SUGGESTED

Τη Μ. Τετάρτη 8 Απριλίου, οι υπουργοί Επικρατείας, Υγείας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, κ.κ. Άκης Σκέρτσος, Άδωνις Γεωργιάδης και Δημήτρης Παπαστεργίου, παρουσίασαν σε κοινή συνέντευξη Τύπου το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων για την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media (μέσα κοινωνικής δικτύωσης/μκδ). Με ορίζοντα εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027, οι κ.κ. υπουργοί εξέθεσαν τις κύριες ρυθμίσεις του νομοσχεδίου, την πρόταση της κυβέρνησης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ενίσχυση και εμβάθυνση του υφιστάμενου κανονιστικού πλαισίου και το σκεπτικό πίσω από τα περιοριστικά μέτρα.

Το νομοσχέδιο αφορά ανηλίκους κάτω των 15 ετών στους οποίους θα απαγορεύεται η πρόσβαση σε επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης (online social media), με στόχο την προστασία τους κυρίως από την εθιστική επίδραση των μκδ. Όπως διευκρίνισε ο κος Γεωργιάδης, «ένας ενήλικας μπορεί να το αντιμετωπίσει με μεγαλύτερη δύναμη και σύνεση, αλλά ένας ανήλικος δεν μπορεί ακόμα να το αντιληφθεί και αν του γίνει τρόπος ζωής, πιθανόν τα επόμενα χρόνια να είναι πολύ πιο δύσκολο να το αντιμετωπίσει. Σε όλες τις μονάδες ψυχικής υγείας τα συμπτώματα ψηφιακού εθισμού έχουν αυξηθεί πολύ και το υπουργείο Υγείας ετοιμάζει στοχευμένα προγράμματα για την αντιμετώπισή τους».

Σχετικά με τα θέματα που προκύπτουν για τους ανηλίκους από τη χρήση των μκδ, αλλά και γενικότερα της ψηφιακής τεχνολογίας, η Epoch Times συζήτησε με την Έλενα Γεωργακοπούλου, συμβουλευτικό ψυχολόγο – παιδοψυχολόγο με ειδίκευση σε εφήβους και γονείς, η οποία μοιράστηκε την πολυετή εμπειρία της και ορισμένα συμπεράσματά της, προσφέροντας μια σφαιρική και πολυεπίπεδη αντίληψη του ζητήματος.

Στην πορεία της εργασίας της, στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, τα κύρια προβλήματα που έχει διαπιστώσει, τα οποία συνδέονται με την επαφή των παιδιών με τα μκδ, πέρα από τον εθισμό, είναι το περιεχόμενο που λαμβάνουν (βία, πορνό κλπ), η μετατόπιση του βάρους από το βίωμα καθαυτό στην έκθεση του βιώματος, απώλεια δεξιοτήτων (κοινωνικών, συναισθηματικών), απομόνωση, απώλεια αξιών και πλαισίου. Ορισμένα από αυτά συνδέονται με τη φύση του μέσου, ενώ άλλα προκύπτουν σε συνάρτηση με το οικογενειακό πλαίσιο, την ωριμότητα των γονέων και ευρύτερα κοινωνικά φαινόμενα.

Ποια είναι τα πιο ευαίσθητα σημεία της εφηβικής ηλικίας, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις σας;

Η επικοινωνία — τα παιδιά έχουν πρόβλημα μεταξύ τους, με τα άλλα παιδιά. Υπάρχει μεγάλη δυσκολία επικοινωνίας, μεγάλη δυσκολία στο να έρθουν σε επαφή με τον άλλον. Υπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ κοριτσιών και αγοριών, στο πώς συνδέονται με τα άτομα του ίδιου φύλου. Για τα αγόρια είναι κάπως πιο εύκολο, γιατί έχουν τα αθλήματα — παίζουν ποδόσφαιρο, μπάσκετ — αλλά και τα βιντεοπαιχνίδια. Έτσι έχουν κοινά ενδιαφέροντα. Ωστόσο υστερούν στην επικοινωνία, γιατί μιλάνε μόνο μέσα από τα παιχνίδια. Κι όταν τους ρωτάς αν θα βγουν με τους φίλους τους, απαντούν «Μα τους ‘είδα’ — μίλαγα μαζί τους σήμερα το απόγευμα». Τα κορίτσια δεν το έχουν αυτό και υπάρχει δυσκολία, καθώς και ανταγωνισμός μεταξύ τους. Από αυτά που έχω δει, θεωρώ ότι για τα κορίτσια είναι πιο δύσκολο.

Αυτά ισχύουν για τα παιδιά που έρχονται από σπίτια όπου δεν εκφράζονται, όπου οι γονείς είναι απόντες, όπου δεν υπάρχουν όρια, δεν ξέρουν πού στέκονται και δεν μπορούν να μιλήσουν ξεκάθαρα, όπου δεν υπάρχει επικοινωνία… Άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν είναι το αν υπάρχουν αδέλφια, γιαγιάδες, αν οι γονείς είναι μαζί ή χωρισμένοι — όλα αυτά επηρεάζουν πάρα πολύ.

Στο εξωτερικό μπορεί να συναντήσεις οικογένεια που, ενώ είναι όλοι στο ίδιοι σπίτι, συνεννοούνται με μηνύματα. Υπάρχουν οικογένειες που δεν μιλάνε. Σε αυτά τα σπίτια δεν θα κάτσουν να φάνε όλοι μαζί. Δεν υπάρχει ενδιαφέρον να ασχοληθούν και να ανακαλύψουν τον άλλον. Αυτό το φαινόμενο έχει αρχίσει να εμφανίζεται και στην Ελλάδα, αλλά σε πιο περιορισμένη κλίμακα.

Υπάρχουν περιπτώσεις που τα παιδιά δεν γνωρίζουν στοιχειώδη πράγματα, όπως τις εποχές του χρόνου, ως αποτέλεσμα της ελλιπούς ενασχόλησης των γονέων. Παιδιά 8-9 ετών δεν έχουν στοιχειώδεις γνώσεις και δεν μπορούν να μιλήσουν για κάποιο θέμα — σε επίπεδο συναισθηματικό και επικοινωνιακό είναι 5 χρονών. Δεν έχουν αναπτυχθεί, δηλαδή, βασικές δεξιότητες.

Στους εφήβους παρατηρώ επίσης μεγάλη δυσκολία στις σχέσεις… Επειδή δεν υπάρχουν πλέον αξίες, δεν υπάρχουν και ξεκάθαρες κουβέντες. Αν κάτι συμβεί σε μία σχέση (κυρίως ερωτική), δεν θα κάτσει κανείς να το σκεφτεί. Απλώς θα εξαφανιστεί. Ή θα υπάρξει βία. Πολλά κορίτσια υφίστανται βία και σεξουαλικό καταναγκασμό, κυρίως διότι τα αγόρια δεν ξέρουν, ιδίως στην πρώτη τους σχέση. Μπορεί να λείπει το συναίσθημα ή να μην ξέρουν πώς να το εκφράσουν. Υπάρχει, αντίθετα, η αίσθηση ότι τους ανήκει η κοπέλα. Θεωρώ ότι σε μεγάλο βαθμό επηρεάζονται από αυτά που βλέπουν — κυρίως πορνό και βία — στα μκδ. Αυτά εισπράττουν, αυτά θεωρούν ως φυσιολογικά, οπότε αυτά αναπαράγουν. Υπάρχει ακόμη μεγάλος προβληματισμός και σύγχυση, π.χ. με την ταυτότητα των φύλων.

Λίγα παιδιά έχουν ενσυναίσθηση, ώστε να μπορέσουν να υποστηρίξουν άλλους και να συνδεθούν. Ορισμένα γνωρίζουν μόνο τον τσακωμό ως μέσω σύνδεσης με τους άλλους — δηλαδή τον αρνητικό τρόπο.

Από ποιες ηλικίες έχετε δει να απορροφώνται και να επηρεάζονται τα παιδιά από τα μκδ και τη χρήση οθόνης γενικότερα;

Στο εξωτερικό, τα αγόρια από 12 και πάνω με τα παιχνίδια, όπου μιλάμε για εθισμό. Παίζουν όλη τη νύχτα, οι γονείς δεν μπορούν να τα σταματήσουν, κι ας προσπαθούν με χίλιους δυο τρόπους. Ορισμένα φτάνουν στο σημείο να αρνούνται να πάνε σχολείο. Τα κορίτσια απορροφώνται περισσότερο από το κινητό και τα μκδ.

Στην Ελλάδα δεν είναι τόσο έντονο το φαινόμενο, δεν έχω ακούσει από παιδί να λέει ότι δεν θα πάει στο σχολείο για να παίξει παιχνίδια, αλλά πάντα υπάρχει κόντρα με τους γονείς για το κινητό και — κυρίως τα αγόρια — για τα βιντεοπαιχνίδια.

Πώς επηρεάζει τον χαρακτήρα και την καθημερινότητά τους αυτή η απορρόφηση;

Τα μκδ και τα παιχνίδια δημιουργούν αποχαύνωση. Γεμίζουν το μυαλό των παιδιών με πλήθος άχρηστες πληροφορίες, με ανούσια πράγματα, με υλικά πράγματα, με αποτέλεσμα τα παιδιά να μένουν στάσιμα, να μην αναπτύσσονται ψυχικά, πνευματικά και συναισθηματικά. Αντί να αποκτούν έναν ελεύθερο τρόπο σκέψης και ιδανικά, πάθος και όρεξη για τη ζωή και για να κάνουν πράγματα, προσηλώνονται στο να απαθανατίσουν τα γεγονότα για να τα ‘μοιραστούν’. Ουσιαστικά, μετατοπίζεται το βάρος της ζωής από την πράξη στο φαίνεσθαι και καταλήγουν να ζουν μία ψεύτικη ζωή. Η ζωή στα μκδ δεν είναι πραγματική ζωή. Έτσι, μπορούν να χειραγωγηθούν και πιο εύκολα.

Υπάρχει μια δομή που σου λέει πώς πρέπει να κινηθείς για να ‘πετύχεις’, για να έχεις λεφτά, για να φανείς. Όταν ρωτάω τα παιδιά τι θέλουν από τη ζωή, ποιοι είναι οι στόχοι τους, το πρώτο που μου λένε είναι «Να πετύχω, να βγάλω λεφτά». Αν τους ρωτήσω πώς θα είναι ευτυχισμένα, απαντούν «Θα έχω λεφτά». Και τι θα τα κάνεις τα λεφτά; «Θα έχω ποιότητα ζωής». Και τι θα την κάνεις την ποιότητα ζωής; «Θα αγοράσω ένα πολύ ακριβό αυτοκίνητο» ή «Θα πηγαίνω πάρα πολύ ακριβές διακοπές» — αυτά που βλέπουν στα μκδ. Δεν θα πει κανείς «Να περάσω ωραίες στιγμές με τον παππού και τη γιαγιά, να μου μάθουν να φτιάχνω πάστα φλόρα», δεν θα πει «Θα πάω με τη φίλη μου στο φεστιβάλ και θα χορέψουμε».

Με την τεχνολογία, και ειδικότερα τώρα με την είσοδο της τεχνητής νοημοσύνης, τα παιδιά μαθαίνουν να γίνονται όλα πολύ γρήγορα και σχεδόν αυτόματα. Αυτή η ταχύτητα τα επηρεάζει ποικιλοτρόπως, από τη λειτουργία του εγκεφάλου τους μέχρι τις σχέσεις τους. Για παράδειγμα, δεν μπορούν να διαβάσουν βιβλία — γιατί αυτό δεν γίνεται γρήγορα και απαιτεί συγκέντρωση και ένα επίπεδο δέσμευσης. Αυτό δεν το έχουν και είναι κάτι που ανακλά και στις σχέσεις και στις δραστηριότητές τους. Καταργούνται η κριτική σκέψη, η έρευνα, οι αξίες… Με ποιον θέλω να είμαι, πού θέλω να είμαι, γιατί θέλω να είμαι σε αυτόν τον χώρο, με ποιον θέλω να συνεργαστώ; Όλο αυτό καταλήγει στο να μην αρτιώνονται σαν άνθρωποι…

Ποιος είναι ο ρόλος της οικογένειας; Γιατί οι γονείς εμφανίζονται τόσο αδύναμοι απέναντι στα παιδιά τους και τους επιτρέπουν να αποφασίζουν και να κάνουν ό,τι θέλουν;

Κατ’ εμέ, αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα αυτής της γενιάς. Έχουν αλλάξει οι ρόλοι και τον έλεγχο τον έχει το παιδί, και οι γονείς θεωρούν ότι αυτό είναι το φυσιολογικό. Κατά τη γνώμη μου, αυτό οφείλεται κυρίως σε ανωριμότητα των ίδιων των γονέων. Επιπροσθέτως, έχουν χαθεί οι αξίες και το πλαίσιο που βοηθούσαν τους ανώριμους γονείς παλαιότερα. Έτσι, τώρα, αν κάποιος γονέας δεν έχει αρτιωθεί, δεν έχει αντίληψη και ώριμο τρόπο σκέψης, δεν έχει από πουθενά να κρατηθεί και παρασύρεται. Υπάρχει τρομερός μιμητισμός μεταξύ των γονέων. Γονείς που θεωρούν ότι είναι πολύ αυστηροί σκέπτονται έτσι επειδή συγκρίνουν τους εαυτούς τους με άλλους γονείς που δεν είναι καθόλου.

Ωστόσο, η αυστηρότητα ουσιαστικά είναι σταθερότητα — το οποίο δεν υπάρχει στις ημέρες μας. Αντίθετα, υπάρχει πάρα πολύ φωνή. Όταν φωνάζουν, όμως, και τσακώνονται μαζί του, είναι σαν να κατεβαίνουν στο επίπεδο του παιδιού, με αποτέλεσμα να χάνουν την ισχύ που έχουν σαν γονείς. Οι γονείς πρέπει να είναι ήρεμοι. Δεν μπορούν, όμως, γιατί ακριβώς δεν έχουν την ωριμότητα να μείνουν ήρεμοι. Ένας γονέας που δεν έχει δουλευτεί δεν μπορεί να παραμείνει ήρεμος.

Πολλοί είναι και οι γονείς (κυρίως από αυτά που βλέπω γύρω μου) που προσφέρουν το κινητό στα παιδιά, ακόμη και τα πολύ μικρά, για να μείνουν ήσυχα — κάπως σαν την πιπίλα. Συνήθως δεν έχουν συναίσθηση τού τι κάνουν και του αντίκτυπου που αυτό έχει στα παιδιά. Αργότερα, λειτουργεί και ο μιμητισμός: αφού όλοι αυτό κάνουν, οι περισσότεροι σκέφτονται ότι το παιδί τους θα μείνει πίσω, αν δεν τους δώσουν το τηλέφωνο, το τάμπλετ. Η κατάληξη είναι οικογένειες ‘καλωδιωμένες’, όπου ο καθείς βλέπει κάτι διαφορετικό στο κινητό του, με την άμεση επικοινωνία να σπανίζει.

Θα λέγατε ότι κατά κάποιον τρόπο οι γονείς αρνούνται τον ρόλο τους, αρνούνται να πάρουν τα ηνία, ίσως επειδή θέλουν να είναι φίλοι με το παιδί τους;

Όχι συνειδητά. Ο γονέας είναι ένας ρόλος. Είναι μια αντίληψη ζωής, και θα βγει και σε άλλα κομμάτια. Φίλοι με το παιδί τους μπορεί να είναι αλλά μέχρι ένα σημείο, γιατί πρέπει να υπάρχουν και όρια. Αυτό βλέπω να λείπει. Πολλοί γονείς έχουν χάσει τη βάση και δεν θέτουν σταθερά όρια. Ορισμένοι, δεν εμπιστεύονται τον εαυτό τους και μπερδεύονται από αυτά που κάνουν οι άλλοι γονείς. Δίνουν στα παιδιά σχεδόν οτιδήποτε εκείνα ζητήσουν, υποκύπτοντας σε κάθε τους αίτημα.

Η έλλειψη ορίων είναι διάχυτη στην κοινωνία, και ξεκινά από αυτή τη στάση των γονέων. Μου έχουν πει γονείς ότι στο σχολείο οι δάσκαλοι δεν βάζουν τιμωρίες στα παιδιά όταν κάνουν φασαρία στην τάξη, επειδή υπάρχουν γονείς που θα τους κάνουν ‘μπούλινγκ’. Και φοβούνται. Στα ιδιωτικά σχολεία φοβούνται μήπως χάσουν τη δουλειά τους. Πηγαίνουν γονείς σε προπονήσεις των παιδιών τους και παρεμβαίνουν στις οδηγίες που δίνουν οι προπονητές ώστε να ευνοούνται τα δικά τους παιδιά. Έτσι χάνονται εντελώς τα όρια.

Όταν το παιδί μαθαίνει να θεωρεί δεδομένη την ικανοποίηση των επιθυμιών του, ζορίζεται πάρα πολύ όταν κάποια στιγμή μπουν όρια. Μία πρόσφατη έρευνα στην Αμερική, των τελευταίων μηνών, έδειξε ότι πολλοί ενήλικες τείνουν να αποξενώνονται από τους γονείς τους, θεωρώντας ότι όταν ήταν μικροί τούς φέρθηκαν άσχημα, εκλαμβάνοντας τα όρια ως κακομεταχείριση. Αν το παιδί δεν έχει αντίληψη και παντού στα μκδ λέγεται ότι είναι έτσι, υπονομεύεται το εσωτερικό κριτήριο του παιδιού (που γνωρίζει κατά βάθος πότε έφταιξε και πρέπει να τιμωρηθεί) και επικρατεί μια στρεβλωμένη άποψη, που διαχέεται στην κοινωνία και δημιουργεί αυτή την τάση.

Ακόμα πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι έχουν χαθεί οι αξίες. Αυτό που σε καθοδηγεί και σου βάζει μία βάση είναι οι αξίες. Τις αξίες μέσα στην οικογένεια θα τις μάθεις. Και αυτό έχει χαθεί. Εάν οι γονείς δεν μπορούν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους με βάση τις αξίες τους, με βάση αυτά που γνωρίζουν και που πιστεύουν, έτσι όπως θεωρούν ότι είναι σωστό, αλλά προχωρούν με τον φόβο τού «τι θα πει το παιδί» — γιατί το έχω ακούσει και αυτό από γονιό: «Κι αν γυρίσει το παιδί μου και μου πει σε δέκα χρόνια…» — ναι, αλλά κι αν γυρίσει και σου πει «γιατί δεν μου έβαζες όρια αλλά με άφηνες ξέφραγο αμπέλι;»

Πλέον και οι ίδιοι οι γονείς είναι μπερδεμένοι και δεν ξέρουν πώς να προχωρήσουν.

Μήπως κρίσιμο ρόλο για κάποια από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά σήμερα παίζει η έλλειψη χρόνου των γονέων;

Η έλλειψη χρόνου είναι δικαιολογία, κατ΄εμέ. Και οι δικοί μας γονείς δούλευαν πάρα πολύ. Αν κάποιος θέλει, θα το οργανώσει με τέτοιον τρόπο ώστε να είναι παρών για το παιδί.

Η αίσθηση που έχω είναι ότι οι γονείς  — όχι όλοι — δίνουν υλικά αγαθά, αλλά όχι την προσοχή που πρέπει. Βασικά, κυριαρχούν τα δύο άκρα. Είτε θα είναι πάρα πολύ πάνω από το παιδί είτε δεν θα δίνουν προσοχή. Και υπάρχουν και οι ανασφαλείς, οι οποίοι δεν έχουν καλύψει/δουλέψει δικά τους κομμάτια και γίνονται έρμαια των παιδιών. Μπορεί να έχουν τύψεις ή να θέλουν να ικανοποιήσουν το δικό τους ‘εσωτερικό’ παιδί ή να είχαν πολύ αυστηρούς γονείς και πηγαίνουν στο άλλο άκρο γιατί νομίζουν ότι έτσι είναι καλοί γονείς — υπάρχουν πολλά μοτίβα.

Στις παλαιότερες γενιές υπήρχε μια γενική νοοτροπία και η οικογένεια υφίστατο, με τα καλά και τα κακά της. Αυτό θεωρώ ότι δεν υπάρχει πια στον βαθμό που υπήρχε. Οι δικοί μας γονείς συναντιόνταν και τα παιδιά έπαιζαν μεταξύ τους. Οι παρέες χάνονται, τα τραπέζια λιγοστεύουν. Κι όταν γίνονται, γίνονται μέσω catering. Ή δεν συναντώνται καθόλου στα σπίτια, αλλά σε παιδότοπους, πάρκα, και γενικά σε οποιονδήποτε άλλον χώρο εκτός από το σπίτι. Έτσι, χάνεται το προσωπικό στοιχείο και η επαφή. Επίσης, υποχωρεί και το αίτημα να περάσουμε καλά και υποκαθίσταται από το να φανούμε και να εντυπωσιάσουμε. Αυτό ξεκινά από τους γονείς. Επίσης, όταν όλα παρέχονται από έξω, χάνεται και η προσπάθεια, οπότε χάνει και το ίδιο το άτομο. Το ουσιαστικό, αυτό που θα σου δώσει, είναι αυτό στο οποίο εμβαθύνεις. Όταν δεν υπάρχει προσπάθεια και δέσμευση, δεν εμβαθύνεις — οπότε δεν λαμβάνεις και την ανάλογη απόλαυση, την ανάλογη ανταμοιβή. Αυτό βγαίνει και στα παιδιά.

Τα σημερινά παιδιά αντιστέκονται στη δουλειά και σε κάθε είδους προσπάθεια. Παλιότερα, επικρατούσε η νοοτροπία ότι αν θέλεις κάτι, πρέπει να δουλέψεις για αυτό. Τώρα, αυτό δεν υπάρχει.

Η τεχνητή νοημοσύνη επιτείνει αυτό το φαινόμενο. Έτσι όμως χάνουμε γνώσεις, χάνουμε δεξιότητες. Τα παιδιά κάνουν πλέον τις εργασίες τους με την τεχνητή νοημοσύνη — τι αξία έχει αυτό, τι αποκομίζουν; Αυτό μας φέρνει πίσω στον κόπο, στη δέσμευση, στην πράξη μέσα από την οποία μαθαίνεις και εξελίσσεσαι σαν άνθρωπος.

Δεν ήταν πάντα μια μειοψηφία οι άνθρωποι που ενδιαφέρονταν να εξελιχθούν;

Ναι, αλλά αναγκάζονταν από τη ζωή. Έπρεπε να δουλέψεις, να φας τα μούτρα σου, να μάθεις. Υπήρχε αυτή η νοοτροπία. Τώρα δεν υπάρχει αυτή η λογική. Στοχεύουμε στο να έχουμε τα ρομπότ να κάνουν τα πάντα, και ο άνθρωπος να μην δουλεύει.

Για εμένα ο άνθρωπος είναι αξίες και αντίληψη. Οι αξίες και η πνευματικότητα είναι κάτι πάρα πολύ βασικό. Η πνευματικότητα μας οδηγεί στον ανώτερο εαυτό μας και στον Θεό, όπως τον αντιλαμβάνεται ο καθένας. Μας βοηθάει να πλησιάσουμε την αλήθεια μας. Όλα αυτά [που ζούμε] μάς απομακρύνουν από την αλήθεια μας και δεν μπαίνουμε καν στη λογική τού να εμβαθύνουμε και να καταλάβουμε πώς να γίνουμε ένας ανώτερος άνθρωπος, πώς να έχουμε πνευματικότητα — όλα αυτά που δίνουν νόημα. Δεν αντιλαμβανόμαστε καν ότι υπάρχει κάτι ανώτερο. Σπάνια κάνω τέτοιες συζητήσεις. Είναι ζήτημα αν τις είχα με 2-3 παιδιά, στα δεκαεννέα χρόνια που δουλεύω.

Ο λόγος που σπούδασα ψυχολογία ήταν η θεωρία του Μάσλοου (Abraham Harold Maslow, 1η Απριλίου 1908–8 Ιουνίου 1970) για την πυραμίδα των αναγκών, στην κορυφή της οποίας βρίσκεται ο ανώτερος εαυτός. Δηλαδή, όταν έχεις καλύψει όλες τις άλλες ανάγκες, μπαίνεις στο πιο ουσιαστικό στο οποίο εμβαθύνεις και το οποίο είναι ο ανώτερος εαυτός. Αυτό ήταν που με είχε τραβήξει κυρίως. Με το πέρασμα των χρόνων και την εμπειρία, εγώ το συνέδεσα με τη θρησκεία, με τα πιστεύω, τις αξίες, αν και προσωπικά δεν ταυτίζω την πνευματικότητα με τη θρησκεία. Άλλο το ένα, άλλο το άλλο. Παλιά, η κοινωνία και η θρησκεία μετέφεραν τις αξίες και έδιναν το πλαίσιο. Σήμερα, το ανώτερο επίπεδο αφορά πολύ πιο επιφανειακά ζητήματα όπως ‘πώς θα φανώ στα μκδ και πώς θα γίνω πλούσιος’.

Η αναζήτηση της πνευματικότητας απαιτεί γαλήνη και ηρεμία. Τα παιδιά σήμερα υφίστανται υπερπληροφόρηση και κατακλύζονται από εικόνες, κάτι που λειτουργεί τραυματικά, καθώς αφ’ ενός τους δημιουργεί άγχος αφ’ ετέρου τα αναισθητοποιεί. Αυτό το χάος που δημιουργείται έξω και μέσα τους κάνει σχεδόν αδύνατη την αναζήτηση της πνευματικότητας. Οπότε, δεν μπορούν να προχωρήσουν και να ψάξουν για το ανώτερο. Μετά έρχονται και λένε «Είμαι δυστυχισμένος-η». Και έχουν τρομερή μοναξιά, γιατί δεν έχουν την πραγματική, την ουσιαστική επαφή. Ούτε με γονείς ούτε με φίλους ούτε με τον εαυτό τους. Αυτό είναι πολύ δύσκολο. Παλιά έπαιζες με τους φίλους σου και γέμιζε η ψυχή σου. Τα σημερινά παιδιά δεν γνωρίζουν αυτό το γέμισμα, δεν ξέρουν ότι πρέπει και να γεμίζεις, ότι δεν έχεις ατελείωτη ενέργεια, ότι πρέπει να προσέχεις τον εαυτό σου και να επιλέγεις, να σκέφτεσαι. Αυτό δεν υπάρχει κατ’ αρχάς στους γονείς, άρα δεν περνάει στα παιδιά.

Ο κίνδυνος πια είναι πιο διαδεδομένος, πιο διάχυτος, πιο εθιστικός. Βρίσκεται σε κάθε σπίτι. Πρόκειται για καθαρή χειραγώγηση μέσω της πληροφορίας.

* * *

Η Έλενα Γεωργακοπούλου είναι Συμβουλευτικός Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος (CPsychol), με εστίαση στις βραχυπρόθεσμες λύσεις και τις στρατηγικές για την ανάπτυξη και την ενδυνάμωση του ατόμου. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα της: www.directioninlife.gr

Αυτή τη χρονιά, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο συμπράττει με την International Lyre Society και σπουδαστές της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών και παρουσιάζει στο κοινό την Ιλιάδα με τη συνοδεία επτάχορδης λύρας στον χώρο του, προσφέροντας μία εμπειρία με πολλά επίπεδα, μία μέθεξη με τον ομηρικό πολιτισμό. Η παρουσίαση διαχέεται σε όλο το έτος, με τις ραψωδίες να παρουσιάζονται ανά δύο (ως επί το πλείστον), κάθε τελευταία Κυριακή κάθε μήνα.

Τον συντονισμό και την καλλιτεχνική επιμέλεια του εγχειρήματος, που φέρει τον τίτλο «Η Ιλιάδα στο Μουσείο», έχει ο Δρ Νίκος Ξανθούλης, ιδρυτής της International Lyre Society — μίας μουσικής Ακαδημίας που στοχεύει στην αναβίωση της αρχαίας επτάχορδης λύρας και η οποία αποτελεί το επιστέγασμα πολυετών και κοπιωδών μελετών για την ανασύσταση του οργάνου εκ του μηδενός. Έχοντας ως αφετηρία τις αναπαραστάσεις της λύρας και των λυριστών στα αρχαία αγγεία, κείμενα της ελληνικής μυθολογίας αλλά και επιστημονικές μελέτες, ο Δρ Ξανθούλης κατάφερε όχι μόνο να ανασυστήσει το όργανο του Απόλλωνα, αλλά και να δομήσει ένα σύστημα διδασκαλίας, ώστε οι γνώσεις που ο ίδιος αποκόμισε να μπορούν να μεταδοθούν, μεταφέροντας την αρχαία τέχνη στο σήμερα και κάνοντας κοινωνό της το σύγχρονο κοινό και τους νέους μουσικούς.

 

Επίσης, δημιούργησε σειρά έργων για λύρα και ορχήστρα, ενίοτε και φωνή, εισάγοντας το αρχαίο όργανο στην κλασική συμφωνική ορχήστρα, σε μία αρμονική και  οργανική σύζευξη των δύο.

Σημαντικό μέρος της διαδικασίας της αναβίωσης της λύρας, όπως διαβάζουμε στην ιστοσελίδα της Ακαδημίας, ήταν η κατασκευή του οργάνου, για την οποία ο Δρ Ξανθούλης συνεργάστηκε με το εργαστήριο κατασκευής οργάνων «Παλμός». Αξιοσημείωτο είναι ότι πειραματιζόμενοι με ποικίλα υλικά και είδη ξύλων, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα γηγενή έδιναν καλύτερο και πιο πλούσιο αποτέλεσμα. Το είδος των χορδών, οι αποστάσεις μεταξύ τους, η εργονομία και πολλές ακόμη λεπτομέρειες καθοριστικές για τον παραγόμενο ήχο αποτέλεσαν επίσης αντικείμενο ενδελεχούς έρευνας και μελέτης.

Η Epoch Times επικοινώνησε με τον Δρα Ξανθούλη και του ζήτησε να περιγράψει τη σχέση του με την αρχαία λύρα και μουσική, τις προσπάθειές του να ανακαλύψει τα μυστικά τους, αλλά και για το πρόγραμμα «Η Ιλιάδα στο Μουσείο». Τον ευχαριστούμε θερμά για την ανταπόκρισή του, χάρις στην οποία μπορούμε να έχουμε μία βαθύτερη κατανόηση της επτάχορδης λύρας και της φιλοσοφίας που μεταφέρει. Ακολουθεί η συνέντευξη.

Μιλήστε μας για το πώς γεννήθηκε η ιδέα της σύμπραξης με τη Δραματική Σχολή για την παρουσίαση της Ιλιάδας — ήταν μία πρωτοβουλία που ξεκίνησε από τους σπουδαστές; Τι σημαίνει για εσάς η συμμετοχή σας σε αυτές τις εκδηλώσεις;

Το 2017, πραγματοποίησα μια δράση την τελευταία Κυριακή κάθε μήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, κατά την οποία διαβάστηκε η Οδύσσεια, με συνοδεία αρχαίας λύρας. Συγκεκριμένα, δύο ραψωδίες κάθε φορά παρουσιάζονταν από εμένα, αλλά και όσους από τους επισκέπτες επιθυμούσαν να συμμετέχουν στη δημόσια ανάγνωση, ανακαλύπτοντας τα μυστικά της προσωδίας. Εφέτος, έχοντας ήδη δημιουργήσει την International Lyre Society με τους μαθητές μου και όλους τους λυριστές που πλέον κάνουν καριέρα με το μαγικό αυτό όργανο, σκεφτήκαμε ότι έπρεπε να παρουσιάσουμε ένα από τα δύο έπη με τους εκκολαπτόμενους επαγγελματίες της δραματικής τέχνης. Αρωγός μας βρέθηκε ο σπουδαίος σκηνοθέτης και διευθυντής της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης. Το 2017, ήμουν μόνος· σήμερα μια ομάδα λυριστών υποστηρίζει τις αναγνώσεις και αυτό με κάνει να αισθάνομαι μεγάλη χαρά, βλέποντας τη λύρα να περνάει στα χέρια ταλαντούχων ανθρώπων.

Στην παρουσίαση της Ιλιάδας, εσείς και σπουδαστές σας έχετε αναλάβει το μουσικό μέρος. Πώς αναπτύσσετε τις συνθέσεις; Στηρίζεστε περισσότερο στο χτίσιμο μία ορισμένης μουσικής δομής, πάνω σε νότες και κανόνες ή ακολουθάτε τη ροή του κειμένου αυτοσχεδιάζοντας;

Εξαιρετική ερώτηση! Έχω φτιάξει μια βασική μελωδία που διαπερνά το σύνολο του κειμένου και μπορεί κάλλιστα να επανέρχεται ως το αφηγηματικό νήμα που συνδέει όλο το έργο. Υπάρχουν από την άλλη συνηχήσεις και ρυθμικά στοιχεία που λειτουργούν ως καθοδηγητικά μοτίβα (βλ. leitmotiv του Βάγκνερ), τα οποία έχουν όλοι διδαχθεί προκειμένου να δημιουργούν το αντίστοιχο συναισθηματικό περιβάλλον. Αυτά δεν είναι αυστηρά και χωράει αρκετός αυτοσχεδιασμός.

Η Ιλιάδα ήταν ένα από τα βασικά εκπαιδευτικά κείμενα που χρησιμοποιούσαν στην κλασική Ελλάδα. Στην ιστοσελίδα σας, αναφέρεστε στην εκπαιδευτική λειτουργία της λύρας, μαζί με την ψυχαγωγική και τη θεραπευτική. Με ποιον τρόπο, κατά τη γνώμη σας, η συγκεκριμένη μουσική, οι συγκεκριμένες αρμονίες επιδρούν στην ψυχή και το πνεύμα και το καθοδηγούν;

Ήδη από την εποχή της Καμεράτα Φιορεντίνα, στα τέλη του 16ου αιώνα, αναζητούσαν την πρακτική εφαρμογή των αρχών του Πυθαγόρα για τη δημιουργία των αντίστοιχων συναισθημάτων (π.χ. passi duriusculi). Στην εποχή του Μοντεβέρντι, επί παραδείγματι, μια κατιούσα χρωματική κλίμακα έδειχνε την κατάβαση στον Άδη. Όλοι επίσης γνωρίζουμε ότι η μείζων κλίμακα είναι χαρούμενη, ενώ η ελάσσων κάπως λυπημένη. Αν προσθέσουμε τους αρχαίους τρόπους (δώριο, λύδιο, μιξολύδιο, φρύγιο κλπ) θα δούμε ότι η παλέτα μας γεμίζει με τρόπους έκφρασης πολύ περισσότερους από αυτούς που μπορεί να φανταστεί ένας δυτικοευρωπαίος μουσικός.

Ακούγοντας τις μελωδίες της λύρας, έχω την αίσθηση ότι συναίσθημα και πνεύμα ισορροπούν, ότι υπάρχει μία λιτότητα έκφρασης και καθαρότητα ήχου που αποτρέπει από κάθε υπερβολή. Πώς παντρεύονται το συναίσθημα και ο νους στο παίξιμο της λύρας, σύμφωνα με την εμπειρία σας;

Η λύρα είναι ένα όργανο που, όπως και η άρπα, παίζει με ανοικτές χορδές. Ακόμα και οι αρμονικές που χρησιμοποιούμε είναι ανοικτές χορδές. Η διαφορά με την άρπα είναι ότι το όργανο είναι μικρότερο και πιο εύχρηστο. Ο ήχος της δεν είναι βίαιος σε καμία περίπτωση και ο παλμός από τις χορδές μεταφέρεται στο σώμα μας άμεσα δημιουργώντας ένα ευχάριστο αίσθημα Ο ήχος της δε είναι από την πρώτη επαφή όμορφος και γλυκός. Η λύρα έχει τη δυνατότητα να συνδυάσει τα τρία βασικά στοιχεία της μουσικής — μελωδία, ρυθμό, αρμονία — με μεγάλη ευκολία. Όταν ο νους και το συναίσθημα συντονίζονται, το αποτέλεσμα είναι μαγικό.

Ποιες είναι οι κυριότερες προκλήσεις που έχετε συναντήσει στην προσπάθειά σας να ανασυστήσετε το όργανο και να ανακαλύψετε τη μουσική του; Πώς το προσεγγίσατε αρχικά και τι αναγκαστήκατε να τροποποιήσετε — ως πρακτική και ως φιλοσοφία; Ποιες είναι οι απαιτήσεις που έχει το όργανο από τον μουσικό;

Μελέτησα χιλιάδες (κυριολεκτικά) απεικονίσεις λύρας και λυριστών από τα αρχαία αγγεία. Μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι είναι 100% ακριβείς και συνεπείς. Κάθε στάση, κάθε δακτυλισμός εκφράζει έναν ήχο που μπορεί να αναπαραχθεί. Παρόλα αυτά, βρέθηκα πολλές φορές σε αδιέξοδο. Τις περισσότερες φορές το ξεπερνούσα και έβρισκα λύσεις, αλλά κάποιες στιγμές εύρισκα και νέα ακούσματα (θα τα έλεγα και προκλήσεις). Στην αρχή, προσπάθησα να προσαρμόσω το όργανο στη δυτικοευρωπαϊκή μουσική που σπούδασα. Κάποια στιγμή, όμως, διαπίστωσα ότι η λύρα έχει τις δικές της αναγκαιότητες και τα δικά της όρια. Όμως, αυτό δεν με εμπόδισε να βρω τρόπο να παίζω Μπαρόκ (Μπαχ, Χαίντελ κ.ά.). Οι άνθρωποι έχουν όρια, τα όργανα δεν έχουν.

Τι θα συστήνατε σε έναν νέο μουσικό που θέλει να μάθει την επτάχορδη λύρα;

Θα σύστηνα σε οποιονδήποτε θέλει να μάθει λύρα, και όχι μόνο στον νέο μουσικό, να μπει στο όργανο με την ψυχή του, να αισθανθεί τον ήχο, να αφουγκραστεί τις συνηχήσεις, να ψάξει τη φιλοσοφία πίσω από αυτό και να χαλαρώσει μέσα στη μαγεία του υπέροχου αυτού οργάνου.

Η εικόνα της σύγχρονης Κίνας προς τον υπόλοιπο κόσμο είναι εκείνη μιας τεχνολογικά προηγμένης, οικονομικά ισχυρής και πολιτικά σταθερής υπερδύναμης. Ωστόσο, κάτω από αυτή την επιφάνεια, αναπτύσσεται ένα πολυσύνθετο και εκτεταμένο φαινόμενο κοινωνικής δυσαρέσκειας, το οποίο, αν και δεν εκδηλώνεται με τη μορφή μαζικών εθνικών κινητοποιήσεων, εμφανίζεται με αξιοσημείωτη συχνότητα σε τοπικό επίπεδο. Οι διαμαρτυρίες αυτές είναι διάσπαρτες, κατακερματισμένες και συχνά απομονωμένες, γεγονός που τις καθιστά λιγότερο ορατές τόσο στο εσωτερικό όσο και στη διεθνή κοινότητα.

Σύμφωνα με στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από ανεξάρτητους παρατηρητές, μόνο τον Ιανουάριο του 2026 καταγράφηκαν περίπου 50 περιστατικά συλλογικής διαμαρτυρίας σε ολόκληρη τη χώρα. Η γεωγραφική διασπορά αυτών των κινητοποιήσεων καλύπτει πάνω από είκοσι επαρχίες και μεγάλες αστικές περιοχές, όπως η Σαγκάη και η Σεντζέν. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι η κοινωνική ένταση δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένες περιοχές αλλά αποτελεί ένα διαρθρωτικό χαρακτηριστικό της κινεζικής κοινωνίας.

Τα βασικά αίτια πίσω από τις διαμαρτυρίες

Οι κοινωνικές κινητοποιήσεις στην Κίνα δεν έχουν ενιαίο χαρακτήρα ούτε ενιαία αιτήματα. Αντιθέτως, αντανακλούν τα πολλαπλά ρήγματα που διαπερνούν την οικονομία και την κοινωνία.

1. Εργασιακές διεκδικήσεις

Οι εργαζόμενοι αποτελούν την πολυπληθέστερη ομάδα διαμαρτυρομένων. Τα βασικά τους αιτήματα επικεντρώνονται σε καθυστερήσεις ή μη καταβολή μισθών, ξαφνικό κλείσιμο εργοστασίων, μεταφορά παραγωγικών μονάδων χωρίς αποζημίωση, μειώσεις αποδοχών χωρίς προειδοποίηση.

Ιδιαίτερα στον κατασκευαστικό τομέα, όπου η εργασία είναι συχνά επισφαλής, οι εργαζόμενοι βρίσκονται αντιμέτωποι με συστηματική παραβίαση βασικών δικαιωμάτων. Η κατάρρευση της αγοράς ακινήτων έχει επιδεινώσει δραματικά την κατάσταση, οδηγώντας σε μαζική απώλεια θέσεων εργασίας.

2. Κρίση στην αγορά ακινήτων

Η δεύτερη σημαντική κατηγορία διαμαρτυριών αφορά ιδιοκτήτες ακινήτων και επενδυτές. Πολλοί πολίτες έχουν επενδύσει τις αποταμιεύσεις τους σε κατοικίες που δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ ή που καθυστερούν για χρόνια ή συνδέονται με πτωχευμένες κατασκευαστικές εταιρείες.

Η κρίση αυτή έχει διαβρώσει την εμπιστοσύνη προς το οικονομικό σύστημα και έχει δημιουργήσει έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια, ιδιαίτερα στις μεσαίες τάξεις.

3. Αγροτικές αντιδράσεις

Στις αγροτικές περιοχές, οι διαμαρτυρίες επικεντρώνονται σε αναγκαστικές απαλλοτριώσεις γης, καθυστερήσεις πληρωμών για αγροτικά προϊόντα, επιβολή κρατικών πολιτικών χωρίς διαβούλευση.

Οι αγρότες συχνά βρίσκονται σε μειονεκτική θέση, καθώς έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε νομική προστασία και μέσα ενημέρωσης.

Ένα από τα πιο ανησυχητικά χαρακτηριστικά αυτών των διαμαρτυριών είναι η συχνότητα της αστυνομικής παρέμβασης. Σε περίπου δύο τρίτα των περιπτώσεων καταγράφεται παρουσία δυνάμεων ασφαλείας, ενώ σε πάνω από το ένα τρίτο αναφέρονται συλλήψεις, ξυλοδαρμοί, βίαιη διάλυση συγκρούσεων.

Η ένταση της καταστολής εξαρτάται από τη φύση της διαμαρτυρίας. Για παράδειγμα, οι κινητοποιήσεις που αφορούν μισθολογικά ζητήματα αντιμετωπίζονται συχνά με μία κάποια ανοχή. Αντίθετα, όταν τίθενται ζητήματα γης ή τοπικής διακυβέρνησης, η αντίδραση είναι πολύ πιο σκληρή.

Το σύστημα των αιτήσεων: μια αποτυχημένη δικλείδα ασφαλείας

Ιστορικά, η Κίνα διαθέτει ένα θεσμικό μηχανισμό μέσω του οποίου οι πολίτες μπορούν να καταθέτουν παράπονα προς την κεντρική κυβέρνηση. Το σύστημα αυτό, γνωστό ως «σύστημα αιτήσεων», θεωρητικά επιτρέπει στους πολίτες να καταγγέλλουν αυθαιρεσίες των τοπικών αρχών.

Ωστόσο, στην πράξη, το σύστημα αυτό παρουσιάζει σοβαρές δυσλειτουργίες. Δημιουργούνται κίνητρα για την παρεμπόδιση αιτήσεων. Ομάδες ασφαλείας εμποδίζουν πολίτες να φτάσουν στο Πεκίνο.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι πολίτες που επιχειρούν να καταθέσουν αιτήσεις εκφοβίζονται, συλλαμβάνονται, αναγκάζονται να επιστρέψουν στις περιοχές τους δια της βίας.

Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο. Ένας θεσμός που υποτίθεται ότι λειτουργεί ως βαλβίδα εκτόνωσης της κοινωνικής έντασης, μετατρέπεται σε μηχανισμό καταστολής.

Η πολιτική κατεύθυνση υπό τον Σι Τζινπίνγκ

Υπό την ηγεσία του Σι Τζινπίνγκ, η δυνατότητα έκφρασης της δυσαρέσκειας προς τα πάνω περιορίζεται περαιτέρω. Η προώθηση του λεγόμενου «μοντέλου Φενγκτσιάο» ενθαρρύνει την επίλυση διαφορών σε τοπικό επίπεδο, αποτρέποντας την κλιμάκωση προς την κεντρική εξουσία.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι οι ίδιες τοπικές αρχές που προκαλούν τα προβλήματα καλούνται να τα επιλύσουν, οι πολίτες στερούνται ανεξάρτητης προσφυγής και η λογοδοσία περιορίζεται σημαντικά.

Η αύξηση των διαμαρτυριών συνδέεται στενά με βαθύτερες αλλαγές στην κινεζική οικονομία.

1. Αυτοματοποίηση και απώλεια θέσεων εργασίας

Η Κίνα έχει επενδύσει μαζικά στην αυτοματοποίηση, με πάνω από δύο εκατομμύρια βιομηχανικά ρομπότ σε λειτουργία, Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την μείωση της ζήτησης για ανειδίκευτη εργασία, αύξηση της ανεργίας σε παραδοσιακούς κλάδους και ενίσχυση της επισφαλούς απασχόλησης.

2. Επέκταση της gig economy (ευκαιριακής εργασίας)

Περίπου το 40% της αστικής απασχόλησης εντάσσεται πλέον σε ευέλικτες μορφές εργασίας. Οι εργαζόμενοι αυτοί δεν διαθέτουν ασφάλιση υγείας, δεν έχουν άδειες μετ’ αποδοχών και δεν προστατεύονται από τη νομοθεσία. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί μια νέα κοινωνική τάξη εργαζομένων χωρίς σταθερότητα και δικαιώματα.

3. Περιφερειακές ανισότητες

Η επαρχία Γκουανγκντόνγκ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Παρότι είναι η βιομηχανική «ατμομηχανή» της χώρας, αντιμετωπίζει επιβράδυνση της ανάπτυξης, πίεση στα περιθώρια κέρδους και αύξηση των εργατικών κινητοποιήσεων.

Η διεθνοποίηση του προβλήματος: Η περίπτωση της BYD

Το φαινόμενο της εργασιακής εκμετάλλευσης δεν περιορίζεται εντός των συνόρων της Κίνας. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της BYD (Build Your Dreams), μιας μεγάλης κινεζικής εταιρείας που δραστηριοποιείται κυρίως στην κατασκευή ηλεκτρικών οχημάτων και μπαταριών.

Σε έργα στο εξωτερικό, όπως στη Βραζιλία, εργάτες στρατολογήθηκαν με υποσχέσεις υψηλών αποδοχών, κατασχέθηκαν διαβατήρια, επιβλήθηκαν εξαντλητικά ωράρια και καταγράφηκαν συνθήκες που παραπέμπουν σε καταναγκαστική εργασία.

Παρόμοιες καταγγελίες έχουν προκύψει και σε ευρωπαϊκά έργα, γεγονός που δείχνει ότι το μοντέλο εργασιακών σχέσεων εξάγεται διεθνώς.

Η δύναμη της λογοκρισίας και του κατακερματισμού

Ένας από τους βασικούς λόγους που οι διαμαρτυρίες αυτές δεν μετατρέπονται σε ευρύτερο κίνημα είναι η λογοκρισία. Στην Κίνα, τα μέσα ενημέρωσης ελέγχονται αυστηρά, οι πληροφορίες στα κοινωνικά δίκτυα διαγράφονται και η διάδοση ειδήσεων περιορίζεται.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι πολίτες να αγνοούν παρόμοιες διαμαρτυρίες σε άλλες περιοχές, να μην δημιουργείται συλλογική ταυτότητα αντίστασης και οι κινητοποιήσεις να παραμένουν τοπικές και απομονωμένες.

Η συσσώρευση αυτών των προβλημάτων θέτει σημαντικά ερωτήματα για τη μελλοντική σταθερότητα της χώρας.

1. Οικονομική πίεση

Το κινεζικό μοντέλο ανάπτυξης, που βασίστηκε στην κατασκευή, στις εξαγωγές και στη φθηνή εργασία βρίσκεται πλέον υπό πίεση. Η μετάβαση σε οικονομία υψηλής τεχνολογίας δεν δημιουργεί αρκετές θέσεις εργασίας για να απορροφήσει τις απώλειες.

2. Κοινωνικές ανισότητες

Η ανισότητα αυξάνεται με τους χαμηλά ειδικευμένους εργαζόμενους να πλήττονται περισσότερο, τη μεσαία τάξη να χάνει αποταμιεύσεις και τις αγροτικές κοινότητες να παραμένουν ευάλωτες.

3. Πολιτική σταθερότητα

Η πολιτική σταθερότητα της Κίνας βασίζεται σε ένα άτυπο κοινωνικό συμβόλαιο: οικονομική ανάπτυξη με αντάλλαγμα περιορισμένες πολιτικές ελευθερίες. Αν η ανάπτυξη επιβραδυνθεί σημαντικά, το μοντέλο αυτό μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση.

Η κοινωνική δυσαρέσκεια στην Κίνα δεν είναι ένα παροδικό φαινόμενο. Αποτελεί ένδειξη βαθύτερων διαρθρωτικών προβλημάτων που επηρεάζουν την οικονομία, την εργασία και τη διακυβέρνηση.

Παρά την εκτεταμένη φύση των διαμαρτυριών, η κατακερματισμένη τους μορφή και η αυστηρή λογοκρισία εμποδίζουν τη μετατροπή τους σε ένα ενιαίο κίνημα. Ωστόσο, η συχνότητα και η έντασή τους υποδηλώνουν ότι η κοινωνική ένταση αυξάνεται. Και όλο αυτό έχει πλέον μια τεράστια σημασία και για το παγκόσμιο πολιτικοοικονομικό σύστημα, στο οποίο η Κίνα διαδραματίζει πλέον καθοριστικό ρόλο.

Με ανοιξιάτικη ατμόσφαιρα και κατανυκτικό χαρακτήρα, το φετινό Πάσχα στην Αθήνα συνοδεύεται από πλούσιο πρόγραμμα πολιτιστικών εκδηλώσεων καθ’ όλη τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας. Συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις, μουσικά αφιερώματα, εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά, πασχαλινές αγορές και δράσεις στις γειτονιές συνθέτουν το εορταστικό σκηνικό στην πόλη.

Συναυλίες θρησκευτικού ρεπερτορίου και μουσικά αφιερώματα

Συναυλίες θρησκευτικού ρεπερτορίου και λόγιας μουσικής, καθώς και μουσικά αφιερώματα με επίκεντρο το πνεύμα της Μεγάλης Εβδομάδας, φιλοξενούνται αυτές τις ημέρες σε αίθουσες συναυλιών, ωδεία, μουσεία και ναούς.

Το Σάββατο του Λαζάρου, 4 Απριλίου, η Συμφωνική Ορχήστρα και η Χορωδία του Δήμου Αθηναίων, υπό τη διεύθυνση του Απόστολου Παληού και με τη συμμετοχή σολίστ, παρουσιάζουν στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», τρία έργα του συνθέτη Θωμά Μπακαλάκου, τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό. Το πρόγραμμα συνδέει τη φιλοσοφική σκέψη της Ανατολής και της Δύσης με τον «Ύμνο της αγάπης» του Αποστόλου Παύλου.

Την Κυριακή των Βαΐων, το De Profundis Ensemble παρουσιάζει στο Μουσείο του Ιδρύματος Β. & Ε. Γουλανδρή τη «Συναυλία του απομεσήμερου», αφιερωμένη στο Θείο Πάθος. Το σύνολο εγχόρδων ερμηνεύει έργα του θρησκευτικού ρεπερτορίου σε διάλογο με το έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου «Η Θεία Μορφή», που ανήκει στη συλλογή του Ιδρύματος.

Το «Stabat Mater» του Τζιοβάνι Μπατίστα Περγκολέζι παρουσιάζεται και φέτος σε διαφορετικούς χώρους της πόλης. Στις 4 Απριλίου θα ερμηνευθεί στον Πολυχώρο Πολιτισμού «Διέλευσις» από τη μέτζο σοπράνο Λίλιαν Τσατσαρώνη και τη σοπράνο Μαρία Ρουμάνη. Την Κυριακή των Βαΐων, 5 Απριλίου, θα παρουσιαστεί στον Καθολικό Ναό της Αγίας Θηρεσίας στην Κυψέλη από το L’ Anima String Quartet, με τη συμμετοχή της υψιφώνου Μαρίας Μητσοπούλου και της μεσοφώνου Αγγελικής Καθαρίου. Τη Μεγάλη Δευτέρα, 6 Απριλίου, θα παρουσιαστεί στην Οικία Αγγελικής Χατζημιχάλη μαζί με έργα του λατινοαμερικανικού μπαρόκ.

Τη Μεγάλη Δευτέρα, 6 Απριλίου, η Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών ερμηνεύει το ορατόριο «Παύλος» του Φέλιξ Μέντελσον-Μπαρτόλντι στο Αμφιθέατρο Ιωάννης Δεσποτόπουλος του Ωδείου Αθηνών. Το έργο, που παρουσιάζεται σπάνια στην Ελλάδα, αφηγείται τη ζωή και τη δράση του Αποστόλου Παύλου.

Την ίδια ημέρα, το Maiandros Ensemble παρουσιάζει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών τη συναυλία «Mater Dolorosa — Η Μητέρα των Αναστεναγμών», με έργα των Αλμπινόνι, Βιβάλντι, Χέντελ, Μπαχ, Σούμπερτ, Σούμαν, Φορέ, Μασκάνι και Βαβίλοφ. Στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, οι «Μουσικοί περίπατοι» της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών παρουσιάζουν πρόγραμμα για βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο.

Επίσης τη Μεγάλη Δευτέρα, στον Άγιο Φίλιππο, στο Μοναστηράκι, το μουσικό σύνολο De Profundis παρουσιάζει την τέταρτη από έναν κύκλο πέντε μηνιαίων συναυλιών με γενικό τίτλο «Metamorphoses», με έργα των Μπαχ και Μότσαρτ. Στον Ιερό Καθολικό Ναό του Αγίου Παύλου στον Πειραιά, η Ένωση Λυρικών Πρωταγωνιστών Ελλάδος διοργανώνει πασχαλινή συναυλία με έργα θρησκευτικής μουσικής, υπό την καλλιτεχνική επιμέλεια της μαέστρου Μάτας Κατσούλη.

Στην Τεχνόπολη, στο Αμφιθέατρο «Μιλτιάδης Έβερτ», η μουσική παράσταση «Η Σκάλα τ’ ουρανού» προσεγγίζει τη Μεγάλη Εβδομάδα μέσα από τη μελοποιημένη ποίηση. Ο Θοδωρής Βουτσικάκης και η Αλκμήνη, υπό την καλλιτεχνική επιμέλεια της Λίνας Νικολακοπούλου, ερμηνεύουν τραγούδια που αντλούν από την ελληνική ποιητική παράδοση.

Τη Μεγάλη Τρίτη, 7 Απριλίου, η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης και η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζουν στο ΚΠΙΣΝ συναυλία αφιερωμένη στην ειρήνη. Η βιολονίστρια Λιβ Μίγκνταλ και η μαέστρος Γιάλντα Ζάμανι συμπράττουν με την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης σε πρόγραμμα με έργα των Μπεσάρα Ελ-Χούρι, Χοσεΐν Ντεχλαβί, Πάουλ Μπεν-Χαΐμ και Ρίχαρντ Στράους.

Την ίδια ημέρα, στο Ολύμπια, το Ergon Ensemble, υπό τη μουσική διεύθυνση του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου, παρουσιάζει τη συναυλία «Ψωμί από στάχτη», με τη συμμετοχή της Σαββίνας Γιαννάτου και της Μαρίας Κωστράκη. Στην Αγγλικανική Εκκλησία του Αγίου Παύλου, η σκηνική δράση «Τα Πάθη» των Μάγδας Μαυρογιάννη και Δημήτρη Αϊβαλιώτη συνδυάζει αφήγηση, μουσική και χορωδιακά μέρη.

Οι μουσικές εκδηλώσεις ολοκληρώνονται τη Μεγάλη Τετάρτη, 8 Απριλίου, με την πασχαλινή συναυλία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών και του Μεγάρου Μουσικής. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την «Ημιτελή Συμφωνία» του Σούμπερτ, τη «Sinfonia da Requiem» του Μπέντζαμιν Μπρίτεν και το «Te Deum» του Άντον Μπρούκνερ. Συμμετέχουν οι Σοφία Κυανίδου, Μαίρη-Έλεν Νέζη, Mario Zeffiri και Πέτρος Μαγουλάς, καθώς και οι χορωδίες της ΕΡΤ και του Δήμου Αθηναίων, υπό τη μουσική διεύθυνση του Κωνσταντίνου Τερζάκη.

Σύγχρονες αναγνώσεις του Θείου Δράματος

Το Σάββατο του Λαζάρου, οι Ελένη και Σουζάνα Βουγιουκλή εμφανίζονται στη σκηνή του Theatre of the No, στις 21:30, με τη μουσική τελετουργία «Θρήνοι και Θρύλοι». Με ύμνους, γκόσπελ και μοιρολόγια από την Ελλάδα και άλλες παραδόσεις, οι δύο καλλιτέχνιδες παρουσιάζουν μια παράσταση με άξονα τη μνήμη και την αναγέννηση.

Στο Θέατρο Σταθμός, η παράσταση «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» του Νίκου Καζαντζάκη, σε διασκευή και σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη, μεταφέρεται στη σκηνή, ενώ έχουν προγραμματιστεί και επιπλέον παραστάσεις στις 6, 7 και 8 Απριλίου.

Πασχαλινές δράσεις στις γειτονιές 

Με πρόγραμμα πολιτιστικών και κοινωνικών δράσεων, ο Δήμος Αθηναίων υποδέχεται το Πάσχα με εκδηλώσεις που συνδυάζουν τη δημιουργία, τη μουσική, την παράδοση και την αλληλεγγύη.

Στα Κέντρα Δημιουργικής Μάθησης του Δήμου, στις γειτονιές του Αγίου Παύλου, του Γκύζη, των Ευελπίδων, της Κυψέλης και των Σεπολίων, πραγματοποιούνται, με την επιμέλεια του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ), δωρεάν πασχαλινά εικαστικά εργαστήρια για παιδιά. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει κατασκευές, ζωγραφική αυγών, δημιουργία παραδοσιακών καλαθιών και άλλες δραστηριότητες εμπνευσμένες από τα πασχαλινά έθιμα.

Παράλληλα, η Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων διοργανώνει δωρεάν το διαδραστικό παιχνίδι «Το Κυνήγι του Σοκολατένιου Λαγού», μέσα από το οποίο τα παιδιά γνωρίζουν στοιχεία της τέχνης με τη μορφή δημιουργικού κυνηγιού θησαυρού.

Ο Δήμος Αθηναίων προγραμματίζει επίσης δράσεις κοινωνικής αλληλεγγύης, με διανομή δώρων και ειδών πρώτης ανάγκης σε ωφελούμενες οικογένειες στον Κόμβο Αλληλοβοήθειας Πολιτών και στους ωφελουμένους της Εστίας των Αθηνών. Οι δράσεις θα κορυφωθούν την Κυριακή, 12 Απριλίου, με το Πασχαλινό Γεύμα Αγάπης στο Κλειστό Γήπεδο Μπάσκετ Ρουφ, όπου θα προσφερθεί γεύμα σε άπορους και άστεγους πολίτες.

Εκπαιδευτικές δράσεις και εργαστήρια για παιδιά 

Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο προσκαλεί τους μικρούς επισκέπτες να συμμετάσχουν στις ειδικά σχεδιασμένες εκπαιδευτικές δράσεις του κατά τη διάρκεια των πασχαλινών διακοπών, στις 6 και 7 Απριλίου 2026, με ελεύθερη είσοδο.

Στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Ανθισμένοι Θησαυροί στο Μουσείο», τα παιδιά θα συμμετάσχουν σε κυνήγι θησαυρού μέσα στον εκθεσιακό χώρο, λύνοντας γρίφους και αναζητώντας φυτά, λουλούδια, πουλιά και άλλα στοιχεία της Άνοιξης υπό την καθοδήγηση αρχαιολόγων. Στη συνέχεια, θα πάρουν μέρος σε εικαστικό εργαστήριο εμπνευσμένο από τα αρχαία εκθέματα και θα δημιουργήσουν το δικό τους έργο.

Το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο υποδέχεται την περίοδο του Πάσχα με δύο εκπαιδευτικές δράσεις για ενήλικες, μαθητές και παιδιά. Το Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαΐων θα πραγματοποιηθεί θεματική ξενάγηση στη μόνιμη έκθεση «Από το Πάθος στην Ανάσταση».

Παράλληλα, την Κυριακή των Βαΐων θα πραγματοποιηθεί στους χώρους του μουσείου κυνήγι θησαυρού για παιδιά. Οι συμμετέχοντες θα κληθούν να λύσουν γρίφους, να ανακαλύψουν επιλεγμένα εκθέματα και να προσεγγίσουν, μέσα από εικόνες και άμφια, τα γεγονότα του Θείου Δράματος, από τη Βαϊοφόρο έως την Ανάσταση. Στο τέλος της δράσης, θα δημιουργήσουν το δικό τους πασχαλινό «καλτσοκούνελο».

Πασχαλινή αγορά στην Τεχνόπολη

Στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, το «The Meet Market — Easter Edition 2026», στις 4 και 5 Απριλίου, προσθέτει γιορτινό τόνο στο πασχαλινό σκηνικό της πόλης. Περισσότεροι από 150 εκθέτες παρουσιάζουν χειροποίητα αντικείμενα, κοσμήματα, ρούχα και πασχαλινές δημιουργίες, ενώ το κοινό μπορεί να περιηγηθεί στους χώρους και να δοκιμάσει προϊόντα από Έλληνες παραγωγούς. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης μουσική, επιλογές φαγητού και δωρεάν δραστηριότητες για παιδιά, όπως κυνήγι πασχαλινών αυγών.

Της Νάντιας Μπακοπούλου

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η επιδίωξη του ΚΚ Κίνας για παγκόσμια υπεροχή περιλαμβάνει και τον θαλάσσιο χώρο. Μακρόχρονες προσπάθειες του καθεστώτος, σε πολλά επίπεδα, στοχεύουν στην ανάπτυξη της ναυτικής του ισχύος, μέσω συλλογής πληροφοριών, έλεγχο καίριων σημείων και περασμάτων, εκμετάλλευση πολύτιμων πόρων, εδραίωση βάσεων ανεφοδιασμού ανά την υφήλιο, ακόμα και έλεγχο των υποθαλάσσιων καλωδίων. Καίριο ρόλο σε αυτές τις προσπάθειες παίζει η χαρτογράφηση του πυθμένα σε κρίσιμα θαλάσσια περάσματα, καθώς η γνώση του αναγλύφου του βυθού δίνει τεράστιο πλεονέκτημα σε περίπτωση ναυτικής σύγκρουσης.

Γύρω στα 2014, ο Γου Λισίν, ερευνητής του Ocean University της Κίνας, πρότεινε τη χαρτογράφηση και μελέτη των ωκεάνιων υδάτων σε ορισμένα στρατηγικά σημεία με τη χρήση αισθητήρων, σύμφωνα με δήλωση της Κινεζικής Επιστημονικής Ακαδημίας. Για την υλοποίηση αυτού του φιλόδοξου σχεδίου έλαβε χρηματοδότηση ύψους ~74 εκατ. ευρώ από την περιφερειακή κυβέρνηση της Σάντονγκ. Οι έρευνές του ξεκίνησαν από τη Νότια Σινική Θάλασσα, και μέσα στα επόμενα χρόνια, σταδιακά επεκτάθηκαν στη θάλασσα γύρω από την Αυστραλία, στον Ειρηνικό στα ανοικτά της Ιαπωνίας μέχρι τη Χαβάη και το Γκουάμ, στον Ινδικό και στον Αρκτικό Ωκεανό. Πλέον ο Γου επιβλέπει το δίκτυο μέσω του Εθνικού Εργαστηρίου Θαλάσσιας Επιστήμης και Τεχνολογίας του Τσινγκντάο, το οποίο συνεργάζεται με την Ακαδημία Υποβρυχίων του Πολεμικού Ναυτικού της Κίνας, σύμφωνα με την ιστοσελίδα της ακαδημίας.

 

Ενδελεχής ανάλυση του Reuters σε δεδομένα του Starboard Maritime Intelligence αποκαλύπτει ότι οι κινήσεις των ερευνητικών κινεζικών σκαφών, που φαινομενικά μελετούν το οικοσύστημα (ρεύματα, θερμοκρασία νερού, αλατοπεριεκτικότητα) τοποθετώντας πλήθος αισθητήρων, εξυπηρετούν απώτερους στόχους. Τα σχήματα που παράγονται από την καταγραφή των κινήσεων αυτών — τα οποία σε ορισμένα στρατηγικά σημεία εμφανίζουν τη μορφή σφιχτού πλέγματος — υποδεικνύουν ότι ο στόχος του ερευνητικού στόλου δεν περιορίζεται στη διερεύνηση φυσικών πόρων όπως αλιεία και κρίσιμα ορυκτά, αλλά εμπεριέχει τόσο σχολαστική αποτύπωση του βυθού, ώστε παραπέμπει σε στρατιωτικές ανάγκες και χρήσεις, σύμφωνα με αναλυτές.

«Η κλίμακα των ενεργειών τους ξεπερνά τους πόρους», δήλωσε η Τζένιφερ Πάρκερ, έκτακτη καθηγήτρια Άμυνας και Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας και πρώην αξιωματικός του αυστραλιανού Πολεμικού Ναυτικού στον τομέα του ανθυποβρυχιακού πολέμου. «Αν εξετάσει κανείς την τεράστια έκταση του εγχειρήματος, είναι απολύτως σαφές ότι στοχεύουν στην ανάπτυξη μιας ναυτικής ικανότητας ανοικτής θαλάσσης, η οποία βασίζεται και στις υποβρύχιες επιχειρήσεις».

Η γνώση του υποθαλάσσιου περιβάλλοντος είναι κρίσιμη για την επιτυχία των υποβρύχιων επιχειρήσεων και ανθυποβρύχιου πολέμου. Οι διοικητές χρειάζονται πληροφορίες για το υποβρύχιο ανάγλυφο προκειμένου να αποφεύγουν συγκρούσεις και να κρύβουν τα σκάφη τους, εξηγεί περαιτέρω η Πάρκερ, αλλά και για τον εντοπισμό των εχθρικών υποβρυχίων, καθώς αυτό γίνεται μέσω των ήχων που εκπέμπουν ή της ηχούς από σήματα που αποστέλλονται από συστήματα σόναρ. Η κίνηση αυτών των ηχητικών κυμάτων μεταβάλλεται ανάλογα με το υποβρύχιο ανάγλυφο, διευκρινίζει ο  Τομ Σούγκαρτ, πρώην διοικητής υποβρυχίου των ΗΠΑ και νυν ανώτερος συνεργάτης στο Κέντρο για μια Νέα Αμερικανική Ασφάλεια.

Τα σημεία στα οποία εστιάζεται το ενδιαφέρον των κινεζικών υποβρύχιων ερευνών είναι αποκαλυπτικά.

Κατά τον Πήτερ Λέβυ, πρώην ναυτικό ακόλουθο της Αυστραλίας στις ΗΠΑ και νυν πρόεδρο του Αυστραλιανού Ναυτικού Ινστιτούτου, πρωτεύων στόχος του κινεζικού Πολεμικού Ναυτικού είναι να μπορέσει να διασπάσει το φράγμα που συνιστούν στα ανατολικά της χώρας τα νησιά της Ιαπωνίας και της Ταϊβάν, και νοτιότερα των Φιλιππινών και του Βόρνεο, ώστε να έχει ελεύθερη πρόσβαση στον Ειρηνικό Ωκεανό. Για να το επιτύχει αυτό, χρειάζεται άριστη γνώση του θαλάσσιου χώρου, και ακριβώς αυτή την επιθυμία προδίδει το είδος της χαρτογράφησης που πραγματοποιείται.

 

Στον Ειρηνικό, προς τα ανατολικά, οι έρευνες των κινεζικών σκαφών έχουν φτάσει μέχρι το Γκουάμ και τη Χαβάη, τα δύο σημαντικότερα στρατιωτικά κέντρα των ΗΠΑ στον Ειρηνικό, με το πρώτο να φιλοξενεί και αμερικανικά πυρηνικά υποβρύχια. Η κινεζική δραστηριότητα φαινομενικά συνδέθηκε με εξορυκτικά δικαιώματα που απέκτησαν για σημεία της περιοχής, όπου βρίσκεται η ζώνη εξόρυξης βαθέων υδάτων Clarion-Clipperton, έκτασης 1,7 εκατομμυρίων τετραγωνικών μιλίων, η οποία εκτείνεται από τη Χαβάη έως το Μεξικό. Πρόκειται για τοποθεσία πλούσια σε κοιτάσματα πολύτιμων ορυκτών όπως κοβάλτιο, νικέλιο, μαγγάνιο, χαλκό και στοιχεία σπάνιων γαιών, τα οποία θα προσφέρουν οικονομικό και στρατιωτικό πλεονέκτημα στη χώρα που θα τα συλλέξει, σύμφωνα με τον Άντερς Κορ, πολιτικό επιστήμονα. Όπως σημειώνει ο Κορ, τα δικαιώματα παραχωρήθηκαν από έναν οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών που ονομάζεται Διεθνής Αρχή για τους Θαλάσσιους Πυθμένες (ISA) και αφορούν 92.000 τετραγωνικά μίλια θαλάσσιου πυθμένα, έκταση ίση με αυτή του Ηνωμένου Βασιλείου, υπερβαίνοντας ό,τι έχει λάβει οποιαδήποτε άλλη χώρα από τον ISA. Κατά τον Κορ, ο οργανισμός επηρεάζεται από το Πεκίνο, ενώ έχει παραχωρήσει δικαιώματα εξόρυξης στην εν λόγω ζώνη και στη Ρωσία και την Κούβα.

Κατά τη διάρκεια της εξερεύνησης της περιοχής, το 2021, ένα κινεζικό ερευνητικό σκάφος, το Dayang Yihao, πραγματοποίησε  μια πενθήμερη παράκαμψη που παραβίασε την αποκλειστική οικονομική ζώνη των ΗΠΑ γύρω από τη Χαβάη.

 

 

Την 1η Μαΐου 2025, οι Φιλιππίνες έδιωξαν από την ΑΟΖ τους το κινεζικό ερευνητικό σκάφος Tan Suo 3, θεωρώντας ότι οι πληροφορίες που συνέλεγε προωθούνταν στο κινεζικό Πολεμικό Ναυτικό (PLA-N) και αξιοποιούνταν για τις υποβρύχιες επιχειρήσεις του.

Αντιθέτως, η Νέα Ζηλανδία επεδίωξε να συνεργαστεί με το Πεκίνο. Τον Ιανουάριο του 2025, το Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας για το Νερό και την Ατμόσφαιρα (NIWA) της χώρας προσκάλεσε το Tan Suo Yi Hao να «διερευνήσει τη θαλάσσια βιοποικιλότητα στα υποανταρκτικά ύδατα της Νέας Ζηλανδίας» για 56 ημέρες. Ήταν η δεύτερη συνεργασία της Νέας Ζηλανδίας με την Κίνα, κατά την οποία χρησιμοποιήθηκε το επανδρωμένο υποβρύχιο βαθιάς θάλασσας Fen Dou Zhe. Σε αυτή την αποστολή πραγματοποιήθηκε και η πρώτη εξερεύνηση της Τάφρου Puysegur, μιας βαθιάς σχισμής μήκους 800 χιλιομέτρων στον πυθμένα της θάλασσας, με το Fen Dou Zhe να καταδύεται 32 φορές σε βάθος 6 χιλιομέτρων.

Η πρώτη συνεργασία της Νέας Ζηλανδίας με την Κίνα σε αυτόν τον τομέα είχε πραγματοποιηθεί το 2023, με το σκάφος Tan San Yi Hao να εξερευνά αργότερα την Τάφρο Diamantina, στον νότιο Ινδικό, μεταξύ 19 Ιανουαρίου και 21 Φεβρουαρίου.

 

Αφήνοντας τα ύδατα της Νέας Ζηλανδίας, το Tan Suo Yi Hao κατέπλευσε προς την Αυστραλία, αιφνιδιάζοντας την κυβέρνηση. Ο πρωθυπουργός Άντονυ Αλμπανέζε σχολίασε στον Τύπο ότι θα προτιμούσε να μην είχε πράξει έτσι το πλοίο, ενώ το υπουργείο Άμυνας της Αυστραλίας όρισε την παρακολούθηση του σκάφους από αέρος. Το Tan Suo Yi Hao πέρασε νοτίως της Αυστραλίας, προχωρώντας σταθερά, και σταματώντας για κάποιο χρονικό διάστημα περίπου 400 ναυτικά μίλια (741 χλμ.) νοτιοανατολικά του Περθ (νοτιοδυτική Αυστραλία), όπου κατασκευαζόταν βάση υποβρυχίων του στόλου του AUKUS για το νότιο ημισφαίριο.

Η επιστροφή στην Κίνα από τα νότια της Αυστραλίας δεν ήταν η πιο άμεση διαδρομή, ενώ δεν δόθηκε καμία εξήγηση για τον λόγο που σταμάτησε την πορεία του αρκετές φορές — μία φορά για 12 ώρες και στη συνέχεια για άλλες 17 ώρες. Είχε προηγηθεί άσκηση τριών κινεζικών πολεμικών πλοίων που ακολούθησαν την ίδια διαδρομή,  πραγματοποιώντας ασκήσεις με αληθινά πυρά στη Νότια Θάλασσα της Τασμανίας, χωρίς να έχουν ενημερώσει την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία.

 

Ο Ρέι Πάουελ, βετεράνος με 35 χρόνια υπηρεσίας στην Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ και σήμερα διευθυντής της SeaLight και επικεφαλής έργου στο Gordian Knot Center του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ, σημείωσε ότι το πλοίο ανήκει στο Κινεζικό Ινστιτούτο Ακουστικής, το οποίο έχει «βαθιές σχέσεις με τον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (PLA) εδώ και δεκαετίες, όπως περιγράφεται στη δική του ιστοσελίδα». Η κινεζική έκδοση της ιστοσελίδας αναφέρει επίσης ότι το ινστιτούτο «εστιάζει στις στρατηγικές ανάγκες της Κίνας στους τομείς των ωκεανών και της ασφάλειας… για τα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια». Η Κινεζική Ακαδημία Επιστημών έχει επίσης υπογράψει συμφωνία συνεργασίας με τον PLA.

Ο πιο προφανής λόγος για την έρευνα στα βαθιά νερά ανοικτά της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας είναι η διευκόλυνση της ανάπτυξης των υποβρυχίων του ΚΚ Κίνας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είναι εξοπλισμένα με πυρηνικούς πυραύλους, σε στρατηγικές τοποθεσίες στα βαθιά νερά, υποστηρίζει ο Πάουελ.

Άλλα στρατηγικά σημεία τα οποία έχουν χαρτογραφήσει τα κινεζικά ερευνητικά σκάφη, στο πλαίσιο του προγράμματος «Διαφανής Ωκεανός» είναι ο Πορθμός της Μαλάκκα στον ανατολικό Ινδικό Ωκεανό, καίριο πέρασμα για τον ανεφοδιασμό της Κίνας με πετρέλαιο, καθώς και άλλα σημεία του Ινδικού αλλά και της Αραβικής Θάλασσας (ιδίως πλησίον του Μπαγκλαντές, της Σρι Λάνκα και του Πακιστάν), ‘κατακτώντας’ με αυτόν τον τρόπο αυτόν τον ζωτικό χώρο.

Ακόμη, τα κινεζικά πλοία έχουν χαρτογραφήσει τον βυθό δυτικά και βόρεια της Αλάσκας, μια σημαντική θαλάσσια διαδρομή προς την Αρκτική. Για το Πεκίνο η Αρκτική αποτελεί στρατηγικό μέτωπο, και το ΚΚΚ έχει δηλώσει τη φιλοδοξία του να καταστεί πολική υπερδύναμη μέχρι τη δεκαετία του 2030.

 

Από την κινεζική πλευρά, η σύνδεση της πολιτικής επιστημονικής έρευνας με την ανάπτυξη στρατιωτικής τεχνολογίας αποτελεί μέρος της κυβερνητικής πολιτικής, με αξιωματούχους και φορείς να αναφέρουν απροκάλυπτα τον στόχο της «οικοδόμησης μιας ναυτικής δύναμης και της εθνικής άμυνας».

Το 2017, κυβερνητικοί αξιωματούχοι της επαρχίας Σάντονγκ δήλωσαν ότι το πρόγραμμα «Διάφανος Ωκεανός» είχε στόχο «την άμυνα και την ασφάλεια στη θάλασσα» και συνέκριναν το πρόγραμμα με μια στρατιωτική πρωτοβουλία των ΗΠΑ για τη δημιουργία ενός αμερικανικού δικτύου αισθητήρων στους ωκεανούς. Το 2021, ο πρύτανης του Ocean University εξήρε δημοσίως τους «στενούς δεσμούς» του με το ναυτικό της Κίνας, ενώ πιο πρόσφατα, το 2025, ο Τζόου Τσουν, ερευνητής του ίδιου πανεπιστημίου, ο οποίος επιβλέπει τα δίκτυα αισθητήρων στον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό, ανέφερε σε δελτίο Τύπου του πανεπιστημίου ότι το έργο του του έδειξε «την ταχεία ανάπτυξη των ναυτικών αμυντικών και στρατιωτικών δυνατοτήτων της [Κίνας]», και δεσμεύτηκε να «μετατρέψει τα πιο προηγμένα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα σε νέους τύπους μαχητικών δυνατοτήτων για το [πολεμικό] ναυτικό».

Πρόκειται για τη «συγχώνευση πολιτικών και στρατιωτικών τομέων», όπως αποκαλείται, η οποία αποτελεί βασική προτεραιότητα του Σι Τζινπίνγκ.

Για τον υποναύαρχο Μάικ Μπρουκς, διοικητή της Υπηρεσίας Ναυτικής Πληροφοριών των ΗΠΑ, ο οποίος κατέθεσε ενώπιον κοινοβουλευτικής επιτροπής τον Μάρτιο του 2026, τα δεδομένα που μπορεί πλέον να συλλέγει η Κίνα χάρη στις δραστηριότητες χαρτογράφησης που είχε αναπτύξει όλα αυτά τα χρόνια, «επιτρέπουν την πλοήγηση υποβρυχίων, την απόκρυψη και την τοποθέτηση αισθητήρων ή όπλων στον βυθό». Όπως επεσήμανε, η «πιθανή συλλογή στρατιωτικών πληροφοριών» από κινεζικά ερευνητικά σκάφη «αποτελεί στρατηγικό λόγο ανησυχίας».

Με πληροφορίες από το Reuters

Ένα μείζον καλλιτεχνικό και πολιτιστικό γεγονός για τη χώρα μας έλαβε χώρα στις 14 Μαρτίου, όταν το Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσολογγίου υποδέχτηκε τον εμβληματικό πίνακα του Ευγένιου Ντελακρουά «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» (La Grèce sur les ruines de Missolonghi), με αφορμή τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Έξοδο του Μεσολογγίου.

Ο πίνακας παραχωρήθηκε από το Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπορντώ και θα παραμείνει στο Ξενοκράτειο έως τον Νοέμβριο 2026. Πρόκειται για ένα σπουδαίο έργο, του οποίου η αξία δεν περιορίζεται στο εικαστικό πεδίο, αλλά αποτελεί και σύμβολο του αγώνα της Ελλάδας και έργο που συνέβαλε στην αφύπνιση του φιλελληνικού αισθήματος στην Ευρώπη και την παροχή βοήθειας στην Ελληνική Επανάσταση.

Ο Ντελακρουά, ο οποίος είχε ήδη δημιουργήσει πίνακα με θέμα τη σφαγή της Χίου το 1824, ζωντανεύοντας για το ευρωπαϊκό κοινό τη σκληρότητα των Οθωμανών και τον τρόμο που σκόρπισαν στο νησί για αντίποινα, έπαιξε μείζονα ρόλο στη διάδοση του φιλελληνισμού κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Η συμπάθεια που αναπτύχθηκε υπέρ του ελληνικού αγώνα για την ανεξαρτησία και τη σύσταση ενός χριστιανικού και δημοκρατικού κράτους οδήγησε αφ’ ενός στη συγκέντρωση πόρων απαραίτητων για τις πολεμικές επιχειρήσεις αφ’ ετέρου στη μεταστροφή των μεγάλων δυνάμεων της εποχής και την υποστήριξη της απαλλαγής από την οθωμανική κυριαρχία.

 

«Η επιλογή του Μεσολογγίου από τον Ντελακρουά δεν υπήρξε τυχαία. Η τρίτη Πολιορκία και η Έξοδος του 1826 συγκλόνισαν την Ευρώπη και προσέδωσαν στην πόλη μια μοναδική θέση στη συλλογική μνήμη των φιλελλήνων. Οι μήνες της πείνας, η αντίσταση μέχρις εσχάτων και η συνειδητή απόφαση των κατοίκων να μην παραδοθούν, αλλά να πραγματοποιήσουν μια καταδικασμένη, αλλά ταυτόχρονα λυτρωτική και πνευματικά απελευθερωτική έξοδο προς το θάνατο και συγχρόνως προς την αθανασία, μετέτρεψαν το Μεσολόγγι σε σύμβολο ηθικού μεγαλείου και αυτοθυσίας», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σε συνέντευξη Τύπου που έδωσε με αφορμή την άφιξη του πίνακα.

Αργότερα, το Μεσολόγγι ονομάστηκε Ιερά Πόλη. Αυτή η ονομασία, σημείωσε η υπουργός, «δεν ήταν απλώς τιμητική. Αποτύπωνε την εδραιωμένη αντίληψη ότι εκεί συντελέστηκε μια πράξη απόλυτης υπέρβασης, όπου η ανθρώπινη αξιοπρέπεια αναμετρήθηκε και στάθηκε ισότιμη με την Ιστορία. Αυτήν ακριβώς τη βαθύτερη ηθική διάσταση συλλαμβάνει ο Ντελακρουά. Το έργο του δεν αφηγείται μόνον γεγονότα, αλλά αποτυπώνει και αναδεικνύει τη βαθύτερη πνευματική ουσία και το πολιτισμικό υπόβαθρο του Αγώνα».

Η παρουσία του έργου στο Ξενοκράτειο προσφέρει στο ελληνικό κοινό την ευκαιρία να διαπιστώσει ιδίοις όμμασι τη δύναμη της σύνθεσης του Ευγένιου Ντελακρουά. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1830, ο ίδιος ζωγράφισε τη μορφή της Ελευθερίας, με τη σημαία της Δημοκρατικής Γαλλίας στο χέρι, να οδηγεί τον λαό στην κατάκτηση της δικής του ελευθερίας, σε μια σύνθεση γεμάτη δυναμισμό και κίνηση. Οι δύο επαναστάσεις είναι άλλωστε στενά συνυφασμένες, καθώς ο απελευθερωτικός άνεμος της Γαλλικής Επανάστασης του 1789, που διαδόθηκε τα κατοπινά χρόνια στην Ευρώπη, ενέπνευσε ανθρώπους όπως ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαμάντιος Κοραής να προωθήσουν την ιδέα της απελευθέρωσης και των Ελλήνων.

Το Μεσολόγγι συνδέεται και με έναν ακόμη εξέχοντα φιλέλληνα, τον Άγγλο Ρομαντικό ποιητή Λόρδο Βύρωνα, ο οποίος απεβίωσε εκεί σε ηλικία 36 ετών, υποκύπτοντας σε υψηλό πυρετό που ανέπτυξε. Ο Βύρων υποστήριξε και έμπρακτα και οικονομικά την εξέγερση των Ελλήνων και θεωρείται από τους σημαντικότερους ευεργέτες της Επανάστασης. Στην Ελλάδα έφθασε το 1823, περνώντας από την Κεφαλλονιά. Όταν εγκαταστάθηκε στο Μεσολόγγι, ήρθε σε επαφή με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, και σχημάτισε ιδιωτικό στρατό από σαράντα Σουλιώτες.

Στο έργο του Ντελακρουά, η μορφή που συμβολίζει την Ελλάδα είναι μία κραταιά γυναικεία μορφή, η οποία στέκεται ευθυτενής πάνω από τα ερείπια. Με το λευκό της δέρμα, ρούχο και σκουφί ξεχωρίζει από το ζοφερό φόντο, όπου μετά βίας διαφαίνεται ένας σαρικοφόρος πολεμιστής του οθωμανικού στρατού, ντυμένος στα κόκκινα και μαύρα. Τα χέρια της γυναίκας είναι ανοικτά, το ίδιο και η πουκαμίσα της στο στήθος — είναι ευάλωτη, είναι άοπλη, δείχνει την καταστροφή, μας προσκαλεί να κοιτάξουμε. Μας προσκαλεί, δεν μας παρακαλεί. Το βλέμμα και η στάση της δεν προδίδουν αδυναμία, το αντίθετο. Αποπνέουν δύναμη, αποφασιστικότητα και βεβαιότητα. Η λιτή χρωματική παλέτα και οι μεγάλες αντιθέσεις φωτός και σκιάς επιτείνουν την ένταση που κρύβεται κάτω από την εξωτερική ακινησία της σκηνής.

«Ο πίνακας […] αποτελεί αυθεντική εικαστική μαρτυρία ενός ανθρώπου που, χωρίς να έχει έρθει ποτέ στο Μεσολόγγι, κατάφερε να αποδώσει τη βαθύτερη αλήθειά του και να συλλάβει την ψυχή του με έναν μοναδικό τρόπο», δήλωσε η Ολυμπία Βικάτου, διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου, η οποία είχε την ιδέα για τον προσωρινό δανεισμό του έργου. «Στην επετειακή χρονιά των 200 χρόνων, η έλευση του πίνακα, για πρώτη φορά στο Μεσολόγγι, στον τόπο που του έδωσε πνοή, είναι μια υπέρτατη στιγμή. Η παρουσία του αποκτά σχεδόν τελετουργική διάσταση, καθώς έρχεται ως προσκεκλημένο της ίδιας της ιστορίας. Μάρτυρας, σύμβολο και υπενθύμιση ότι η θυσία των αγωνιστών δεν έσβησε ποτέ από τον παγκόσμιο χάρτη της μνήμης και της ιστορίας», συμπλήρωσε η κα Βικάτου.

Με πληροφορίες από το ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τα τελευταία χρόνια, αυξάνονται οι ανησυχίες στη Δύση σχετικά με πιθανές επιχειρήσεις επιρροής που συνδέονται με το κινεζικό καθεστώς και αξιοποιούν δίκτυα μη κυβερνητικών οργανώσεων και ακτιβιστικών κινημάτων. Ορισμένες οργανώσεις, που συμμετέχουν σε διαδηλώσεις και πολιτικές εκστρατείες στις Ηνωμένες Πολιτείες και διεθνώς, κατηγορούνται ότι δεν είναι τόσο «αυθόρμητες» όσο παρουσιάζονται, αλλά ενδέχεται να αποτελούν μέρος ευρύτερων δικτύων χρηματοδότησης και επιρροής.

Αρκετές από αυτές τις οργανώσεις  έχουν βρεθεί στο επίκεντρο πολιτικών και δημοσιογραφικών ερευνών σχετικά με πιθανές διασυνδέσεις με δίκτυα επιρροής που σχετίζονται με την Κίνα. Η συζήτηση αυτή έχει ενταθεί ιδιαίτερα μετά από καταγγελίες ότι συγκεκριμένες οργανώσεις που συμμετέχουν σε διαδηλώσεις και κινητοποιήσεις στη Δύση χρηματοδοτούνται από δίκτυα που έχουν σχέσεις με κύκλους κοντά στο Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας (ΚΚΚ).

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται οργανώσεις που συμμετέχουν συχνά σε διαδηλώσεις και πολιτικές εκστρατείες στη Δύση, ενώ φέρονται να έχουν λάβει σημαντική χρηματοδότηση μέσω πολύπλοκων οικονομικών δομών. Παρότι οι οργανώσεις αυτές απορρίπτουν τις κατηγορίες και υποστηρίζουν ότι πρόκειται για ανεξάρτητα κοινωνικά κινήματα, η συζήτηση γύρω από την επιρροή ξένων δυνάμεων στην κοινωνία των πολιτών παραμένει έντονη.

Μεταξύ των οργανώσεων που έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται οι Party for Socialism and Liberation, ANSWER Coalition, The People’s Forum και Code Pink. Οι οργανώσεις αυτές έχουν συμμετάσχει σε πλήθος κινητοποιήσεων τα τελευταία χρόνια, συμπεριλαμβανομένων διαδηλώσεων κατά στρατιωτικών επιχειρήσεων των Ηνωμένων Πολιτειών, εκστρατειών για διεθνή ζητήματα και κινητοποιήσεων για πολιτικά και κοινωνικά θέματα.

Σύμφωνα με αναφορά του αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών (State Department) προς το Κογκρέσο των ΗΠΑ, με τίτλο «Πλαίσιο για την αντιμετώπιση της χειραγώγησης πληροφοριών από ξένα κράτη» («Framework to counter Foreign State Information Manipulation») πολλές από αυτές τις οργανώσεις προωθούν αφηγήσεις ευνοϊκές προς το ΚΚΚ. Η έκθεση υποστηρίζει ότι τέτοιες δομές χρησιμοποιούνται για τη διάδοση πολιτικών μηνυμάτων, τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης και τη διοργάνωση κινητοποιήσεων που ευθυγραμμίζονται με γεωπολιτικά συμφέροντα του Πεκίνου.

Ο επιχειρηματίας στο κέντρο της υπόθεσης

Στο επίκεντρο πολλών ερευνών βρίσκεται ο επιχειρηματίας Νέβιλ Ρόυ Σίνγκαμ. Ο Σίνγκαμ είναι Αμερικανός επιχειρηματίας στον τομέα της τεχνολογίας, ο οποίος πούλησε την εταιρεία του για περίπου 785 εκατομμύρια δολάρια πριν μετακομίσει στη Σαγκάη, όπου σύμφωνα με δημοσιογραφικές έρευνες συμμετέχει σε δίκτυα οργανισμών και ιδρυμάτων που προωθούν διεθνή πολιτικά και κοινωνικά προγράμματα.

Σύμφωνα με έρευνες και ακροάσεις στο Κογκρέσο, ο Σίνγκαμ φέρεται να έχει χρηματοδοτήσει ένα δίκτυο οργανώσεων μέσω μη κερδοσκοπικών ιδρυμάτων, φιλανθρωπικών δομών και εταιρειών που λειτουργούν ως ενδιάμεσοι χρηματοδότες. Βουλευτές υποστηρίζουν ότι μέσω εταιρειών-βιτρινών και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων διοχετεύθηκαν περισσότερα από 20 εκατομμύρια δολάρια προς το People΄s Forum και άλλες ομάδες, μέσω πολύπλοκων οικονομικών δομών που καθιστούν δύσκολη την άμεση ιχνηλάτηση των χρημάτων.

Ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι οργανώσεις αυτές συνδυάζουν προοδευτικό ακτιβισμό με αφηγήσεις που συμπίπτουν με την εξωτερική πολιτική του Πεκίνου, ενώ ο ίδιος ο Σίνγκαμ έχει κατηγορηθεί ότι συνεργάζεται με κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης και συμμετέχει σε δραστηριότητες προβολής της εικόνας της Κίνας στο εξωτερικό.

Ο ίδιος και οργανώσεις που συνδέονται μαζί του έχουν απορρίψει τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για ανεξάρτητη πολιτική δράση και διεθνή συνεργασία μεταξύ κινημάτων.

Πολιτικές αντιδράσεις και έρευνες

Το ζήτημα έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον. Μέλη του U.S. House Committee on oversight and Accountability έχουν ζητήσει να εξεταστεί κατά πόσο αυτές οι οργανώσεις θα πρέπει να καταχωρηθούν σύμφωνα με τον νόμο περί ξένων πρακτόρων, γνωστό ως FARA. Ο νόμος αυτός απαιτεί από οργανισμούς ή άτομα που ενεργούν για λογαριασμό ξένων κυβερνήσεων να δηλώνουν επίσημα τη δραστηριότητά τους και τις πηγές χρηματοδότησής τους.

Η υπόθεση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αυξανόμενου ανταγωνισμού μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας σε επίπεδο γεωπολιτικής, τεχνολογίας και πληροφορίας.

Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών και ερευνητές έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι το Πεκίνο χρησιμοποιεί ένα ευρύ φάσμα εργαλείων «ήπιας ισχύος» για να επηρεάσει την κοινή γνώμη στο εξωτερικό.

Αυτά τα εργαλεία περιλαμβάνουν: μέσα ενημέρωσης, πολιτιστικά προγράμματα, πανεπιστημιακές συνεργασίες, δεξαμενές σκέψης, διεθνή δίκτυα μη κυβερνητικών οργανώσεων.

Η κινεζική κυβέρνηση απορρίπτει αυτές τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για πολιτικά υποκινούμενες επιθέσεις που αποσκοπούν στον περιορισμό της διεθνούς επιρροής της χώρας.

Η υπόθεση των οργανώσεων που κατηγορούνται ότι συνδέονται με δίκτυα επιρροής της Κίνας υπογραμμίζει ένα ευρύτερο φαινόμενο της σύγχρονης γεωπολιτικής: τον ανταγωνισμό για επιρροή όχι μόνο μεταξύ κρατών αλλά και μέσα στην ίδια την κοινωνία των πολιτών, αναδεικνύοντας ένα κρίσιμο ζήτημα — πόσο εύκολα μπορούν να επηρεαστούν κοινωνικά κινήματα, μέσα ενημέρωσης και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών από διεθνή γεωπολιτικά συμφέροντα.

Η απόφαση για το πότε ένα παιδί πρέπει να αποκτήσει το πρώτο του κινητό τηλέφωνο απασχολεί ολοένα και περισσότερους γονείς. Τα τελευταία χρόνια, οι ανησυχίες για τις επιπτώσεις της ψηφιακής τεχνολογίας στην ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων έχουν ενταθεί, καθώς αυξάνονται τα περιστατικά άγχους, κατάθλιψης και δυσκολιών συγκέντρωσης στις νεότερες ηλικίες.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ερώτημα δεν είναι πλέον απλώς αν τα παιδιά πρέπει να έχουν πρόσβαση σε κινητά τηλέφωνα. Πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι πότε ο εγκέφαλος ενός παιδιού είναι αναπτυξιακά έτοιμος να διαχειριστεί μια συσκευή που σχεδιάστηκε για να τραβά και να διατηρεί την προσοχή του χρήστη.

Τι δείχνουν οι έρευνες

Πρόσφατη μελέτη του Νοσοκομείου Παίδων της Φιλαδέλφειας, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Pediatrics, διερευνά τη σχέση μεταξύ της ηλικίας κατά την οποία ένα παιδί αποκτά έξυπνο κινητό τηλέφωνο και ορισμένων δεικτών υγείας και ευημερίας.

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 10.588 παιδιά. Από αυτά, τα 6.739 είχαν στην κατοχή τους έξυπνο κινητό στην ηλικία των 12 ετών, ενώ τα 3.849 δεν είχαν. Η ανάλυση έδειξε ότι τα παιδιά που είχαν ήδη αποκτήσει έξυπνο κινητό σε αυτή την ηλικία παρουσίαζαν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά ορισμένων προβλημάτων υγείας· είχαν 31% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν συμπτώματα κατάθλιψης, 40% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν παχυσαρκία και 62% περισσότερες πιθανότητες να κοιμούνται λιγότερο από όσο θεωρείται επαρκές για την ηλικία τους.

Το ίδιο μοτίβο συνεχίστηκε και έναν χρόνο αργότερα. Παιδιά που δεν είχαν έξυπνο κινητό στα 12 αλλά απέκτησαν μέχρι την ηλικία των 13 ετών εμφάνιζαν αυξημένη πιθανότητα να αναφέρουν σοβαρά συμπτώματα ψυχικής δυσφορίας και ανεπαρκή ύπνο, σε σύγκριση με εκείνα που εξακολουθούσαν να μην έχουν.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα αυτά δεν αποδεικνύουν απαραίτητα άμεση αιτιώδη σχέση. Ωστόσο, δείχνουν μια ισχυρή συσχέτιση που αξίζει περαιτέρω διερεύνηση, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία τα παιδιά εκτίθενται όλο και νωρίτερα σε ψηφιακές συσκευές και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ένα κρίσιμο στάδιο ανάπτυξης

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ηλικία των 12 -13 ετών αποτελεί ένα σημαντικό αναπτυξιακό στάδιο. Σε αυτή τη φάση τα παιδιά εισέρχονται σταδιακά στην πρώιμη εφηβεία, περίοδο κατά την οποία ο εγκέφαλος εξακολουθεί να ωριμάζει με γρήγορους ρυθμούς.

Σύμφωνα με την παιδοψυχίατρο Έβελυν Ασιοφού (Evelyn Ashiofu), σε αυτή την ηλικία αρχίζουν να αναπτύσσονται πιο σύνθετες γνωστικές δεξιότητες, όπως ο προγραμματισμός, η ικανότητα λήψης αποφάσεων και ο έλεγχος των παρορμήσεων. Αυτές οι λειτουργίες συνδέονται κυρίως με τον προμετωπιαίο φλοιό, μια περιοχή του εγκεφάλου που συνεχίζει να ωριμάζει μέχρι και τη νεαρή ενήλικη ζωή.

Παράλληλα, το μεταιχμιακό σύστημα — το οποίο σχετίζεται με τα συναισθήματα και την ανταπόκριση σε ανταμοιβές — γίνεται ιδιαίτερα ενεργό κατά την προεφηβεία. Η αυξημένη ευαισθησία σε κοινωνικά ερεθίσματα και στην επιβράβευση από συνομηλίκους μπορεί να κάνει τα παιδιά πιο ευάλωτα σε δραστηριότητες που προσφέρουν άμεση ανταμοιβή, όπως τα ηλεκτρονικά παιχνίδια ή η αλληλεπίδραση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Αυτός ο συνδυασμός — ένας εγκέφαλος που αναζητά έντονα ερεθίσματα, αλλά δεν έχει ακόμη αναπτύξει πλήρως τους μηχανισμούς αυτορρύθμισης — μπορεί να εξηγεί γιατί οι ψηφιακές συσκευές έχουν ιδιαίτερα ισχυρή επίδραση σε αυτή την ηλικία.

Πώς επηρεάζουν τον εγκέφαλο

Τα έξυπνα κινητά τηλέφωνα και οι εφαρμογές τους έχουν σχεδιαστεί ώστε να προσελκύουν και να διατηρούν την προσοχή του χρήστη. Ειδοποιήσεις, η συνεχής κύλιση και οι μηχανισμοί κοινωνικής επιβράβευσης — όπως τα «μου αρέσει» και τα σχόλια — ενεργοποιούν το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, το οποίο απελευθερώνει ντοπαμίνη, μια νευροχημική ουσία που συνδέεται με την ευχαρίστηση και το κίνητρο.

Για τα παιδιά και τους εφήβους, των οποίων ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης, αυτή η διαδικασία μπορεί να είναι ιδιαίτερα ισχυρή. Κατά την προεφηβική περίοδο, το σύστημα ανταμοιβής είναι πιο ευαίσθητο, γεγονός που καθιστά τα παιδιά πιο δεκτικά σε δραστηριότητες που προσφέρουν άμεση επιβράβευση.

Παράλληλα, οι νεότερες ηλικίες έχουν περιορισμένη εμπειρία στη διαχείριση έντονων συναισθημάτων. Σε πολλές περιπτώσεις, τα παιδιά μπορεί να χρησιμοποιούν τα παιχνίδια ή τα κινητά τηλέφωνα ως τρόπο αποφόρτισης ή απόσπασης της προσοχής τους. Ωστόσο, η πολύ πρώιμη και συχνή χρήση ψηφιακών συσκευών μπορεί να επηρεάσει διαδικασίες ωρίμανσης του εγκεφάλου που σχετίζονται με την αυτορρύθμιση, τη συγκέντρωση και τον έλεγχο της συμπεριφοράς.

Έρευνες δείχνουν επίσης ότι η υπερβολική χρήση οθονών συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων ψυχικής υγείας, όπως άγχος, δυσκολίες συγκέντρωσης και συμπτώματα διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας.

Μελέτη του 2024 υποδεικνύει ότι οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν πολύ συχνά έξυπνα κινητά μπορεί να συγκεντρώνονται δυσκολότερα, επειδή τα δίκτυα προσοχής του εγκεφάλου τους λειτουργούν λιγότερο αποτελεσματικά. Η επεξεργασία της προσοχής — δηλαδή η ικανότητα του εγκεφάλου να εστιάζει σε σημαντικές πληροφορίες και να αγνοεί τους περισπασμούς — είναι θεμελιώδης για τη μάθηση, τη μνήμη και τη συγκέντρωση.

Επιπλέον, η συνεχής έκθεση σε οθόνες μπορεί να επηρεάσει διάφορες πτυχές της ανάπτυξης των παιδιών, όπως τις γνωστικές δεξιότητες, τη γλωσσική εξέλιξη, τις κοινωνικές δεξιότητες, την προσοχή και την ποιότητα του ύπνου.

Ο ύπνος αποτελεί έναν ιδιαίτερα κρίσιμο παράγοντα. Η χρήση κινητού τηλεφώνου αργά το βράδυ, οι συνεχείς ειδοποιήσεις και η έκθεση στο μπλε φως των οθονών διαταράσσουν τον φυσιολογικό κύκλο ύπνου. Η ανεπαρκής ή κακής ποιότητας ξεκούραση έχει συνδεθεί με μεταβολές στη διάθεση, δυσκολίες συγκέντρωσης, προβλήματα συμπεριφοράς και μειωμένη σχολική απόδοση.

Με άλλα λόγια, το βασικό ερώτημα για πολλούς ειδικούς δεν είναι απλώς αν ένα παιδί πρέπει να έχει κινητό τηλέφωνο, αλλά αν ο εγκέφαλός του είναι αναπτυξιακά έτοιμος να διαχειριστεί τις απαιτήσεις και τους περισπασμούς που συνοδεύουν αυτή τη συσκευή.

Ο ρόλος των γονέων

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η απόφαση για την απόκτηση κινητού τηλεφώνου δεν εξαρτάται μόνο από την ηλικία του παιδιού, αλλά και από το κατά πόσο είναι έτοιμο να διαχειριστεί υπεύθυνα τη χρήση του. Πριν δώσουν σε ένα παιδί έξυπνο κινητό, οι γονείς καλούνται να αξιολογήσουν ορισμένες βασικές παραμέτρους.

Μεταξύ αυτών είναι το κατά πόσο το παιδί επικοινωνεί ανοιχτά για όσα συμβαίνουν στο διαδίκτυο, αν αντιμετωπίζει δυσκολίες στις κοινωνικές σχέσεις ή στον έλεγχο των παρορμήσεων και αν η οικογένεια διαθέτει ένα σαφές σχέδιο για το πώς θα αντιδράσει σε περίπτωση επιβλαβών διαδικτυακών εμπειριών, όπως παρενόχληση ή έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο.

Οι ερευνητές τονίζουν επίσης τη σημασία της ενεργούς καθοδήγησης από τους γονείς. Ένας τρόπος περιορισμού του χρόνου οθόνης είναι η δημιουργία ενός συστήματος στο οποίο το παιδί κερδίζει χρόνο χρήσης ολοκληρώνοντας άλλες δραστηριότητες, όπως σχολικές υποχρεώσεις ή καθημερινές ευθύνες. Έτσι, η χρήση της συσκευής εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ισορροπίας μεταξύ ψηφιακών και μη ψηφιακών δραστηριοτήτων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στην ενίσχυση δραστηριοτήτων εκτός οθόνης. Ο αθλητισμός, οι υπαίθριες δραστηριότητες και οι δημιουργικές ασχολίες, όπως η μουσική ή οι εικαστικές τέχνες, συμβάλλουν σημαντικά στη συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών, περιορίζοντας παράλληλα τον χρόνο που αφιερώνεται στις ψηφιακές συσκευές.

Τα ίδια τα παιδιά μπορούν επίσης να υιοθετήσουν ορισμένες πρακτικές που βοηθούν στον έλεγχο της χρήσης του κινητού τηλεφώνου. Μεταξύ αυτών είναι ο περιορισμός του περιεχομένου που προκαλεί άγχος ή δυσφορία, η απενεργοποίηση λειτουργιών κοινωνικής επιβράβευσης, όπως η εμφάνιση των «μου αρέσει», καθώς και η χρήση χρονικών ορίων στις εφαρμογές.

Περαιτέρω, οι ειδικοί συνιστούν την αποφυγή της χρήσης κινητού τηλεφώνου πριν από τον ύπνο, καθώς η έκθεση στις οθόνες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα του ύπνου.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι οικογένειες μπορεί να επιλέξουν μια πιο σταδιακή προσέγγιση, ξεκινώντας με ένα απλό τηλέφωνο που επιτρέπει μόνο κλήσεις και μηνύματα. Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί αποκτά σταδιακά εμπειρία στη χρήση της τεχνολογίας, πριν αποκτήσει πλήρη πρόσβαση σε ένα έξυπνο κινητό.

Τελικά, όπως υπογραμμίζουν οι ερευνητές, η απόφαση δεν αφορά μόνο τη «σωστή» ηλικία. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν το παιδί διαθέτει την ωριμότητα, τις δεξιότητες αυτορρύθμισης και την υποστήριξη που χρειάζεται για να χρησιμοποιεί την τεχνολογία με ασφαλή και ισορροπημένο τρόπο.

Της Fjolla Arifi