EVGENIA FILIMIANOVA

Οι νομοθέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκριναν στις 16 Ιουνίου νομοθεσία που θέτει σε εφαρμογή βασικά τμήματα μιας εμπορικής συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ανοίγοντας τον δρόμο για χαμηλότερους δασμούς σε ένα ευρύ φάσμα αμερικανικών προϊόντων.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε δύο κανονισμούς που συνδέονται με τη συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ, την οποία οριστικοποίησαν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη Σκωτία, τον Ιούλιο του 2025.

Το βασικό μέτρο καταργεί τους δασμούς στα αμερικανικά βιομηχανικά προϊόντα και παρέχει ευνοϊκότερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά για σειρά αμερικανικών γεωργικών προϊόντων και προϊόντων αλιείας. Η νομοθεσία επεκτείνει επίσης την αδασμολόγητη πρόσβαση στις εισαγωγές αμερικανικού αστακού και διευρύνει τη συμφωνία ώστε να καλύπτει και επεξεργασμένα προϊόντα αστακού.

Η φον ντερ Λάιεν χαιρέτισε το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας, τονίζοντας ότι η Ένωση τηρεί τις δεσμεύσεις που ανέλαβε στο πλαίσιο της συμφωνίας. Σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα X, στις 16 Ιουνίου, υπογράμμισε ότι η ΕΕ κάνει πράξη όσα συμφωνήθηκαν. Σημείωσε ότι η ψηφοφορία φέρνει την Ένωση ένα βήμα πιο κοντά στην κατάργηση των δασμών στις εισαγωγές αμερικανικών βιομηχανικών προϊόντων και αναμένεται να συμβάλει στην ενίσχυση του διατλαντικού εμπορίου και των επενδύσεων.

Η εισηγήτρια της ΕΕ για τις εμπορικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, Ζελιάννα Ζόβκο, ανέφερε επίσης σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα X, στις 16 Ιουνίου, ότι η συμφωνία «προστατεύει πάνω από 16 εκατομμύρια θέσεις εργασίας που συνδέονται με τη διατλαντική οικονομία» και «ενισχύει τη σημαντικότερη οικονομική εταιρική σχέση στον κόσμο».

Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ, το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης ξεπέρασε το 1,8 τρισεκατομμύριο ευρώ το 2025, ενώ αγαθά και υπηρεσίες αξίας άνω των 4,9 δισεκατομμυρίων ευρώ διακινούνταν καθημερινά μέσω του Ατλαντικού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι οι επενδύσεις αμερικανικών και ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις αγορές εκατέρωθεν του Ατλαντικού ξεπέρασαν τα 4,8 τρισεκατομμύρια ευρώ το 2024.

Αυστηρότερο πλαίσιο προστασίας

Οι ευρωβουλευτές και οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών, έπειτα από μήνες διαβουλεύσεων, τροποποίησαν την αρχική πρόταση ώστε να συμπεριληφθεί σειρά δικλίδων προστασίας για τη θωράκιση των ευρωπαϊκών βιομηχανιών.

Μία από τις διατάξεις προβλέπει «ρήτρα λήξης ισχύος», σύμφωνα με την οποία ο βασικός κανονισμός θα παύσει να ισχύει στις 31 Δεκεμβρίου 2029, εκτός εάν οι νομοθέτες αποφασίσουν να τον παρατείνουν. Πριν από την ημερομηνία αυτή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αξιολογήσει τον αντίκτυπο της συμφωνίας στους Ευρωπαίους κατασκευαστές, τους αγρότες, τις μικρές επιχειρήσεις και τις εμπορικές ροές της ΕΕ με άλλες χώρες.

Οι νομοθέτες ενίσχυσαν επίσης τις διατάξεις που επιτρέπουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναστέλλει τις δασμολογικές προτιμήσεις εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρήσουν αυξημένους δασμούς σε ορισμένα προϊόντα χάλυβα και αλουμινίου.

Βάσει της τελικής συμφωνίας, οι Βρυξέλλες θα μπορούν να αναστείλουν την προνομιακή μεταχείριση εάν η Ουάσιγκτον εξακολουθήσει να επιβάλλει δασμούς άνω του 15% σε παράγωγα προϊόντα χάλυβα και αλουμινίου της ΕΕ μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Η νομοθεσία θεσπίζει επίσης μηχανισμό προστασίας που επιτρέπει στην Ένωση να διερευνά κατά πόσο οι αυξημένες εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες προκαλούν ζημία στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες, συμπεριλαμβανομένου του αγροτικού τομέα. Εφόσον διαπιστωθεί σοβαρή ζημία, η Επιτροπή θα μπορεί να λάβει μέτρα για τον περιορισμό των επιπτώσεων.

Ισχυρότερη εποπτεία

Ο Μπερντ Λάνγκε, πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και βασικός εισηγητής του σώματος για τα εμπορικά ζητήματα με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δήλωσε ότι το Κοινοβούλιο εξασφάλισε ισχυρότερες εγγυήσεις από εκείνες που προέβλεπε αρχικά η πρόταση.

Σε ανακοίνωσή του στις 16 Ιουνίου ανέφερε ότι η νομοθεσία δεν θα εφαρμόσει μόνο τη συμφωνία, αλλά θα εξοπλίσει την Ένωση με μηχανισμούς αντίδρασης σε περίπτωση που οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους.

Σύμφωνα με τον Λάνγκε, εάν η αμερικανική πλευρά παραβιάσει είτε το γράμμα είτε το πνεύμα της συμφωνίας του Τέρνμπερυ, το Κοινοβούλιο θα επιμείνει ώστε η Επιτροπή να αξιοποιήσει πλήρως και εγκαίρως κάθε εργαλείο που προβλέπεται από τον συγκεκριμένο κανονισμό και από το ευρύτερο οπλοστάσιο μέτρων της ΕΕ.

Η κοινοβουλευτική ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε σε περίοδο αναζωπύρωσης των εμπορικών εντάσεων μεταξύ της Ουάσιγκτον και ορισμένων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Στις 15 Ιουνίου, ο πρόεδρος Τραμπ απείλησε ότι θα επιβάλει δασμό 100% στο γαλλικό κρασί και τη σαμπάνια, εκτός εάν η Γαλλία καταργήσει τον φόρο 3% ψηφιακών υπηρεσιών που επιβάλλει στις μεγάλες αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας, αναφέροντας ότι απηύθυνε την προειδοποίηση απευθείας στον Γάλλο πρόεδρο Εμμανουέλ Μακρόν.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συμφώνησε σε νέες δικλίδες ασφαλείας με στόχο να αποτραπούν απότομες αυξήσεις στο κόστος των καυσίμων και της θέρμανσης όταν τεθεί σε λειτουργία, το 2028, το νέο σύστημα τιμολόγησης του άνθρακα. Η συμφωνία θα επιτρέπει στις ρυθμιστικές αρχές να διαθέτουν στην αγορά επιπλέον δικαιώματα εκπομπών ρύπων εάν οι τιμές του άνθρακα αυξάνονται υπερβολικά γρήγορα. Σύμφωνα με αξιωματούχους, το μέτρο αυτό θα συμβάλει στον περιορισμό των έντονων διακυμάνσεων των τιμών, χωρίς να επηρεαστούν οι κλιματικοί στόχοι της Ένωσης.

Η συμφωνία, η οποία επετεύχθη στις 11 Ιουνίου, ενισχύει τον μηχανισμό ελέγχου τιμών στο νέο σύστημα εμπορίας άνθρακα της ΕΕ, το οποίο θα καλύπτει τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στα κτίρια και στις οδικές μεταφορές. Βάσει της συμφωνίας, η ΕΕ θα μπορεί να διαθέτει επιπλέον δικαιώματα εκπομπών στην αγορά εάν η τιμή του άνθρακα υπερβεί τα 45 ευρώ (σε τιμές του 2020) ανά μετρικό τόνο διοξειδίου του άνθρακα.

Αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η αύξηση της προσφοράς δικαιωμάτων θα συμβάλει στην αποτροπή αιφνίδιων εκτινάξεων των τιμών. Η συμφωνία διπλασιάζει τον αριθμό των δικαιωμάτων που μπορούν να διατεθούν στην αγορά, από 20 σε 40 εκατομμύρια. Ο μηχανισμός μπορεί να ενεργοποιείται δύο φορές τον χρόνο, επιτρέποντας τη διάθεση έως και 80 εκατομμυρίων επιπλέον δικαιωμάτων ετησίως, εφόσον οι τιμές παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.

Η συμφωνία διατηρεί επίσης τον μηχανισμό ελέγχου τιμών της ΕΕ και μετά το 2030, δίνοντας στις ρυθμιστικές αρχές τη δυνατότητα να παρεμβαίνουν σε περίπτωση απότομης αύξησης του κόστους άνθρακα τα επόμενα χρόνια.

Η υπουργός Γεωργίας της Κύπρου, Μαρία Παναγιώτου, δήλωσε ότι οι αλλαγές θα προσφέρουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα σε νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις, καθώς η Ευρώπη μεταβαίνει σε ενεργειακές πηγές με χαμηλότερες εκπομπές ρύπων. Σύμφωνα με την ίδια, οι συμφωνημένες προσαρμογές θα βελτιώσουν τη ρευστότητα της αγοράς, θα μειώσουν τη μεταβλητότητα των τιμών και θα ενισχύσουν την ικανότητα του συστήματος να ανταποκρίνεται σε αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών.

Τι σημαίνει η νέα αγορά άνθρακα

Η Παναγιώτου δήλωσε επίσης ότι η συμφωνία θα υποστηρίξει την «ομαλή και σταθερή έναρξη λειτουργίας του ETS2», του νέου συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ για τα κτίρια, τις οδικές μεταφορές και άλλους τομείς. Το σύστημα αυτό είναι ξεχωριστό από την υφιστάμενη αγορά άνθρακα της Ένωσης, η οποία καλύπτει σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις.

Το πρόγραμμα θα εφαρμόζεται στα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές, στη θέρμανση κατοικιών και σε ορισμένες μικρότερες βιομηχανίες. Οι εταιρείες που πωλούν βενζίνη, πετρέλαιο κίνησης, πετρέλαιο θέρμανσης και φυσικό αέριο θα υποχρεούνται να αγοράζουν δικαιώματα που αντιστοιχούν στις εκπομπές που παράγονται κατά τη χρήση των συγκεκριμένων καυσίμων. Το κόστος δεν θα επιβάλλεται απευθείας στα νοικοκυριά από την ΕΕ.

Οι αλλαγές γίνονται έπειτα από μήνες πιέσεων από αρκετές κυβερνήσεις κρατών-μελών της ΕΕ, οι οποίες ανησυχούσαν ότι η νέα αγορά άνθρακα θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος της βενζίνης και της θέρμανσης για τα νοικοκυριά.

Στις 2 Φεβρουαρίου, ο πρωθυπουργός της Τσεχίας, Αντρέι Μπάμπις, δήλωσε ότι η ΕΕ θα πρέπει να αναμορφώσει το σύστημα εμπορίας άνθρακα και να επιβάλει ανώτατο όριο στις τιμές των δικαιωμάτων, προκειμένου να μειωθεί το ενεργειακό κόστος και να προστατευθεί η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.

 

Η Σλοβακία υποστήριξε επίσης τις προσπάθειες για αναβολή ή τροποποίηση του σχεδίου, ενώ η Γαλλία ενώθηκε με άλλα κράτη-μέλη ζητώντας ισχυρότερες δικλίδες ασφαλείας έναντι απότομων αυξήσεων των τιμών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δηλώσει ότι το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να ενθαρρύνει επενδύσεις σε καθαρότερες μεταφορές, ενεργειακά αποδοτικά κτίρια και συστήματα θέρμανσης με χαμηλότερες εκπομπές ρύπων. Η αγορά θα τεθεί πλήρως σε λειτουργία το 2028.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε ότι όλα τα δικαιώματα του νέου συστήματος θα διατίθενται μέσω δημοπρασιών. Τα κράτη-μέλη θα υποχρεούνται να χρησιμοποιούν τα έσοδα από τις πωλήσεις αυτές για επενδύσεις που σχετίζονται με το κλίμα και για προγράμματα κοινωνικής στήριξης.

Η προσωρινή συμφωνία θα πρέπει ακόμη να λάβει την επίσημη έγκριση τόσο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όσο και των κρατών-μελών της ΕΕ. Το στάδιο αυτό θεωρείται γενικά τυπική διαδικασία, καθώς οι διαπραγματευτές ουσιαστικά έχουν ήδη συμφωνήσει.

Εφόσον εγκριθεί, οι αναθεωρημένες δικλίδες ασφαλείας θα τεθούν σε ισχύ πριν από την έναρξη λειτουργίας του νέου συστήματος το 2028, παρέχοντας στις ρυθμιστικές αρχές πρόσθετα εργαλεία για την αποτροπή απότομων αυξήσεων στις τιμές του άνθρακα, καθώς η ΕΕ επιδιώκει την επίτευξη των κλιματικών της στόχων.

Με πληροφορίες από το Reuters

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρήντριχ Μερτς κάλεσε την Ευρωπαϊκή Ένωση να αποδείξει ότι είναι τόσο πρόθυμη όσο και ικανή να δεχθεί νέα μέλη, κατά τη συνάντηση των ηγετών της ΕΕ με τους ομολόγους τους από τα Δυτικά Βαλκάνια που επιδιώκουν την ένταξή τους στην Ένωση.

Ο Μερτς προέβη στις δηλώσεις αυτές κατά τη διάρκεια συνόδου κορυφής στην παραθαλάσσια πόλη Τίβατ του Μαυροβουνίου, στις 5 Ιουνίου. Οι ηγέτες συζήτησαν το μέλλον της διεύρυνσης της ΕΕ υπό το πρίσμα των ανανεωμένων γεωπολιτικών πιέσεων που προκαλεί ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία και του ανταγωνισμού για επιρροή στη νοτιοανατολική Ευρώπη.

Ο Γερμανός καγκελάριος δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αποδείξει πως είναι ικανή και πρόθυμη να διευρυνθεί, σημειώνοντας ότι αυτό ακριβώς επεδίωκαν να συζητήσουν στη σύνοδο. Όπως σημείωσε, υπάρχει ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων που πρέπει να αντιμετωπιστούν συλλογικά, όμως πάνω απ’ όλα πρέπει να καταστεί σαφές ότι αυτό το τμήμα της Ευρώπης ανήκει στο μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο Μερτς αναγνώρισε ότι η διαδικασία διεύρυνσης έχει βαλτώσει τα τελευταία χρόνια. Όπως ανέφερε, το γεγονός ότι δεν έχει ενταχθεί κανένα νέο μέλος εδώ και δεκατρία χρόνια καταδεικνύει ότι υπήρξαν ελλείψεις και από την πλευρά της Ένωσης.

Στη σύνοδο συμμετείχαν οι ηγέτες των έξι χωρών των Δυτικών Βαλκανίων που επιδιώκουν την ένταξή τους στην ΕΕ: η Αλβανία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Σερβία, το Μαυροβούνιο, η Βόρεια Μακεδονία και το Κόσοβο. Κάθε υποψήφια χώρα βρίσκεται σε διαφορετικό στάδιο της ενταξιακής διαδικασίας. Η τελευταία χώρα που εντάχθηκε στην Ένωση ήταν η Κροατία το 2013. Είχαν προηγηθεί η Βουλγαρία και η Ρουμανία το 2007.

Δυτικά Βαλκάνια

Παρά την πολιτική στήριξη στη διεύρυνση, η ένταξη στην ΕΕ παραμένει μια μακρά και απαιτητική διαδικασία. Σύμφωνα με το πλαίσιο διεύρυνσης της Ένωσης, κάθε ευρωπαϊκή χώρα μπορεί να υποβάλει αίτηση ένταξης μόνο εφόσον πληροί τα κριτήρια της Κοπεγχάγης.

Οι προϋποθέσεις αυτές περιλαμβάνουν σταθερούς δημοκρατικούς θεσμούς, σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου, λειτουργική οικονομία της αγοράς και δυνατότητα εφαρμογής και συμμόρφωσης με τη νομοθεσία της ΕΕ. Κάθε στάδιο της ενταξιακής διαδικασίας απαιτεί την έγκριση και των 27 κρατών-μελών, γεγονός που συχνά καθιστά τις διαπραγματεύσεις χρονοβόρες και πολιτικά ευαίσθητες.

Οι έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων συμμετέχουν σε ένα ειδικό πλαίσιο ένταξης, γνωστό ως Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Το πρόγραμμα αποσκοπεί στην προετοιμασία των υποψήφιων χωρών για την ένταξη μέσω οικονομικών μεταρρυθμίσεων, στενότερης πολιτικής συνεργασίας και σταδιακής ενσωμάτωσης στους θεσμούς της ΕΕ.

Μεταξύ των υποψήφιων χωρών, το Μαυροβούνιο θεωρείται ευρέως η πλέον προχωρημένη περίπτωση. Με πληθυσμό περίπου 630.000 κατοίκων, το Μαυροβούνιο θεωρείται συχνά μία από τις ευκολότερες χώρες για ενσωμάτωση στην ΕΕ. Ωστόσο, αξιωματούχοι και αναλυτές επισημαίνουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις, ιδίως στους τομείς της διαφθοράς, της διακυβέρνησης και της μεταρρύθμισης της δικαιοσύνης.

Η χώρα έχει θέσει ως στόχο την ένταξή της στην Ένωση έως το 2028, αν και πολλοί παρατηρητές θεωρούν το χρονοδιάγραμμα αυτό φιλόδοξο.

Ο Μερτς ανέφερε σε ανάρτησή του στο X, στις 5 Ιουνίου, ότι η Γερμανία επιθυμεί τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων να ενταχθούν στην ΕΕ «το συντομότερο δυνατόν», παρατηρώντας ότι το γεγονός πως δεν έχουν ενταχθεί νέα μέλη εδώ και δεκατρία χρόνια αναδεικνύει επίσης ελλείψεις της Ένωσης που θα πρέπει να ξεπεραστούν.

Το μέλλον της Ουκρανίας στην ΕΕ

Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης επανήλθε στο προσκήνιο μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022. Η Ουκρανία έχει αναγάγει την ένταξη σε στρατηγική προτεραιότητα, θεωρώντας ότι η προσχώρηση στην ΕΕ θα εδραιώσει τη θέση της στους ευρωπαϊκούς πολιτικούς και οικονομικούς θεσμούς.

Η πρωθυπουργός της Ουκρανίας, Γιούλια Σβιριντένκο, ανέφερε σε ανάρτησή της στο X στις 3 Ιουνίου ότι η χώρα βρίσκεται «ένα βήμα πιο κοντά στην ένταξή της στην ΕΕ», αφού και τα 27 κράτη-μέλη συμφώνησαν να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία και τη Μολδαβία για την πρώτη ομάδα θεμάτων των ενταξιακών συνομιλιών.

Ο Μερτς είχε προτείνει τον προηγούμενο μήνα να δοθεί στο Κίεβο ένα νέο καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους», το οποίο θα επέτρεπε σε Ουκρανούς αξιωματούχους να συμμετέχουν σε συνόδους κορυφής και υπουργικές συναντήσεις της ΕΕ χωρίς δικαίωμα ψήφου. Η πρόταση αυτή θα δημιουργούσε ένα ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ του καθεστώτος υποψήφιας χώρας και της πλήρους ένταξης.

Ο νέος πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Πήτερ Μαγυάρ, εκτίμησε ότι οι αντιρρήσεις της χώρας του σχετικά με την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ ενδέχεται σύντομα να επιλυθούν.

Ο προκάτοχός του, Βίκτορ Ορμπάν, είχε αντιταχθεί σθεναρά στην υποψηφιότητα της Ουκρανίας, χαρακτηρίζοντας αυτό που, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελούσε προσπάθεια της ΕΕ να επιταχύνει τη διαδικασία ένταξης της εμπόλεμης χώρας ως «ανοιχτή κήρυξη πολέμου κατά της Ουγγαρίας».

Ο Μάρκους Φρονμάιερ, ανώτερο στέλεχος του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης στη Γερμανία, της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), επέκρινε σε ανάρτησή του στο X, στις 5 Ιουνίου, τη στήριξη του Μερτς στις φιλοδοξίες της Ουκρανίας για ένταξη στην ΕΕ. Ανέφερε ότι ο Γερμανός καγκελάριος ασκεί πίεση στην Ουγγαρία για την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ότι η θέση του ως εκπροσώπου εξωτερικής πολιτικής της AfD είναι σαφής: η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Γερμανίας.

Επεσήμανε ότι η ένταξη της Ουκρανίας θα συνεπαγόταν «τεράστια οικονομικά βάρη και κίνδυνο πολέμου» για τη Γερμανία και δεσμεύτηκε ότι μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία του AfD θα αντιτασσόταν στην ένταξη της χώρας στην Ένωση.