Προειδοποίηση προς τη Μόσχα ότι το Ηνωμένο Βασίλειο είναι έτοιμο να απαντήσει ακόμη και με στρατιωτικές επιλογές απηύθυνε ο Βρετανός υπουργός Άμυνας Τζον Χίλεϊ, μετά την αναφορά ότι το ρωσικό κατασκοπευτικό πλοίο «Γένταρ» κατεύθυνε ακτίνες λέιζερ κατά πιλότων της Βασιλικής Αεροπορίας (RAF) που παρακολουθούσαν τις κινήσεις του στις 19 Νοεμβρίου.
Το «Γένταρ», σχεδιασμένο για συλλογή πληροφοριών και χαρτογράφηση υποθαλάσσιων καλωδίων, παραμένει ανοιχτά των βόρειων ακτών της Σκωτίας.
«Αναπτύξαμε μία φρεγάτα του Βασιλικού Ναυτικού και αεροσκάφη RAF P-8 για να παρακολουθούμε κάθε κίνηση του πλοίου, κατά τη διάρκεια της οποίας το Γένταρ έστρεψε λέιζερ στους πιλότους μας», δήλωσε ο Χίλεϊ σε συνέντευξη Τύπου.
«Η ενέργεια αυτή από τη ρωσική πλευρά είναι άκρως επικίνδυνη. Αυτή είναι η δεύτερη φορά φέτος που το Γένταρ βρίσκεται σε βρετανικά ύδατα. Το μήνυμά μου προς τη Ρωσία και τον Πούτιν είναι σαφές: σας βλέπουμε, ξέρουμε τι κάνετε. Είμαστε έτοιμοι, αν το Γένταρ κινηθεί νοτιότερα αυτή την εβδομάδα».
Όπως εξήγησε ο Χίλεϊ, το πλοίο εντάσσεται σε έναν ρωσικό στόλο που έχει ως στόχο να απειλήσει τις υποθαλάσσιες υποδομές του Ηνωμένου Βασιλείου. «Δεν πρόκειται μόνο για ναυτική επιχείρηση. Είναι μέρος ενός ρωσικού προγράμματος που υλοποιεί η λεγόμενη Κύρια Διεύθυνση Έρευνας Βαθέων Νερών ή GUJI, το οποίο παρέχει δυνατότητες παρακολούθησης σε καιρό ειρήνης και δολιοφθορών σε περίπτωση σύγκρουσης», συμπλήρωσε.
Τον Ιανουάριο, το «Γένταρ» είχε αναφερθεί ότι βρισκόταν πάνω από υποθαλάσσια καλώδια, γεγονός που οδήγησε σε επιφανεία για προειδοποίηση πυρηνοκίνητο υποβρύχιο του Βασιλικού Ναυτικού.
Το πλοίο κινείται εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης του Ηνωμένου Βασιλείου, που εκτείνεται έως και 200 ναυτικά μίλια από τις ακτές, ωστόσο τις τελευταίες ημέρες πλησίασε τα βρετανικά χωρικά ύδατα, τα οποία φτάνουν στα 12 ναυτικά μίλια.
Το περιστατικό με το λέιζερ σημειώθηκε εντός των τελευταίων δύο εβδομάδων, χωρίς να δημοσιοποιηθεί συγκεκριμένη ημερομηνία.
«Είναι η πρώτη φορά που εκδηλώνεται τέτοια ενέργεια από το Γένταρ κατά της RAF. Το λαμβάνουμε πάρα πολύ σοβαρά. Έχω τροποποιήσει τους κανόνες εμπλοκής του Ναυτικού, ώστε να μπορούμε να παρακολουθούμε ακόμα πιο στενά τις δραστηριότητες του Γένταρ, όταν βρίσκεται στα ύδατά μας», ανέφερε ο Χίλεϊ. «Διαθέτουμε στρατιωτικές επιλογές, εάν το Γένταρ αλλάξει πορεία. Δεν πρόκειται να τις αποκαλύψω, διότι αυτό μόνο ενημερώνει τον πρόεδρο Πούτιν».
Μέχρι στιγμής, η Μόσχα δεν έχει σχολιάσει το περιστατικό. Αρχές του μήνα, το «Γένταρ» εντοπίστηκε ανοιχτά των ακτών της Ολλανδίας, προκαλώντας την κινητοποίηση του Βασιλικού Ολλανδικού Ναυτικού που το συνόδευσε βαθύτερα στη Βόρεια Θάλασσα.
Το όνομα «Γένταρ» σημαίνει «κεχριμπάρι» στα αγγλικά και το συγκεκριμένο σκάφος κατατάσσεται ως πλοίο ειδικών επιχειρήσεων συλλογής πληροφοριών τύπου 22010, αν και επισήμως από τη Μόσχα αναφέρεται ως «ωκεανογραφικό ερευνητικό σκάφος».
Εντάχθηκε σε υπηρεσία το 2015, έχει εκτόπισμα 5.200 μετρικούς τόνους, μήκος 108,1 μέτρα και πλάτος 17,2 μέτρα. Είναι εξοπλισμένο με επανδρωμένα βαθυσκάφη που, σύμφωνα με το πρακτορείο TASS, μπορούν να κατέβουν σε βάθη άνω των 6.000 μέτρων.
Το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ ανησυχούν όλο και περισσότερο για τους κινδύνους που θέτουν οι ρωσικές ενέργειες σε υποθαλάσσια καλώδια, αγωγούς και σε κρίσιμες υποδομές συνδεσιμότητας του Διαδικτύου. Στην αρχή του έτους, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ανακοίνωσε την έναρξη της αποστολής «Baltic Sentry», με αντικείμενο την προστασία των υποθαλάσσιων καλωδίων στη Βαλτική.
Η δήλωση του Λονδίνου συμπίπτει με την απογείωση μαχητικών αεροσκαφών σε Πολωνία και Ρουμανία για την προάσπιση του εναέριου χώρου τους, εν μέσω των συνεχόμενων ρωσικών αεροπορικών πληγμάτων στην Ουκρανία. Παράλληλα με τις ναυτικές του κινήσεις, η Ρωσία έχει κατηγορηθεί επανειλημμένως το τελευταίο διάστημα ότι παραβιάζει τον ευρωπαϊκό εναέριο χώρο, κατηγορίες που απορρίπτει η Μόσχα.
Οι αεροπορικές αυτές παραβιάσεις οδήγησαν στη μεγάλη επιχείρηση «Eastern Sentry» του ΝΑΤΟ, που ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο για την άμυνα της ανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας.
Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 200 ετών από την Έξοδο του Μεσολογγίου, το 2026, πραγματοποιήθηκε τιμητική εκδήλωση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για ένα από τα πλέον καθοριστικά και συμβολικά γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης. Η εκδήλωση ανέδειξε όχι μόνο την ιστορική σημασία της Εξόδου, αλλά και τον διαχρονικό της αντίκτυπο στην ευρωπαϊκή σκέψη, τον φιλελληνισμό και το ιδεώδες της ελευθερίας.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, που αποτέλεσε την εναρκτήρια δράση των παγκόσμιων εορτασμών για τα 200 χρόνια από την Έξοδο, η Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, τιμήθηκε από τον Δήμαρχο Μεσολογγίου, Σπύρο Διαμαντόπουλο, με τη σημαία της πόλης και μια συλλεκτική έκδοση του εθνικού ύμνου, εκφράζοντας τη μεγάλη τιμή και τη σημασία του γεγονότος. Από την πλευρά του, ο κος Διαμαντόπουλος τόνισε τη μοναδική στιγμή να ακουστεί η φωνή του Μεσολογγίου από την καρδιά της Ευρώπης σε όλο τον κόσμο. «Η Έξοδος του Μεσολογγίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τους Φιλέλληνες, καθώς αποτέλεσε το γεγονός που κινητοποίησε τους Ευρωπαίους ηγέτες και την ευρωπαϊκή κοινωνία συνολικά, ώστε να δουν την Ελληνική Επανάσταση με νέα, βαθύτερη κατανόηση», δήλωσε.
Η εκδήλωση φιλοξενήθηκε από τους ευρωβουλευτές Ελίζα Βόζεμπεργκ-Βρυωνίδη (EPP), Γιάννη Μανιάτη (S&D) και Νικόλα Φαραντούρη (The Left), υπό την αιγίδα του υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας. Στα μηνύματά τους υπογραμμίστηκε η διαχρονική σημασία της Εξόδου του Μεσολογγίου ως συμβόλου ελευθερίας, αυτοθυσίας και αξιοπρέπειας. «Το Μεσολόγγι είναι η μοναδική ελληνική πόλη που φέρει τον τίτλο της Ιεράς Πόλης, ένας χαρακτηρισμός που αναδεικνύει την αγωνιστικότητα, το θάρρος, την τόλμη και την αυτοθυσία των μαχητών του, ενώ ταυτόχρονα αντικατοπτρίζει τις ευρωπαϊκές αρχές της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της αυτοδιάθεσης των λαών», δήλωσε η κα Βόζεμπεργκ.
«Η Έξοδος του Μεσολογγίου δεν σηματοδοτεί μόνο την απόφαση ενός λαού να ζήσει ή να πεθάνει ελεύθερος, αλλά αποτελεί μια κορυφαία πράξη που προανήγγειλε μια διαφορετική ιδέα για την Ευρώπη, μια Ευρώπη ενωμένη, που αγωνίζεται για τα δικαιώματα των λαών και υπερασπίζεται τα ιδανικά της δικαιοσύνης και της ελευθερίας», τόνισε ο κος Μανιάτης. Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του από τη Βραζιλία, όπου εκπροσωπεί την ΕΕ στις συζητήσεις για το περιβάλλον, ο κος Φαραντούρης υπογράμμισε ότι «η Έξοδος του Μεσολογγίου δεν είναι μόνο ένα ιστορικό γεγονός. Είναι μια διαχρονική υπενθύμιση ότι η ελευθερία κερδίζεται με αγώνα και θυσία και ότι οι λαοί μπορούν να αντισταθούν σε κάθε απειλή όταν ενωθούν για έναν κοινό σκοπό».
Ο Ευρωπαίος Επίτροπος για τις Βιώσιμες Μεταφορές και τον Τουρισμό, Απόστολος Τζιτζικώστας, παραβρέθηκε στην εκδήλωση, επισημαίνοντας πως η Έξοδος του Μεσολογγίου δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη σελίδα της ελληνικής ιστορίας, αλλά ένα γεγονός που σημάδεψε την Ελληνική Επανάσταση και την ευρωπαϊκή ιστορία.
Ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην ΕΕ, πρέσβης Ιωάννης Βράιλας, χαιρέτισε την εκδήλωση, τονίζοντας ότι «200 χρόνια πριν, η αδιάκοπη αντίσταση των κατοίκων του Μεσολογγίου έδωσε νέα πνοή στην ιδέα της ελευθερίας στην Ευρώπη. Η ηρωική Έξοδος παραμένει ένα σημαντικό και βαθιά συγκινητικό γεγονός των πρώτων πολέμων ανεξαρτησίας της Ελλάδας».
Βασικός ομιλητής, ο καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης, Μαρκ Μαζάουερ, στο βιντεοσκοπημένο του μήνυμά του μίλησε για την ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου το 1826, που όπως τόνισε «αποτελεί ένα από τα πιο ξεκάθαρα παραδείγματα συλλογικής τόλμης, αυτοθυσίας και αδιάκοπης επιδίωξης της ελευθερίας».
Την εκδήλωση χαιρέτισε με βιντεοσκοπημένο μήνυμα ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Μάνφρεντ Βέμπερ, ενώ παραβρέθηκαν ευρωβουλευτές, εκπρόσωποι φορέων και προσκεκλημένοι από όλη την Ευρώπη, συμμετέχοντας στην εναρκτήρια βραδιά μιας σειράς δράσεων που θα τιμήσουν τον ηρωισμό, την αυτοθυσία και το πανανθρώπινο μήνυμα του Μεσολογγίου.
Δύο Ουκρανοί που φέρονται να συνεργάζονται με τη ρωσική αντικατασκοπεία θεωρούνται υπεύθυνοι για το πρόσφατο σαμποτάζ σε σιδηροδρομική γραμμή, σύμφωνα με τον Πολωνό πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος ανακοίνωσε το γεγονός στις 18 Νοεμβρίου.
«Δύο Ουκρανοί, συνεργάτες της ρωσικής αντικατασκοπείας, ευθύνονται για το σαμποτάζ στη σιδηροδρομική γραμμή που σημειώθηκε το περασμένο σαββατοκύριακο», δήλωσε ο Τουσκ ενώπιον της Κάτω Βουλής της Πολωνίας, προσθέτοντας πως οι Αρχές γνωρίζουν την ταυτότητα των Ουκρανών υπηκόων, όμως, λόγω της εν εξελίξει έρευνας, «τα ονόματά τους δεν θα δοθούν στη δημοσιότητα». Σύμφωνα με το πολωνικό πρακτορείο ειδήσεων, και οι δύο ύποπτοι έχουν διαφύγει στη Λευκορωσία.
Η έκρηξη σημειώθηκε στη γραμμή Βαρσοβία-Λούμπλιν, κοντά στην περιοχή Μίεκα, όπου εντοπίστηκαν σιδηροτροχιές που υπέστησαν ζημιές. Η γραμμή συνδέει την πρωτεύουσα με τη νοτιοανατολική Πολωνία και χρησιμοποιείται για τη μεταφορά ανθρωπιστικής βοήθειας στην Ουκρανία. Σε ξεχωριστό περιστατικό, που επιβεβαίωσε η Εισαγγελία της Πολωνίας, υπήρξαν ζημιές και σε ηλεκτροφόρα καλώδια σε άλλο σημείο της ίδιας γραμμής, νοτιότερα, στην περιοχή Πούλαβου.
Ο Τουσκ τόνισε ότι πρόκειται για εσκεμμένες ενέργειες με στόχο να προκληθεί σιδηροδρομικό δυστύχημα. Συγκεκριμένα δήλωσε: «Τα πρόσωπα που ταυτοποιήθηκαν είναι δύο Ουκρανοί υπήκοοι που εδώ και καιρό δρουν και συνεργάζονται με ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών. Αυτή είναι η εκτίμηση των δικών μας υπηρεσιών καθώς και της Εισαγγελίας, όπως προέκυψε και από τη συνεργασία με σύμμαχες χώρες».
Σαμποτάζ «τρομοκρατικού χαρακτήρα»
Ο πρωθυπουργός ενημέρωσε τους βουλευτές ότι σε μία από τις επιθέσεις οι δράστες χρησιμοποίησαν στρατιωτικού τύπου εκρηκτικό C4, το οποίο πυροδότησαν με καλωδιωμένο μηχανισμό, από απόσταση περίπου 300 μέτρων. Πρόσθεσε δε ότι «στο σημείο βρέθηκε και ορισμένη ποσότητα εκρηκτικής ύλης που δεν εξερράγη».
Στις 17 Νοεμβρίου, η Εισαγγελία της Πολωνίας επιβεβαίωσε ότι ξεκίνησε προκαταρκτική εξέταση για πράξεις σαμποτάζ με τρομοκρατικά χαρακτηριστικά κατά της σιδηροδρομικής υποδομής, «προς όφελος ξένης αντικατασκοπείας».
Η Εισαγγελία σημείωσε πως «οι ενέργειες αυτές δημιούργησαν άμεσο κίνδυνο πρόκλησης καταστροφής στις χερσαίες μεταφορές, με απειλή κατά της ζωής και της υγείας πολλών ανθρώπων, καθώς και σοβαρών υλικών ζημιών».
Γράφημα που απεικονίζει τα σημεία των σαμποτάζ στη σιδηροδρομική γραμμή Βαρσοβία-Λούμπλιν, στην Πολωνία. (AP)
Στις 18 Νοεμβρίου, ο Τζάτσεκ Ντομπρζίνσκι, εκπρόσωπος του υπουργού Ειδικών Υπηρεσιών της Πολωνίας, ανέφερε ότι «όλα δείχνουν πως οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες ανέθεσαν τα σαμποτάζ». Ο Ντομπρζίνσκι σημείωσε πως οι Αρχές συγκεντρώνουν στοιχεία, συλλέγουν και διασταυρώνουν πληροφορίες.
Την ίδια ημέρα, το Κρεμλίνο απάντησε στις κατηγορίες, εκφράζοντας την έκπληξή του. Ο εκπρόσωπος Τύπου της ρωσικής προεδρίας, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε: «Θα ήταν πράγματι παράξενο αν δεν κατηγορούσαν πρώτα τη Ρωσία. Η Ρωσία ενοχοποιείται για κάθε έκφανση υβριδικών και άμεσων συγκρούσεων που λαμβάνουν χώρα. Θα έλεγα πως και στην Πολωνία […] η ρωσοφοβία βρίσκεται σε πλήρη έξαρση».
Ο Πολωνός πρωθυπουργός, Ντόναλντ Τουσκ, χαρακτήρισε πράξη δολιοφθοράς την έκρηξη στη σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει τη Βαρσοβία με τη νοτιοανατολική Πολωνία. Το περιστατικό σημειώθηκε το περασμένο Σαββατοκύριακο, με τον πρωθυπουργό να προβαίνει στη σχετική ανακοίνωση στις 17 Νοεμβρίου.
Σύμφωνα με το εθνικό πρακτορείο ειδήσεων της Πολωνίας, μηχανοδηγός αμαξοστοιχίας εντόπισε ανωμαλίες στις ράγες κοντά στο χωριό Μίκα, περίπου 100 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Βαρσοβίας, στις 07:39 το πρωί της 16ης Νοεμβρίου. Κλιμάκιο έκτακτης ανάγκης έσπευσε στο σημείο και διαπίστωσε ότι δύο ράγες είχαν υποστεί ζημιές.
Ευτυχώς, παρότι στην πρωινή αμαξοστοιχία επέβαιναν δύο επιβάτες και αρκετά μέλη πληρώματος, δεν υπήρξαν τραυματισμοί. Η συγκεκριμένη σιδηροδρομική γραμμή θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς συνδέει την πολωνική πρωτεύουσα με τα σύνορα της Ουκρανίας.
Ο Ντόναλντ Τουσκ τόνισε στην πλατφόρμα Χ τη σημασία της γραμμής, δηλώνοντας αποφασισμένος να αποδώσει ευθύνες: «Η ανατίναξη της σιδηροδρομικής γραμμής Βαρσοβίας-Λούμπλιν είναι μια πρωτοφανής πράξη δολιοφθοράς, που στοχεύει άμεσα κατά της ασφάλειας του πολωνικού κράτους και των πολιτών του. Η γραμμή αυτή έχει επίσης καθοριστική σημασία για τη διανομή βοήθειας στην Ουκρανία. Οι δράστες θα εντοπιστούν, όποιοι κι αν είναι».
Παράλληλα, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι η Κυβερνητική Επιτροπή Εθνικής Ασφαλείας θα συνέλθει εκτάκτως το πρωί της 18ης Νοεμβρίου, με συμμετοχή στρατιωτικών διοικητών, επικεφαλής υπηρεσιών ασφαλείας και εκπροσώπου της Προεδρίας.
Ο Τόμας Σιμονιάκ, συντονιστής ειδικών υπηρεσιών της Πολωνίας, επανέλαβε μέσω Χ: «Όποιος απειλεί την ασφάλεια της Δημοκρατίας και των πολιτών της θα λογοδοτήσει με όλη την αυστηρότητα του νόμου και τα μέσα που διαθέτει το πολωνικό κράτος. Οι υπηρεσίες ήδη ενεργούν και θα συνεχίσουν να δρουν με αποτελεσματικότητα».
Ο Πολωνός υφυπουργός Εσωτερικών Ματσιέι Ντούσικ συνέστησε αυτοσυγκράτηση όσον αφορά την απόδοση ευθυνών στη Ρωσία για το συμβάν, αν και παραδέχθηκε ότι αυτό το ενδεχόμενο δεν μπορεί να αποκλειστεί. Μιλώντας στο τηλεοπτικό δίκτυο Polsat στις 16 Νοεμβρίου, παρατήρησε: «Η Ρωσία δεν είναι τόσο ισχυρή ώστε κάθε πυρκαγιά ή ανάλογο περιστατικό να προκαλείται απαραιτήτως από τη Ρωσία».
Πέρα από την πολωνική υπόθεση, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σχολίασε τις απειλές που βάλλουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια σε ανάρτησή της στο Χ, τονίζοντας: «Η ευρωπαϊκή ασφάλεια όντως απειλείται και μάλιστα όλο και περισσότερο – η ήπειρος πρέπει επειγόντως να ενισχύσει την προστασία του εναέριου χώρου και των υποδομών της».
Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ (δεύτερος από δεξιά) επισκέπτεται το σημείο της σιδηροδρομικής γραμμής Mika που υπέστη ζημιές από σαμποτάζ. Πολωνία, 17 Νοεμβρίου 2025. (KPRM/AP Photo)
Η δήλωση της κας φον ντερ Λάιεν έγινε με αφορμή τις πολλαπλές αναφορές για πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών πάνω από την Ευρώπη, που παραβίασαν αρχικά τον εναέριο χώρο της Πολωνίας τον Σεπτέμβριο, και αργότερα της Ρουμανίας, του Βελγίου, της Σουηδίας και της Δανίας.
Παρά τις κατηγορίες Ευρωπαίων αξιωματούχων για ενδεχόμενη ρωσική εμπλοκή σε αυτά τα περιστατικά, η Μόσχα αρνείται κάθε ανάμειξη. Τον περασμένο μήνα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε τις χώρες-μέλη να ενισχύσουν την ετοιμότητά τους για νέες μορφές πολέμου, συμπεριλαμβανομένης της δολιοφθοράς σε υποθαλάσσια καλώδια, τις κυβερνοεπιθέσεις και τις εισβολές μη επανδρωμένων.
Με αφορμή την επέτειο της Βελούδινης Επανάστασης του 1989, πραγματοποιούνται σήμερα στην Τσεχία και τη Σλοβακία αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, με πολίτες να κατηγορούν τους ηγέτες τους ότι απομακρύνονται από τις δημοκρατικές αξίες που ενέπνευσαν την απομάκρυνση των χωρών αυτών από τον κομμουνισμό.
Στις 17 Νοεμβρίου 1989, οι κομμουνιστικές αρχές της τότε Τσεχοσλοβακίας είχαν καταστείλει ειρηνική φοιτητική πορεία στο κέντρο της Πράγας, γεγονός που αποτέλεσε την απαρχή της Βελούδινης Επανάστασης, η οποία οδήγησε στην ανατροπή του καθεστώτος και στη σταδιακή μετάβαση στη δημοκρατία. Η χώρα διασπάστηκε το 1993 σε Τσεχική Δημοκρατία και Σλοβακία, με τις δύο νέες δημοκρατίες να εντάσσονται αργότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σήμερα, τμήμα των κοινωνιών και των δύο χωρών εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια απέναντι στους ηγέτες τους, τον Τσέχο δισεκατομμυριούχο Αντρέι Μπάμπις και τον Σλοβάκο πρωθυπουργό Ρόμπερτ Φίτσο. Οι διαδηλωτές τούς κατηγορούν ότι υπονομεύουν τις αξίες της δημοκρατικής μετάβασης και ότι ενισχύουν πρακτικές που προσβάλλουν τη θεσμική λειτουργία των κρατών.
Στην Πράγα, ο διοργανωτής της συγκέντρωσης, Μικουλάς Μινάρ, αμφισβήτησε κατά πόσο η χώρα παραμένει ένα κράτος όπου η πολιτική ηγεσία λογοδοτεί ενώπιον του νόμου, διερωτώμενος: «Θέλουμε πραγματικά να ζούμε σε ένα κράτος όπου οι πολιτικοί είναι υπεράνω του νόμου;»
Το 2019, το κίνημα του Μινάρ είχε συγκεντρώσει περίπου 250.000 ανθρώπους κατά του Μπάμπις, σε μία από τις μεγαλύτερες αντικυβερνητικές συγκεντρώσεις της μετακομμουνιστικής περιόδου. Παρά το εύρος των κινητοποιήσεων, ο Μπάμπις κέρδισε ξανά τις εκλογές τον περασμένο μήνα και βρίσκεται στη διαδικασία σχηματισμού νέας κυβέρνησης. Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται η συνεργασία του με το κόμμα SPD και η απόφασή του να προτείνει τον επικεφαλής του, Τόμιο Οκαμούρα — ο οποίος διώκεται για υποκίνηση μίσους — για την προεδρία του κοινοβουλίου.
Ο Μπάμπις, πρώην μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, αντιμετωπίζει επίσης κατηγορίες για απάτη σχετικά με ευρωπαϊκές επιδοτήσεις, τις οποίες ο ίδιος αρνείται, κάνοντας λόγο για στοχευμένη εκστρατεία εις βάρος του.
Στη Σλοβακία, διαδηλώσεις πραγματοποιούνται σε πολλές πόλεις, συμπεριλαμβανομένης της Μπρατισλάβα. Οι διοργανωτές κατηγορούν τον Φίτσο ότι λαμβάνει μέτρα που, όπως υποστηρίζουν, «μας γυρίζουν πίσω, πριν από το 1989». Ο 61 ετών πρωθυπουργός, επίσης πρώην μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, κυβερνά χάρη στη στήριξη του SNS.
«Οι ηγέτες μας ανήκουν στην ίδια κάστα ανθρώπων χωρίς αξίες που ανταλλάσσουν μεταξύ τους τις θέσεις», δήλωσε ο συνταξιούχος Σλαβομίρ Χορβάτ, εκφράζοντας απογοήτευση για την πολιτική κατάσταση στη χώρα.
Ο Φίτσο έχει επικριθεί για πολιτικές που στοχεύουν τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, για παρεμβάσεις στον πολιτιστικό τομέα και για πρωτοβουλίες που θεωρείται ότι περιορίζουν την ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης. Παράλληλα, έχει επιδιώξει πιο στενές σχέσεις με τη Ρωσία, παρά την εισβολή στην Ουκρανία, την οποία αρνείται να υποστηρίξει στρατιωτικά.
Τριάντα χρόνια συμπληρώνονται αυτόν τον μήνα από τη Συμφωνία του Ντέιτον, η οποία έθεσε τέλος σε έναν εμφύλιο πόλεμο διάρκειας άνω των τριών ετών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, με 100.000 νεκρούς.
Η συμφωνία διατήρησε το ενιαίο κράτος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, αλλά το διαίρεσε στη σερβική Δημοκρατία Σέρπσκα και στην Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, όπου κατοικούν κυρίως Βόσνιοι Μουσουλμάνοι και Κροάτες.
Η Δημοκρατία Σέρπσκα πρόκειται να διεξαγάγει προεδρικές εκλογές στις 23 Νοεμβρίου, για την αντικατάσταση του Μίλοραντ Ντόντικ—στενού συμμάχου του Κρεμλίνου—ο οποίος απομακρύνθηκε από το αξίωμα μετά από παρέμβαση του Ύπατου Εκπροσώπου (OHR), θεσμού που διορίζεται από διεθνή όργανα υπό την επιρροή του ΟΗΕ, της ΕΕ και μελών του ΝΑΤΟ.
Τα Δυτικά Βαλκάνια έχουν αποκτήσει καίρια σημασία, καθώς η Κροατία —μέλος της ΕΕ— συνορεύει με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και τη Σερβία, σύνορα τα οποία αξιοποιούν δίκτυα παράνομης διακίνησης προς την ΕΕ.
Στις 22 Οκτωβρίου, η βρετανική κυβέρνηση επέβαλε κυρώσεις σε δύο κυκλώματα διακινητών με έδρα το Κόσοβο και την Κροατία. Σε ανακοίνωσή του, το βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι το δεύτερο κύκλωμα, υπό τον Νουσρέτ Σεφερόβιτς, είχε «προμηθεύσει πλαστά κροατικά διαβατήρια σε βαλκανικές συμμορίες για να διευκολύνει την είσοδό τους σε ευρωπαϊκές χώρες».
Το υπουργείο πρόσθεσε ότι ο Σεφερόβιτς είχε εξασφαλίσει τα πλαστά διαβατήρια, τα οποία πωλήθηκαν σε οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα, μεταξύ των οποίων οι συμμορίες Σκάλιαρι και Καβάλτς του Μαυροβουνίου.
Τον Οκτώβριο, η Βρετανίδα υπουργός Εξωτερικών Υβέτ Κούπερ υπογράμμισε ότι «η ασφάλεια στα Δυτικά Βαλκάνια επηρεάζει συνολικά την ασφάλεια της Ευρώπης».
Τα παράπονα των Σέρβων της Βοσνίας
Ο Κρίστιαν Σμιτ (Christian Schmidt), Ύπατος Εκπρόσωπος για τη Βοσνία–Ερζεγοβίνη και πρώην Γερμανός υπουργός, διορίστηκε από την ΕΕ το 2021, αλλά συγκρούστηκε επανειλημμένα με τον Ντόντικ, ο οποίος επιδιώκει την απόσχιση της Δημοκρατίας Σέρπσκα και την ένταξή της στη Σερβία.
Ο Ντόντικ, που εξελέγη πρόεδρος της Δημοκρατίας Σέρπσκα τον Νοέμβριο 2022, συναντήθηκε πολλές φορές φέτος με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν, ενώ η Μόσχα έχει στηρίξει συστηματικά τον Βόσνιο Σέρβο ηγέτη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Τον Φεβρουάριο, ο Ντόντικ καταδικάστηκε σε έναν χρόνο φυλάκιση και αποκλείστηκε από την πολιτική για έξι χρόνια, μετά από απόφαση του Δικαστηρίου της Βοσνίας–Ερζεγοβίνης ότι αγνόησε τις εντολές του Ύπατου Εκπροσώπου.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, καταδίκασε την απόφαση, αναφέροντας ότι θα μπορούσε να έχει «πολύ αρνητικές συνέπειες» για τα Βαλκάνια. Επισήμανε επίσης ότι η δίωξη ήταν «απολύτως πολιτική» και στρεφόταν όχι μόνο κατά του Ντόντικ, αλλά και «όλων των πατριωτικών σερβικών δυνάμεων», κάτι που χαρακτήρισε «απαράδεκτο».
Στις 6 Αυγούστου, ο Ντόντικ απομακρύνθηκε από το αξίωμα, αφού αρνήθηκε να συμμορφωθεί με απόφαση του Εφετείου που επικύρωνε την ποινή. Αργότερα η ποινή μετατράπηκε σε χρηματικό πρόστιμο, το οποίο κατέβαλε.
Ο ιδρυτής και εκδότης του περιοδικού Indikt, Αλεξάνταρ Γκρμπιτς, δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times ότι η απομάκρυνση του Ντόντικ ήταν «αντιδημοκρατική». Υποστήριξε ότι καμία απόφαση Ύπατου Εκπροσώπου δεν μπορεί να θεωρηθεί δημοκρατική, «καθώς το ίδιο το αξίωμα στερείται δημοκρατικής νομιμοποίησης». Κατηγόρησε επίσης την ΕΕ και το ΝΑΤΟ ότι έχουν επιδείξει μεροληψία εις βάρος των Σέρβων τις τελευταίες δεκαετίες και ότι οι αποφάσεις του OHR «έχουν σταθερά λειτουργήσει εις βάρος των Σέρβων».
Σε συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε στις 25 Οκτωβρίου, ο Σμιτ τόνισε ότι η αποστολή του είναι «να υπερασπιστεί το Ντέιτον». Παράλληλα, κατηγόρησε τον Ντόντικ ότι χρησιμοποιείται «ως πιόνι» από τον Πούτιν.
Ο ρόλος της Ρωσίας
Η θρησκευτική αντιπαλότητα βρίσκεται στη ρίζα της σύγκρουσης. Οι Σέρβοι της Βοσνίας είναι κυρίως χριστιανοί ορθόδοξοι, οι Κροάτες καθολικοί και οι Βόσνιοι μουσουλμάνοι.
Η Ρωσία, ως ορθόδοξη χριστιανική υπερδύναμη, θεωρεί εδώ και δεκαετίες ότι αποτελεί προστάτιδα των Σέρβων, μια αντίληψη που ανάγεται σε εποχές πριν από το 1914, όταν ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ξέσπασε μετά τη δολοφονία του αρχιδούκα της Αυστροουγγαρίας, Φραγκίσκου Φερδινάνδου, στο Σαράγεβο από τον Γαβρίλο Πρίντσιπ, Σερβοβόσνιο.
Ο Ντένις Τζίντιτς (Denis Dzidic), εκτελεστικός διευθυντής του Balkan Investigative Reporting Network, το οποίο χρηματοδοτείται από κυβερνήσεις κρατών-μελών της ΕΕ, δήλωσε στην Epoch Times ότι ο Σμιτ «απέδωσε απολύτως σωστά» τον ρόλο του Ντόντικ. Εξήγησε ότι ο τελευταίος «επηρεάζεται άμεσα από το Κρεμλίνο» και ότι πολλές αποσταθεροποιητικές κινήσεις του γίνονται «με τη βεβαιότητα ότι θα έχει τη ρωσική στήριξη».
Στις 8 Ιανουαρίου 2025, ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν εξέδωσε εκτελεστικό διάταγμα για την ανάσχεση προσπαθειών που «αμφισβητούν την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα κρατών των Δυτικών Βαλκανίων». Εννέα ημέρες αργότερα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε συνεργάτες του Ντόντικ.
Στις 17 Οκτωβρίου, η κυβέρνηση Τραμπ ήρε τις κυρώσεις σε τέσσερα από αυτά τα πρόσωπα —Ντανιέλ Ντραγκίσεβιτς, Γιέλενα Πάγιτς Μπαστινάτς, Ντιάνα Μιλάνκοβιτς και Γκόραν Ράκοβιτς— και στις 29 Οκτωβρίου ήρε τις κυρώσεις και από τον ίδιο τον Ντόντικ, χωρίς εξήγηση.
Σε συνάντηση στο Κρεμλίνο στις 2 Οκτωβρίου, ο Πούτιν σημείωσε ότι ο Ντόντικ είχε «συμβάλει προσωπικά» στη βελτίωση των σχέσεων με τη Ρωσία.
Στις 18 Οκτωβρίου, το κοινοβούλιο των Σέρβων της Βοσνίας όρισε την Άνα Τρίσιτς Μπάμπιτς ως προσωρινή πρόεδρο έως τις νέες εκλογές. Το κόμμα του Ντόντικ, SNSD, υποστήριξε τον Σίνισα Κάραν για διάδοχο, ενώ η αντιπολίτευση προωθεί τον Μπράνκο Μπλάνουσα.
Οι ηγέτες των κρατών της περιοχής —Σερβίας, Κροατίας, Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Μαυροβουνίου, Κοσόβου και Βόρειας Μακεδονίας— συμμετείχαν στη σύνοδο κορυφής του Berlin Process στις 22 Οκτωβρίου, που στοχεύει στην «προώθηση περιφερειακής συνεργασίας και ασφάλειας».
Χάρτης που δείχνει τα όρια του ομοσπονδιακού κράτους της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και των γειτονικών του χωρών. (Google Maps/Screenshot μέσω The Epoch Times)
Η «Διαδικασία του Βερολίνου» πραγματοποιείται τριάντα χρόνια μετά τη Συμφωνία του Ντέιτον, η οποία επιτεύχθηκε στη Βάση της Πολεμικής Αεροπορίας Wright–Patterson, κοντά στο Ντέιτον του Οχάιο, τον Νοέμβριο του 1995, και υπεγράφη επισήμως τον επόμενο μήνα στο Παρίσι.
Ο καθηγητής νομικής Ρον Σλάι (Ron Slye), από το Πανεπιστήμιο του Σιάτλ, ανέφερε στην Epoch Times ότι ο Πούτιν επιδιώκει στρατηγικά συμφέροντα στην περιοχή, θέλοντας «να αποδυναμώσει και να αποσταθεροποιήσει τη Δύση ή την Ευρώπη» και ότι η πρώην Γιουγκοσλαβία αποτελεί μέρος αυτής της επιδίωξης.
Ανέφερε ότι παγκοσμίως επικρατεί ένταση μεταξύ της ιδέας ενός «πιο καθαρού εθνικού κράτους» και ενός «πολυπολιτισμικού μοντέλου πλούσιου σε μετανάστες», κάτι που αναπόφευκτα αντανακλάται και στους Σέρβους της Βοσνίας.
Ο Τζίντιτς πρόσθεσε ότι η Μόσχα αντιμετωπίζει τα Δυτικά Βαλκάνια ως «παιχνιδότοπο αποσταθεροποίησης», επιδιώκοντας όχι απαραίτητα πόλεμο, αλλά αναταραχή.
Ο Γκρμπιτς, από την πλευρά του, απέδωσε την τρέχουσα ένταση στις αποφάσεις του Σμιτ.
Η Συμφωνία του Ντέιτον
Η συμφωνία αρχικά ξεκίνησε στις 21 Νοεμβρίου 1995 και υπογράφηκε επισήμως στις 14 Δεκεμβρίου 1995 από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, την Κροατία και τη Γιουγκοσλαβία, η οποία υπέγραψε «εκ μέρους της Δημοκρατίας Σέρπσκα». Είχε προηγηθεί η σφαγή της Σρεμπρένιτσα, όπου έως και 8.000 Βόσνιοι μουσουλμάνοι σκοτώθηκαν από σερβικές δυνάμεις.
Οι ΗΠΑ, η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ρωσία ήταν μάρτυρες της συμφωνίας, χωρίς ωστόσο να την εγγυώνται.
Δύο χρόνια αργότερα, ο Ύπατος Εκπρόσωπος απέκτησε τις λεγόμενες «Εξουσίες της Βόννης», που του επιτρέπουν να παύει εκλεγμένους αξιωματούχους, να επιβάλλει νομοθεσία, να προχωρά σε δικαστικές μεταρρυθμίσεις και ακόμη και να ακυρώνει αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου.
Ο Γκρμπιτς ανέφερε ότι ο Σμιτ άρχισε να ασκεί πιο ενεργά τις λεγόμενες «Εξουσίες της Βόννης», γεγονός που, όπως είπε, ενέτεινε τη σύγκρουση που υπήρχε ήδη ανάμεσα στον ίδιο και τον Μίλοραντ Ντόντικ. Πρόσθεσε ότι, υπό πολιτική πίεση και με το ενδεχόμενο δίωξης να βρίσκεται ανοιχτό, ο Ντόντικ είχε ανακοινώσει πως θα απαντούσε αναλόγως.
Το Μνημείο Ποτοτσάρι, κοντά στη Σρεμπρένιτσα, στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, στις 20 Μαρτίου 2016. (Amel Emric/AP Photo)
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούττε, επισκεπτόμενος το Σαράγεβο τον Μάρτιο, διαβεβαίωσε ότι το ΝΑΤΟ «παραμένει σταθερά προσηλωμένο στη σταθερότητα της περιοχής». Παρότι ο Ρούτε δεν κατονόμασε τη Ρωσία, σημείωσε ότι ολόκληρη η περιοχή θα ωφεληθεί από μια πραγματική δέσμευση στη συμφιλίωση και στη διαρκή ειρήνη, υπογραμμίζοντας πως μεταφέρει το ίδιο μήνυμα σε όλους τους παράγοντες της περιοχής.
Η ΕΕ προχωρεί σε ενταξιακές διαπραγματεύσεις με Αλβανία, Μαυροβούνιο και Σερβία, ενώ τον Δεκέμβριο 2023 αποφάσισε να ανοίξει διαπραγματεύσεις και με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, «όταν επιτευχθεί ο αναγκαίος βαθμός συμμόρφωσης με τα κριτήρια ένταξης».
Ο Τζίντιτς σχολίασε ότι «η Ρωσία έχει δηλώσει ξεκάθαρα» πως αντιμετωπίζει πλέον την ΕΕ όπως και το ΝΑΤΟ· ως αντίπαλο. Θεωρεί ότι η Μόσχα επιθυμεί τα Δυτικά Βαλκάνια «κατακερματισμένα, αποσταθεροποιημένα και φορτισμένα εθνοτικά», ώστε να λειτουργήσουν ως «ωρολογιακή βόμβα εντός της ΕΕ».
Η Γιουγκοσλαβία διασπάστηκε σε Σερβία και Μαυροβούνιο το 2003, δύο χρόνια μετά τη σύλληψη και έκδοση του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς στη Χάγη. Η Συμφωνία του Ντέιτον προέβλεπε ότι η Βοσνία-Ερζεγοβίνη θα αποτελείται από δύο οντότητες· την Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και τη Δημοκρατία Σέρπσκα, χωρίς σύνορα μεταξύ τους, με πρωτεύουσα το Σαράγεβο.
Ο Γκρμπιτς σχολίασε ότι, για τους Σέρβους, η Συμφωνία του Ντέιτον αρχικά αντιμετωπίστηκε με έντονη κριτική αλλά τελικά έγινε αποδεκτή ως μόνιμο πλαίσιο συνύπαρξης των τριών εθνοτήτων.
Θεσμοθετημένος διαχωρισμός
Ο Γκρμπιτς παρατήρησε ότι τα προβλήματα προέκυψαν αργότερα, καθώς δύο θεσμοί που δημιουργήθηκαν από τη συμφωνία —το Συνταγματικό Δικαστήριο και το Γραφείο του Ύπατου Εκπροσώπου— και οι οποίοι, όπως είπε, επηρεάζονται έντονα από δυτικές πολιτικές ελίτ, αναδιαμόρφωσαν ουσιαστικά τις πρόνοιές της, σε βαθμό που η αρχική της μορφή έγινε σχεδόν αγνώριστη.
Ο Σλάι, ο οποίος το 1996 είχε συγγράψει ακαδημαϊκό άρθρο για τη συνταγματική δομή του νέου τότε κράτους της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, ανέφερε ότι το σύστημα του είχε φανεί «παράξενο». Εξήγησε ότι η ψηφοφορία εξαρτιόταν από το αν κάποιος ανήκε σε συγκεκριμένη εθνότητα και κατοικούσε σε συγκεκριμένη περιοχή.
Επεσήμανε ότι το πλαίσιο «έμοιαζε να θεσμοθετεί τον διαχωρισμό» μεταξύ των εθνοτικών ομάδων, αντί να ενθαρρύνει την ανάμειξή τους, και πρόσθεσε ότι, όπως είχε κατανοήσει συνομιλώντας με άτομα που συμμετείχαν στις τότε διαπραγματεύσεις, αυτή η επιλογή θεωρήθηκε «πραγματιστική και ρεαλιστική».
Τόνισε επίσης ότι οι διαπραγματευτές του Ντέιτον πίστευαν πως δεν θα κατέληγαν σε συμφωνία εάν δεν υπήρχε κάποιος βαθμός προστασίας για τις ομάδες που επιθυμούσαν μια μορφή «διαχωρισμού».
Ο Γκρμπιτς σημείωσε ότι οι Σέρβοι δεν επιδιώκουν «ανατροπή της Συμφωνίας του Ντέιτον», αλλά ότι η δυσαρέσκειά τους προέρχεται από τις παρεμβάσεις του Ύπατου Εκπροσώπου και του Συνταγματικού Δικαστηρίου —με ξένους δικαστές— οι οποίες έχουν, όπως είπε, μεταβάλει επανειλημμένα την αρχική συμφωνία και έχουν αφαιρέσει αρμοδιότητες από τη Δημοκρατία Σέρπσκα.
Ο Τζίντιτς σχολίασε ότι, ως ειρηνευτικό πλαίσιο, η Συμφωνία του Ντέιτον υπήρξε εντυπωσιακά επιτυχημένη, αλλά ως δομή διακυβέρνησης δημιούργησε «ένα εξαιρετικά δυσλειτουργικό σύστημα» για τη λειτουργία ενός δημοκρατικού κράτους.
Ο Γκρμπιτς πρόσθεσε ότι ο Ντόντικ και ο Πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, φαίνεται να διατηρούν στενή σχέση και ότι είναι «απολύτως φυσικό» το Βελιγράδι να στηρίζει τους Σέρβους της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, τονίζοντας πως «στο κάτω κάτω, αποτελούν τον ίδιο λαό». Ωστόσο, υπογράμμισε ότι δεν θα υπερέβαλλε όσον αφορά την πιθανότητα σύγκρουσης στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, καθώς του φαίνεται «ιδιαίτερα απίθανη» στο παρόν στάδιο.
Η Epoch Times έχει επικοινωνήσει με το γραφείο του Ύπατου Εκπροσώπου στο Σαράγεβο και το γραφείο του πρώην Προέδρου Ντόντικ, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει λάβει απάντηση.
Το ρωσικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ στη Μαύρη Θάλασσα διέκοψε σήμερα προσωρινά τις εξαγωγές πετρελαίου, οι οποίες αντιστοιχούν σε 2,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως ή περίπου στο 2% της παγκόσμιας προσφοράς, σύμφωνα με πηγές του κλάδου. Η διακοπή ακολούθησε συντονισμένη επίθεση ουκρανικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Η επίθεση συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες που έχουν πραγματοποιηθεί τους τελευταίους μήνες εναντίον ρωσικών υποδομών εξαγωγής πετρελαίου και έρχεται μετά την ένταση των ουκρανικών πλήγματων σε διυλιστήρια από τον Αύγουστο, στο πλαίσιο της στρατηγικής του Κιέβου να περιορίσει τις οικονομικές δυνατότητες της Μόσχας για τη χρηματοδότηση του πολέμου.
Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου κατέγραψαν άνοδο άνω του 2%, καθώς οι αγορές αντέδρασαν με ανησυχία στη διακοπή της ροής.
Οι ουκρανικές επιθέσεις με αεροπορικά και θαλάσσια μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλης εμβέλειας έχουν επανειλημμένως διαταράξει φέτος τις ρωσικές ενεργειακές υποδομές, στοχεύοντας λιμάνια της Βαλτικής και της Μαύρης Θάλασσας, αγωγούς και διυλιστήρια.
Η Ουκρανία εκτόξευσε πυραύλους κρουζ
Το Γενικό Επιτελείο των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων ανέφερε ότι χρησιμοποιήθηκαν πύραυλοι κρουζ Neptune και διάφοροι τύποι μη επανδρωμένων αεροσκαφών κρούσης στην επίθεση στο Νοβοροσίσκ, «στο πλαίσιο των προσπαθειών μείωσης του στρατιωτικού και οικονομικού δυναμικού του Ρώσου εισβολέα».
Η Ουκρανία ανακοίνωσε επίσης ότι έπληξε ξεχωριστά ένα διυλιστήριο στην περιοχή Σαράτοφ και μια εγκατάσταση αποθήκευσης καυσίμων στην πόλη Ένγκελς κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Σύμφωνα με πηγές που μίλησαν στο Reuters, η ρωσική εταιρεία αγωγών Transneft ανέστειλε τις προμήθειες προς το λιμάνι. Η εταιρεία αρνήθηκε να σχολιάσει.
Παράλληλα, η Κοινοπραξία Αγωγών της Κασπίας, που εξάγει πετρέλαιο από το Καζακστάν μέσω του γειτονικού τερματικού Γιούζναγια Οζερέεβκα, ανέστειλε προσωρινά τις φορτώσεις και τις επανέλαβε μετά την άρση του αεροπορικού συναγερμού. Η κοινοπραξία σχεδιάζει να εξάγει 1,45 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως μέσα στον μήνα.
Το πρακτορείο Interfax μετέδωσε ότι συντρίμμια μη επανδρωμένων αεροσκαφών έπεσαν στον τερματικό σταθμό σιτηρών NKHP, ο οποίος συνέχισε να λειτουργεί κανονικά.
Ρώσοι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι η επίθεση προκάλεσε ζημιές σε ελλιμενισμένο πλοίο, πολυκατοικίες και σε αποθήκη πετρελαίου, με τρία μέλη του πληρώματος του πλοίου να τραυματίζονται.
Η εταιρεία Delo ανακοίνωσε ότι συντρίμμια από μη επανδρωμένο αεροσκάφος κατέπεσαν στον τερματικό σταθμό εμπορευματοκιβωτίων, χωρίς επιπτώσεις στη λειτουργία του.
Η βρετανική εταιρεία ναυτιλιακής ασφάλειας Ambrey ανέφερε ότι ένας γερανός και αρκετά εμπορευματοκιβώτια υπέστησαν ζημιές. Επίσης, ένα πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων δέχθηκε παράπλευρες ζημιές, χωρίς να τραυματιστεί κανείς, καθώς το πλήρωμα είχε καταφύγει σε ασφαλές σημείο.
Σημαντικές ζημιές στο Νοβοροσίσκ
Οι εξαγωγές αργού πετρελαίου από τον τερματικό Τσεσκάρις ανήλθαν σε 3,22 εκατομμύρια τόνους τον Οκτώβριο — περίπου 761.000 βαρέλια ημερησίως — ενώ για το διάστημα Ιανουαρίου–Οκτωβρίου έφτασαν τους 24,716 εκατομμύρια τόνους, σύμφωνα με πηγές του κλάδου.
Οι εξαγωγές προϊόντων πετρελαίου τον Οκτώβριο ανήλθαν σε 1,794 εκατομμύρια τόνους και οι συνολικές ποσότητες για το δεκάμηνο σε 16,783 εκατομμύρια τόνους.
Τρεις πηγές ανέφεραν ότι η ουκρανική επίθεση έπληξε δύο προβλήτες στο Τσεσκάρις, προκαλώντας ζημιές στους προβλήτες 1 και 1Α, οι οποίοι εξυπηρετούν δεξαμενόπλοια χωρητικότητας 40.000 και 140.000 τόνων αντίστοιχα.
Δύο από τις πηγές είπαν ότι το δεξαμενόπλοιο Arlan, με σημαία Σιέρα Λεόνε, επλήγη επίσης.
Ο κυβερνήτης της περιοχής Κρασνοντάρ, Βενιαμίν Κοντράτιεφ, δήλωσε ότι «το Νοβοροσίσκ υπέστη το μεγαλύτερο πλήγμα», προσθέτοντας ότι περισσότεροι από 170 άνθρωποι και 50 μονάδες εξοπλισμού εργάστηκαν στη διάρκεια της νύχτας για την κατάσβεση πυρκαγιών και την παροχή βοήθειας στους κατοίκους. Τρία μέλη πληρώματος του πληγέντος πλοίου νοσηλεύονται.
Τοπικοί αξιωματούχοι ανακοίνωσαν ότι η πυρκαγιά σε αποθήκη πετρελαίου στον τερματικό σταθμό Τσεσκάρις κατασβέστηκε, ενώ ζημιές εντοπίστηκαν και σε παράκτιες εγκαταστάσεις.
Η ουκρανική πλευρά ανέφερε ότι επλήγησαν επίσης ρωσικό σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας S-400 και εγκατάσταση αποθήκευσης πυραύλων, προκαλώντας έκρηξη και πυρκαγιά.
Το Reuters δεν έχει μπορέσει να επιβεβαιώσει τις πληροφορίες από ανεξάρτητες πηγές.
Οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφώνησαν να τερματίσουν ήδη από το επόμενο έτος το καθεστώς ατέλειας για τα φθηνά δέματα, αντί για το 2028 όπως είχε αρχικά προγραμματιστεί, σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε την Πέμπτη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Βάσει του κανόνα για τα ελάχιστα (de minimis), τα εισαγόμενα αγαθά αξίας μικρότερης των 150 ευρώ απαλλάσσονται από τελωνειακούς δασμούς. Ο κανόνας αυτός έχει ωφελήσει ηλεκτρονικές πλατφόρμες που πωλούν φθηνά προϊόντα από την Κίνα, όπως οι AliExpress, Amazon, Shein και Temu.
Ανακοινώνοντας την απόφαση για επίσπευση της κατάργησης του ορίου των 150 ευρώ, ο επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ, Μάρος Σέφκοβιτς, ανέφερε ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ζητούν κατ’ επανάληψη να καταργηθεί ο κανόνας «χωρίς καθυστέρηση». Σημείωσε πως οι υπουργοί εμφανίζονται «αποφασισμένοι» να τον καταργήσουν «το συντομότερο δυνατό μέσα στο επόμενο έτος».
Ο Σέφκοβιτς τόνισε ότι η επίτευξη πολιτικής συμφωνίας για την κατάργηση του ισχύοντος ορίου για τα ελάχιστα στα 150 ευρώ εκπέμπει «ισχυρό μήνυμα» ότι η Ευρώπη είναι σοβαρή ως προς τη δίκαιη ανταγωνιστικότητα και την προστασία των συμφερόντων των επιχειρήσεών της.
Η ΕΕ σχεδίαζε αρχικά να καταργήσει το όριο το 2028 στο πλαίσιο συνολικής αναμόρφωσης του τελωνειακού της συστήματος. Σύμφωνα με το νέο σχέδιο, θα εφαρμοστεί μια «απλή, προσωρινή» λύση για την είσπραξη δασμών από τα ηλεκτρονικά δέματα έως το 2028, οπότε και θα τεθεί σε ισχύ η τελωνειακή μεταρρύθμιση.
Οι αλλαγές θα χρειαστούν έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Κατακόρυφη αύξηση των φθηνών αποστολών
Η Επιτροπή ανέφερε ότι 4,6 δισεκατομμύρια δέματα χαμηλής αξίας στάλθηκαν σε καταναλωτές της ΕΕ το 2024, σχεδόν διπλάσια σε σχέση με το 2023 (2,4 δισ.) και υπερτριπλάσια σε σχέση με το 2022 (1,4 δισ.).
Από αυτά, τα 4,17 δισεκατομμύρια —δηλαδή το 91%— προήλθαν από την Κίνα, έναντι 1,9 δισ. το 2023.
Η Επιτροπή τόνισε ότι η έκρηξη αυτή συμπίπτει με την εξαιρετικά ταχεία ανάπτυξη ορισμένων διαδικτυακών αγορών· ιδιαίτερα η Temu και η Shein αναπτύχθηκαν εκθετικά στην αγορά της ΕΕ, φθάνοντας πάνω από 75 εκατομμύρια χρήστες μέσα σε λίγους μήνες το 2024.
Ο ευρωβουλευτής Ντιρκ Γκότινκ, εισηγητής για τη νέα τελωνειακή νομοθεσία, σημείωσε ότι έχει ήδη παραληφθεί μεγαλύτερος όγκος δεμάτων από ό,τι σε ολόκληρο το 2024, ενώ η Black Friday και τα Χριστούγεννα βρίσκονται προ των πυλών.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σημείωσε ότι ο κανόνας για τα ελάχιστα έχει ενθαρρύνει μη ευρωπαϊκές εταιρείες να διαχωρίζουν τις αποστολές τους σε μικρότερα δέματα, προκαλώντας περιβαλλοντικές ανησυχίες. Πρόσθεσε ότι ο κανόνας έχει τύχει εκμετάλλευσης, καθώς εκτιμάται ότι το 65% των μικρών δεμάτων δηλώνονται σε χαμηλότερη αξία από την πραγματική.
Η εφημερίδα The Epoch Times έχει επικοινωνήσει με τις Alibaba Group, Amazon, Shein και Temu για σχόλιο.
Νωρίτερα φέτος, η ΕΕ διαπίστωσε ότι η Temu και η AliExpress δεν αξιολόγησαν ούτε μετρίασαν κινδύνους που σχετίζονται με τη διάδοση παράνομων προϊόντων. Η Shein βρίσκεται αυτήν την περίοδο στο επίκεντρο αντιδράσεων έπειτα από την ανεύρεση στην ιστοσελίδα της σεξουαλικών ομοιωμάτων που θύμιζαν παιδιά.
Το σχέδιο επίσπευσης του τέλους της ατέλειας για τα φθηνά δέματα έγινε δεκτό θετικά σε όλη την ήπειρο.
Η υπουργός Οικονομίας της Δανίας, Στέφανι Λόζε, δήλωσε ότι η κατάργηση της εξαίρεσης θα κλείσει μακροχρόνια «παραθυράκια» που έχουν συστηματικά αξιοποιηθεί για την αποφυγή τελωνειακών δασμών.
Η Zalando, διαδικτυακός λιανέμπορος από τη Γερμανία, υπογράμμισε ότι η κατάργηση πρέπει να επισπευσθεί. Ενώσεις λιανικού εμπορίου και ηλεκτρονικού εμπορίου από τη Σουηδία και τη Γερμανία χαρακτήρισαν το μέτρο πρώτο βήμα προς δικαιότερο ανταγωνισμό, ενώ ο Λούκα Σμπουρλάτι, πρόεδρος της Confindustria Moda, του ιταλικού λόμπι της μόδας, δήλωσε ότι η επιβολή δασμών σε δέματα αξίας κάτω των 150 ευρώ είναι «ζωτικής σημασίας για την επιβίωση του κλάδου υφάσματος και ένδυσης».
Εθνικές χρεώσεις και ενιαία αγορά
Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατήργησαν τη δική τους πολιτική για τα ελάχιστα, που επέτρεπε την αδασμολόγητη είσοδο δεμάτων αξίας κάτω των 800 δολαρίων, γεγονός που προκάλεσε ανησυχίες ότι τα φθηνά κινεζικά προϊόντα θα κατευθυνθούν περισσότερο προς την Ευρώπη.
Οι χώρες της ΕΕ έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν εθνικές χρεώσεις διαχείρισης, πιέζοντας την ΕΕ να κινηθεί ταχύτερα στην κατάργηση του δικού της κανόνα για τα ελάχιστα. Η Ρουμανία έχει προτείνει επιβολή χρέωσης 25 λέι (5,73 δολαρίων) για δέματα χαμηλής αξίας, ενώ η Ιταλία εξετάζει την επιβολή φόρου για την προστασία της βιομηχανίας μόδας της, σύμφωνα με όσα δήλωσε την Τετάρτη ο υπουργός Βιομηχανίας Αντόλφο Ούρσο.
Η EuroCommerce, λόμπι λιανέμπορων και χονδρεμπόρων της Ευρώπης, προειδοποίησε ότι η επιβολή διαφορετικών εθνικών χρεώσεων αντί μίας ενιαίας για ολόκληρη την ΕΕ θα μπορούσε να υπονομεύσει την ενιαία αγορά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε χρέωση 2 ευρώ, αλλά δεν είναι σαφές πότε θα εφαρμοστεί ή αν θα είναι αποτελεσματική.
Ο Αλεξάντρ Μπομπάρ, διευθύνων σύμβουλος του ομίλου Carrefour, υποστήριξε ότι χρέωση 2 ευρώ για δέματα χαμηλής αξίας αποτελεί «αστείο». Ο Ματέο ντελ Φάντε, διευθύνων σύμβουλος της Poste Italiane, εταιρείας που διαχειρίζεται εκατομμύρια δέματα ετησίως, ανέφερε την Πέμπτη ότι συνήθως η αγορά αυτορυθμίζεται και ότι «ένα ή δύο ευρώ δεν θα αλλάξουν πραγματικά την ελκυστικότητα αυτών των πλατφορμών».
Θραύσματα ουκρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) έπληξαν χθες, Πέμπτη, τον πυρηνικό σταθμό του Νοβοβορόνεζ, στη νοτιοδυτική Ρωσία, διακόπτοντας για λίγο τη λειτουργία του, δήλωσε σήμερα ο διευθυντής της ρωσικής υπηρεσίας πυρηνικής ενέργειας Rosatom.
«Περίπου οκτώ drones κατευθύνθηκαν, γι΄αυτό δεν υπάρχει καμία αμφιβολία, προς τον πυρηνικό σταθμό του Νοβοβορόνεζ», δήλωσε ο Αλεξέι Λικατσόφ σε συνέντευξη Τύπου. Τα drones καταρρίφθηκαν είπε, αλλά «μερικά συντρίμμια θραύσματα και προκάλεσαν ζημιές στον γενικό μηχανισμό διανομής», πρόσθεσε.
«Για προληπτικούς λόγους, τρεις μονάδες του σταθμού (…) αποσυνδέθηκαν από το δίκτυο και η ικανότητά τους μειώθηκε κάτω από το 50%», διευκρίνισε, προσθέτοντας πως οι εργασίες αποκατάστασης επέτρεψαν στη συνέχεια τη γρήγορη επανάληψη της παραγωγής στον σταθμό με πλήρη ισχύ.
Ο σταθμός του Νοβοβορόνεζ βρίσκεται απέχει περίπου 500 χιλιόμετρα από τη Μόσχα.
Υπέρ μιας αμοιβαία επωφελούς κατάστασης για το σύνολο του Κυπριακού λαού, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Τουρκία και την ευρύτερη περιοχή τάχθηκε ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης και έκανε λόγο για «σημαντικό» ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει το Βερολίνο. Να συμμετάσχει ενεργά στην προσπάθεια για επανέναρξη των συνομιλιών προσφέρθηκε ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, επισημαίνοντας ότι γνωρίζει τις ανησυχίες της Λευκωσίας και χαρακτηρίζοντας «εξαιρετικά εποικοδομητική» την προσέγγισή της από τη θέση της επόμενης προεδρεύουσας του Συμβουλίου της ΕΕ.
Κατά την κοινή συνέντευξη Τύπου που παραχώρησαν οι δύο ηγέτες, νωρίτερα σήμερα στην καγκελαρία, ο κ. Χριστοδουλίδης τόνισε ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά καταβάλλει «εντατικές» προσπάθειες για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό, «πάντα στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου και των αρχών και αξιών της ΕΕ» και ανέδειξε την ανάγκη ανάληψης πρωταγωνιστικού ρόλου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία, όπως είπε, «έχει τα εργαλεία και τα κίνητρα για να οδηγηθούμε σε μια αμοιβαία επωφελή κατάσταση πραγμάτων για το σύνολο του κυπριακού λαού, για την Τουρκία και τις ευρωτουρκικές σχέσεις και την ευρύτερη περιοχή».
Ο κύπριος πρόεδρος υπογράμμισε ακόμη ότι «εδώ έχει σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει η Γερμανία». Από την πλευρά του ο καγκελάριος χαρακτήρισε τιμητική την έμφαση που αποδίδει η κυπριακή πλευρά στον ρόλο του Βερολίνου και προσωπικά του ιδίου και αναφέρθηκε σε διαφορετικές επιλογές και συγκεκριμένες προτάσεις που τέθηκαν κατά τη διάρκεια της σημερινής συνάντησης, λόγω της καλής διμερούς σχέσης της Γερμανίας με την Τουρκία. «Τις προσεχείς εβδομάδες θα προσπαθήσουμε να επιτύχουμε τα πρώτα βήματα προόδου. Και είμαι διατεθειμένος να αναλάβω αυτό το καθήκον και να βοηθήσω με τον καλύτερο δυνατό τρόπο», δήλωσε ο κ. Μερτς.
Κληθείς πάντως να σχολιάσει πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου προέδρου Ταγίπ Ερντογάν περί «λύσης» δύο κρατών στην Κύπρο, ο κ. Χριστοδουλίδης υπογράμμισε ότι, «εάν ο κ. Ερντογάν επιμένει για λύση δύο κρατών, η Τουρκία σίγουρα δεν θα έρθει κοντά στην ΕΕ, άρα από την Τουρκία εξαρτάται εάν θα έρθει κοντά στην Ευρωπαϊκή Ένωση».
Το σημαντικό είναι, συνέχισε ο κύπριος πρόεδρος, πως «ό,τι και αν λέει ο κ. Ερντογάν, η λύση του Κυπριακού είναι στη βάση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας και των αρχών και αξιών της ΕΕ». Ερωτώμενος μάλιστα σχετικά με ενδεχόμενη συμμετοχή της Τουρκίας στο πρόγραμμα SAFE της ΕΕ, ο κ. Χριστοδουλίδης επισήμανε ότι «για να μπορεί μια τρίτη χώρα να συμμετάσχει στο SAFE, θα πρέπει να έχει συμφωνία ασφάλειας με την ΕΕ και αυτή τη στιγμή η Τουρκία δεν έχει τέτοια συμφωνία».
Σε ερώτηση σχετικά με την στάση της Κυπριακής Δημοκρατίας σε ό,τι αφορά την αξιοποίηση «παγωμένων» ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για την στήριξη της Ουκρανίας, ο Νίκος Χριστοδουλίδης διευκρίνισε ότι η Λευκωσία δεν είναι αρνητική, ζητά όμως να βρεθεί η σωστή νομική οδός για αυτό. Με το βλέμμα μάλιστα στην ‘Αγκυρα τόνισε ότι θα πρέπει ταυτόχρονα να διασφαλιστεί η πλήρης εφαρμογή των κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας – «όχι μόνο από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, αλλά και από όσους επιθυμούν θεσμικές σχέσεις με την ΕΕ». Σε αυτό το θέμα, «μπορούν να γίνουν σαφώς περισσότερα», είπε χαρακτηριστικά.
Την παράκαμψη των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί καταδίκασε από την πλευρά του και ο Φρίντριχ Μερτς λέγοντας ότι η Τουρκία γνωρίζει τι περιμένουμε από αυτήν και ότι το θέμα συζητείται «συνεχώς» με την τουρκική πλευρά. Τάχθηκε μάλιστα υπέρ νέου πακέτου κυρώσεων, με στόχο να κλείσουν όλα τα κενά. «Γνωρίζουμε ότι οι κυρώσεις λειτουργούν», πρόσθεσε και, αναφερόμενος και πάλι στην Τουρκία, έκανε λόγο για «σημαντικό» εταίρο και σύμμαχο, αναγνώρισε τον ρόλο της στην Γάζα, αλλά τόνισε: «Αν θέλει όμως την επαφή της και την εντατικοποίηση της επαφής της, πρέπει να τηρήσει τα κριτήρια Κοπεγχάγης, τα οποία είναι ξεκάθαρα σε ό,τι αφορά τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου».
Ερωτηθείς ακόμη ο κ. Χριστοδουλίδης, κατά πόσο η Ανατολική Μεσόγειος θα μπορούσε να αναπτυχθεί ως εναλλακτικός ενεργειακός διάδρομος για την Ευρώπη, δήλωσε ότι η Κύπρος συνεργάζεται με τα γειτονικά κράτη, κυρίως με την Αίγυπτο και το Ισραήλ, με στόχο το 2027 να μπορεί να εξαχθεί στην Ευρώπη το πρώτο κυπριακό φυσικό αέριο.
