Η ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας και Γαλλίας επεκτείνεται πέρα από τον τομέα της άμυνας, με έμφαση πλέον στην ανάπτυξη επενδύσεων στον ενεργειακό κλάδο. Την ίδια στιγμή, οι Ευρωπαίοι επενδυτές ζητούν σαφές και αποτελεσματικό θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα, ώστε να επιταχυνθεί η υλοποίηση έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να υποστηριχθούν οι στόχοι του REPowerEU. Η Ελλάδα αναδεικνύεται ως σημαντικός ενεργειακός κόμβος στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, γεγονός που συνοδεύεται από την ανάγκη άμεσων θεσμικών παρεμβάσεων.
Η επέκταση της ελληνογαλλικής στρατηγικής συμμαχίας στην ενέργεια
Η Συμφωνία Στρατηγικής Σχέσης Ελλάδας-Γαλλίας, που υπεγράφη τον Σεπτέμβριο του 2021 με αντικείμενο την άμυνα και την ασφάλεια, επεκτείνεται πλέον και στον ενεργειακό τομέα. Όπως τόνισε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, στο 1ο Συνέδριο Ενέργειας του Ελληνογαλλικού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου, «η ιστορική αυτή συμμαχία αποκτά ενεργειακή διάσταση, ενισχύοντας τη θέση της Ελλάδας ως περιφερειακού κόμβου πράσινης ενέργειας και επενδύσεων».
Η ενίσχυση αυτής της συνεργασίας έρχεται σε κρίσιμη στιγμή, καθώς η ενέργεια έχει μετατραπεί σε εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης, γεωπολιτικής επιρροής και εθνικής ασφάλειας.
Οι γαλλικές εταιρείες έχουν ήδη σημαντική παρουσία στην ελληνική ενεργειακή αγορά, με συνολικές επενδύσεις που ξεπερνούν τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Η Engie, η EDF, η TotalEnergies, η Akuo Energy και άλλες γαλλικές εταιρείες έχουν αναλάβει έργα συνολικού ενδεικτικού κόστους άνω των 3,8 δισεκατομμυρίων ευρώ και ισχύος σχεδόν 6 MW, που αφορούν κυρίως αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Engie, η οποία εισήλθε το 2009 με ποσοστό 25% στη μετοχική σύνθεση του Ομίλου «Ήρων», ενώ διατηρεί θυγατρική στην Ελλάδα από το 2000, την Engie Hellas. Η Akuo SA ενίσχυσε την παρουσία της με δύο μεγάλα έργα ΑΠΕ συνολικής ισχύος 400 MW στη Θεσσαλία, ενώ η TotalEnergies μέσω της θυγατρικής Total Eren λειτουργεί ηλιακά και αιολικά πάρκα.
Οι απαιτήσεις των Ευρωπαίων επενδυτών για θεσμική διαμόρφωση
Παράλληλα με την ενίσχυση της ελληνογαλλικής συνεργασίας, οι Ευρωπαίοι επενδυτές εντείνουν τις πιέσεις για θεσμικές μεταρρυθμίσεις που θα επιτρέψουν την ταχύτερη υλοποίηση ενεργειακών έργων. Αυτές οι απαιτήσεις εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο του REPowerEU, της ευρωπαϊκής στρατηγικής για ενεργειακή ανεξαρτησία από τη Ρωσία.
Το σχέδιο REPowerEU, που δρομολογήθηκε τον Μάιο του 2022, επιτρέπει στην ΕΕ να εξοικονομεί ενέργεια, να διαφοροποιεί τον ενεργειακό εφοδιασμό της και να παράγει καθαρή ενέργεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει κινητοποιήσει σχεδόν 300 δισεκατομμύρια ευρώ για τη χρηματοδότηση του σχεδίου, με την Ελλάδα να λαμβάνει 768 εκατομμύρια ευρώ ως REPowerEU grant και επιπλέον 25,6 εκατομμύρια ευρώ από το Brexit Adjustment Reserve.
Το ελληνικό σχέδιο περιλαμβάνει επτά μεταρρυθμίσεις και τέσσερις επενδύσεις για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Οι μεταρρυθμίσεις αποσκοπούν στη διευκόλυνση της παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου και βιο-μεθανίου, στη βελτιστοποίηση της χρήσης γης και θάλασσας για την ανάπτυξη ΑΠΕ, και στην προώθηση της ενεργειακής κοινοποίησης και των ενεργειακών κοινοτήτων.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Εθνικής Τράπεζας, επενδύσεις ύψους τουλάχιστον 30 δισεκατομμυρίων ευρώ θα απαιτηθούν έως το 2030 για την κάλυψη των αναγκών αποκλειστικά για την ανάπτυξη νέων παραγωγικών μονάδων ενέργειας. Όπως τόνισε ο διευθύνων σύμβουλος της ΕτΕ, Παύλος Μυλωνάς, «η πρόκληση δεν είναι μόνο τεχνική ή περιβαλλοντική, αλλά πρωτίστως οικονομική και θεσμική».
Αυτό το φιλόδοξο εγχείρημα προϋποθέτει ευρεία κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών πόρων, ξεκάθαρο ρυθμιστικό πλαίσιο και έργα που είναι τραπεζικά βιώσιμα. Ως βασικός χρηματοδότης του ενεργειακού τομέα στην Ελλάδα, η ΕτΕ αναλαμβάνει ρίσκο, αλλά όχι απεριόριστο, όπως επεσήμανε ο κος Μυλωνάς.
Οι Ευρωπαίοι επενδυτές αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις στην ελληνική αγορά, που απαιτούν άμεσες θεσμικές παρεμβάσεις. Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) έχει αναπτύξει μεθοδολογίες αξιολόγησης επενδύσεων σε ηλεκτρικές και αεριοδικτυακές υποδομές, αλλά παραμένουν σημαντικά κενά.
Ένα από τα κρίσιμα θέματα είναι το θεσμικό πλαίσιο για τις ενεργειακές κοινότητες. Ο νόμος 4513/2018 εισήγαγε τις Ενεργειακές Κοινότητες (ΕΚΟΙΝ) ως σημαντικό εργαλείο για την επίτευξη της δίκαιης ενεργειακής μετάβασης. Ωστόσο, πρόσφατες εξελίξεις στο πλαίσιο των ενεργειακών κοινοτήτων «απειλούν την ύπαρξη και ανάπτυξή τους και, κατά συνέπεια, τη συμμετοχή των πολιτών στην ενεργειακή μετάβαση».
Ο νόμος 5037/2023 παρέχει το θεσμικό πλαίσιο για τις Κοινότητες Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (REC) και τις Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών (CEC), αλλά η εφαρμογή του αντιμετωπίζει εμπόδια που «δεν συνάδουν ούτε με το Ελληνικό Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα ούτε με την ευρωπαϊκή νομοθεσία».
Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η έκδοση της Υπουργικής Απόφασης για το Merchant BESS Priority Regime, που καθιστά διαθέσιμα 4,7 GW χωρητικότητας merchant BESS υπό ένα καθεστώς προτεραιότητας. Αυτή η απόφαση σηματοδοτεί μια θεμελιώδη μετατόπιση στις επενδυτικές προτεραιότητες προς τα συστήματα αποθήκευσης που λειτουργούν αποκλειστικά με έσοδα από την αγορά.
Η Εθνική Τράπεζα, ως βασικός χρηματοδότης της ενεργειακής αγοράς, έχει προσδιορίσει πέντε άξονες παρεμβάσεων:
Πρώτον, η αναβάθμιση του δικτύου και ενίσχυση της διασυνδεσιμότητας. Η χώρα εξάγει μόλις το 5% της παραγόμενης ενέργειας, ενώ στόχος είναι το 15%, ενώ το εσωτερικό δίκτυο παραμένει κατακερματισμένο.
Δεύτερον, η αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας μέσω εξηλεκτρισμού, καθώς η ζήτηση παραμένει κάτω από τους εθνικούς στόχους.
Τρίτον, η στήριξη της αποθήκευσης ενέργειας με σταθερές πληρωμές διαθεσιμότητας, αφού ο τρέχων μηχανισμός καλύπτει μόλις 0,8 GW όταν οι εκτιμώμενες ανάγκες ανέρχονται σε τουλάχιστον 8 GW έως το 2030.
Τέταρτον, ο εκσυγχρονισμός του βραχυπρόθεσμου σχεδιασμού και των υποδομών μέτρησης μέσω προηγμένων μοντέλων πρόβλεψης και ευρείας χρήσης «έξυπνων μετρητών».
Πέμπτον, η επαναφορά μηχανισμών σταθεροποίησης εσόδων μέσω Συμβάσεων Διαφοράς (CfDs), που μπορούν να προσφέρουν προβλεψιμότητα χωρίς να μεταφέρουν υπερβολικό κόστος στον καταναλωτή.
Διεθνείς συνεργασίες και γεωπολιτικές διαστάσεις
Η ενεργειακή στρατηγική της Ελλάδας εντάσσεται σε ένα ευρύτερο δίκτυο διεθνών συνεργασιών. Η συμμαχία Chevron-HELLENiQ Energy για έρευνα υδρογονανθράκων στα θαλάσσια οικόπεδα της Κρήτης και νότια της Πελοποννήσου ενισχύει τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, το έργο διασύνδεσης GREGY με την Αίγυπτο θα επιτρέψει τη μεταφορά 3.000 MW καθαρής ενέργειας στην Ευρώπη.
Σημαντική είναι και η παρουσία άλλων ευρωπαϊκών επενδυτών, όπως της ισπανικής Iberdrola, η οποία πρόσφατα εξασφάλισε χρηματοδότηση 25,9 εκατομμυρίων ευρώ από την ΕΤΕπ για την ανάπτυξη του αιολικού πάρκου Gatza. Με την ολοκλήρωση αυτού του έργου, η Iberdrola θα έχει συνολική εγκατεστημένη ισχύ 443,5 MW στην Ελλάδα.
Παρά την πρόοδο, παραμένουν σημαντικές προκλήσεις. Η Ελλάδα έχει σημειώσει εντυπωσιακή πρόοδο στην ενσωμάτωση των ΑΠΕ, καλύπτοντας το 55% των αναγκών σε ηλεκτρισμό μέσω πράσινων πηγών και στοχεύοντας το 80% ως το 2030. Ωστόσο, τα επιτεύγματα αυτά συνοδεύονται από σοβαρές προκλήσεις που απειλούν τη βιωσιμότητα του εγχειρήματος.
Η αδράνεια στην υλοποίηση του σχεδίου για τα υπεράκτια αιολικά πάρκα προκαλεί δυσαρέσκεια στους επενδυτές. Αρκετοί διεθνείς «παίκτες» που είχαν αρχικά εκδηλώσει πρόθεση να επενδύσουν φαίνεται να αποσύρονται διακριτικά, μεταξύ των οποίων η δανέζικη Copenhagen Infrastructure Partners (CIP), η ισπανική BlueFloat και η κοινοπραξία Engie-EDPR.
