία ποιοτική εναλλακτική πρόταση, πνευματικά παραγωγική, για τον ελεύθερο χρόνο των κατοίκων κι ένα κίνητρο για πολιτιστική αναβάθμιση της συνοικίας στην οποία γεννήθηκαν και ζουν.
Το «Little Tree», πίσω από το Μουσείο της Ακρόπολης είναι ένα από τα πρώτα καφέ-βιβλιοπωλεία που γεννήθηκε μέσα στην κρίση, ευδοκίμησε και συνεχίζει την επιτυχημένη πορεία του χάρις στην προσήλωση των ανθρώπων που το λειτουργούν — παρά τον μετασχηματισμό της συνοικίας του Κουκακίου σε τουριστικό κόμβο και την αύξηση των ενοικίων. Όπως μας τονίζει η Ελίζα Λιανίδου, μέλος της ομάδας που λειτουργεί την επιχείρηση, οκτώ Κουκακιώτες αποφάσισαν να ενώσουν τις ιδιαίτερες ικανότητες και γνώσεις τους ο καθένας και να αποτολμήσουν ένα αποφασιστικό βήμα και να ανοίξουν το καφέ-βιβλιοπωλείο «Little Tree» στο Κουκάκι, πίσω από το Μουσείο της Ακρόπολης. «Υπήρξε ένα κάλεσμα αρχικά για συμμετοχή στη δημιουργία ενός χώρου και τελικά αποφασίστηκε να μην δημιουργήσουμε ένα απλό καφέ, αλλά να βάλουμε και το βιβλίο, καθώς μέσα στην ομάδα υπήρχαν παιδιά που γνωρίζανε από βιβλίο. Έτσι, ξεκινήσαμε έναν χώρο που κάναμε τέσσερις καφέδες, ένα κέικ και πιο πολύ μαζευόμασταν εδώ ως παρέα για να πούμε πέντε λόγια για ένα βιβλίο». Όπως τόνισε η ίδια, «τότε η γειτονιά ήταν πολύ ήσυχη, δεν υπήρχαν τουρίστες, δεν υπήρχαν Airbnb· βγάζαμε τα έξοδα μας και είχαμε και ο καθένας ένα μικρό εισόδημα. Μετά τα πράγματα άλλαξαν, αυξήθηκε λίγο η κίνηση, ο τουρισμός, αυξήθηκαν και τα ενοίκια κι αναγκαστικά ρίξαμε το βάρος λίγο περισσότερο στο φαγητό και τον καφέ — όμως είχαμε ανταπόκριση και από τον κόσμο».
Σήμερα, το «Little Tree» έχει αναδειχθεί σε πραγματικό τοπόσημο της συνοικίας, με πολλούς τουρίστες να έρχονται να το επισκεφθούν επί τούτου, αλλά και Έλληνες από άλλες περιοχές να φθάνουν για να ενημερωθούν για την επιχείρηση, ώστε να στήσουν κάτι ανάλογο στη δική τους πόλη. Και δεν είναι μόνον οι Έλληνες πελάτες που αγοράζουν. Ακόμη και ξένοι τουρίστες επωφελούνται από τη στάση τους για καφέ και προμηθεύονται ξενόγλωσσα βιβλία, οδηγούς ή προϊόντα σχετικά με το βιβλίο. Βέβαια, δε λείπουν και τα ευτράπελα: όπως μας διηγείται η Ελίζα Λιανίδου, «πολλοί ρωτούν τι τα θέλουμε τόσα βιβλία, πιάνουν τόσο χώρο ή χαλάνε το ντεκόρ».
Αυτό μας επιβεβαιώνει και ο Δημήτρης Ανανιάδης, ο οποίος εδώ και τέσσερα χρόνια έχει δημιουργήσει κοντά στον σταθμό του Ηλεκτρικού στην Καλλιθέα το «Zatopek» ένα από τα πιο επιτυχημένα καφέ- βιβλιοπωλεία. Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ «θεωρήσαμε ότι η περιοχή της Καλλιθέας δεν είχε κάτι αντίστοιχο βιβλίου και καφέ· επιπλέον, δεν υπήρχε ένα βιβλιοπωλείο που να έχει λίγο πιο ιδιαίτερες επιλογές στους τίτλους του, πέρα από τα μπεστ-σέλερ, οπότε πιστέψαμε ότι υπήρχε η ανάγκη να καλυφθεί ένα τέτοιο κενό. Πήραμε την απόφαση να δοκιμάσουμε ένα συνοικιακό βιβλιοπωλείο και νομίζω ότι πήγε καλά».
Αυτό καταθέτει και ο Κωνσταντίνος Κακολύρης, ιδιοκτήτης του καφέ-βιβλιοπωλείου «Εύμαρος» κι ο πατέρας του, Πέτρος, ιδρυτής των ομώνυμων εκδόσεων, που αποφάσισαν να ανοίξουν τον φιλόξενο χώρο τους στον Ταύρο. Ο πρώτος αφήνοντας μία πολλά υποσχόμενη σταδιοδρομία στα ναυτιλιακά «για να ενώσει το εκδοτικό εγχείρημα του πατέρα του με μία πιο νεολαιίστικη δραστηριότητα, που φιλοδοξεί να γίνει ένας κύριος χώρος πολιτισμού όπου θα γίνονται εκδηλώσεις, παρουσιάσεις βιβλίων και λειτουργία λέσχης ανάγνωσης». Παράλληλα, ο πατέρας του συνέδεσε την πρωτοβουλία με το γεγονός ότι «έχει γεννηθεί και μένει στην περιοχή». [Θέλησα] «να ανταποδώσω στη γειτονιά αυτό το δώρο που μου είχε δώσει εμένα, τις αξίες και τις αρχές που με χαρακτηρίζουν σαν άνθρωπο, γιατί κι οι λαϊκές γειτονιές έχουν ψυχή. […] Η λογική ήταν να δώσουμε ένα ένα σημείο συνάντησης των ανθρώπων γιατί θεωρώ ότι οι άνθρωποι πρέπει να μετέχουν στη γνώση και τον πολιτισμό», αλλά και «μία αισθητική πρόταση: κάποιος να έρθει να πιει ένα καφέ και να γνωρίσει και το βιβλίο», πρόσθεσε ο Πέτρος Κακολύρης. Όπως τόνισε από την πλευρά του ο Κωνσταντίνος Κακολύρης, «στην αρχή το βιβλιοκαφέ τρόμαξε λίγο την περιοχή, γιατί είναι αλήθεια ότι είναι λίγο έξω από τα πρότυπά της, είναι μία διαφορετική αισθητική πρόταση, οπότε θέλει θέλει το χρόνο να το καλλιεργήσει, αλλά τελικά εκτιμήθηκε πάρα πολύ, [και] μας είπανε μπράβο που το κάνατε», ενώ έχουν αρχίσει κι έρχονται σχολεία κι ένα νηπιαγωγείο, για να κάνουν τη σχολική τους γιορτή στον χώρο.
Όπως τονίζει ο Γιάννης Παραβελάκης, εκπροσωπώντας την ομάδα που λειτουργεί το μικροσκοπικό, πλην όμως ιδιαίτερα δραστήριο βιβλιοπωλείο «Αμόνι» στην Πλατεία Μερκούρη στα Πετράλωνα, «προσπαθούμε να ανοίξουμε τη συζήτηση γύρω από τα βιβλία στη γειτονιά μας. Το κάνουμε αυτό προφανώς και για να επιβιώσουμε, αλλά ταυτόχρονα επειδή είμαστε και εδώ ενεργοί ενεργοί άνθρωποι της γειτονιάς και πιστεύουμε στην ύπαρξη μικρών, συνοικιακών βιβλιοπωλείων, καθώς το βιβλίο βοηθά στην κατανόηση της πραγματικότητας, της ψυχικής ηρεμίας και είναι και ένα καταφύγιο για την επιβίωση — όπως διαπιστώσαμε και στην περίοδο της πανδημίας».
Ο ιδιοκτήτης τού «Librofilo & Co» κι από τους εμπνευστές παλιότερα του «BookTalks», Άγης Γαβριηλίδης, επέλεξε ως έδρα του εγχειρήματος, πριν από τέσσερα χρόνια, το Κουκάκι — «μία αστική περιοχή, με πνευματική κίνηση που επιτρέπει να κυκλοφορεί το καλό βιβλίο». «Κι εμείς είμαστε ένα βιβλιοπωλείο που ειδικεύεται στο καλό βιβλίο και, λόγω προσωπικής επιλογής, στην καλή λογοτεχνία, γιατί αυτό θέλουμε και μπορούμε να υποστηρίξουμε, και δεν διαθέτουμε χαρτικά ή άλλα είδη που δεν σχετίζονται με τη λογοτεχνία».
Λέσχες ανάγνωσης και βιβλιοπαρουσιάσεις: Πολιτιστική προσφορά και… κέρδος
Παράλληλα, πολλά από αυτά τα βιβλιοπωλεία, εντάσσοντας στις δραστηριότητές τους λέσχες ανάγνωσης και βιβλιοπαρουσιάσεις, επιτυγχάνουν και να διευρύνουν τον κύκλο των αναγνωστών, αλλά και να αυξήσουν την κατανάλωση πέρα από τα συνηθισμένα πλαίσια της καθημερινής κίνησης. Μία δραστηριότητα που και άλλα βιβλιοπωλεία, όπως το «Μπερλίν» (Δημοφώντος ), το «Κομπραί» (Διδότου) στα Εξάρχεια ή το «Αμόνι» (Ανταίου, Πλατεία Μερκούρη) στα Πετράλωνα εντάσσουν στον πρόγραμμά τους, καθώς τους βοηθά — πέρα από την προβολή συγγραφέων και εκδοτικών οίκων — να αυξήσουν την κίνηση και τις πωλήσεις τους.
Σύμφωνα με την Ελίζα Λιανίτου, στο «Little Tree» δραστηριοποιείται λέσχη ανάγνωσης, την οποία έχει αναλάβει ο Δημήτρης Αγγελής, ενώ προσπαθούν να κάνουν όσο γίνεται πιο συχνά παρουσιάσεις —«μολονότι είναι δύσκολος ο χώρος εδώ, γιατί πρέπει τον μετατρέπουμε κάθε φορά. Μας αρέσει ιδιαίτερα που μαζεύονται άνθρωποι και συζητάνε μετά την ανάγνωση ενός βιβλίου και μαθαίνουν όλοι κι εμείς». Επίσης, «ο χώρος διατίθεται και για αυτοπαρουσιάσεις συγγραφέων που έβγαλαν μόνοι τους ένα βιβλίο και δεν έχουν πού να το παρουσιάσουν», ενώ όνειρό της είναι να «δημιουργηθεί και μία κινηματογραφική λέσχη».
Όπως τονίζει ο ιδιοκτήτης του «Zatopek», «πέρα από το βιβλιοπωλείο και το καφέ, ουσιαστικά φιλοξενούνται και λέσχες ανάγνωσης και πρωτοβουλίες με συχνές παρουσιάσεις βιβλίων, πράγμα που έχει βοηθήσει και στην άνοδο της φιλαναγνωσίας, αλλά και στην άνοδο των πωλήσεων». Ο Δημήτρης Ανανιάδης υπογράμμισε πως «μετά από 4 χρόνια, δημιουργήθηκε μία κοινότητα βιβλιοφιλική γύρω από το βιβλιοπωλείο, κάτι που ανιχνεύεται και στις επιλογές του κοινού και στα βιβλία των εκδοτών που σε εμάς πάνε καλύτερα. Οι λέσχες ανάγνωσης έχουν συγκεντρώσει πια ένα σεβαστό αριθμό μελών και γενικά νιώθουμε και εμείς ότι είναι μία προσπάθεια που αποδίδει, δηλαδή προάγει τη συζήτηση την λογοτεχνική αναζήτηση».
Το καφέ-βιβλιοπωλείο «Εύμαρος», πέρα από τη διάθεση του χώρου για λέσχες ανάγνωσης, λειτουργεί και σαν δανειστική βιβλιοθήκη. Εκεί μπορούν κάποιοι να αφήσουν τα βιβλία που δεν χρειάζονται για ανταλλαγή, ενώ προσφέρει και τις υπηρεσίες ενός κλασικού βιβλιοπωλείου σε όσους θέλουν να παραγγείλουν ένα βιβλίο από άλλους εκδοτικούς οίκους ή βιβλιοπωλεία. Όπως επίσης, τονίζει ο Κωνσταντίνος Κακολύρης, πρόθεση του «Εύμαρος», που τα σαββατοκύριακα λειτουργεί και ως μπαρ, είναι να εντάξει και μουσικές εκδηλώσεις και παραστάσεις — πάντα σε σχέση με το βιβλίο — στο πρόγραμμα λειτουργίας της επιχείρησης. Επίσης, έχει φιλοξενήσει σεμινάρια κι ημερίδες με γνωστούς πανεπιστημιακούς, ενώ έχει οργανώσει κι ημερίδες για επίκαιρα θέματα της κοινωνίας, π.χ. με προσκεκλημένη τη Μάγδα Φύσσα, σε μία ημερίδα για την απειλή της ακροδεξιάς.
Όπως προσθέτει ο Γιάννης Παραβελάκης από το «Αμόνι» για τις λέσχες που φιλοξενεί, «από τη δικιά μας τη μεριά θεωρούμε ότι χτίζουμε εμπιστοσύνη με τον κόσμο της γειτονιάς, φέρνοντας συγγραφείς, ανθρώπους των επιστημών, κομίστες, ποιητές/ποιήτριες, δοκιμιογράφους — για πάρα πολλά θέματα και για τη λογοτεχνία», ώστε «να μπορέσει η συζήτηση για αυτά τα βιβλία να συνεχιστεί, γιατί η διαδικασία της ανάγνωσης μπορεί να είναι μια μοναχική διαδικασία, αλλά το να εξερευνήσεις πραγματικά ένα βιβλίο και το τι λέει είναι μία συλλογική διαδικασία». Το βιβλιοπωλείο «Αμόνι», επειδή στερείται επαρκούς δικού του χώρου, έχει την ιδιαιτερότητα να διοργανώνει βιβλιοπαρουσιάσεις, αλλά και τις συναντήσεις της «δικής του ενεργούς λέσχης ανάγνωσης» σε χώρους της γειτονιάς, βοηθώντας και τα έσοδα της τοπικής επιχειρηματικότητας, πέρα από τις πωλήσεις του. Όπως τόνισε ο Γιάννης Παραβελάκης, «ο κόσμος θέλει να στηρίξει αυτές τις προσπάθειες» και το Αμόνι χάρις στην έμπρακτη τούτη ενίσχυση «φιλοδοξεί να οργανώσει τις δικές του, τοπικές εκδόσεις» .
Το «Librofilo» προωθεί δύο δικές του λέσχες ανάγνωσης και φιλοξενεί και άλλη μία. «Αυτές είναι μεγάλη οικονομική ανάσα για μας, αλλά βεβαίως είναι και τόπος συγκέντρωσης ανθρώπων που ενδιαφέρονται για το βιβλίο». Μάλιστα, στους ‘αμύητους’ προκαλεί αίσθηση να «βλέπουν τριάντα άτομα μαζεμένα και αναρωτιούνται πώς γίνεται και τόσοι άνθρωποι έρχονται σε μία τέτοια λέσχη». Όπως τονίζει ο ‘Αγης Γαβριηλίδης, «για εμάς είναι κάτι πολύ φυσιολογικό, για εμάς το βιβλίο είναι μία φυσιολογική ροή της ζωής — αλλά είναι και μία μεγάλη οικονομική ανάσα».
Τελικά, καφές ή βιβλία;
Στην περίπτωση των καφέ-βιβλιοπωλείων, το εύλογο ερώτημα που γεννάται είναι: ποια είναι τελικά η δραστηριότητα που επικρατεί; Μεταφράζεται η διπλή τούτη λειτουργία σε αύξηση των πωλήσεων σε βιβλία ή επικρατεί αυτή του καφενείου, με τον κόσμο απλώς να έρχεται στο βιβλιοπωλείο-καφέ για να καταναλώσει και να συζητήσει ό,τι και σε ένα κανονικό καφέ, αλλά σε ένα πιο ήσυχο και πιο ιδιαίτερο, χαμηλόφωνο, περιβάλλον; Οι Σειρήνες της εστίασης και του κέρδους συχνά επικαλύπτουν τη δραστηριότητα του βιβλιοπωλείου. Κάτι που πρόσφατα οδήγησε τους ιδιοκτήτες του καφέ-βιβλιοπωλείου «BookTalks» στο Παλαιό Φάληρο να αναστείλουν τη λειτουργία του καφέ, διατηρώντας το βιβλιοπωλείο και τις λέσχες ανάγνωσης.
Η Ελίζα Λιανίδου του «Little Tree» είναι σαφής: «Το βιβλίο από μόνο του δεν μπορεί να συντηρήσει τα έξοδα, που έχουν αυξηθεί πάρα πολύ. Βέβαια, τον χειμώνα, σε μια φυσιολογική μέρα, θα έρθει κάποιος να πιεί τον καφέ του, να φάει το γλυκό του και μπορεί να αγοράσει και ένα βιβλίο, το καλοκαίρι όμως ο τουρισμός πιέζει πάρα πολύ το καφενείο», του οποίου η δραστηριότητα υπερφαλαγγίζει εκείνη του βιβλιοπωλείου.
Αυτό μας υπογραμμίζει κι ο ιδιοκτήτης του «Zatopek»: «Για να είμαστε ειλικρινείς, η δραστηριότητα του καφέ έχει και τη μερίδα του λέοντος στον κύκλο εργασιών μας, χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια ότι το βιβλίο δεν κινείται. Για εμάς, είναι κεφαλαιώδους σημασίας να μη μας ξεφύγει. Να μην επιτρέψουμε στο κομμάτι του καφέ και της εστίασης να επιβληθεί στον χώρο του βιβλίου. Επομένως, είμαστε σε μία συνεχή εγρήγορση με τη λέσχη ανάγνωσης και τις σχεδόν καθημερινές βιβλιοπαρουσιάσεις, ώστε να υπενθυμίζουμε στο κοινό ότι είμαστε ένας χώρος βιβλίου πρωτίστως που προσφέρει και καφέ, και όχι το αντίστροφο».
Από την πλευρά του, ο Πέτρος Κακολύρης του «Εύμαρου» βλέπει τις δύο δραστηριότητες να συνδυάζονται: «Είμαστε ένας πολύ ανήσυχος χώρος και προσπαθούμε να κάνουμε πράγματα για όποιον μένει στη γειτονιά και μας ενδιαφέρει πάρα πολύ και η συνεργασία με τη μαθητική κοινότητα και τους γονείς των παιδιών, γιατί για μας η παιδεία είναι πάρα πολύ σημαντική και το έχουνε και ανάγκ· απλώς ψάχνουμε ακόμα να βρούμε την ταυτότητά μας», και έστω και μέσω του καφέ, «πρώτα από όλα, να φέρουμε τους νέους, τα νέα παιδιά να έρθουν στο χώρο, να μας πούνε τα προβλήματά τους και να δούμε πώς μπορούμε να βοηθήσουμε σε αυτή τη κατάσταση».
Η στήριξη στα μικρά βιβλιοπωλεία
Τι πρέπει να γίνει όμως, για να στηριχθούν τα μικρά βιβλιοπωλεία και η φιλαναγνωσία, που εκείνα σε πυρηνικό επίπεδο προωθούν; Ο ιδιοκτήτης του «Zatopek» δεν είναι αισιόδοξος: «Εάν εξαιρέσει κανείς την ενιαία τιμή στις νέες εκδόσεις, μέτρο που βοηθά και τα περιφερειακά βιβλιοπωλεία, δεν υπάρχει κάποια βοήθεια και δεν υπάρχει κανένα μέτρο προώθησης της φιλαναγνωσίας. Αυτό θα ήταν το βασικό μέτρο που θα βοηθούσε σε μία ανάπτυξη των συνθηκών, γιατί τα συνοικιακά βιβλιοπωλεία είναι σε μία ελεύθερη πτώση. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να επιβιώσουν: εξ ου κι οι μεικτές χρήσεις με βιβλίο-καφέ ή βιβλίο και χαρτικά, που έρχονται εξ ανάγκης να καλύψουν την έλλειψη τζίρου».
Όπως συνέχισε ο Δημήτρης Ανανιάδης, «είναι δύσκολο με δεδομένο το οικονομικό καθεστώς, όχι μόνον στη χώρα, αλλά και διεθνώς, να μπουν όρια στην οικονομική δραστηριότητα· επομένως, υπάρχει ένας ανταγωνισμός με μεγάλα, ισχυρά βιβλιοπωλεία, ο οποίος δεν μπορεί δεν αφήνει περιθώρια στους μικρότερους. […] Είναι πολύ δύσκολο να ανταγωνιστούμε εμείς, με τις τιμές που έχουμε, τις εκπτώσεις μεγάλων [κι εξαιτίας] της γενικότερης οικονομικής δυσκολίας ο κόσμος επιλέγει μεγαλύτερες εκπτώσεις. Κι ενώ έρχεται σε επαφή με το βιβλίο στο συνοικιακό βιβλιοπωλείο για να ενημερωθεί, επιλέγει στο τέλος τα μεγάλα και τις εκπτώσεις τους, ιδίως όταν θα πρέπει να αγοράσει τρία ή τέσσερα ή πέντε βιβλία».
Ο Πέτρος Κακολύρης προσθέτει εμφατικά: «Εγώ το λέω πάντα με μία φράση: το βιβλίο δεν το αγαπάει ούτε ο Θεός ούτε ο άνθρωπος, και το λέω γιατί πολλές φορές που κάνουμε βιβλιοπαρουσίαση βρέχει! Ενώ κι από την άλλη μεριά, η Πολιτεία όχι μόνο δεν βοηθάει, αλλά βάζει και εμπόδια. Πρόσφατα βρισκόμουν σε συνέδριο στην Κύμη για την ανάπτυξη και το πώς θα εμποδίσουμε την φυγή των νέων. Έκανα κάποιες προτάσεις και διαπίστωσα πως δεν υπάρχει δημοτική βιβλιοθήκη. Το πρώτο πράγμα για τη σύνδεση με τους εκδότες και τα βιβλιοπωλεία είναι η ύπαρξη δημοτικής βιβλιοθήκης σε κάθε περιοχή. Οπότε κι εμείς λειτουργούμε και με αυτή την έννοια και έχουμε και βιβλιοθήκη, διαθέτοντας δωρεάν βιβλία για διάβασμα ή ανταλλαγή».
Ο Γιάννης Παραβελάκης από το «Αμόνι» τονίζει: «Θα πρέπει τα μικρά βιβλιοπωλεία να στηριχθούν, εφόσον έχει καταργηθεί η ενιαία τιμή του βιβλίου κι υπάρχει ο ανταγωνισμός από τα μεγάλα βιβλιοπωλεία, με τη μεγαλύτερη ποικιλία και τις εκπτώσεις. […] Πιστεύω ότι τα ερωτήματα κι οι αναζητήσεις μεγαλώνουν, ανοίγει η όρεξη των αναγνωστών και το ζήτημα είναι να δημιουργήσεις καινούργιους αναγνώστες όχι να υπάρχει μία πίτα και να τη μοιραστούμε. Θα ήτανε πολύ καλύτερο και για εμάς τους ίδιους, που δουλεύουμε με πολύ χαμηλούς μισθούς, να υπήρχε και μία στοιχειώδης κρατική πολιτική στον χώρο του βιβλίου, το οποίο στην πραγματικότητα είναι παρατημένο». Κατά τον ίδιον, το βιβλίο θα έπρεπε να είναι στο πρώτο επίπεδο, μαζί με την υγεία και την παιδεία, στην προσοχή του κράτους: «Γιατί στο τέλος-τέλος από το μέγεθος του βιβλίου, του θεάτρου, του χορού, της μουσικής κρίνεται τελικά στην πραγματικότητα το επίπεδο μίας χώρας κι ενός ολόκληρου λαού».
Για τον Άγη Γαβριηλίδη, «η ενιαία τιμή βιβλίου βοηθά τα μικρά βιβλιοπωλεία, αλλά θα μπορούσαμε για παράδειγμα να έχουμε καλύτερη αντιμετώπιση από τις τράπεζες, με ευνοϊκότερους όρους δανείων που έχουμε ανάγκη». Κατά τον ίδιον, «οι προσφορές είναι ένα θέμα μεγάλο προς συζήτηση, όπως κι οι εκπτώσεις και τα μπαζάρ των εκδοτικών οίκων ή γενικώς τα μπαζάρ που γίνονται ή άλλη εκδήλωση, που να συνοδεύεται με κατ’ ευθείαν πώληση βιβλίων. Όμως, εντάξει, τι να κάνεις και αυτοί πρέπει να ζήσουν. Εκείνοι κατηγορούν εμάς ότι κρατάμε μεγάλη προμήθεια και με την έκπτωση είμαστε πιο ευνοημένοι, ενώ εμείς τους κατηγορούμε για τις απευθείας πωλήσεις».
Ωστόσο, ο κος Γαβριηλίδης είναι αισιόδοξος για την ανθεκτικότητα του κλάδου: «Κοιτάξτε, το βιβλίο είναι μπετόν. Γιατί το βιβλίο αφορά ένα μικρό ποσοστό κόσμου, ένα 5% διαβάζει από ένα έως και εγώ δεν ξέρω πόσα βιβλία το χρόνο. Αυτό δεν πρόκειται να φύγει. Από κει και πέρα, όλα αλλάζουνε στη ζωή».
Στο σημείο αυτό, ο ιδιοκτήτης του «Zatopek» μίλησε για τη διαφορά που υπάρχει στην πολιτική του βιβλίου ανάμεσα στη χώρα μας κι άλλες. Στάθηκε στο παράδειγμα της λέσχης ανάγνωσης νορβηγικού αστυνομικού μυθιστορήματος, που λειτουργεί στο «Ζatopek» για να επισημάνει πως με πρωτοβουλία της πρεσβείας της Νορβηγίας δημιουργήθηκε «μία διαρκής επαφή με το υπουργείο Πολιτισμού της χώρας αυτής, που μας έχει ζητήσει έγγραφα αποδεικτικά για να προχωρήσει στη βιντεοσκόπηση των συναντήσεων αυτών και να τη χρηματοδοτήσει».«Αυτό με κάνει να σκέπτομαι τις διαφορές, με βάση το γεγονός ότι το υπουργείο Πολιτισμού της Νορβηγίας έχει χρόνο να ασχοληθεί με μία λέσχη ανάγνωσης σε ένα καφέ-βιβλιοπωλείο στην Καλλιθέα», τόνισε ο Δημήτρης Ανανιάδης.
Ομοίως, ο Γιάννης Παραβελάκης από το «Αμόνι» τονίζει ότι «θα πρέπει τα μικρά βιβλιοπωλεία να στηριχθούν, εφόσον έχει καταργηθεί η ενιαία τιμή του βιβλίου κι υπάρχει ο ανταγωνισμός από τα μεγάλα βιβλιοπωλεία, με τη μεγαλύτερη ποικιλία και τις εκπτώσεις».
«Μην ξεχνάμε το εμπορικό κομμάτι», υπογραμμίζει ο Άγης Γαβριηλίδης, «τα βιβλιοπωλεία δεν είναι βιβλιοθήκες ούτε φιλανθρωπικά σωματεία. Μια επιλογή που έχουνε είναι να γίνουνε βιβλιοκαφέ, να έχουν λέσχες ανάγνωσης για να κρατάνε το βιβλιοπωλείο. Κι αυτό είναι κάτι που θα πετύχει, γιατί εκεί έρχεται ο άνθρωπος που γυρεύει κάτι διαφορετικό, και ξαναέρχεται».
Όπως δηλώνει επιγραμματικά κι ο ιδιοκτήτης του «Ζatopek», «δυστυχώς, το κάθε συνοικιακό βιβλιοπωλείο έχει να παλέψει μόνο του υπό αντίξοες συνθήκες με έναν ρομαντισμό, που είναι ίσως ο μοναδικός λόγος για κάποιον, όπως κι η αγάπη του για το βιβλίο, αυτός που θα τον σπρώξει να ασχοληθεί σε αυτόν τον δύσκολο στίβο».
Αυτό που αρχικά ξεκίνησε ως αντίδραση στην οικονομική δυσπραγία, εν μέσω κυρώσεων και της κατάρρευσης του ιρανικού ριάλ, έχει μετατραπεί σε μαζικές διαδηλώσεις κατά του κυβερνώντος καθεστώτος, με αιτήματα για ανατροπή της κυβέρνησης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Μέσα σε διάστημα περίπου μίας εβδομάδας, οι διαμαρτυρίες εξελίχθηκαν σε ένα από τα μακροβιότερα και πιο επίμονα επεισόδια αναταραχής που έχει γνωρίσει το Ιράν τους τελευταίους μήνες, σύμφωνα με παρατηρητές ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τουλάχιστον 119 άνθρωποι έχουν συλληφθεί, ενώ τουλάχιστον οκτώ άτομα έχουν σκοτωθεί και άλλα 33 έχουν τραυματιστεί από τότε που ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις, σύμφωνα με το Human Rights Activists News Agency, το οποίο αναφέρει ότι οι κινητοποιήσεις έχουν εξαπλωθεί σε τουλάχιστον 32 πόλεις, σε πολλαπλές επαρχίες.
1. Πτώση του νομίσματος
Η αφορμή των κινητοποιήσεων ήταν μια απότομη πτώση της αξίας του ιρανικού νομίσματος στην αγορά συναλλάγματος. Στα τέλη Δεκεμβρίου 2025, το αμερικανικό δολάριο εκτινάχθηκε στην ελεύθερη αγορά από επίπεδα κάτω από 1 εκατομμύριο ριάλ σε περίπου 1,45 εκατομμύρια ριάλ, τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό, κλονίζοντας τις αγορές και εντείνοντας τις πιέσεις του κόστους ζωής για τους Ιρανούς. Η αύξηση των ενοικίων, η έλλειψη βασικών αγαθών και οι διακυμάνσεις στους μισθούς έχουν ενισχύσει την απογοήτευση, μέσα στις καθημερινές δυσκολίες της ζωής υπό την αυταρχική διακυβέρνηση του ισλαμικού καθεστώτος.
Έμποροι στο ιστορικό παζάρι της Τεχεράνης, το οποίο συχνά θεωρείται ένδειξη οικονομικής εμπιστοσύνης, ανέφεραν ότι δυσκολεύονταν να καθορίσουν τιμές από το ένα πρωί στο άλλο, καθώς οι διακυμάνσεις του νομίσματος καθιστούσαν τις πωλήσεις ριψοκίνδυνες. Σε αρκετές πόλεις, καταστήματα έκλεισαν και απεργίες εξαπλώθηκαν μαζί με τις διαδηλώσεις στους δρόμους, προσελκύοντας φοιτητές, εργαζόμενους και μικροϊδιοκτήτες επιχειρήσεων.
Οι δυνάμεις ασφαλείας αντέδρασαν με τακτικές καταστολής του πλήθους, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης δακρυγόνων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πυροβολώντας απευθείας εναντίον διαδηλωτών, σύμφωνα με μαρτυρίες αυτοπτών και βίντεο που αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο. Καθώς οι διαδηλώσεις μεγάλωναν, τα οικονομικά παράπονα μετατράπηκαν σταδιακά σε πολιτικά συνθήματα.
2. Η αντίδραση της κυβέρνησης
Παρότι το κλίμα στους δρόμους έχει αλλάξει, η κυβέρνηση μέχρι στιγμής παρουσιάζει την κατάσταση ως οικονομικό ζήτημα. Οι αρχές αντικατέστησαν ορισμένους κορυφαίους οικονομικούς αξιωματούχους και υποσχέθηκαν αλλαγές πολιτικής. Στο πλαίσιο αυτών των κινήσεων, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιαν όρισε τον Αμπντολνασέρ Χεμματί επικεφαλής της Κεντρικής Τράπεζας. Ο Χεμματί συνδέεται με παλαιότερες προσπάθειες μεταρρυθμίσεων, ωστόσο είχε απομακρυνθεί από τη θέση του, αφού βουλευτές τον κατηγόρησαν ότι προκάλεσε προβλήματα στην ισοτιμία. Η επιστροφή του έχει προκαλέσει νέες πολιτικές εντάσεις και επικρίσεις από σκληροπυρηνικά μέλη του κοινοβουλίου.
Αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι οι περιορισμένες αλλαγές προσώπων δεν μπορούν να επιλύσουν την κρίση του Ιράν. Ο πολιτικός σχολιαστής Σαΐντ Μπασιρτάς υποστήριξε ότι οι προσδοκίες γύρω από την αντικατάσταση των οικονομικών αξιωματούχων είναι λανθασμένες. Σε συνέντευξή του στην περσική έκδοση της εφημερίδας The Epoch Times, ανέφερε ότι η ιδέα πως η αλλαγή του διοικητή της κεντρικής τράπεζας μπορεί να λύσει τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν αποτελεί ψευδαίσθηση, υποστηρίζοντας ότι η κρίση είναι βαθύτερη από οποιαδήποτε μεμονωμένη αλλαγή πολιτικής.
Ο υπουργός Οικονομικών της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν (IRI), Αμπντολνασέρ Χεμματί, εκφωνεί ομιλία ενώπιον μελών του κοινοβουλίου στην Τεχεράνη, στο Ιράν, στις 2 Μαρτίου 2025. (Atta Kenare/AFP μέσω Getty Images)
Πρόσθεσε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται θεμελιωδώς σε σύγκρουση με τον σύγχρονο κόσμο και ότι η χρεοκοπία της έχει τις ρίζες της στην ιδεολογία της και στο συνταγματικό της πλαίσιο. Σύμφωνα με τον Μπασιρτάς, το δημόσιο αίσθημα στο Ιράν έχει μετατοπιστεί προς την πεποίθηση ότι η μεταρρύθμιση εκ των έσω, μέσα στο υπάρχον σύστημα, δεν είναι πλέον εφικτή. Υποστήριξε επίσης ότι, ακόμη και αν ο πρόεδρος Πεζεσκιαν επιθυμούσε να προχωρήσει σε πραγματικές μεταρρυθμίσεις, το ίδιο το σύστημα δεν θα το επέτρεπε.
Ο Μπασιρτάς εκτιμά ότι η αντιμετώπιση των οικονομικών και πολιτικών προκλήσεων του Ιράν θα απαιτούσε μια συνολική μεταμόρφωση, που θα περιλάμβανε επαναπροσέγγιση με τη διεθνή κοινότητα, καταπολέμηση της συστημικής διαφθοράς, εγκαθίδρυση ανεξάρτητης δικαιοσύνης, διαχωρισμό θρησκείας και κράτους και διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων των πολιτών.
3. Σημείο καμπής
Ορισμένοι αναλυτές συνδέουν την οικονομική κρίση που τροφοδοτεί τις διαδηλώσεις με πρόσφατες περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις. Ο πολιτικός σχολιαστής Άρια Κανγκάρλου (Arya Kangarloo) ανέφερε ότι η 12ήμερη σύγκρουση του Ιράν με το Ισραήλ τον Ιούνιο αποτέλεσε σημείο καμπής στην προβολή ισχύος της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ο Κανγκάρλου υποστήριξε ότι η σύγκρουση αποκάλυψε την κατάρρευση των βασικών στρατηγικών εργαλείων του καθεστώτος. Ανέφερε στην Epoch Times ότι, επί χρόνια, η Ισλαμική Δημοκρατία στηριζόταν σε δύο βασικούς πυλώνες· στο πυρηνικό της πρόγραμμα και στο δίκτυο των παραστρατιωτικών οργανώσεων που δρουν για λογαριασμό του.
Σύμφωνα με τον Κανγκάρλου, αυτές οι παραστρατιωτικές οργανώσεις —συμπεριλαμβανομένων των τρομοκρατικών οργανώσεων Χεζμπολάχ και Χαμάς, του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία, των τρομοκρατών Χούθι στην Υεμένη και ιρακινών πολιτοφυλακών— δημιουργήθηκαν για να ασκούν πίεση στο Ισραήλ μέσω συντονισμένων επιθέσεων σε πολλαπλά μέτωπα. Υποστήριξε ότι, αποδυναμώνοντας αυτές τις ομάδες, το Ισραήλ αφαίρεσε ένα από τα κύρια στρατηγικά εργαλεία του ισλαμικού καθεστώτος. Πρόσθεσε ότι τα ισραηλινά πλήγματα στο εσωτερικό του Ιράν, σε συνδυασμό με άμεσα πλήγματα των ΗΠΑ σε τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, σηματοδότησαν μια σημαντική αλλαγή. Κατά τον ίδιο, οι ενέργειες αυτές έσπασαν την εικόνα του καθεστώτος ως περιφερειακής δύναμης και το άφησαν σε αδύναμη στρατηγική θέση.
Ο Κανγκάρλου ανέφερε επίσης πρόσφατες κινήσεις ευρωπαϊκών χωρών για την ενεργοποίηση του λεγόμενου μηχανισμού «αυτόματης επαναφοράς των κυρώσεων», ο οποίος θα επανέφερε διεθνείς περιορισμούς στις οικονομικές σχέσεις με το Ιράν. Υποστήριξε ότι όλες αυτές οι πιέσεις, μαζί, έπαιξαν άμεσο ρόλο στη ραγδαία πτώση του ιρανικού νομίσματος. Τόνισε ότι όταν το ριάλ χάνει σχεδόν 8% της αξίας του μέσα σε μία μόνο ημέρα, η κανονική επιχειρηματική δραστηριότητα δεν μπορεί να συνεχιστεί. Πρόσθεσε ότι το παζάρι αποτελεί το μεγαλύτερο εμπορικό κέντρο του Ιράν και ότι, όταν οι έμποροι δεν είναι πλέον σε θέση να κάνουν δουλειές, φτάνουν στα όριά τους.
Άνθρωποι κοιτούν τις ισοτιμίες συναλλάγματος που εμφανίζονται σε ηλεκτρονική πινακίδα στο παράθυρο καταστήματος στην πλατεία Φερντοουσί, στην Τεχεράνη, στο Ιράν, στις 28 Σεπτεμβρίου 2025. (Atta Kenare/AFP μέσω Getty Images)
Καθώς οι διαδηλώσεις συνεχίζονταν καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας, τα συνθήματα μετακινήθηκαν εμφανώς πέρα από τα οικονομικά αιτήματα. Βίντεο που αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο έδειχναν διαδηλωτές να φωνάζουν συνθήματα όπως «θάνατος στον δικτάτορα» και «ο Σεγιέντ Αλί θα ανατραπεί φέτος», αμφισβητώντας άμεσα τα θεμέλια του ισλαμικού καθεστώτος. Το «Σεγιέντ Αλί» αναφέρεται στον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Σεγιέντ Αλί Χαμενεΐ. Εν τω μεταξύ, πολλοί διαδηλωτές στράφηκαν στο προεπαναστατικό παρελθόν του Ιράν. Σε πόλεις σε όλη τη χώρα, πλήθη ακούστηκαν να φωνάζουν φράσεις όπως «αυτή είναι η τελική μάχη, ο Παχλαβί θα επιστρέψει» και «Ρεζά Σαχ, ο Θεός να αναπαύσει την ψυχή σου».
Η επανεμφάνιση αυτών των συνθημάτων έχει στρέψει και πάλι την προσοχή στον διάδοχο του ιρανικού θρόνου Ρεζά Παχλαβί, ο οποίος έχει περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην εξορία, αλλά εξακολουθεί να έχει ισχυρή συμβολική σημασία για πολλούς μέσα στη χώρα.
4. Ο εξόριστος διάδοχος του θρόνου
Ο Παχλαβί γεννήθηκε στην Τεχεράνη στις 31 Οκτωβρίου 1960. Είναι ο μεγαλύτερος γιος του Μοχάμαντ Ρεζά Σαχ Παχλαβί, του τελευταίου μονάρχη του Ιράν, και εγγονός του Ρεζά Σαχ Παχλαβί, ιδρυτή της δυναστείας Παχλαβί. Ορίστηκε διάδοχος του θρόνου κατά τη στέψη του πατέρα του το 1967 και πέρασε τα πρώτα παιδικά του χρόνια μέσα στο βασιλικό περιβάλλον.
Το 1978, εν μέσω αυξανόμενης αναταραχής, έφυγε από το Ιράν για να εκπαιδευτεί ως πιλότος μαχητικών αεροσκαφών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μερικούς μήνες αργότερα, ξέσπασε η επανάσταση του 1979, η οποία ανέτρεψε τη μοναρχία και εξανάγκασε τη βασιλική οικογένεια σε εξορία. Ο Παχλαβί ολοκλήρωσε αργότερα την εκπαίδευσή του στην Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ και απέκτησε πτυχίο πολιτικών επιστημών, καταλήγοντας να εγκατασταθεί κοντά στην Ουάσιγκτον, όπου ζει με τη σύζυγό του και τις τρεις κόρες τους.
Με την πάροδο των δεκαετιών, ο Παχλαβί επιδίωξε να επαναπροσδιορίσει τον εαυτό του ως υπέρμαχο της δημοκρατίας και της κοσμικής διακυβέρνησης, και όχι ως διεκδικητή του θρόνου. Έχει κατ’ επανάληψη καλέσει σε ένα εθνικό δημοψήφισμα που θα επέτρεπε στους Ιρανούς να αποφασίσουν ελεύθερα για το μελλοντικό πολιτικό σύστημα της χώρας τους. Έχει δηλώσει ότι δεν βλέπει τον εαυτό του ως ηγέτη με μόνιμη εξουσία, αλλά ως συμβολική μορφή για μια πιθανή μεταβατική περίοδο. Ο ρόλος του, εξηγήσει, θα ήταν να βοηθήσει το Ιράν να ξεπεράσει την Ισλαμική Δημοκρατία και να κινηθεί προς ένα πραγματικά δημοκρατικό σύστημα.
Ο Ρεζά Παχλαβί, Ιρανός ηγέτης της αντιπολίτευσης και γιος του τελευταίου σάχη του Ιράν, Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί, παραχωρεί συνέντευξη Τύπου στο Παρίσι, στις 23 Ιουνίου 2025. (Joel Saget/AFP μέσω Getty Images)
Ο Παχλαβί έχει τονίσει ότι αυτή η ηγεσία θα ήταν προσωρινή και ότι θα ακολουθούσε ένα εθνικό δημοψήφισμα και η μεταβίβαση της εξουσίας σε θεσμούς που θα επέλεγε ο ιρανικός λαός. Τα τελευταία χρόνια, το Iran Prosperity Project έχει καταστεί βασικό στοιχείο της πολιτικής πλατφόρμας του Παχλαβί. Η πρωτοβουλία —που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με την National Union for Democracy in Iran και ένα δίκτυο οικονομικών και νομικών συμβούλων— παρουσιάζεται ως οδικός χάρτης μετάβασης για ένα Ιράν μετά την Ισλαμική Δημοκρατία.
Με έμφαση στη σταθεροποίηση της οικονομίας αντί στην επιβολή ενός μόνιμου πολιτικού συστήματος, το σχέδιο δίνει προτεραιότητα σε μεταρρυθμίσεις με βάση την αγορά, στη διαφάνεια της κυβέρνησης, στην προστασία της ιδιωτικής ιδιοκτησίας, στην καταπολέμηση της διαφθοράς και στην επανένταξη στην παγκόσμια οικονομία. Ο Παχλαβί έχει δηλώσει ότι το σχέδιο αποσκοπεί στο να αποτρέψει την κατάρρευση της οικονομίας κατά τη διάρκεια μιας πολιτικής μετάβασης και να εμπνεύσει εμπιστοσύνη τόσο στους Ιρανούς όσο και στη διεθνή κοινότητα ότι η πολιτική αλλαγή δεν θα προκαλέσει μακροπρόθεσμη αστάθεια.
5. Η κληρονομιά των Παχλαβί
Ο Ρεζά Σαχ Παχλαβί, ο παππούς του Ρεζά Παχλαβί, ανέβηκε στα στρατιωτικά αξιώματα τη δεκαετία του 1920 και εξελέγη σάχης μετά την καθαίρεση του τελευταίου μονάρχη των Καζάρ. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, ξεκίνησε μεγάλα προγράμματα εκσυγχρονισμού, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης υποδομών, της μεταρρύθμισης της εκπαίδευσης και της μείωσης της ξένης επιρροής.
Ο γιος του, Μοχάμαντ Ρεζά Σαχ, κυβέρνησε το Ιράν από το 1941 έως το 1979. Κατά την περίοδο αυτή, το Ιράν γνώρισε ταχεία οικονομική ανάπτυξη και βιομηχανική εξέλιξη, διεύρυνση της πρόσβασης στην εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη, καθώς και κοινωνικές αλλαγές, όπως η παραχώρηση στις γυναίκες του δικαιώματος ψήφου και συμμετοχής στη δημόσια ζωή.
Εν τω μεταξύ, η κυβέρνησή του συχνά επικρινόταν από αντιπάλους στο εσωτερικό και από παρατηρητές στο εξωτερικό για τον περιορισμό των πολιτικών κομμάτων και την καταστολή της διαφωνίας. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατηγορούσαν τις υπηρεσίες ασφαλείας για αυθαίρετες συλλήψεις, λογοκρισία των μέσων ενημέρωσης και βασανιστήρια πολιτικών κρατουμένων. Οι ισχυρισμοί αυτοί αποτέλεσαν αργότερα σημαντικό μέρος του επαναστατικού αφηγήματος, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τη νομιμοποίηση της μοναρχίας.
Στην εξωτερική πολιτική, το Ιράν υπό τον Μοχάμαντ Ρεζά Σαχ έγινε στενός σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών και σημαντικό μέρος των δυτικών σχεδίων ασφαλείας στη Μέση Ανατολή. Με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Μοχάμαντ Ρεζά Σαχ αξιοποίησε την οικονομική και στρατιωτική ισχύ του Ιράν για να προστατεύσει τον Περσικό Κόλπο, τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και τις θαλάσσιες οδούς και να περιορίσει την εξάπλωση του κομμουνισμού κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και της αντιπαλότητας με το σοβιετικό μπλοκ.
(Από αριστερά προς τα δεξιά) Ο σάχης του Ιράν Μοχάμαντ Ρεζά, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζον Φ. Κέννεντυ και ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Ρόμπερτ ΜακΝαμάρα στην αίθουσα συνεδριάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου στον Λευκό Οίκο, το 1962. (Robert LeRoy Knudsen/Public Domain)
Παρότι ήταν στενά ευθυγραμμισμένος με τη Δύση, ο σάχης προσπάθησε επίσης να διατηρήσει ισορροπία στην περιοχή. Τη δεκαετία του 1960 κινήθηκε προς καλύτερες σχέσεις με τη Σοβιετική Ένωση και επέκτεινε την οικονομική και τεχνική συνεργασία, ενώ συνέχισε να διατηρεί στενούς δεσμούς με συντηρητικές αραβικές χώρες. Την ίδια περίοδο, το Ιράν έγινε ο σημαντικότερος στρατηγικός εταίρος του Ισραήλ στην περιοχή. Το Ιράν συχνά αποκαλούνταν «χωροφύλακας του Περσικού Κόλπου», με ρόλο που αποσκοπούσε στο να αναχαιτίσει την κομμουνιστική επιρροή και να στηρίξει τη σταθερότητα, όχι μόνο στη Μέση Ανατολή αλλά και σε τμήματα της Αφρικής.
Στο εσωτερικό της χώρας, ωστόσο, οι μαρξιστικές ιδέες έγιναν πιο δημοφιλείς. Αριστερές ομάδες, ιδίως το Κόμμα Τουντέχ του Ιράν και αργότερα ριζοσπαστικά φοιτητικά κινήματα, ενισχύθηκαν στα πανεπιστήμια, σε πολιτιστικούς κύκλους και μεταξύ διανοουμένων. Διέδιδαν ιδεολογική προπαγάνδα, στρατολογούσαν φοιτητές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χρησιμοποιούσαν βία. Οι ομάδες αυτές προχώρησαν σε ληστείες τραπεζών, βομβιστικές επιθέσεις και απεργίες εναντίον κρατικών και ιδιωτικών στόχων, στο πλαίσιο του αγώνα τους κατά της μοναρχίας.
Η απομάκρυνση του αγάλματος του σάχη από τον κόσμο στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, στο Ιράν. Αριστερές ομάδες στη χώρα προχώρησαν σε ληστείες τραπεζών, βομβιστικές επιθέσεις και απεργίες εναντίον κρατικών και ιδιωτικών στόχων, στο πλαίσιο του αγώνα τους κατά της μοναρχίας. (Public Domain)
Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και στη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, οι μαρξιστικές ιδέες άρχισαν να συνδυάζονται περισσότερο με τον ριζοσπαστικό πολιτικό ισλαμισμό. Έννοιες όπως ο αντιιμπεριαλισμός, η κοινωνική δικαιοσύνη και η αντίθεση στον καπιταλισμό διατυπώνονταν σε θρησκευτική γλώσσα που πολλοί μπορούσαν να κατανοήσουν και να υποστηρίξουν.
Ο Ρουχολάχ Χομεϊνί, ιδρυτής της Ισλαμικής Δημοκρατίας, απέρριπτε ανοιχτά τον μαρξισμό, αλλά αξιοποίησε τα θέματά του και τα εξέφρασε μέσα σε ένα σιιτικό ισλαμικό πλαίσιο, ικανό να ενώσει ομάδες της αντιπολίτευσης. Αυτός ο συνδυασμός ιδεών οδήγησε στην ιρανική επανάσταση του 1979. Λίγο μετά την επανάσταση, αριστερές φοιτητικές ομάδες κατέλαβαν την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Τεχεράνη, κρατώντας Αμερικανούς διπλωμάτες ομήρους και απαιτώντας την επιστροφή του σάχη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου λάμβανε ιατρική περίθαλψη. Οι ομάδες αυτές αρχικά ενώθηκαν εναντίον του σάχη, αλλά στη συνέχεια διασπάστηκαν γρήγορα, καθώς η νέα ισλαμική κυβέρνηση άρχισε να καταστέλλει τους πρώην αριστερούς συμμάχους της.
Στις πρόσφατες διαδηλώσεις, ολοένα και περισσότερα άτομα φωνάζουν το όνομα του Ρεζά Παχλαβί, καθώς πολλοί διαδηλωτές εντός και εκτός Ιράν τον θεωρούν πλέον ενοποιητική μορφή και σύμβολο μιας νέας πολιτικής εποχής.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε πρόσφατα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι οποιαδήποτε χρήση πραγματικών πυρών εναντίον διαδηλωτών θα προκαλούσε αμερικανική υποστήριξη προς τον ιρανικό λαό.
Η αναβίωση της μοναρχικής συμβολικής παρουσίας στους δρόμους, η διατύπωση ενός σχεδίου μετάβασης για την περίοδο μετά το καθεστώς και οι ολοένα πιο ρητές προειδοποιήσεις από το εξωτερικό έχουν ενισχύσει την αίσθηση ότι το Ιράν ίσως εισέρχεται σε μια αποφασιστική φάση, η οποία θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την αρχή του τέλους για την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.
Μία γυναίκα γύρω στα 50 είχε τοποθετήσει στην παιδική της ηλικία αρκετά οδοντικά σφραγίσματα αμαλγάματος με υδράργυρο — τη συνήθη θεραπεία μιας εποχής, όταν η οδοντιατρική φροντίδα πρόσφερε λίγες εναλλακτικές. Ωστόσο, αν και ανθεκτικά, αυτά τα σφραγίσματα αποτελούν πηγή χρόνιας έκθεσης σε υδράργυρο.
Δεκαετίες αργότερα, η γυναίκα αφαίρεσε τα αμαλγάματα από οδοντίατρο που δεν είχε εκπαιδευτεί σε πρωτόκολλα ασφαλούς αφαίρεσης. Όπως τα τρόχιζε, απελευθερώθηκαν τοξικοί ατμοί υδραργύρου, οι οποίοι απορροφήθηκαν γρήγορα μέσω της στοματικής κοιλότητας και πέρασαν στον εγκέφαλο και στο νευρικό της σύστημα.
Λίγο μετά, εμφανίστηκαν καταστροφικά συμπτώματα· αιφνίδια και βαθιά απώλεια μνήμης, χρόνια αϋπνία, έντονη συναισθηματική αναστάτωση και διάχυτος, νευροπαθητικός πόνος που έμοιαζε με ηλεκτρικά «σοκ». Το ανοσοποιητικό της σύστημα αποδυναμώθηκε απότομα, οδηγώντας σε συνεχείς ασθένειες, απώλεια όρεξης και αδυναμία να εκτελέσει καθημερινές δραστηριότητες. Η ζωή της διαλύθηκε.
Οι συνέπειες επεκτάθηκαν πέρα από την ίδια την ασθενή· ο οδοντίατρος εμφάνισε επίσης προβλήματα υγείας εξαιτίας της έκθεσής του στους ατμούς του υδραργύρου.
Υδράργυρος: Οξείς και χρόνιοι κίνδυνοι
Η Δρ Λιν Σάο-τζεν (Dr. Lin Shao-zhen), νευρολόγος και διευθύντρια της Pinxin Clinic, παρουσίασε το παραπάνω περιστατικό δηλητηρίασης από υδράργυρο — το σοβαρότερο που έχει αντιμετωπίσει ποτέ — με στόχο να ευαισθητοποιήσει το κοινό για τους κρυφούς κινδύνους της έκθεσης στον υδράργυρο.
Σε επεισόδιο της εκπομπής «Health 1+1» στο NTD, αδελφό μέσο της εφημερίδας The Epoch Times, η Λιν επεσήμανε ότι όσοι έχουν σφραγίσματα από κράμα υδραργύρου πρέπει να αναζητούν θεραπεία μόνο σε οδοντιατρικές κλινικές που διαθέτουν επαγγελματικά εργαλεία αφαίρεσης υδραργύρου και προσωπικό με κατάλληλη εκπαίδευση.
Στους γιατρούς η Λιν πρότεινε να βρίσκεται ο ασθενής σε βέλτιστη κατάσταση, πριν προχωρήσουν στην αφαίρεση του υδραργύρου. Όπως εξήγησε, αυτό διασφαλίζει φυσιολογική λειτουργία ήπατος και νεφρών και ενισχύει επαρκώς την αντιοξειδωτική ικανότητα του οργανισμού, ώστε να ελαχιστοποιείται η βλάβη από τα βαρέα μέταλλα κατά τη διαδικασία.
Πέρα από την οξεία δηλητηρίαση, τόνισε ότι και η χρόνια υπερφόρτωση με υδράργυρο είναι εξίσου επικίνδυνη, καθώς μπορεί να πυροδοτήσει ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων, όπως χρόνιο πόνο, αυτοάνοσες διαταραχές, αϋπνία, τρόμο, καθώς και διαταραχές της λειτουργίας ήπατος ή νεφρών και της ρύθμισης του σακχάρου στο αίμα. Στα παιδιά, η έκθεση στον υδράργυρο ενδέχεται να αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας και μαθησιακών δυσκολιών.
Προσοχή στα βαρέα μέταλλα που περιέχουν τα ψάρια
Υπάρχει η άποψη ότι «το ψάρι ενισχύει την εγκεφαλική λειτουργία», ωστόσο η Λιν παρατήρησε ότι η επιλογή λάθος είδους μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, προκαλώντας πιθανή βλάβη στη μνήμη και στη λειτουργία του εγκεφάλου. Όπως εξήγησε, ο υδράργυρος στο περιβάλλον εισέρχεται στην τροφική αλυσίδα μέσω του πλαγκτού. Πρώτα συσσωρεύεται στα μικρά ψάρια, και οι συγκεντρώσεις αυξάνονται δραματικά σε κάθε επόμενο τροφικό επίπεδο. Έτσι, μεγάλα αρπακτικά είδη όπως ο τόνος, ο ξιφίας και ο καρχαρίας έχουν τα υψηλότερα επίπεδα μεθυλυδραργύρου — της μορφής που είναι πιο τοξική για το νευρικό σύστημα.
Πολλοί θεωρούν λανθασμένα ότι τα βαρέα μέταλλα συγκεντρώνονται κυρίως στο κεφάλι, στην πέτσα ή στα όργανα του ψαριού. Η Λιν ανέφερε ότι, στην πραγματικότητα, συσσωρεύονται κυρίως στους μυϊκούς ιστούς, δηλαδή στο κρέας που τρώμε. Συγκριτικά, η πέτσα θεωρείται σχετικά ασφαλής, ενώ τα όργανα τείνουν να συγκρατούν κυρίως ανόργανο υδράργυρο.
Η περιστασιακή κατανάλωση μεγάλων αρπακτικών ψαριών ενέχει μικρό κίνδυνο για τους περισσότερους ενήλικες. Ωστόσο, η Λιν παροτρύνει τις εγκύους και τα παιδιά να τα αποφεύγουν πλήρως. Ως πιο ασφαλείς επιλογές προτείνει μικρά ψάρια περίπου στο μέγεθος της παλάμης ενός ενήλικα, επειδή αυτά βρίσκονται χαμηλότερα στην τροφική αλυσίδα και περιέχουν πολύ λιγότερα συσσωρευμένα βαρέα μέταλλα.
Μόλυβδος: Η διαρκής απειλή
Πέρα από τον υδράργυρο, ο μόλυβδος παραμένει ένα από τα πιο ύπουλα και υποτιμημένα βαρέα μέταλλα. Η Λιν περιέγραψε ένα περιστατικό στο οποίο ασθενής εμφάνισε ταχεία γνωστική έκπτωση, επιβράδυνση κινήσεων, βαθιά απώλεια μνήμης και διαταραγμένους κιρκάδιους ρυθμούς — συμπτώματα που μιμούνταν στενά μια άτυπη μορφή νόσου Πάρκινσον. Μετά από λεπτομερή διερεύνηση, ο πιθανός υπαίτιος εντοπίστηκε στη μακροχρόνια χρήση σκευών μαγειρικής που περιείχαν μόλυβδο.
Η τοξικότητα του μολύβδου, σύμφωνα με τη Λιν, είναι εκτεταμένη και πολύπλευρη. Η χρόνια έκθεση μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του λείου μυϊκού ιστού των αγγείων, να στενέψει τα αιμοφόρα αγγεία και να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. Στα παιδιά, κατά τις κρίσιμες φάσεις ανάπτυξης του εγκεφάλου, ακόμη και χαμηλού επιπέδου έκθεση μπορεί να προκαλέσει ελλειμματική προσοχή, καθυστέρηση γλωσσικών δεξιοτήτων και αυξημένη πιθανότητα προβλημάτων στη γνωστική λειτουργία αργότερα στη ζωή. Για τις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, η δηλητηρίαση από μόλυβδο ενδέχεται να αυξάνει τον κίνδυνο υπογονιμότητας και αποβολής.
Η Λιν τόνισε ότι αυτές οι απειλές μπορεί να προέρχονται από κρυφές πηγές μέσα στο ίδιο μας το σπίτι, καθώς υπάρχουν πολλές απρόσμενες οδοί καθημερινής έκθεσης σε μόλυβδο:
Ποτήρια και σκεύη με έντονα χρώματα: Για να επιτύχουν πιο φωτεινές, ζωντανές αποχρώσεις και μεγαλύτερη αντίθεση, κάποιοι κατασκευαστές προσθέτουν μόλυβδο και άλλα βαρέα μέταλλα σε υαλώματα ή επιστρώσεις. Αν αυτές οι επιστρώσεις έχουν κακή πρόσφυση, ο μόλυβδος μπορεί σταδιακά να αποδεσμεύεται κατά το συνηθισμένο πλύσιμο ή όταν τα σκεύη χρησιμοποιούνται για όξινα ή ζεστά τρόφιμα.
Μολύβδινοι σωλήνες σε σπίτια: Αν ένα σπίτι διατηρεί ακόμη μολύβδινες σωληνώσεις, το νερό που περνά από αυτές μπορεί να περιέχει μόλυβδο.
Χρώματα και δομικά υλικά πριν από τη δεκαετία του 1960: Όταν παλιά, πολύχρωμα χρώματα ξεφλουδίζουν, το άγγιγμα με γυμνά χέρια ή ο καθαρισμός χωρίς κατάλληλη προστασία μπορεί να οδηγήσει σε είσοδο μολύβδου στον οργανισμό μέσω δερματικής επαφής ή εισπνοής.
Καλλυντικά: Για παράδειγμα, το καλλυντικό Kohl για τα μάτια περιέχει συστατικά όπως σκόνη μολύβδου. Η εφαρμογή του απευθείας γύρω από τα μάτια ενέχει σημαντικούς κινδύνους για την υγεία.
Φθηνά μεταλλικά κοσμήματα: Ορισμένα φθηνά κοσμήματα χρησιμοποιούν κράματα μολύβδου για να αυξήσουν το βάρος τους. Η παρατεταμένη επαφή με το δέρμα μπορεί να οδηγήσει σε απορρόφησή του στον οργανισμό.
Πώς να αξιολογήσετε τον κίνδυνο και να προστατευτείτε
Αν αντιμετωπίζετε χρόνιο πόνο, έκπτωση μνήμης ή αυτοάνοσες διαταραχές και πληροίτε οποιαδήποτε από τις παρακάτω προϋποθέσεις, ενδέχεται να βρίσκεστε σε υψηλό κίνδυνο δηλητηρίασης από βαρέα μέταλλα:
Έχετε σφραγίσματα υδραργύρου: Η Λιν ανέφερε ότι ελέγχει συστηματικά και εξετάζει την ύπαρξη σφραγισμάτων υδραργύρου στις ιατρικές της συνεδρίες.
Καταναλώνετε συχνά μεγάλα ψάρια: Ορισμένα ψάρια και άλλα θαλασσινά μπορεί να οδηγούν σε συσσώρευση βαρέων μετάλλων.
Καπνίζετε ή εκτίθεστε σε παθητικό κάπνισμα: Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει βαρέα μέταλλα.
Εκτίθεστε σε βαρέα μέταλλα λόγω της εργασίας σας: Εργασία με μηχανήματα, οργανικούς διαλύτες, συνεργεία αυτοκινήτων ή εργοστάσια με μεταλλική σκόνη μπορεί να οδηγεί σε τοξικότητα από βαρέα μέταλλα.
Μένετε σε περιοχή με αυξημένους περιβαλλοντικούς κινδύνους: Η διαμονή κοντά σε βιομηχανικές ζώνες ή μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα μπορεί να αυξάνει την έκθεση.
Λαμβάνετε βότανα ή παραδοσιακά κινεζικά σκευάσματα άγνωστης προέλευσης: Ορισμένα βότανα μπορεί να έχουν μολυνθεί με βαρέα μέταλλα κατά την καλλιέργεια ή την επεξεργασία τους.
Για την καθημερινή πρόληψη της δηλητηρίασης από βαρέα μέταλλα, η Λιν πρότεινε τα εξής:
Κατά την αγορά καθημερινών προϊόντων, να επιλέγονται μόνο όσα φέρουν πιστοποιημένες ετικέτες ασφαλείας και να αντικαθίστανται τακτικά τα σκεύη μαγειρικής και τα επιτραπέζια σκεύη. Να αποφεύγονται σκεύη άγνωστης προέλευσης, υπερβολικά έντονου χρώματος ή όσα εμφανίζουν γρατζουνιές και φθορά. Σε παλιά σπίτια, τα παιδιά πρέπει να κρατούνται μακριά από ξεφλουδισμένα χρώματα, ώστε να αποφεύγεται η επαφή ή η κατάποσή τους.
Για το μαγείρεμα, η Λιν πρότεινε κατσαρόλες από ανοξείδωτο ατσάλι και μαντεμένια σκεύη. Συνέστησε να επιλέγεται μαντέμι με φυσικό, ματ μαύρο εσωτερικό αντί για πολύχρωμες επισμαλτωμένες εκδοχές. Όπως είπε, ακόμη κι αν χαραχτεί, απελευθερώνει κυρίως σίδηρο –ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο ωφέλιμο για τον οργανισμό. Το χαραγμένο ανοξείδωτο ατσάλι μπορεί να αποδεσμεύσει μικρές ποσότητες σιδήρου, νικελίου και χρωμίου. Αν και το νικέλιο μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις σε ευαίσθητα άτομα, τα μαντεμένια σκεύη θεωρούνται γενικά ασφαλή για τους περισσότερους ανθρώπους.
Πώς να μειώσετε με ασφάλεια το φορτίο βαρέων μετάλλων
Παρότι η απομάκρυνση βαρέων μετάλλων που έχουν αποθηκευτεί στο σώμα συχνά απαιτεί ιατρική επίβλεψη, η Λιν σημείωσε ότι μπορούμε να μειώσουμε σημαντικά τον κίνδυνο έκθεσης και να στηρίξουμε τη φυσική αποτοξίνωση του οργανισμού μέσω στοχευμένων αλλαγών στη διατροφή και στον τρόπο ζωής.
Ενσωματώστε τροφές που υποστηρίζουν την αποτοξίνωση
Τροφές πλούσιες σε θείο: Σκόρδο, κρεμμύδια, πράσα, μπρόκολο, κουνουπίδι, κόλιανδρος και άλλα λαχανικά που περιέχουν θείο στηρίζουν τη λειτουργία του ήπατος και διατηρούν την αποτοξινωτική του ικανότητα.
Ισορροπημένη πρόσληψη μετάλλων: Η συμπλήρωση σιδήρου, σεληνίου, ασβεστίου, μαγνησίου και ψευδαργύρου επιτρέπει σε αυτά τα απαραίτητα μέταλλα να ανταγωνίζονται τα βαρέα μέταλλα στους κυτταρικούς υποδοχείς, μειώνοντας έτσι την απορρόφησή τους.
Αντιοξειδωτικά: Οι βιταμίνες C και E εμφανίζουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση, εξουδετερώνοντας τις ελεύθερες ρίζες που παράγονται από τα βαρέα μέταλλα και μειώνοντας την οξειδωτική βλάβη στα κύτταρα.
Θρεπτικά συστατικά υποστήριξης ήπατος: Το άλφα-λιποϊκό οξύ, η Ν-ακετυλοκυστεΐνη και η γλουταθειόνη ενισχύουν τις διαδικασίες αποτοξίνωσης.
Η Λιν υπογράμμισε τη σημασία της διατροφικής ποικιλίας. Όπως είπε, στόχος είναι να καταναλώνεται ένα ευρύ φάσμα τροφών και να αποφεύγεται η υπερκατανάλωση οποιουδήποτε μεμονωμένου τροφίμου, ακόμη κι αν θεωρείται υγιεινό.
Αλλάξτε τον τρόπο ζωής σας
Επαρκής ενυδάτωση: Το νερό είναι το βασικό μέσο μέσω του οποίου τα νεφρά φιλτράρουν και αποβάλλουν τις τοξίνες.
Υποστήριξη της υγείας του εντέρου: Ένα ισορροπημένο εντερικό μικροβίωμα λειτουργεί ως κρίσιμο προστατευτικό φράγμα στον οργανισμό.
Προώθηση τακτικών κενώσεων: Αυτό μειώνει την πιθανότητα οι τοξίνες να επαναπορροφούνται στο έντερο.
Ενθάρρυνση τακτικής εφίδρωσης: Οι τοξίνες μπορούν να αποβληθούν μέσω του ιδρώτα κατά την άσκηση, τα ποδόλουτρα ή τις συνεδρίες σάουνας.
Το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Οττάβας και Αλμπέρτας συνδέει την έγκριση ενός αγωγού προς τις ακτές της Βρετανικής Κολομβίας με το έργο δέσμευσης άνθρακα της Pathways Alliance, ύψους 16,5 δισ. δολαρίων, για το οποίο οι εταιρείες του κλάδου προσβλέπουν σε σημαντική κρατική στήριξη. Αν και το ποσό αυτό φαίνεται μεγάλο, αντιπροσωπεύει μόνο ένα μικρό μέρος από το τεράστιο σύνολο των χρημάτων των Καναδών φορολογουμένων που κατευθύνονται, από όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, σε πρωτοβουλίες που σχετίζονται με τον στόχο των μηδενικών εκπομπών.
Στα ποσά αυτά περιλαμβάνονται δισεκατομμύρια που διοχετεύονται μέσω εσωτερικών πολιτικών, καθώς και μια «διεθνή χρηματοδοτική δέσμευση για το κλίμα» ύψους 5,3 δισ. δολαρίων, την οποία ανακοίνωσε η Οττάβα το 2021, για πολυετή χρηματοδότηση με στόχο να βοηθηθούν αναπτυσσόμενες χώρες να «αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή».
Μόνο το 2024, οι ομοσπονδιακές δαπάνες για την περιβαλλοντική προστασία αυξήθηκαν κατά 35,6% και έφτασαν τα 24 δισ. δολάρια, με σημαντικό μέρος τους να προορίζεται για τη μείωση των εκπομπών. Συγκριτικά, η Αλμπέρτα δρομολογεί 28 δισ. δολάρια για λειτουργικές δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης στον προϋπολογισμό του 2025, ενώ οι ομοσπονδιακές μεταβιβάσεις προς τις επαρχίες για το επόμενο οικονομικό έτος εκτιμώνται στα 108 δισ. δολάρια, εκ των οποίων τα μισά αφορούν την υγεία.
Ακολουθεί μια ενδεικτική αποτύπωση βασικών προγραμμάτων και δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα. Καθώς όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης εμπλέκουν αυτά τα κονδύλια σε σύνθετα πλέγματα χρηματοδοτήσεων, επιδοτήσεων και πολιτικών, η πραγματική κλίμακα είναι πολύ μεγαλύτερη· για τον λόγο αυτό παρατίθενται μόνο επιλεγμένα παραδείγματα.
Ομοσπονδιακές δαπάνες
Στον πρώτο προϋπολογισμό, στις αρχές Νοεμβρίου, η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϋ ενίσχυσε και επέκτεινε μια σειρά επενδυτικών φορολογικών πιστώσεων που στηρίζουν έργα «καθαρής ενέργειας» και μηδενικών εκπομπών. Σε αυτές περιλαμβάνονται επιστρεπτέες πιστώσεις έως περίπου 60% για τη δέσμευση άνθρακα, 30% για την καθαρή τεχνολογία και τη βιομηχανική παραγωγή καθαρής τεχνολογίας, καθώς και έως 40% για το «καθαρό υδρογόνο», στο πλαίσιο της Στρατηγικής Κλιματικής Ανταγωνιστικότητας της κυβέρνησης.
Από δημοσιονομική σκοπιά, οι φορολογικές πιστώσεις αποτελούν μορφή κρατικής δαπάνης. Η παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων για έργα «καθαρής τεχνολογίας», όπως η δέσμευση άνθρακα, μειώνει τα κρατικά έσοδα, τα οποία τελικά πρέπει να αντισταθμιστούν είτε μέσω υψηλότερων φόρων αλλού είτε μέσω αυξημένου δημόσιου χρέους.
Ομοσπονδιακές φορολογικές πιστώσεις στον εταιρικό φόρο εισοδήματος που σχετίζονται με πρωτοβουλίες για μηδενικές εκπομπές — όλα τα ποσά είναι σε εκατομμύρια δολάρια. (Πηγή: The Epoch Times, στοιχεία από το υπουργείο Οικονομικών του Καναδά. Δημιουργήθηκε με Datawrapper)
Τον Ιούλιο του 2024, το Γραφείο Κοινοβουλευτικού Προϋπολογισμού υπολόγισε ότι μόνο έξι φορολογικές πιστώσεις για «τομείς καθαρής ενέργειας και τεχνολογίας» θα κοστίσουν στον Καναδά 103 δισ. δολάρια για την 13ετή περίοδο από το 2022–23 έως το 2034–35. Στις πιστώσεις αυτές περιλαμβάνονται και εκείνες για την αλυσίδα εφοδιασμού ηλεκτρικών οχημάτων και για την καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, πέραν των τεσσάρων που αναφέρθηκαν παραπάνω.
Υποδομές και κατοικίες
Η Τράπεζα Υποδομών του Καναδά, κρατική εταιρεία που χρηματοδοτεί έργα υποδομών και διαθέτει κεφάλαια συνολικής αξίας 54,4 δισ. δολαρίων, δρομολογεί σημαντικό μέρος των πόρων της σε «πράσινες υποδομές» και «καθαρή ενέργεια».
Χαρακτηριστικό παράδειγμα των έργων που χρηματοδοτούνται είναι η διάθεση έως 100 εκατ. δολαρίων για «έργα αναβάθμισης ενεργειακά αποδοτικών κτιρίων», όπως μετατροπές φωτισμού σε LED, συστήματα θέρμανσης και ψύξης υψηλής απόδοσης με ηλεκτροδότηση, επιτόπια ηλιακή ενέργεια σε συνδυασμό με αποθήκευση σε μπαταρίες και άλλες τεχνολογίες μείωσης εκπομπών.
Παράλληλα, το ομοσπονδιακό πρόγραμμα επιχορηγήσεων «Canada Greener Homes Grant» παρείχε χρηματοδότηση για «ενεργειακά αποδοτικές αναβαθμίσεις» σε ιδιωτικές κατοικίες, όπως βελτίωση μόνωσης, αντικατάσταση παραθύρων ή θυρών και εγκατάσταση ηλιακών πάνελ. Συνολικά, το επταετές αυτό πρόγραμμα, που ξεκίνησε τον Μάιο του 2021, αναμενόταν να κοστίσει 2,6 δισ. δολάρια. Πλέον δεν δέχεται νέες αιτήσεις.
Γεωργία
Το Ταμείο Κλιματικής Δράσης για Αγροκτήματα, που ανακοινώθηκε για πρώτη φορά στον προϋπολογισμό του 2021, αποτελεί πρωτοβουλία ύψους 704 εκατ. δολαρίων και παρέχει επιχορηγήσεις για να βοηθήσει τους αγρότες να υιοθετήσουν πρακτικές διαχείρισης που αποθηκεύουν άνθρακα και μειώνουν τις εκπομπές αερίων. Μια επέκταση του ταμείου για την περίοδο 2025–28 θα διαθέσει επιπλέον 300 εκατ. δολάρια, με στόχο να στηρίξει τις προσπάθειες των αγροτών να «καταστούν πιο ανθεκτικοί στο κλίμα».
Μεταφορές και ηλεκτρικά οχήματα
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση παρείχε επιδοτήσεις έως 5.000 δολάρια για ηλεκτρικά οχήματα από το 2019. Το πρόγραμμα ανεστάλη τον Ιανουάριο του 2025, όταν εξαντλήθηκαν τα κονδύλια. Άλλα προγράμματα στον τομέα των μεταφορών περιλαμβάνουν χρηματοδότηση για την προσαρμογή των σιδηροδρόμων στην κλιματική αλλαγή και για έργα απανθρακοποίησης των δημόσιων συγκοινωνιών.
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, σε συνεργασία με ορισμένες επαρχίες, έχει επίσης δεσμεύσει δισεκατομμύρια σε επιδοτήσεις για εργοστάσια ηλεκτρικών οχημάτων και μπαταριών, ορισμένα από τα οποία έχουν έκτοτε ακυρωθεί.
Μονάδα δέσμευσης άνθρακα στο Σκουάμις της Βρετανικής Κολομβίας, σε φωτογραφία αρχείου. (The Canadian Press/Darryl Dyck)
Πρώτα Έθνη
Ορισμένα προγράμματα έχουν ευρύτερο χαρακτήρα, όπως τα ομοσπονδιακά κονδύλια (περισσότερα από 2 δισ. δολάρια) που έχουν ανακοινωθεί από το 2020 για «κλιματική δράση από ιθαγενείς λαούς», συμπεριλαμβανομένης της βοήθειας προς τα Πρώτα Έθνη και τους Ινουίτ για τη «διαχείριση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην υγεία».
Χρηματοδότηση για τη νεολαία
Ο προϋπολογισμός του 2025 κατευθύνει επιπλέον 40 εκατ. δολάρια για τα επόμενα δύο χρόνια, από το 2026–27, με στόχο τη δημιουργία ενός Youth Climate Corps (Σώμα Νεολαίας για το Κλίμα), το οποίο θα παρέχει «αμειβόμενη κατάρτιση σε πράσινες δεξιότητες και θέσεις εργασίας», εκπαιδεύοντας νέους ώστε να «ανταποκρίνονται γρήγορα σε κλιματικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης».
Η ιδέα ενός καναδικού Σώματος Νεολαίας για το Κλίμα είχε προωθηθεί μέσω εκστρατείας που ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2023 από τη Climate Emergency Unit (Μονάδα Κλιματικής Έκτακτης Ανάγκης), ένα εγχείρημα του Ινστιτούτου David Suzuki, το οποίο χαρακτήριζε την πρόταση ως «ένα τολμηρό νέο δημόσιο πρόγραμμα που θα απασχολούσε δεκάδες χιλιάδες νέους Καναδούς σε εργασίες σχετικές με το κλίμα, προσφέροντας καλές αμοιβές και σταδιοδρομία στην αναπτυσσόμενη καθαρή οικονομία».
Η χρηματοδότηση αυτή ακολουθά άλλες δαπάνες με επίκεντρο τη νεολαία: τον Ιούλιο του 2025, παραδείγματος χάριν, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση είχε ανακοινώσει ότι θα διαθέσει 14,4 εκατ. δολάρια για να «ενδυναμώσει τους νέους Καναδούς στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής». Σε αυτά περιλαμβάνονται 1,8 εκατ. δολάρια για το Ίδρυμα Πάρκων της Βρετανικής Κολομβίας, με στόχο την «ανάπτυξη της περιβαλλοντικής παιδείας και ηγεσίας των νέων Καναδών στη Βρετανική Κολομβία».
Προγράμματα της εποχής Τρυντώ
Η κυβέρνηση Κάρνεϋ καταργεί σταδιακά ορισμένα από τα πιο προβεβλημένα προγράμματα επιχορηγήσεων της εποχής Τριντό, όπως τη χρηματοδότηση ύψους 3,2 δισ. δολαρίων για τη φύτευση δύο δισεκατομμυρίων δέντρων σε ολόκληρο τον Καναδά μεταξύ 2021 και 2031. Το πρόγραμμα «Δύο Δισεκατομμύρια Δένδρα» υποσχόταν ότι θα «βοηθήσει τον Καναδά να υπερβεί τον στόχο μείωσης εκπομπών της Συμφωνίας των Παρισίων για το 2030 και να θέσει τα θεμέλια για την επίτευξη μηδενικών εκπομπών έως το 2050».
Ταυτόχρονα, μακροχρόνια προγράμματα επιχορηγήσεων, όπως το Green Municipal Fund (GMF/Πράσινο Δημοτικό Ταμείο), το οποίο αυξήθηκε από 125 εκατ. δολάρια το 2000 σε 1,625 δισ. δολάρια έως το 2023, παραμένουν σε ισχύ.
Στο ταμείο αυτό φαίνεται να μπορούν να ενταχθούν έργα πολύ διαφορετικής κλίμακας. Οι επιχορηγήσεις έχουν κυμανθεί από 11.000 δολάρια για δήμο στο νησί Βανκούβερ, με στόχο τη μελέτη της σκοπιμότητας «μετατροπής του νέου κτιρίου της τοπικής μονάδας της Βασιλικής Καναδικής Έφιππης Αστυνομίας σε εγκατάσταση μηδενικών εκπομπών», έως 72.500 δολάρια για την πόλη Μπράντον στη Μανιτόμπα, για τη μελέτη της σκοπιμότητας μείωσης των εκπομπών άνθρακα από τον στόλο οχημάτων της δημοτικής αρχής.
Διεθνής χρηματοδότηση
Οι ομοσπονδιακές δαπάνες για το κλίμα δεν περιορίζονται εντός των συνόρων του Καναδά, καθώς σημαντικά ποσά κατευθύνονται στο εξωτερικό για να βοηθήσουν άλλες χώρες να «αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή».
Μόνο την περίοδο 2015–2022, ο Καναδάς διέθεσε πάνω από 8,7 δισ. δολάρια ως «διεθνή χρηματοδότηση για το κλίμα» προς αναπτυσσόμενες χώρες.
Ο τότε υπουργός Περιβάλλοντος Στήβεν Γκυλμπώ (Steven Guilbeault) μιλά κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής Canada 2020 Net-Zero Leadership Summit. Οττάβα, 19 Απριλίου 2023. (The Canadian Press/Sean Kilpatrick)
Αν και ο πρώτος προϋπολογισμός της κυβέρνησης Κάρνεϋ περιορίζει γενικά τη διεθνή βοήθεια, διατηρεί τη στρατηγική στήριξης άλλων χωρών στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Στη σύνοδο κορυφής COP30 για το κλίμα, που πραγματοποιήθηκε στη Βραζιλία τον Νοέμβριο, η Οττάβα ανακοίνωσε 392 εκατ. δολάρια για «συμπεριληπτικές, τοπικά καθοδηγούμενες λύσεις για το κλίμα» σε αναπτυσσόμενες χώρες.
Η νέα αυτή δέσμη χρηματοδότησης περιλαμβάνει 106 εκατ. δολάρια για την έναρξη του Inclusive Climate Action Fund (Ταμείο Συμπεριληπτικής Κλιματικής Δράσης), το οποίο θα χρηματοδοτεί επιχειρήσεις στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική για την «προώθηση έργων μετριασμού και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή». Περιλαμβάνει επίσης 263 εκατ. δολάρια για το International Fund for Agricultural Development (Διεθνές Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης), με στόχο την «ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προσαρμοστικής ικανότητας των μικρών αγροτών στις αναπτυσσόμενες χώρες».
Επαρχιακή χρηματοδότηση
Η Οττάβα δεν είναι η μόνη που αφιερώνει σημαντικό μέρος των δαπανών της σε στόχους που σχετίζονται με το κλίμα· οι επαρχίες έχουν υιοθετήσει ανάλογες στρατηγικές.
Κάθε επαρχία διαθέτει μέρος των δημόσιων πόρων της σε πρωτοβουλίες μείωσης εκπομπών. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των δαπανών λαμβάνει τη μορφή επιχορηγήσεων ή φορολογικών ελαφρύνσεων προς εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη δέσμευση άνθρακα ή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Μελέτη του Fraser Institute, που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο, εκτίμησε ότι η Οττάβα και οι τέσσερις μεγαλύτερες επαρχίες — Κεμπέκ, Οντάριο, Αλμπέρτα και Βρετανική Κολομβία — παρείχαν τουλάχιστον 158 δισ. δολάρια την περίοδο 2014-15 έως 2024-25, μέσω δαπανών και φορολογικών πιστώσεων, για τη στήριξη μιας «οικονομίας χαμηλών εκπομπών άνθρακα».
Η εκτίμηση αυτή καλύπτει μόνο μέρος της συνολικής εικόνας, καθώς εστιάζει ειδικά σε δαπάνες και φορολογικές πιστώσεις για τη δημιουργία μιας οικονομίας χαμηλών εκπομπών στον Καναδά, ενώ οι κλιματικές δαπάνες περιλαμβάνουν επίσης δράσεις όπως η ευαισθητοποίηση της νεολαίας ή πρωτοβουλίες σε αναπτυσσόμενες χώρες.
Οντάριο
Το υπουργείο Περιβάλλοντος του Οντάριο εκτιμά ότι θα δαπανήσει περίπου 15,7 εκατ. δολάρια για την «κλιματική αλλαγή και την ανθεκτικότητα» το 2025–26.
Όπως και σε άλλα επίπεδα διακυβέρνησης, ένα μέρος των δαπανών του Οντάριο που σχετίζονται με το κλίμα είναι έμμεσο. Για παράδειγμα, η κυβέρνηση Φορντ διέθεσε 92 εκατ. δολάρια στον προϋπολογισμό του 2025 για το πρόγραμμα ChargeON, το οποίο στηρίζει την εγκατάσταση σταθμών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων σε ολόκληρη την επαρχία.
Ο πρωθυπουργός του Οντάριο, Νταγκ Φορντ, μιλά σε εκδήλωση στο Άλιστον. Οντάριο, 25 Απριλίου 2024. (The Canadian Press/Nathan Denette)
Από το 2020, το Οντάριο έχει δεσμεύσει δισεκατομμύρια δολάρια σε επαρχιακές επιδοτήσεις και φορολογικά κίνητρα για να στηρίξει την αλυσίδα εφοδιασμού των ηλεκτρικών οχημάτων, στο πλαίσιο κοινών ομοσπονδιακών-επαρχιακών προσπαθειών που συνολικά ξεπερνούν τα 20 δισ. δολάρια.
Το ποσό αυτό περιλαμβάνει δεσμεύσεις που έγιναν στο πλαίσιο συνεργατικών συμφωνιών με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση και ιδιωτικές εταιρείες. Μέρος της χρηματοδοτικής στήριξης είχε προβλεφθεί για εργοστάσια μπαταριών εταιρειών όπως η Stellantis-LGES στο Ουίνδσορ, η Honda στο Άλιστον και η Volkswagen στο Σαιντ Τόμας. Χρηματοδότηση έλαβε επίσης η Ford Motor Company για να μετατρέψει το εργοστάσιο στο Όουκβιλ ώστε να παράγει ηλεκτρικά οχήματα.
Το ακριβές ποσό που έχει ήδη εκταμιευθεί είναι δύσκολο να παρακολουθηθεί, επειδή ορισμένες πληρωμές εξαρτώνται από τη δημιουργία θέσεων εργασίας ή από την επίτευξη συγκεκριμένων οροσήμων από μια εταιρεία, ενώ άλλη χρηματοδότηση παρέχεται ως μελλοντικές φορολογικές πιστώσεις.
Άλλες επαρχίες
Η Αλμπέρτα έχει δεσμεύσει δισεκατομμύρια δολάρια για έργα και προγράμματα δέσμευσης, αξιοποίησης και αποθήκευσης άνθρακα. Η επαρχία χρησιμοποιεί κυρίως τα έσοδα από το σύστημα Technology Innovation and Emissions Reduction (TIER) — που προκύπτουν από την τιμή άνθρακα που πληρώνουν οι μεγάλοι ρυπαντές — για να χρηματοδοτεί έργα μείωσης εκπομπών μέσω φορέων όπως οι Emissions Reduction Alberta (ERA) και Alberta Innovates.
Η ERA έχει διαθέσει 991,7 εκατ. δολάρια από το 2009 για να εκκινήσει «την πιλοτική εφαρμογή, την επίδειξη και την ανάπτυξη λύσεων καθαρής τεχνολογίας που μειώνουν τις εκπομπές».
Ο οργανισμός, που χρηματοδοτείται μέσω του TIER, προκηρύσσει επίσης ανοιχτούς διαγωνισμούς για εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε έργα σχετιζόμενα με το κλίμα, όπως το Tailings Technology Challenge. Πρόκειται για ταμείο 50 εκατ. δολαρίων που εγκαινίασε η ERA φέτος, ώστε να χρηματοδοτήσει έργα — έως 15 εκατ. δολάρια το καθένα — τα οποία «βοηθούν στη μείωση και τη διαχείριση των νερών των ορυχείων και των τελμάτων που προκύπτουν από την εξόρυξη πετρελαιοφόρων άμμων».
Η Μανιτόμπα έχει επίσης σε εξέλιξη πρωτοβουλίες, όπως πρόγραμμα επιδότησης ηλεκτρικών οχημάτων, ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης «με βάση την αξιολόγηση» για τη στήριξη της μείωσης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ένα Climate Action Fund (Ταμείο Κλιματικής Δράσης) για επενδύσεις σε πράσινα έργα και τον φορέα Efficiency Manitoba, κρατική εταιρεία που προσφέρει προγράμματα και οικονομική στήριξη σε κατοικίες, επιχειρήσεις και κοινότητες σε πεδία όπως οι αντλίες θερμότητας και οι ενεργειακές αναβαθμίσεις.
Η στρατηγική του Σασκάτσουαν για το κλίμα περιλαμβάνει επαρχιακές πρωτοβουλίες όπως το Saskatchewan Technology Fund, που επενδύει σε έργα τα οποία μειώνουν την ένταση εκπομπών, καθώς και διάφορες δράσεις για την επίτευξη ηλεκτρικού δικτύου μηδενικών εκπομπών έως το 2050.
Βρετανική Κολομβία
Η Βρετανική Κολομβία ήταν η πρώτη επαρχία στον Καναδά που επέβαλε φόρο άνθρακα, και οι πρωτοβουλίες μηδενικών εκπομπών αποτελούν εδώ και καιρό βασικό άξονα της πολιτικής της.
Η επαρχία διέθεσε πάνω από 650 εκατ. δολάρια από το 2011 για να ενθαρρύνει την υιοθέτηση ηλεκτρικών οχημάτων. Οι καταναλωτές στη Βρετανική Κολομβία μπορούσαν προηγουμένως να συνδυάσουν την επαρχιακή επιδότηση των 4.000 δολαρίων με την ομοσπονδιακή επιδότηση των 5.000 δολαρίων, φτάνοντας συνολικά τις 9.000 δολάρια. Η Βρετανική Κολομβία τερμάτισε φέτος τις επιδοτήσεις για ηλεκτρικά οχήματα, έπειτα από έντονη συζήτηση.
Αρκετές άλλες επαρχίες δοκίμασαν επιδοτήσεις για ηλεκτρικά οχήματα, με το Οντάριο να δίνει επιδοτήσεις έως 14.000 δολάρια μέχρι να καταργηθούν από τον πρωθυπουργό της επαρχίας, Νταγκ Φορντ, το 2018.
Παρότι οι επιδοτήσεις ηλεκτρικών οχημάτων φαίνεται να υποχωρούν ως επιλογή πολιτικής, αυτό δεν σημαίνει ότι η Βρετανική Κολομβία επιβραδύνει κατ’ ανάγκη τις κλιματικές δαπάνες της. Η επαρχία δαπάνησε κατ’ εκτίμηση 817 εκατ. δολάρια για «πρωτοβουλίες σχετιζόμενες με το κλίμα» το 2024-25 και προβλέπεται να δαπανήσει άλλα 590 εκατ. δολάρια το 2025-26. Οι δαπάνες αυτές αφορούν επενδύσεις για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα σε μια σειρά τομέων, όπως «καθαρότερη βιομηχανία», «καθαρότερα κτίρια» και «καθαρότερες μεταφορές».
Κεμπέκ
Το Κεμπέκ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις κλιματικές δαπάνες, με μεγάλο μέρος τους να επικεντρώνεται στο «Σχέδιο 2030 για μια Πράσινη Οικονομία», το οποίο, όπως αναφέρεται, «καθοδηγεί τη δράση της κυβέρνησης για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή στη διάρκεια αυτής της δεκαετίας».
Το σχέδιο αυτό έλαβε αρχικά 6,7 δισ. δολάρια για το πρόγραμμα υλοποίησης 2021–26 και, τον Ιούνιο του 2025, διατέθηκαν 10,1 δισ. δολάρια ακόμη για την περίοδο 2025–30. Χρηματοδοτείται κυρίως από την αγορά άνθρακα της επαρχίας, με έμφαση στην ηλεκτροκίνηση των μεταφορών, την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, την ενίσχυση της βιομηχανίας και την προστασία της φύσης.
Το Κεμπέκ έχει προχωρήσει και σε άλλες δεσμεύσεις για το κλίμα, όπως η απαγόρευση πώλησης αυτοκινήτων με κινητήρες βενζίνης το 2035, απαγόρευση που η επαρχία χαλάρωσε τον Σεπτέμβριο ώστε να προσφέρει «ανάσα» στη βιομηχανία αυτοκινήτου. Ο νέος στόχος απαιτεί το 90% των νέων αυτοκινήτων που θα πωλούνται το 2035 να είναι μηδενικών εκπομπών, αντί για το 100%.
Ατλαντικός Καναδάς
Ο προϋπολογισμός της Νέας Σκωτίας για το 2025–26 αναδεικνύει δαπάνη 35 εκατ. δολαρίων για το σχέδιο Climate Change Plan for Clean Growth, το οποίο επενδύει σε «πράσινες» θέσεις εργασίας, ηλιακή και αιολική ενέργεια, καθώς και στην προστασία των κοινοτήτων από κλιματικές επιπτώσεις όπως οι πλημμύρες. Το σχέδιο των 35 εκατ. δολαρίων περιλαμβάνει επίσης 6,1 εκατ. δολάρια για να «κατασκευαστούν και να ανακαινιστούν κατοικίες και διαμερίσματα έτοιμα για μηδενικές εκπομπές» και 1,25 εκατ. δολάρια για να «δοθεί η δυνατότητα σε περισσότερους αγρότες να υιοθετήσουν καθαρές τεχνολογίες που στηρίζουν πιο βιώσιμη γεωργία».
Το Νιου Μπράνσγουικ, εν τω μεταξύ, εργάζεται για τη μετάβαση σε καθαρή ηλεκτρική ενέργεια σε συνεργασία με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, δίνοντας έμφαση σε μεγάλες επενδύσεις στην αιολική ενέργεια, σε μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες (SMR) και σε προγράμματα που απευθύνονται στους καταναλωτές, όπως υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και προγράμματα αντλιών θερμότητας.
Το Νησί του Πρίγκιπα Εδουάρδου καθιέρωσε το 2020 ένα ετήσιο Climate Challenge Fund, το οποίο μπορεί να χορηγεί έως 100.000 δολάρια σε έργα που «μειώνουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου» ή «προωθούν τη δημόσια εκπαίδευση» για την κλιματική αλλαγή, μεταξύ άλλων συναφών στόχων. Σε προηγούμενα έργα περιλαμβάνεται το STEAM PEI, μια πρωτοβουλία που επικεντρώνεται σε «σχέδια μαθημάτων για τη δράση στο κλίμα και στην υλοποίηση εργαστηρίων μέσα στις τάξεις», με στόχο να «εμπλέξει τη νεολαία σε πρακτικές λύσεις για τοπικές και παγκόσμιες περιβαλλοντικές προκλήσεις».
Οι δαπάνες των Νιουφάουντλαντ (Νέα Γη) και Λαμπραντόρ για μηδενικές εκπομπές επικεντρώνονται στην ηλεκτροδότηση κατοικιών, στη στήριξη της καθαρής τεχνολογίας με φορολογικές πιστώσεις, σε επενδύσεις σε ηλεκτρικά οχήματα και φόρτιση, καθώς και στην αξιοποίηση φυσικών πόρων για αιολική ενέργεια, υδρογόνο και κρίσιμα ορυκτά. Παράλληλα, περιλαμβάνουν ομοσπονδιακή χρηματοδότηση για μετάβαση από πετρέλαιο σε ηλεκτρισμό, με στόχο την επίτευξη μηδενικών εκπομπών έως το 2050, ενώ επιδιώκεται ταυτόχρονα να διατηρηθεί ισορροπία με την ανάπτυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ορισμένοι δήμοι εντάσσουν επίσης κλιματικές πρωτοβουλίες στους προϋπολογισμούς τους, όπως το Τορόντο που ενσωματώνει φέτος για πρώτη φορά έναν «προϋπολογισμό άνθρακα» στον ετήσιο προϋπολογισμό του, ώστε να κατευθύνει πόρους σε ένα ευρύ φάσμα πρωτοβουλιών που σχετίζονται με το κλίμα.
Σύμφωνα με σύνοψη του The Atmospheric Fund (TAF), ενός δημοτικού φορέα που χρηματοδοτεί πρωτοβουλίες μείωσης αερίων στο Τορόντο και τη γύρω περιοχή, ο «προϋπολογισμός άνθρακα» ύψους 2 δισ. δολαρίων περιλαμβάνει «31 νέες ή ενισχυμένες δράσεις για το κλίμα, οι οποίες θα επιφέρουν εκτιμώμενη ετήσια μείωση 244.615 τόνων εκπομπών άνθρακα, όταν υλοποιηθούν πλήρως».
Μεταξύ των διαφόρων δαπανών περιλαμβάνονται 636 εκατ. δολάρια σε διάστημα δύο ετών για την αγορά ηλεκτρικών λεωφορείων και συστημάτων φόρτισης και 239 εκατ. δολάρια για την «απόκτηση νέων κτιρίων και την ανακαίνισή τους σε καταφύγια έτοιμα για μηδενικές εκπομπές».
Η έννοια των «προϋπολογισμών άνθρακα» ως εργαλείο ενσωμάτωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στη διαδικασία δημοτικού προϋπολογισμού, εξαπλώνεται στον Καναδά. Σύμφωνα με το Sustainability Solutions Group, έναν οργανισμό κλιματικού σχεδιασμού, το Έντμοντον έγινε η πρώτη πόλη της Βορείου Αμερικής που ανέπτυξε «προϋπολογισμό άνθρακα», ενσωματώνοντάς τον στον συνολικό κύκλο προϋπολογισμού 2023–26. Το Μοντρεάλ εισήγαγε τον πρώτο του «προϋπολογισμό άνθρακα» στον προϋπολογισμό του 2024, τον οποίο το ίδιο σχήμα περιέγραψε ως «ένα σωρευτικό ανώτατο όριο των εκπομπών του Μοντρεάλ έως το 2050».
Οικονομικές επιπτώσεις
Πέρα από τις άμεσες κρατικές δαπάνες για το κλίμα, ένας ακόμη παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν είναι η επίδραση στην καναδική οικονομία από διάφορα μέτρα που στοχεύουν στη μείωση των εκπομπών άνθρακα, όπως η τιμολόγηση του άνθρακα, οι Clean Fuel Regulations (Κανονισμοί Καθαρών Καυσίμων) και η υποχρεωτικότητα για πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων.
Μελέτη του Fraser Institute τον Ιούλιο του 2024 ανέφερε ότι η εφαρμογή του στόχου του Καναδά για σημαντική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030 θα είχε σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Η μελέτη προέβλεπε ότι το ομοσπονδιακό σχέδιο για την επίτευξη του στόχου θα μείωνε το πραγματικό ΑΕΠ του Καναδά κατά 6,2% και θα οδηγούσε το εισόδημα ανά εργαζόμενο σε στασιμότητα στη διάρκεια της δεκαετίας του 2020, ενώ θα «μειωνόταν κατά 1,5% έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2022».
Ηλεκτρικό όχημα, σε εκδήλωση για την προώθηση του Greening Government Fund. Οττάβα, 27 Ιουνίου 2023. (The Canadian Press/Justin Tang)
Παρότι η κυβέρνηση Κάρνεϋ έχει χαλαρώσει τους κανονισμούς για τις εκπομπές σε σύγκριση με την κυβέρνηση Τρυντώ — για παράδειγμα καταργώντας τον φόρο άνθρακα για τους καταναλωτές και καθυστερώντας την ομοσπονδιακή υποχρεωτικότητα πωλήσεων ηλεκτρικών οχημάτων — άλλοι κανονισμοί παραμένουν, ιδίως ο φόρος άνθρακα για τη βιομηχανία. Ο προϋπολογισμός του Νοεμβρίου δεσμεύεται ότι η Οττάβα θα συνεργαστεί με τις επαρχίες και τα εδάφη «για τον καθορισμό μιας πολυδεκαετούς πορείας της βιομηχανικής τιμής άνθρακα που στοχεύει σε μηδενικές εκπομπές έως το 2050».
Ωστόσο, τα σημαντικά κονδύλια που κατευθύνονται από όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δεν συνάδουν με τον σχετικά μικρό ρόλο που διαδραματίζει ο Καναδάς στις παγκόσμιες εκπομπές. Σύμφωνα με στοιχεία της καναδικής κυβέρνησης, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου της χώρας αντιστοιχούσαν στο 1,4% των συνολικών παγκόσμιων εκπομπών το 2022, ενώ οι εκπομπές ανά κάτοικο έχουν μειωθεί κατά 16,1% από το 2005. Τα ίδια στοιχεία δείχνουν ότι μία μόνο χώρα, η Κίνα, ευθυνόταν για το 27,4% των παγκόσμιων εκπομπών, αυξημένο από το 18,6% του συνόλου το 2005.
Οι κλιματικές δαπάνες διαφέρουν από άλλες μορφές κρατικών δαπανών, επειδή είναι εξαιρετικά δύσκολο να καταγραφούν συνολικά. Δεν υπάρχει ένα ετήσιο ομοσπονδιακό στατιστικό στοιχείο που να αποτυπώνει το σύνολο των κλιματικών δαπανών. Αντίθετα, οι δαπάνες διασπείρονται σε διάφορες επιχορηγήσεις, προγράμματα, εφ’ άπαξ πρωτοβουλίες, εξειδικευμένες φορολογικές πιστώσεις και μεταβιβάσεις προς αναπτυσσόμενες χώρες. Επιπλέον, η επιβάρυνση που μπορεί να επιφέρουν στην οικονομία οι κλιματικές πολιτικές και οι κανονισμοί είναι δύσκολο να μετρηθεί.
Ο προσδιορισμός ενός συγκεκριμένου ποσού γίνεται ακόμη πιο δύσκολος όταν λαμβάνονται υπ’ όψιν οι κλιματικές δαπάνες των επαρχιακών και δημοτικών κυβερνήσεων, οι οποίες αποτυπώνονται σε ένα ευρύ φάσμα επιχορηγήσεων, φορολογικών πιστώσεων, πρωτοβουλιών και κανονισμών.
Ως αποτέλεσμα, η κλίμακα και η πολυπλοκότητα των κρατικών δαπανών που αφιερώνονται στο κλίμα παραμένουν δύσκολα προσδιορίσιμες.
