Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα στις 24 Απριλίου με το οποίο επιταχύνεται μια νέα βιομηχανία, η εξόρυξη ορυκτών σε βαθιά θάλασσα στον Ειρηνικό Ωκεανό.
Το διάταγμα του Τραμπ, με τίτλο «Αναζωογόνηση της Αμερικανικής Κυριαρχίας στα Ορυκτά του Βαθέως Βυθού», επιδιώκει να αναπτύξει γρήγορα την ικανότητα της Αμερικής να εξερευνά, να συλλέγει και να επεξεργάζεται κρίσιμα ορυκτά του βαθέως βυθού. Κατευθύνει τον υπουργό Εμπορίου να ενισχύσει την εξερεύνηση και τις ιδιωτικές εταιρείες που μπορούν να εκτελέσουν εξόρυξη σε βαθιά θάλασσα στα ανοικτά της εξωτερικής υφαλοκρηπίδας των ΗΠΑ. Η εντολή δίνει επίσης εντολή στους υπουργούς Εμπορίου, Εσωτερικών και Ενέργειας να υποβάλουν έκθεση σχετικά με το ενδιαφέρον και τις ευκαιρίες του ιδιωτικού τομέα στην εξόρυξη ορυκτών όζων και «άλλων ορυκτών πόρων του βυθού», ενώ παράλληλα αναπτύσσουν ένα σχέδιο για τη χαρτογράφηση περιοχών προτεραιότητας εντός του βυθού, με σκοπό την «επιτάχυνση της συλλογής δεδομένων».
Τα κοιτάσματα ορυκτών στα βαθιά μπορούν να λάβουν διάφορες μορφές, συμπεριλαμβανομένων αυτών που ονομάζονται «πολυμεταλλικοί όζοι» δηλαδή ορυκτές συστάδες μεγέθους πατάτας με μεγάλες συγκεντρώσεις νικελίου, κοβαλτίου, μαγγανίου και χαλκού, οι οποίες απαιτούν εκατομμύρια χρόνια για να αναπτυχθούν σε αρκετά μίλια κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, σύμφωνα με έκθεση του 2024 του Berkeley Scientific Journal.
Μια περιοχή στον Ειρηνικό Ωκεανό, νοτιοανατολικά της Χαβάης, γνωστή ως Ζώνη Clarion-Clipperton, έχει αφθονία αυτών των όζων, σημειώνεται στην έκθεση, η οποία εκτιμάται σε 34 δισεκατομμύρια υγρούς μετρικούς τόνους. Τα μέταλλα που περιέχονται σε αυτά εκτιμάται ότι έχουν αξία περίπου 10 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, σύμφωνα με την έκθεση του Μπέρκλεϋ.
Η Κίνα κυριαρχεί στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού για σχεδόν όλες τις κρίσιμες ορυκτές πηγές, συμπεριλαμβανομένων των μετάλλων που βρίσκονται στα ορυκτά βαθέων υδάτων, σύμφωνα με έκθεση της RAND Corporation του 2022. Αυτό έχει οδηγήσει πολλές χώρες, ιδίως τις Ηνωμένες Πολιτείες, να αναζητήσουν ευκαιρίες για να περιορίσουν την επιρροή της Κίνας.
Η εντολή του Τραμπ, σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, θα αυξήσει την αμερικανική παραγωγή κρίσιμων ορυκτών. Θα επιτρέψει επίσης πιθανότατα σε ιδιωτικές εταιρείες να παρακάμψουν τη Διεθνή Αρχή Θαλάσσιου Βυθού, τον κύριο ρυθμιστικό φορέα που υποστηρίζεται από τα Ηνωμένα Έθνη και δημιουργεί κανόνες για την εξερεύνηση του βυθού.
Προς το παρόν, σύμφωνα με το Μπέρκλεϋ, ο εν λόγω φορέας έχει εκδώσει άδειες εξερεύνησης για τον πυθμένα του ωκεανού για κοιτάσματα ορυκτών βαθέων υδάτων, αλλά από πέρυσι, δεν είχε ακόμη εκδώσει ενεργές άδειες εμπορικής εξόρυξης βαθέων υδάτων. Πολλές εταιρείες έχουν πιέσει την Διεθνή Αρχή Θαλάσσιου Βυθού να εγκρίνει την εμπορική εξόρυξη στα βαθιά νερά.
Ωστόσο, η εξόρυξη στα βαθιά νερά δεν έρχεται χωρίς τίμημα, σύμφωνα με την έκθεση του Μπέρκλεϋ.
Οι εξορυκτικές δραστηριότητες θα μπορούσαν να «διαταράξουν τα ενδιαιτήματα διαφόρων οργανισμών και να διαταράξουν τις αλληλεπιδράσεις που δεν σχετίζονται με την τροφική αλυσίδα στα οικοσυστήματα βαθέων υδάτων, όπως το πώς οι οργανισμοί βρίσκουν καταφύγιο», σημειώνεται στην έκθεση, καθώς οι μεταλλικοί όζοι παρέχουν «ζωτικό υπόστρωμα για οργανισμούς όπως τα θαλάσσια σφουγγάρια και τα κοράλλια».
Η αφαίρεσή τους θα μπορούσε να έχει σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις στους οργανισμούς που βασίζονται σε αυτούς για επιβίωση, σύμφωνα με την έκθεση του Μπέρκλεϋ.
Το διάταγμα του Τραμπ συνεχίζει τις προσπάθειες της κυβέρνησής του να αυξήσει την παραγωγή και την προμήθεια ενέργειας και ορυκτών στις ΗΠΑ, ενώ προηγούμενο διάταγμα προώθησε το «Έργο Πρόσβασης Ambler», μια εμπορική εξόρυξη κατά μήκος ενός βιομηχανικού δρόμου μήκους 330 χιλιομέτρων στην απομακρυσμένη βορειοδυτική Αλάσκα, που είναι πλούσιος σε χαλκό, ψευδάργυρο και άλλα υλικά, ανέφερε ο Λευκός Οίκος.
Με τη σφραγίδα της πρώτης στο είδος της νομοθεσίας παγκοσμίως, οι εταιρείες διαδικτυακών υπηρεσιών στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν πλέον νομική υποχρέωση να εμποδίζουν την πρόσβαση ανηλίκων σε «επιβλαβές περιεχόμενο», βάσει νέου πλαισίου για την ασφάλεια στο διαδίκτυο.
Ο αποκαλούμενος Νόμος για την Ασφάλεια στο Διαδίκτυο (Online Safety Act – OSA), που ψηφίστηκε τον Οκτώβριο του 2023, χαρακτηρίζεται από την κυβέρνηση ως τομή στην προστασία των χρηστών. Ωστόσο, οι διατάξεις που αφορούν τα μέτρα ασφάλειας για παιδιά θα τεθούν σε ισχύ τον ερχόμενο Ιούλιο.
Η αρμόδια ρυθμιστική αρχή, Ofcom, ανακοίνωσε στις 24 Απριλίου πως πρόκειται να εισαγάγει περισσότερα από 40 πρακτικά μέτρα που επιβάλλουν στις τεχνολογικές εταιρείες να προστατεύουν τους ανηλίκους από ιδιαίτερα επιβλαβές περιεχόμενο, συμπεριλαμβανομένων ζητημάτων όπως η αυτοκτονία, η αυτοτραυματική συμπεριφορά, οι διατροφικές διαταραχές και η πορνογραφία.
Οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών με επισκέπτες ανήλικους από το Ηνωμένο Βασίλειο καλούνται έως τις 24 Ιουλίου να έχουν ολοκληρώσει και καταγράψει την εκτίμηση του κινδύνου που σχετίζεται με τις υπηρεσίες τους για τα παιδιά.
Στη πράξη, αυτό σημαίνει πως πλατφόρμες όπως τα κοινωνικά δίκτυα θα πρέπει να φιλτράρουν αποτελεσματικά το περιεχόμενο στα feed των ανηλίκων και να προστατεύουν τους χρήστες από ανεπιθύμητη επικοινωνία με αγνώστους.
Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τα νέα καθήκοντα, η Ofcom μπορεί να επιβάλει πρόστιμα ή, σε εξαιρετικά σοβαρές περιπτώσεις, να προσφύγει στη Δικαιοσύνη για να διακοπεί η πρόσβαση σε ιστοσελίδα ή εφαρμογή στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Όπως δήλωσε η διευθύνουσα σύμβουλος της Ofcom, Μέλανι Ντόους «πρόκειται για επανεκκίνηση της διαδικτυακής παρουσίας των παιδιών».
Οι υπηρεσίες που κρίνονται ως οι «πιο επικίνδυνες»– με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις ιστοσελίδες πορνογραφικού περιεχομένου – οφείλουν να εφαρμόσουν προηγμένα, αποτελεσματικά μέτρα επαλήθευσης ηλικίας, διατηρώντας ταυτόχρονα τα δικαιώματα των ενηλίκων στην πρόσβαση σε νόμιμο περιεχόμενο.
Η Ofcom έχει παρουσιάσει ποικίλες μεθόδους, θεωρώντας τες ιδιαίτερα αποτελεσματικές. Ορισμένες από αυτές είναι: η διασταύρωση στοιχείων μέσω open banking, η αντιστοίχιση με ταυτότητα, η αναγνώριση ηλικίας μέσω προσώπου, ο έλεγχος ηλικίας από παρόχους κινητής τηλεφωνίας, από πιστωτικές κάρτες, από ψηφιακά πορτοφόλια καθώς και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Η ρυθμιστική αρχή ξεκαθάρισε: «Βρισκόμαστε στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά οι κανόνες αφορούν κάθε πλατφόρμα που έχει επισκέπτες στη χώρα, ανεξαρτήτως έδρας».
Η μη εφαρμογή των αναγκαίων διαδικασιών μέχρι την 25η Ιουλίου συνεπάγεται παραπομπή στην ομάδα επιβολής της Ofcom, που μπορεί να επιβάλει πρόστιμα ως και το 10% των παγκόσμιων εσόδων μιας εταιρείας ή μέχρι 18 εκατομμύρια λίρες (περίπου 24 εκατομμύρια δολάρια), όποιο ποσό είναι μεγαλύτερο.
Παράλληλα, η Ofcom δύναται να προσφύγει σε δικαστήριο αιτούμενη εντολή που υποχρεώνει τρίτους (όπως τράπεζες ή παρόχους διαδικτύου) να διακόψουν υπηρεσίες (π.χ. διαφήμιση, πληρωμές) ή ακόμη και να μπλοκάρουν την πρόσβαση στη συγκεκριμένη πλατφόρμα.
Φόρουμ και κοινότητες: Υπό το βάρος των νέων κανόνων
Σύμφωνα με τον νόμο, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και κάθε υπηρεσία με αλληλεπίδραση μεταξύ χρηστών οφείλουν πλέον να εποπτεύουν ενεργά το περιεχόμενο των σελίδων τους.
Οι ιστοσελίδες που επιτρέπουν δραστηριότητα χρηστών, συμπεριλαμβανομένων των φόρουμ, κλήθηκαν να διενεργήσουν αξιολόγηση των κινδύνων για έκνομη δραστηριότητα.
Ωστόσο, για δεκάδες μικρές βρετανικές ιστοσελίδες– από ποδηλατικά φόρουμ και κοινότητες χόμπι, μέχρι ομάδες υποστήριξης διαζευγμένων πατέρων – η πολλαπλότητα των κανόνων οδηγεί πολλούς διαχειριστές στη λύση του οριστικού «λουκέτου», με φόρουμ που λειτουργούσαν για δεκαετίες να ανακοινώνουν το κλείσιμό τους.
Οι ιδιοκτήτες αυτών των ιστοσελίδων – συχνά ιδιώτες – υποχρεούνται πλέον να διατηρούν γραπτά αρχεία με αξιολογήσεις κινδύνου, να καταγράφουν τα επίπεδα κινδύνου και να εξετάζουν «τη φύση και τη σοβαρότητα της ενδεχόμενης βλάβης για κάθε χρήστη».
Ενώ αδικήματα όπως η τρομοκρατία ή η σεξουαλική εκμετάλλευση ανηλίκων είναι σαφή και εύκολα αναγνωρίσιμα, περιπτώσεις όπως η καταναγκαστική συμπεριφορά ή τα εγκλήματα μίσους αποδεικνύονται πολύ πιο δύσκολες στη διαχείριση, ειδικά σε φόρουμ με χιλιάδες μέλη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το δημοφιλές ποδηλατικό φόρουμ «London Fixed Gear and Single Speed», το οποίο έκλεισε τον Δεκέμβριο του 2024. «Τελειώσαμε… βρισκόμαστε ξεκάθαρα εντός πεδίου εφαρμογής και δεν υπάρχει τρόπος να το αποφύγουμε», έγραφε ανακοίνωση στην ιστοσελίδα.
Όπως τονίζεται, ο νόμος «καθιστά τον διαχειριστή υπεύθυνο για κάθε τι που γράφεται από οποιονδήποτε στη σελίδα του».
Παρά τις διακηρύξεις για προστασία ενηλίκων, παιδιών και ευάλωτων ατόμων, η υπερβολικά γενική διατύπωση της νομοθεσίας, σε συνδυασμό με το ότι η κοινότητα εδρεύει στο Ηνωμένο Βασίλειο, δεν αφήνει κανένα περιθώριο.
Παράλληλα, ιστότοποι από τις Ηνωμένες Πολιτείες αποκλείουν πλέον πρόσβαση σε χρήστες του Ηνωμένου Βασιλείου λόγω των νέων απαιτήσεων. Το γνωστό φόρουμ «Kiwifarms» ενημέρωσε πως έλαβε και αυτό σχετική επιστολή από την Ofcom.
Σήμερα, οι Βρετανοί που επιχειρούν να το επισκεφθούν αντικρίζουν το μήνυμα: «Προσπαθείτε να αποκτήσετε πρόσβαση από το Ηνωμένο Βασίλειο. Δεν είναι καλή ιδέα». Στη σχετική ενημέρωση επισημαίνεται ότι το Ηνωμένο Βασίλειο διεκδικεί αρμοδιότητα σε κάθε ιστότοπο με «σημαντικό αριθμό Βρετανών χρηστών» – ένας ορισμός τόσο ασαφής, που θα μπορούσε να καλύπτει σχεδόν όλο το διαδίκτυο.
Οργανώσεις για τα ψηφιακά δικαιώματα αντιδρούν, καλώντας την κυβέρνηση να εξαιρέσει τις μικρές διαδικτυακές κοινότητες από το αυστηρό πλαίσιο.
Όπως αναφέρει ο Τζέιμς Μπέικερ, υπεύθυνος του προγράμματος «δύναμη πλατφόρμας» στην οργάνωση Open Rights Group, «η Ofcom έχει εκδώσει πάνω από 1.600 σελίδες οδηγιών, διαχωρισμένες σε 17 PDF, σχετικά με τις απαιτήσεις συμμόρφωσης με τον νέο νόμο».
«Μόνο οι πολύ μεγάλες εταιρείες μπορούν να αντεπεξέλθουν πρακτικά σε τόσο εκτενείς κανονισμούς, εδραιώνοντας στην ουσία τη δεσπόζουσα θέση τους», υπογραμμίζει.
«Ορισμένες μικρές ιστοσελίδες ήδη κλείνουν υπό το βάρος του φόβου αδυναμίας συμμόρφωσης, ωθώντας τους χρήστες στις μεγάλες πλατφόρμες που συχνά έχουν προκαλέσει τα συγκεκριμένα προβλήματα. Πολλές άλλες κοινότητες δεν έχουν ακόμη πλήρη επίγνωση του τι σημαίνει ο νόμος για τις ίδιες».
Ένα βήμα παραπέρα οδηγήθηκε η αντιπαράθεση μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν μετά την πολύνεκρη επίθεση στο Κασμίρ, με τη Νέα Δελχί να ανακοινώνει την αναστολή της ιστορικής Συνθήκης των Υδάτων του Ινδού και το κλείσιμο του βασικού συνοριακού περάσματος με το Πακιστάν, κατηγορώντας ανοιχτά το Ισλαμαμπάντ ότι στηρίζει τρομοκρατικές ομάδες.
Οι σοκαριστικές σκηνές της 22ας Απριλίου, όταν ένοπλοι άνοιξαν πυρ εναντίον 26 τουριστών στην περιοχή Μπαϊσαράν, κοντά στην τουριστική πόλη Παχαλγκάμ, συγκλόνισαν τη χώρα. Στην επίθεση τραυματίστηκαν δεκάδες ακόμη άνθρωποι, μεταξύ των οποίων και δύο ανώτεροι αστυνομικοί.
Σε έκτακτη ενημέρωση στις 23 Απριλίου, ο Ινδός υφυπουργός Εξωτερικών Βίκραμ Μίσρι ανακοίνωσε ότι το κυβερνητικό συμβούλιο ασφαλείας εξέτασε διασυνδέσεις της επίθεσης με κυκλώματα από το Πακιστάν, ενώ γνωστοποιήθηκε η απέλαση αρκετών Πακιστανών διπλωματών από το Νέο Δελχί και η επιστροφή Ινδών αξιωματούχων από το Πακιστάν. Παράλληλα, ακυρώθηκαν οι βίζες Πακιστανών πολιτών.
Την ευθύνη της επίθεσης ανέλαβε μέσω Telegram μια άγνωστη μέχρι πρότινος οργάνωση με το όνομα «Αντίσταση του Κασμίρ», χαρακτηρίζοντας τα θύματα «Ινδουιστές εποίκους». Ανάμεσά τους ήταν 25 Ινδοί πολίτες και ένας ταξιδιώτης από το Νεπάλ.
Ο Πρωθυπουργός της Ινδίας, Ναρέντρα Μόντι, επέστρεψε εσπευσμένα από επίσημο ταξίδι στη Σαουδική Αραβία και μπροστά σε συγκεντρωμένο πλήθος δεσμεύτηκε ότι οι δράστες και οι υποστηρικτές τους «θα τιμωρηθούν με τρόπους που δεν μπορούν να φανταστούν». «Θα τους κυνηγήσουμε όπου και αν βρίσκονται», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Όπως μεταδίδει η εφημερίδα The Hindu, ο υπουργός Άμυνας Ράτζναθ Σινγκ τόνισε ότι οι Αρχές θα φτάσουν ως τους «αόρατους υποκινητές» που σχεδίασαν «το αποτρόπαιο αυτό έγκλημα» στην Παχαλγκάμ. Το Πακιστάν αρνήθηκε οποιαδήποτε ανάμειξη και γνωστοποίησε ότι το Εθνικό του Συμβούλιο Ασφαλείας θα συνεδριάσει στις 24 Απριλίου για να εξετάσει την κατάσταση και να απαντήσει στις κινήσεις της Ινδίας.
Από τη δική του πλευρά, ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, Ισάκ Νταρ, δήλωσε σε πακιστανικό τηλεοπτικό δίκτυο ότι «η Ινδία προχώρησε σε ανεύθυνες ενέργειες και αβάσιμες κατηγορίες», σχολιάζοντας ότι προς το παρόν η απάντηση της Ινδίας είναι «μη στρατιωτική» αλλά προειδοποίησε: «Η χώρα μας είναι έτοιμη για κάθε ενδεχόμενο – είμαστε πυρηνική δύναμη, κανείς δεν πρέπει να μας απειλεί».
Νέο σημείο τριβής: Ο «πόλεμος των υδάτων»
Η αναστολή εφαρμογής της Συνθήκης για τα Νερά του Ινδού θεωρήθηκε στο Ισλαμαμπάντ «πράξη υβριδικού πολέμου και δειλία», σύμφωνα με τον Πακιστανό Υπουργό Ενέργειας Αουάις Λεγκάρι. Ήδη οι σχέσεις των δύο κρατών ήταν τεταμένες από το 2019, όταν η κυβέρνηση Μόντι αφαίρεσε το ειδικό καθεστώς ημιαυτονομίας του Κασμίρ.
Η περιοχή του Κασμίρ αποτελεί σημείο διαρκούς αντιπαράθεσης από το 1947, όταν οι Βρετανοί αποσύρθηκαν από την Ινδική Υποήπειρο. Η Ινδία ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος, ενώ το Πακιστάν διοικεί τα βόρεια και δυτικά τμήματα.
Η Συνθήκη του Ινδού, που υπογράφηκε το 1960 με τη διαμεσολάβηση της Παγκόσμιας Τράπεζας, διασφαλίζει τον κοινό διαμοιρασμό υδάτων ενός ποταμικού συστήματος ζωτικής σημασίας για εκατομμύρια κατοίκους και αγρότες. Παρά το γεγονός ότι ξεσπάσαν δύο πολέμοι και ένα αιματηρό επεισόδιο το 1999, η συνθήκη παρέμενε σε ισχύ μέχρι σήμερα.
Σύμφωνα με τον Πακιστανό υπουργό Άμυνας, Χουατζά Μοχάμαντ, η Ινδία εκμεταλλεύτηκε τη «δυσάρεστη τρομοκρατική επίθεση» για να απαλλαγεί από μια συμφωνία που – όπως λέει – ήθελε εδώ και καιρό να καταργήσει.
Στο Νέο Δελχί, ο Μόντι αναμένεται να συναντηθεί με τους αρχηγούς της αντιπολίτευσης στις 24 Απριλίου, προκειμένου να τους ενημερώσει για τα κυβερνητικά μέτρα ως απάντηση στην επίθεση. Την ίδια ώρα, η αστυνομία του Τζαμού και του Κασμίρ έδωσε στη δημοσιότητα τα ονόματα τριών υπόπτων για συμμετοχή στην επίθεση στην Παχαλγκάμ, προσφέροντας αμοιβή δύο εκατομμυρίων ρουπιών (περίπου 23.450 δολάρια) για κάθε έναν. Οι δύο εξ αυτών φέρονται να είναι υπήκοοι Πακιστάν.
Αστυνομικοί αποτίουν φόρο τιμής στα θύματα τρομοκρατικής επίθεσης στο υπό ινδικό έλεγχο Κασμίρ, καθώς ένα πτώμα φτάνει στο Αχμενταμπάντ της Ινδίας, στις 23 Απριλίου 2025. AP Photo
Άξιο αναφοράς είναι ότι παλαιότερα, οργανώσεις είχαν βάλει στόχο κυρίως στελέχη των ινδικών ενόπλων δυνάμεων και της αστυνομίας, όμως η πρόσφατη μαζική επίθεση αποτελεί το πρώτο πλήγμα κατά πολιτών και τουριστών στην περιοχή. Η περιοχή όπου συνέβη το μακελειό αποτελεί δημοφιλή τουριστικό προορισμό, γνωστή για τα πευκοδάση και τα χιονισμένα βουνά της.
Υπενθυμίζεται ότι Ινδία και Πακιστάν είχαν ανανεώσει το 2021 τη συμφωνία κατάπαυσης πυρός στα σύνορα, με τους περισσότερους όρους της να τηρούνται, παρά μεμονωμένα περιστατικά βίας και ανταλλαγής πυρών στο Κασμίρ.
Η Διεθνής Σύνοδος για την Ενεργειακή Ασφάλεια, που πραγματοποιείται στο Λονδίνο, ανέδειξε τα βαθιά διλήμματα που προβληματίζουν σήμερα τις παγκόσμιες ηγεσίες: Πώς θα επιτευχθεί η μετάβαση σε καθαρή ενέργεια χωρίς να διακυβευθεί η σταθερότητα και ασφάλεια των κρατών;
Η διήμερη σύνοδος, που συνδιοργανώνεται από τη βρετανική κυβέρνηση και τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΔΟΕ), ξεκίνησε την Πέμπτη με τη συμμετοχή εκατοντάδων κυβερνητικών στελεχών και κορυφαίων στελεχών της βιομηχανίας ενέργειας. Οι συζητήσεις περιστράφηκαν γύρω από τις σύγχρονες απειλές στην ενεργειακή ασφάλεια, από τη μεταβλητότητα των τιμών των ορυκτών καυσίμων ως την αυξανόμενη εξάρτηση από κρίσιμα ορυκτά για τις πράσινες τεχνολογίες.
Ανοίγοντας τη σύνοδο, ο Βρετανός υπουργός Ενέργειας, Εντ Μίλιμπαντ, διατύπωσε ξεκάθαρα τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου θέτοντας ως κορυφαία προτεραιότητα την ανάπτυξη χαμηλών εκπομπών ενέργειας όχι μόνο για λόγους κλιματικής δράσης, αλλά ως θεμέλιο της εθνικής ασφάλειας.
«Όσο η ενέργεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο πίεσης εναντίον μας, οι χώρες και οι πολίτες μας παραμένουν ευάλωτοι. Για εμάς, η πράσινη ενέργεια δεν είναι απλώς μονόδρομος για το κλίμα, αλλά το ισχυρότερο όπλο για την ενεργειακή μας αυτονομία», τόνισε χαρακτηριστικά ο Μίλιμπαντ.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι πλέον η χαμηλών εκπομπών ενέργεια παρέχει δυνατότητες για ενεργειακή ασφάλεια σε βαθμό που πριν από δεκαπέντε χρόνια δεν ήταν καν εφικτός.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Βρετανός Πρωθυπουργός, Σερ Κιρ Στάρμερ, κάλεσε σε άμεση απεξάρτηση από τις εισαγόμενες ορυκτές πρώτες ύλες. Υπογράμμισε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν προτίθεται να παραμείνει έρμαιο των διακυμάνσεων των διεθνών αγορών πετρελαίου και φυσικού αερίου, σημειώνοντας ότι «τα μισά από τα υφέσεις που γνώρισε η χώρα τις τελευταίες δεκαετίες οφείλονται σε σοκ τιμών στα ορυκτά καύσιμα».
«Η δέσμευσή μας είναι ξεκάθαρη: Θα αξιοποιήσουμε τις εγχώριες καθαρές μορφές ενέργειας, ώστε η ενέργεια να μετατραπεί από πηγή αδυναμίας σε πηγή δύναμης για τους πολίτες και τη χώρα», επεσήμανε ο Στάρμερ.
Νέοι κίνδυνοι στην πράσινη ενέργεια
Την ίδια στιγμή, στελέχη του ΔΟΕ και των ΗΠΑ προειδοποίησαν πως η μετάβαση σε καθαρή ενέργεια δημιουργεί νέες προκλήσεις και εξαρτήσεις.
Ο Εκτελεστικός Διευθυντής του ΔΟΕ, Φατίχ Μπιρόλ, τόνισε ότι τα ορυκτά καύσιμα –πετρέλαιο και φυσικό αέριο– θα παραμείνουν συστατικό στοιχείο του ενεργειακού μίγματος για τα επόμενα χρόνια. Υπενθύμισε τις πρόσφατες αναταραχές στην παγκόσμια αγορά ενέργειας μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και υπογράμμισε πως δεν πρέπει να υποτιμούμε τις παραδοσιακές απειλές για την ενεργειακή ασφάλεια. Παράλληλα, ανέδειξε τους νέους κινδύνους που συνδέονται με την καθαρή τεχνολογία, κυρίως λόγω της αυξανόμενης εξάρτησης από κρίσιμα ορυκτά.
Όπως επεσήμανε ο Μπιρόλ, η Κίνα πιθανότατα μέχρι το 2030 θα ελέγχει σχεδόν το ήμισυ της αξίας της παγκόσμιας διύλισης κρίσιμων ορυκτών, ενώ το κύριο μέρος των νέων ορυχείων εστιάζεται σε χώρες της Λατινικής Αμερικής, της Ινδονησίας και της Αφρικής. Αυτή η συγκέντρωση, τόνισε, ενέχει σημαντικούς γεωπολιτικούς κινδύνους.
«Η εγχώρια ενέργεια είναι ο καλύτερος σύμμαχος για την ενεργειακή ασφάλεια», δήλωσε, προσθέτοντας όμως ότι χωρίς ποικιλία και ανθεκτικότητα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, η πράσινη μετάβαση κινδυνεύει να εκθέσει τα κράτη σε νέου τύπου απειλές.
Ο υπουργός Ενέργειας Εντ Μίλιμπαντ στο Λάνκαστερ Χάουζ, μιλώντας για την έναρξη της Διεθνούς Συνόδου Κορυφής για το μέλλον της ενεργειακής ασφάλειας, στο Λονδίνο στις 24 Απριλίου 2025. Justin Tallis/PA
Από πλευράς ΗΠΑ, ο εν ενεργεία Βοηθός υφυπουργός Διεθνών Υποθέσεων Τόμι Τζόις προειδοποίησε να μην επιτραπεί στην πολιτική της «καθαρής μηδενικής εκπομπής» να υπερκεράσει την ανάγκη για ανάπτυξη και ασφάλεια. «Η ενεργειακή αφθονία σημαίνει ευημερία για τους πολίτες και ειρήνη διεθνώς», τόνισε, καλώντας να αποφευχθούν περιοριστικές πολιτικές που θα στερήσουν πρόσβαση σε προσιτή ενέργεια κυρίως από τις αναπτυσσόμενες χώρες.
Παράλληλα, επισήμανε τον αυξανόμενο κίνδυνο κυβερνοεπιθέσεων που σχετίζονται με την Κίνα και τη σημασία προστασίας των κρίσιμων υποδομών. «Η ελπίδα μου είναι να διαμορφώσουμε μια ειλικρινή πολιτική που λαμβάνει υπόψη τη διαρκώς αυξανόμενη παγκόσμια ζήτηση ενέργειας», συμπλήρωσε, ζητώντας λύσεις που να διασφαλίζουν ανθεκτικότητα και προσβασιμότητα.
Η πράσινη ατζέντα των Εργατικών υπό το μικροσκόπιο
Η σύνοδος λαμβάνει χώρα ενώ η κυβέρνηση των Εργατικών εντείνει το φιλόδοξο πρόγραμμα καθαρής ενέργειας. Ο Κιρ Στάρμερ επανέλαβε τη δέσμευση για πλήρη απανθρακοποίηση του βρετανικού ηλεκτρικού συστήματος έως το 2030, με αιχμή του δόρατος τη δημόσια εταιρεία «Great British Energy». Παρουσίασε, επίσης, χρηματοδοτικό πακέτο ύψους 300 εκατ. λίρες για την ενίσχυση της εγχώριας εφοδιαστικής αλυσίδας αιολικής ενέργειας στη θάλασσα, καλώντας ξένους επενδυτές να «χτίσουν το μέλλον της καθαρής ενέργειας στη Βρετανία».
Την ίδια στιγμή, αυξάνονται οι ανησυχίες για τη διαρκή βρετανική εξάρτηση από την Κίνα στο πεδίο της ηλιακής τεχνολογίας. Το πρόγραμμα των 200 εκατ. λιρών για εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών σε δομές του NHS και σχολεία χαιρετίστηκε ως μέσο μείωσης του ενεργειακού κόστους, ωστόσο ειδικοί σημειώνουν πως η κυριαρχία της Κίνας –με προβλέψεις για 80% του παγκόσμιου μεριδίου φωτοβολταϊκών έως το 2026– ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια. Παρά τις εκκλήσεις για ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, οι σχετικές πρωτοβουλίες παραμένουν διστακτικές, με εκτιμήσεις αναλυτών να θέλουν την Κίνα ικανή να καλύψει το σύνολο της παγκόσμιας ζήτησης φωτοβολταϊκών ως το 2032.
Επιπλέον, η εξαγγελία των Εργατικών για σταδιακή κατάργηση εκμεταλλεύσεων νέων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Βόρεια Θάλασσα έχει προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτήρισε την απόφαση «μεγάλο λάθος», καλώντας το Ηνωμένο Βασίλειο να «ανοίξει» τη Βόρεια Θάλασσα και να «ξεφορτωθεί τις ανεμογεννήτριες», ενώ ο ίδιος υιοθετεί στρατηγική ενεργειακής κυριαρχίας με επίκεντρο τα ορυκτά καύσιμα ως μοχλό ευημερίας και ασφάλειας για τις ΗΠΑ.
Στον αντίποδα, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε τη Βόρεια Θάλασσα «κινητήρια δύναμη της καθαρής ενέργειας», επισημαίνοντας στη σύνοδο πως η περιοχή διαθέτει τη δυναμική για αιολική, θαλάσσια ενέργεια, υδρογόνο και αποθήκευση άνθρακα, αλλά και το κατάλληλο ρυθμιστικό περιβάλλον για επενδυτές. Υπογράμμισε παράλληλα την επιθυμία ενίσχυσης της ευρωπαϊκής συνεργασίας με το Ηνωμένο Βασίλειο στον τομέα αυτό.
Η σύνοδος κορυφών ολοκληρώνεται την Παρασκευή, με συμμετέχοντες από περισσότερες από 60 χώρες, μεταξύ αυτών η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία, αλλά και αναδυόμενες οικονομίες όπως η Βραζιλία, η Ινδία και η Κένυα. Ισχυρή είναι η παρουσία των μεγαλύτερων εταιρειών ενέργειας –BP, Shell, TotalEnergies, Equinor, SSE, National Grid, Iberdrola– καθώς και διεθνών οργανισμών, τραπεζικών ιδρυμάτων όπως οι HSBC και Barclays, αλλά και κοινωνικών φορέων. Εντυπωσιακή απουσία αποτελεί αυτή της Κίνας, παρά τον καταλυτικό ρόλο της στην παγκόσμια παραγωγή κρίσιμων πρώτων υλών και στον εφοδιασμό πράσινων τεχνολογιών.
Ο Ντόναλντ Τραμπ προέτρεψε δημόσια τον Βλαντιμίρ Πούτιν να σταματήσει τις επιθέσεις κατά της Ουκρανίας, λίγες ώρες μετά τον σφοδρό ρωσικό βομβαρδισμό του Κιέβου στις 24 Απριλίου, που προκάλεσε ανθρώπινες απώλειες και εκτεταμένες καταστροφές.
Μέσω της πλατφόρμας Truth Social, ο Τραμπ εξέφρασε την έντονη δυσαρέσκειά του, γράφοντας: «Δεν είμαι καθόλου ικανοποιημένος με τις ρωσικές επιθέσεις στο ΚΙΕΒΟ. Δεν ήταν απαραίτητες, και έρχονται σε πολύ άσχημη χρονική στιγμή. Βλαντιμίρ, ΣΤΑΜΑΤΑ! Χάνονται 5.000 στρατιώτες κάθε εβδομάδα. Ας κλείσουμε τη Συμφωνία Ειρήνης ΤΩΡΑ!»
Οι ουκρανικές αρχές ανέφεραν πως τουλάχιστον εννέα άτομα σκοτώθηκαν και πάνω από 70 τραυματίστηκαν στη μεγαλύτερη αεροπορική επίθεση στην πρωτεύουσα από τον Ιούλιο του 2024. Όπως ανακοίνωσε η Στρατιωτική Διοίκηση της Πόλης του Κιέβου στο Telegram, η πόλη επλήγη από κύμα drones και βαλλιστικών πυραύλων.
Οι επιχειρήσεις διάσωσης συνεχίζονταν καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, με συνεργεία να αναζητούν επιζώντες κάτω από τα ερείπια. Οι ενδείξεις για αύξηση του αριθμού των θυμάτων εντείνουν την αγωνία, ενώ οι επιθέσεις σημειώθηκαν τη στιγμή που οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να μεσολαβήσουν για προσωρινή κατάπαυση του πυρός στην περιοχή.
Λίγες ώρες νωρίτερα, στις 23 Απριλίου, ο Τραμπ είχε κατηγορήσει τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι εμποδίζει τον τερματισμό της αιματοχυσίας, αρνούμενος να αποδεχθεί την παραχώρηση της Κριμαίας στη Ρωσία στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής συμφωνίας. Η Κριμαία, με ρωσική πλειοψηφία στον πληθυσμό της, είχε μεταφερθεί στη Σοβιετική Δημοκρατία της Ουκρανίας το 1954, ενώ μετά την ανεξαρτητοποίηση της Ουκρανίας το 1991, παρέμεινε τυπικά υπό τον έλεγχο του Κιέβου, μέχρι που αυτονομιστές και η Μόσχα την προσάρτησαν το 2014, μετά από αμφιλεγόμενο δημοψήφισμα.
Από την πλευρά του, ο Ζελένσκι έχει διαμηνύσει κατ’ επανάληψη πως δεν πρόκειται να δεχθεί οποιαδήποτε παραχώρηση ουκρανικών εδαφών που έχουν καταλάβει οι ρωσικές δυνάμεις από την εισβολή του Φεβρουαρίου 2022 και μετά. Στις 24 Απριλίου, σημείωσε ότι η Ουκρανία είχε κάνει αποδεκτή πρόταση κατάπαυσης πυρός που μετέφεραν οι ΗΠΑ 44 ημέρες πριν, τονίζοντας ότι η Ρωσία εξακολούθησε να κλιμακώνει τις επιθέσεις της.
Αργότερα μέσα στην ημέρα, ο Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί με τον Νορβηγό πρωθυπουργό Γιόνας Γκαρ Στόρε, με αντικείμενο συζήτησης τον πόλεμο στην Ουκρανία και τα αμοιβαία δασμολόγια στις εμπορικές συναλλαγές. Η Νορβηγία, μέλος του ΝΑΤΟ και σημαντικός σύμμαχος της Ουκρανίας στην περιοχή, έχει σύνορα 198 χιλιόμετρων με τη Ρωσία.
Στο μεταξύ, ακυρώθηκε επ’ αόριστον συνάντηση κορυφαίων ΥΠΕΞ που είχε προγραμματιστεί για τις 23 Απριλίου στο Λονδίνο, με σκοπό την αναζήτηση ειρηνευτικής φόρμουλας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Η ακύρωση αυτή ήρθε λίγες ώρες αφού ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ματαίωσε επίσκεψη στη βρετανική πρωτεύουσα, όπου θα συμμετείχε στη σύσκεψη με τους υπόλοιπους ΥΠΕΞ.
Στις 18 Απριλίου, ο Ρούμπιο είχε καταστήσει σαφές ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να εγκαταλείψουν κάθε προσπάθεια διαμεσολάβησης για ειρηνευτική συμφωνία, εάν δεν υπάρξουν σύντομα αποτελέσματα. Την ίδια ημέρα, η υπουργός Οικονομίας της Ουκρανίας, Γιούλια Σβιρύντενκο, υπέγραψε μνημόνιο κατανόησης με τις ΗΠΑ που ανοίγει τον δρόμο για συμφωνία σχετικά με τα κοιτάσματα σπάνιων γαιών – μια βιομηχανία κρίσιμη για την τεχνολογία.
Η Ουκρανία διαθέτει πλούσια αποθέματα σε υλικά όπως γραφίτης, λίθιο, τιτάνιο και ουράνιο, απαραίτητα για βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας και ηλεκτρονικά είδη. Οι λεπτομέρειες της συμφωνίας δεν έχουν γίνει γνωστές, ούτε έχει αποσαφηνιστεί αν περιλαμβάνονται οι εγγυήσεις ασφαλείας που ζητά ο Ζελένσκι προκειμένου να αποτραπεί μελλοντική ρωσική επιθετικότητα.
Η συγκεκριμένη συμφωνία επρόκειτο να υπογραφεί τον Μάρτιο, αλλά αναβλήθηκε μετά από δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ Ζελένσκι, Τραμπ και του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζει Ντι Βανς, κατά τη διάρκεια συνάντησής τους στο Οβάλ Γραφείο στις 28 Φεβρουαρίου. Μετά το περιστατικό, ο Ζελένσκι χαρακτήρισε τη διαμάχη «λυπηρή» και εξέφρασε εκ νέου πρόθεση να υπογράψει τη στρατηγική συμφωνία με τις ΗΠΑ.
Ο Εκτόρ Μπερλιόζ είχε μια αθεράπευτα συναισθηματική προσωπικότητα. Καταθλιπτικός και δοσμένος σε ανεκπλήρωτους έρωτες, ταίριαζε απόλυτα στο στερεότυπο του ρομαντικού καλλιτέχνη. Ο έρωτάς του για μία γυναίκα ενέπνευσε και τη σπουδαιότερη σύνθεσή του, τη «Φανταστική Συμφωνία».
Ο πρώτος έρωτας
Ο Μπερλιόζ ερωτεύτηκε για πρώτη φορά σε ηλικία 12 ετών μια γειτόνισσα με ροζ παπούτσια, την Εστέλ Ντιμπέφ. Δεκαοκτώ ετών εκείνη, φυσικά τον απέρριψε και παντρεύτηκε κάποιον άλλον. Ο Μπερλιόζ δεν μπορούσε να την ξεχάσει και για παρηγοριά στράφηκε στη μουσική, μαθαίνοντας φλάουτο και μελετώντας αρμονία.
Τα πρώτα έργα του ήταν εμπνευσμένα από την Εστέλ: έγραψε δύο κουιντέτα, τα οποία αργότερα έκαψε. «Σχεδόν όλες οι μελωδίες μου ήταν στην ελάσσονα», έγραψε για το μελαγχολικό του ύφος. «Ένα μαύρο πέπλο κάλυπτε τις σκέψεις μου.»
Η μούσα του Μπερλιόζ
Ο πρώτος έρωτας του Μπερλιόζ μετατράπηκε σε ένα ιδανικό στο μυαλό του. Συνέθεσε και μια όπερα, την «Estelle et Némorin», την οποία επίσης έκαψε. Στη συνέχεια, λίγα χρόνια αργότερα, η προσοχή του στράφηκε αλλού.
Το 1827, ο Μπερλιόζ παρακολούθησε μια παράσταση του «Άμλετ» στο Παρίσι. Αργότερα θα χαρακτήριζε αυτή τη στιγμή ως «το υπέρτατο δράμα της ζωής του». Ο λόγος; Η Ιρλανδή ηθοποιός που έπαιζε την Οφηλία.
Η Χάρριετ Σμίθσον ως Οφηλία. (Public Domain)
Η Χάρριετ Κόνστανς Σμίθσον, τρία χρόνια μεγαλύτερη από τον Μπερλιόζ, δεν θεωρούνταν πρώτης τάξεως ηθοποιός. Ξέχασε ακόμη και τα λόγια της κατά τη διάρκεια της σκηνής της τρέλας. Βιώνοντας ένα κενό μνήμης, διέσχισε τη σκηνή ζαλισμένη, ξέσπασε σε δάκρυα αφού ξεκίνησε ένα τραγούδι και έπειτα αποχώρησε.
Ο Μπερλιόζ δεν είχε την παραμικρή ιδέα ότι κάτι γινόταν λάθος – δεν ήξερε καθόλου αγγλικά και δεν καταλάβαινε σχεδόν τίποτα από το έργο. Είχε συγκλονιστεί όμως από τη συναισθηματική δύναμη της ερμηνείας της Σμίθσον και από την τρεμάμενη φωνή της.
Παθιασμένος, περιπλανήθηκε στην παρισινή ύπαιθρο μέχρι που έπεσε τόσο εξαντλημένος ώστε αποκοιμήθηκε εκεί που έπεσε. Έστελνε λουλούδια στη Σμίθσον και έγραφε γράμματα στα οποία εκείνη δεν απαντούσε ποτέ. Νοίκιασε μάλιστα ένα διαμέρισμα απέναντι από τη Χάρριετ για να είναι κοντά της.
Η «Φανταστική Συμφωνία»
Αυτή η εμμονή οδήγησε τον Μπερλιόζ να συνθέσει το magnum opus του, τη «Φανταστική Συμφωνία». Ήταν, ουσιαστικά, μια περίτεχνη προσπάθεια να προσεγγίσει τη Σμίθσον. Συνέχισε να της στέλνει επιστολές, αλλά εκείνη δεν ανταποκρίθηκε ποτέ στις προτάσεις του και δεν παρευρέθηκε στην πρεμιέρα της συμφωνίας το 1830.
Δύο χρόνια αργότερα, ο Μπερλιόζ οργάνωσε μια δεύτερη πρεμιέρα στο Παρίσι. Έτυχε, δύο μέρες πριν, να συναντήσει στο κατάστημα του εκδότη του έναν Άγγλο που ήταν στενός φίλος της Σμίθσον. Μέσω αυτής της σχέσης, ο Μπερλιόζ κανόνισε να έρθει η Χάριετ στη συναυλία.
Στις 9 Δεκεμβρίου 1832, η Σμίθσον πήρε τη θέση της σε ένα θεωρείο δίπλα στην ορχήστρα. Προσπάθησε να αγνοήσει το κοινό που, για κάποιο λόγο, την κοιτούσε συνεχώς και ψιθύριζε. Διάβασε τον τίτλο του προγράμματος: «Φανταστική Συμφωνία: Ένα επεισόδιο στη ζωή ενός καλλιτέχνη» και ήταν προφανώς το μόνο άτομο εκεί που δεν είχε συνειδητοποιήσει ότι ήταν η ηρωίδα αυτού του ‘επεισοδίου’. Τότε, ο Μπερλιόζ εμφανίστηκε στο κοίλο της ορχήστρας, λίγα μόλις μέτρα μακριά της. Αν και είχε ξεχάσει το όνομά του, αναγνώρισε το πρόσωπό του.
«Αυτός είναι σίγουρα», αυτός που της έστελνε όλα εκείνα τα γράμματα, σκέφτηκε η Χάρριετ. «Ο καημένος ο νεαρός, σίγουρα θα με έχει ξεχάσει. Το ελπίζω.»
Σελίδα από τη χειρόγραφη παρτιτούρα της «Φανταστικής Συμφωνίας». (Public Domain)
Η «Φανταστική Συμφωνία» είναι κεντρική για την ανάπτυξη της «μουσικής προγράμματος» – της οργανικής μουσικής που αφηγείται μια ιστορία. Παρόλο που στο ίδιο το έργο δεν ακούγονται λόγια, ο Μπερλιόζ έγραψε σημειώσεις που έδινε στο κοινό.
Η Χάρριετ πιθανότατα θα διάβαζε το κείμενο που συνοδεύει το πρώτο μέρος: «Ο συγγραφέας φαντάζεται ότι ένας νεαρός μουσικός […] βλέπει για πρώτη φορά μια γυναίκα που ενώνει όλες τις χάρες του ιδανικού προσώπου που ονειρευόταν η φαντασία του και την ερωτεύεται απεγνωσμένα».
Η «idée fixe» – η εμμονή
Τα επόμενα μέρη της «Συμφωνίας» περιγράφουν λεπτομερώς τις μελαγχολικές ονειροπολήσεις και τα οράματα του καλλιτέχνη, που προκύπτουν από τη δηλητηρίαση με όπιο. Καθ’ όλη τη διάρκεια, η «αγαπημένη εικόνα» επανέρχεται στο μυαλό του καλλιτέχνη ως μουσική ιδέα, ως «idée fixe».
Ουσιαστικά ένα καθοδηγητικό μοτίβο, στο πρώτο μέρος, η «idée fixe» αρχίζει ως μια σαρωτική μελωδία. Στο δεύτερο μέρος, μετατρέπεται σε βαλς με ρυθμούς που υποδηλώνουν την εσωτερική πάλη του καλλιτέχνη. Στο τρίτο μέρος, η εμμονή επιστρέφει σε αργό ρυθμό παιγμένο από σόλο φλάουτο και βιολιά, εκφράζοντας ένα μείγμα ελπίδας και θλίψης. Στο τέταρτο μέρος, ο καλλιτέχνης, ονειρευόμενος ότι έχει σκοτώσει την αγαπημένη του, οδηγείται στο ικρίωμα. Η «idée fixe» εμφανίζεται για λίγο, παιγμένη από σόλο κλαρινέτο, αντιπροσωπεύοντας τις τελευταίες του σκέψεις. Στο πέμπτο και τελευταίο μέρος, για την κηδεία του συγκεντρώνεται μια ομάδα μαγισσών. Η εμμονή επιστρέφει για μια τελευταία φορά, και πάλι παιγμένη από το κλαρινέτο, αλλά τροποποιημένη ως μια χυδαία χορευτική μελωδία.
Η Χάρριετ πρέπει να αισθανόταν όλο και πιο άβολα καθώς προχωρούσε η εκτέλεση και καθώς σταδιακά συνέδεε τα διάφορα κομμάτια. Ο Μπερλιόζ δεν αρκούνταν στο να υπαινίσσεται απλώς το πάθος του μέσω της μουσικής και των συνοδευτικών σημειώσεων. Μετά το διάλειμμα, εκτελέστηκε ένα άλλο έργο, το «Lélio», που γράφτηκε ως συνέχεια της «Συμφωνίας».
Σε αντίθεση με το προηγούμενο έργο, αυτό είχε λόγια. Ένας ηθοποιός απήγγειλε: «Αχ, μακάρι να μπορούσα να τη βρω, αυτή την Ιουλιέττα, αυτή την Οφηλία που η καρδιά μου πάντα αναζητά!» Ακολουθούσε μια περίτεχνη περιγραφή, η οποία εμβάθυνε στην επιθυμία του Μπερλιόζ να «κοιμηθεί τον τελευταίο του ύπνο στην αγαπημένη της αγκαλιά».
Ο έρωτας της ύστερης ζωής
Την επομένη της παράστασης, ο Μπερλιόζ έλαβε την άδεια να επισκεφθεί τη Χάρριετ. Παντρεύτηκαν τον επόμενο χρόνο. Όπως συμβαίνει συχνά με τα υψηλά ιδεώδη, η πραγματικότητα τού να είναι με τη Σμίθσον, δεν ανταποκρινόταν στο όνειρο.
Τα προβλήματα άρχισαν πριν από το γάμο. Όταν η Σμίθσον εξέφρασε αμφιβολίες για το γάμο της με τον Μπερλιόζ, εκείνος ήπιε δηλητήριο, αλλά «οι διαμαρτυρίες της για αγάπη και θλίψη επανέφεραν την επιθυμία του για ζωή», όπως έγραψε σε έναν φίλο του. «Πήρα ένα εμετικό, ήμουν άρρωστος τρεις μέρες και είμαι ακόμα ζωντανός!»
Η Χάριετ εγκατέλειψε τον Μπερλιόζ μετά από 10 χρόνια, ύστερα από μια σχέση που είχε με την τραγουδίστρια της όπερας Μαρί Ρέτσιο. Όταν η Σμίθσον πέθανε, ο Μπερλιόζ παντρεύτηκε τη Ρέτσιο, το 1854. Μετά τον θάνατο της Ρέτσιο το 1862, ο Μπερλιόζ προσπάθησε να εντοπίσει την πρώτη του αγάπη, την Εστέλ Ντιμπέφ. Έμαθε ότι ζούσε ακόμη, τώρα χήρα με το επώνυμο Φορνιέ.
Πορτρέτο της Μαρί Ρέτσιο, από φωτογραφία που τραβήχτηκε στο Παρίσι. (Public Domain)
Όταν εμφανίστηκε μια μέρα στην πόρτα της Εστέλ, τον υποδέχτηκε «μια γεροδεμένη γριά κυρία ντυμένη στα μαύρα, με ένα λευκό καπέλο δεμένο κάτω από το πηγούνι της». Παρόλο που ο χρόνος δεν είχε σταθεί καλός μαζί της, ο παθιασμένος ιδεαλισμός του Μπερλιόζ παρέμεινε αμείωτος και είδε «την εκθαμβωτική ομορφιά» της προηγούμενης νιότης της.
Η Εστέλ δεν τον αναγνώρισε. Αφού ξαναγνωρίστηκαν, ωστόσο, είπε ότι είχε διαβάσει τη βιογραφία του. Ο Μπερλιόζ απέρριψε τον συγκεκριμένο τόμο και υποσχέθηκε να της στείλει την αυτοβιογραφία που έγραφε. Όταν ήρθε η ώρα να χωρίσουν, την κοίταξε με «πεινασμένα μάτια» και της φίλησε το χέρι. Εκείνη απέρριψε τις ρομαντικές του προτάσεις, αλλά συμφώνησε να την επισκεφθεί ξανά.
Καθώς ο Μπερλιόζ πέθανε έχοντας κάνει περιουσία, στη διαθήκη του άφησε στη φτωχή Εστέλ, την πρώτη και τελευταία του αγάπη, μια πρόσοδο 1.600 φράγκων. Έζησε τα τελευταία της χρόνια με άνεση.
Έτσι, παρόλο που η ζωή του συνθέτη ήταν συναισθηματικά ταραχώδης, έκλεισε με μια υψηλή νότα.
Σε μια πρώτη στο είδος της μελέτη που εξέτασε την εκτίμηση της οικιακής κηπουρικής και όχι την ενεργό εξάσκησή της, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η απλή απόλαυση στην ομορφιά των λουλουδιών και των χώρων πρασίνου μπορεί να ενισχύσει την υγεία και την ευημερία των επαρχιακών και αγροτικών πληθυσμών.
Με βάση τις εμπειρίες και τις προοπτικές μελών μιας ομάδας εκτίμησης κηπουρικής στην αγροτική Αυστραλία, της Colac Horticultural and Marvelous Property Appreciation Society (CHAMPAS), η κοινή αγάπη για την οικιακή κηπουρική βρέθηκε ότι έχει άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις στη φυσική κατάσταση, την κοινωνική σύνδεση και τη φιλία.
Δημιουργημένη το 2017, η εθελοντική ομάδα από τη νοτιοδυτική Βικτώρια της Αυστραλίας, φιλοξενεί συναντήσεις σε δημοφιλείς κήπους και αγροκτήματα στην περιοχή.
«Όλη αυτή η ιδέα ότι επειδή οι άνθρωποι ζουν στην ύπαιθρο, δεν είναι απελπισμένοι για χώρους πρασίνου και κήπους είναι κάπως εσφαλμένη», είπε η φοιτήτρια του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Swinburne και επικεφαλής της έρευνας, Λιθ Σάιμς.
«Ήταν εξαιρετικά εκπληκτικό ο αριθμός των ανθρώπων που συμμετείχαν στην [ομάδα] CHAMPAS».
Το να περιτριγυρίζετε τον εαυτό σας με την ομορφιά των λουλουδιών και τη φιλία είναι μερικές φορές το μόνο που χρειάζεται για να βελτιώσετε την ευημερία σας. (Rawpixel.com/Shutterstock)
Δημοσιευμένη στο Health Promotion International, η Σάιμς είπε ότι ενώ τα οφέλη υγείας της κηπουρικής δεν είναι νέα, η προηγούμενη έρευνα έχει επικεντρωθεί στην πράξη της κηπουρικής και όχι στις παθητικές μορφές ενασχόλησης με κήπους, όπως η θέαση κήπων.
Διαπίστωσε ότι η οικοδόμηση ισχυρών κοινωνικών δεσμών ήταν ένα βασικό θέμα, καθώς επέτρεψε δημιουργία νέων φιλιών και ενίσχυσε τις υπάρχουσες, οι οποίες χτίζουν πιο βιώσιμες κοινότητες.
«Οι συμμετέχοντες [έχτιζαν] ευρύτερους δεσμούς με την τοπική τους κοινότητα μέσω της εμπλοκής τους με άλλες σχετικές ομάδες και αυτό θεωρήθηκε ότι επηρεάζει θετικά την ευημερία των συμμετεχόντων», είπε.
Μια παρόμοια μελέτη διαπίστωσε ότι η περιήγηση σε κήπους επιτρέπει μια ανταποδοτική ποιητική και προσωπική ανταλλαγή μεταξύ ανθρώπων και ιστορικών τοπίων.
Η διάσημη πλέον μελέτη του Roger Ulrich αποκάλυψε επίσης βελτιωμένα ποσοστά ανάρρωσης από χειρουργική επέμβαση για όσους είχαν θέα στη φύση από ένα παράθυρο.
Οι κηπουροί έχουν χαμηλότερο κίνδυνο χρόνιας ψυχικής ασθένειας
Μια παλαιότερη μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2023 στο περιοδικό Lancet Planetary Health ανακάλυψε ότι οι κηπουροί έχουν χαμηλότερο κίνδυνο χρόνιων και ψυχικών ασθενειών.
Στην πρώτη τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη δοκιμή κοινοτικής κηπουρικής, οι ερευνητές βρήκαν συγκεκριμένα στοιχεία ότι η κηπουρική βοηθά τους ανθρώπους να αυξήσουν την πρόσληψη φυτικών ινών και να μειώσουν τον κίνδυνο ψυχικής ασθένειας.
«Αυτά τα ευρήματα παρέχουν συγκεκριμένες ενδείξεις ότι η κοινοτική κηπουρική θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη του καρκίνου, των χρόνιων ασθενειών και των διαταραχών ψυχικής υγείας», δήλωσε η Jill Litt, ανώτερη συγγραφέας και καθηγήτρια περιβάλλοντος στο Τμήμα Περιβαλλοντικών Μελετών στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο-Μπόουλντερ.
Οι κηπουροί που μπήκαν στη μελέτη οι πιο αγχωμένοι και ανήσυχοι είδαν τις μεγαλύτερες βελτιώσεις στην ψυχική τους υγεία.
«Ακόμα κι αν έρχεστε στον κήπο ψάχνοντας να καλλιεργήσετε μόνοι σας την τροφή σας σε ένα ήσυχο μέρος, αρχίζετε να κοιτάτε την μέθοδο του γείτονά σας και να μοιράζεστε τεχνικές και συνταγές και με τον καιρό οι σχέσεις ανθίζουν», είπε ο Litt.
«Όπου κι αν πάτε, οι άνθρωποι λένε ότι υπάρχει κάτι στην κηπουρική που τους κάνει να νιώθουν καλύτερα».
Η προηγούμενη έρευνα διεξήχθη κυρίως σε αστικά περιβάλλοντα και επικεντρώθηκε στα αποτελέσματα υγείας που βιώνουν οι μητροπολιτικοί Αυστραλοί, αφήνοντας ελάχιστα γνωστά για τις επιπτώσεις στην υγεία στους αγροτικούς πληθυσμούς.
Η Σάιμς είπε ότι θα πρέπει να χαρτογραφηθούν και να αναλυθούν περισσότερες ομάδες εκτίμησης αγροτικών κήπων σε ολόκληρη τη χώρα, δεδομένων των αποτελεσμάτων της έρευνας.
«Αυτή η μελέτη υποδηλώνει ότι η δέσμευση σε μια ομάδα εκτίμησης κήπου θα μπορούσε ενδεχομένως να προσφέρει ποικίλα οφέλη για την υγεία και την ευεξία, κυρίως μέσω της οικοδόμησης κοινωνικής σύνδεσης και αίσθησης κοινότητας», είπε.
ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ — Ο Νορβηγός πρωθυπουργός Γιόνας Γκαρ Στέρε θα συναντηθεί με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο στις 24 Απριλίου σε μια διπλωματική συνάντηση που συνδυάζει πραγματισμό και στρατηγική ευθυγράμμιση.
Συνοδευόμενος από τον υπουργό Οικονομικών Γενς Στόλτενμπεργκ, η επίσκεψη υπογραμμίζει τη λεπτή ισορροπία των διατλαντικών σχέσεων εν μέσω αυξανόμενων εμπορικών διαφορών και κοινών επιταγών ασφάλειας.
Τα θέματα της συζήτησης θα περιλαμβάνουν το εμπόριο και την περιφερειακή ασφάλεια, μεταξύ άλλων θεμάτων, είπε η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ σε δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια ενημέρωσης, στις 22 Απριλίου.
Οι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν τους πρόσφατους δασμούς 15% στα νορβηγικά προϊόντα που πωλούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες, που μειώθηκαν προσωρινά στο 10% μέχρι τις αρχές Ιουλίου
Επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Νορβηγίας, μετά την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι εισφορές των ΗΠΑ επηρεάζουν τις εξαγωγές όπως το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα θαλασσινά, στα οποία βασίζεται η οικονομία της σκανδιναβικής χώρας.
Οι Νορβηγοί αξιωματούχοι τόνισαν την οικονομική εταιρική σχέση, ενώ πρότειναν ότι οι διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν εξαιρέσεις για ορισμένα προϊόντα ή μετριασμούς για τον περιορισμό των επιπτώσεων των δασμών.
«Η Νορβηγία και οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεργάζονται σε διάφορους τομείς και οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ένας σημαντικός εμπορικός εταίρος», δήλωσε ο Στέρε.
«Ανυπομονώ να μιλήσουμε για τομείς στους οποίους μπορούμε να συνεργαστούμε ακόμη πιο στενά στο μέλλον.»
Εκφράζοντας συγκρατημένη αισιοδοξία ότι μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία, ο μακροχρόνιος ηγέτης των Εργατικών θα προσπαθήσει να επιλύσει τις εμπορικές εντάσεις.
Στο τραπέζι της επίσκεψης εργασίας βρίσκεται επίσης ο ρόλος που διαδραματίζει η Νορβηγία τόσο στο ΝΑΤΟ, στην ίδρυση του οποίου συμμετείχε, όσο και στη σύγκρουση μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας.
Η Νορβηγία, που έχει προσφέρει σημαντική υποστήριξη στην Ουκρανία, ζήτησε μια ειρηνευτική συμφωνία που δεν προσφέρει παραχωρήσεις προς όφελος της Ρωσίας.
Η Νορβηγία παρέχει επίσης βοήθεια και χρηματοδοτεί επιχειρήσεις στην περιοχή, ύψους άνω των 1,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων, σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, για τη βελτίωση της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας.
Η ασφάλεια στην περιοχή της Αρκτικής αποτελεί εδώ και καιρό προτεραιότητα του Τραμπ, ο οποίος έχει επανειλημμένα ζητήσει από τους συμμάχους του ΝΑΤΟ να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες και να συνεργαστούν για να εξασφαλίσουν ειρήνη και σταθερότητα.
Ο πρόεδρος συναντήθηκε για τελευταία φορά επίσημα με τους ηγέτες της Νορβηγίας -και την τότε πρωθυπουργού Έρνα Σόλμπεργκ – το 2018.
«Η Νορβηγία είναι ένας μεγάλος πελάτης και ένας μεγάλος σύμμαχος», είπε τότε ο Τραμπ κατά τη διάρκεια επίσκεψης εργασίας στον Λευκό Οίκο, επαινώντας τις νορβηγικές αγορές στρατιωτικών αεροσκαφών αμερικανικής κατασκευής.
«Οι Νορβηγοί και οι Αμερικανοί έχουν τόσα κοινά. Είμαστε έθνη που αποτελούνται από δυνατούς, πρωτοπόρους και ριψοκίνδυνους ανθρώπους.»
Πέρα από τα γεωπολιτικά ζητήματα, η επίσκεψη έχει εσωτερικές επιπτώσεις και για τις δύο πλευρές, με τον Στέρε να αντιμετωπίζει βουλευτικές εκλογές τον Σεπτέμβριο.
Ο Λευκός Οίκος επιδιώκει να προβάλει δύναμη και σταθερότητα στην παγκόσμια σκηνή, ενώ παράλληλα εξισορροπεί βασικές συμμαχίες εμπορίου και ασφάλειας και προβάλλει την προεδρική ατζέντα σύμφωνα με την οποία έρχεται «Πρώτα η Αμερική».
Αξιωματούχοι που εκπροσωπούν τα δύο έθνη έχουν επισημάνει ότι η επίσκεψη του Νορβηγού πρωθυπουργού, η 13η ξένου ηγέτη στον Λευκό Οίκο κατά τη δεύτερη θητεία του Τραμπ, υπογραμμίζει την αναγκαιότητα και την πολυπλοκότητα της διατήρησης των παγκόσμιων δεσμών.
Οι δύο χώρες διατηρούν ειρηνικές διπλωματικές σχέσεις βασισμένες σε δημοκρατικές αξίες και αμοιβαίο σεβασμό από το 1905, όταν η σκανδιναβική χώρα αποσχίστηκε από τη Σουηδία, σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Η συνάντηση έπεται ανακοίνωσης Συμβουλίου Έρευνας της Νορβηγίας, στις 23 Απριλίου, για τις ερευνητικές υποτροφίες ύψους 7,2 εκατομμυρίων δολαρίων που προσφέρει με στόχο την πρόσληψη κορυφαίων ακαδημαϊκών ταλέντων από πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών.
«Η ακαδημαϊκή ελευθερία βρίσκεται υπό πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες και είναι μια απρόβλεπτη θέση για πολλούς ερευνητές στο κάποτε κορυφαίο έθνος της γνώσης στον κόσμο για πολλές δεκαετίες», δήλωσε ο Ζίγκρουν Άασλαντ, υπουργός Έρευνας και Ανώτατης Εκπαίδευσης της Νορβηγίας.
«Είναι σημαντικό για τη Νορβηγία να δράσει προληπτικά σε αυτήν την απαιτητική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η ακαδημαϊκή ελευθερία. Μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά για εξαιρετικούς ερευνητές και σημαντικές γνώσεις, και θέλουμε να το κάνουμε όσο το δυνατόν γρηγορότερα.»
Το παρόν αποτελεί το τέταρτο και τελευταίο μέρος μίας σειράς άρθρων με θέμα τις επιστημονικές έρευνες που έχουν γίνει για να βρεθούν απαντήσεις σε ερωτήματα που αφορούν τη συνείδηση, την ύπαρξη και αυτό που υπάρχει παραπέρα.
Ο Δρ Έμπεν Αλεξάντερ βρισκόταν στο απόγειο της καριέρας του ως νευροχειρουργός. Με διδακτορικό στην ιατρική από το Πανεπιστήμιο Duke και ειδικότητα από το Χάρβαρντ, πίστευε ότι κατανοούσε τη συνείδηση και τον εγκέφαλο. Ωστόσο, στις 10 Νοεμβρίου 2008, μια σπάνια και σοβαρή βακτηριακή λοίμωξη έπληξε τον εγκέφαλό του, αλλάζοντας όλα όσα γνώριζε.
Έπεσε σε κώμα και επτά ημέρες αργότερα ξύπνησε σε πλήρη σωματική ανάρρωση. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια εκείνων των επτά ημερών, το μυαλό του δεν ήταν αδρανές. Θυμάται ότι η συνείδησή του είχε μεταβεί σε μια άλλη διάσταση – ένα μέρος με σύννεφα, ακτινοβόλα όντα και αιθέρια τοπία.
«Βρισκόμουν σε ένα μέρος με σύννεφα. Μεγάλα, φουσκωτά, λευκορόδινα, που ξεχώριζαν έντονα στον βαθύ μπλε ουρανό. Πιο ψηλά από τα σύννεφα – πολύ πιο ψηλά – [πετούσαν] σμήνη από διαφανείς σφαίρες, αστραφτερά όντα που διέγραφαν τόξα στον ουρανό, αφήνοντας πίσω τους μακριές, λαμπερές γραμμές», έγραψε ο Αλεξάντερ στο βιβλίο του «Μια απόδειξη του ουρανού».
«Είδα αυτό το βασίλειο σε όλο του το μεγαλείο», αφηγήθηκε ο Aλεξάντερ κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης στην Epoch Times. «Αν και δεν ήξερα πού ήμουν ούτε καν τι ήμουν, ήμουν απολύτως σίγουρος για ένα πράγμα: αυτό το μέρος στο οποίο είχα ξαφνικά βρεθεί ήταν απολύτως πραγματικό», τόνισε.
Παρομοίως, ο Δρ Σαμ Πάρνια, ιατρός και ερευνητής, παρατήρησε ότι το 7% των ασθενών που επέστρεψαν στη ζωή είπαν ότι βρέθηκαν σε μια απόκοσμη διάσταση κατά τη διάρκεια της επιθανάτιας εμπειρίας τους – εμπειρία που οι άνθρωποι θυμούνται συνήθως πολύ καλά όταν επανέρχονται. Ο Δρ Πιμ βαν Λόμμελ, καρδιολόγος από την Ολλανδία, ανέφερε ότι το 29% των ανθρώπων που είχαν μία επιθανάτια εμπειρία περιγράφουν την είσοδο σε ένα τεράστιο, όμορφο βασίλειο πέρα από τον φυσικό μας κόσμο.
(Γράφημα: The Epoch Times)
Αυτά τα κοινά στοιχεία έχουν κινήσει το ενδιαφέρον των ειδικών σχετικά με την προέλευση της συνείδησης. Μπορεί η συνείδησή μας να συνδεθεί και να ταξιδέψει σε μια διάσταση απρόσιτη στα ανθρώπινα μάτια; Αν και οι θρήσκοι άνθρωποι λένε ότι γνωρίζουν ήδη αυτές τις απαντήσεις, οι γιατροί εξακολουθούν να ερευνούν και οι φυσικοί ισχυρίζονται ότι βρίσκονται κοντά στην απάντηση.
Πολλαπλές διαστάσεις
Οι φυσικοί αναγνωρίζουν ότι μπορεί να υπάρχουν πολλές διαστάσεις. Η σύγχρονη φυσική αποδέχεται την έννοια του πολυδιάστατου χώρου και των παράλληλων συμπάντων ως σοβαρή επιστημονική ιδέα.
Οι κορυφαίες θεωρίες περιλαμβάνουν τη θεωρία των χορδών και τη θεωρία Μ. Η θεωρία των χορδών υποστηρίζει ότι τα θεμελιώδη δομικά στοιχεία του σύμπαντος δεν είναι σωματίδια αλλά μικροσκοπικά, δονούμενα νήματα ή «χορδές».
Φανταστείτε να αναλύετε ένα μήλο. Καθώς το μεγεθύνετε, ανακαλύπτετε στρώματα δομής μέχρι τα κύτταρα, τα μόρια και τα άτομα. Οι συμβατικές θεωρίες συνήθως σταματούν στα υποατομικά σωματίδια. Η θεωρία των χορδών υποστηρίζει ότι τα απειροελάχιστα μικρά υποατομικά σωματίδια είναι στην πραγματικότητα χορδές ενέργειας που δονούνται σε διαφορετικά μοτίβα, όπως οι χορδές ενός βιολιού. Κάθε ξεχωριστή δόνηση παράγει μοναδικά σωματίδια, δημιουργώντας μια κοσμική συμφωνία που αποτελεί όλη την ύλη.
Η θεωρία των χορδών κερδίζει την εμπιστοσύνη μας επειδή παρέχει ένα πλαίσιο για την ενοποίηση των θεμελιωδών δυνάμεων της φύσης – της βαρύτητας, της ηλεκτρομαγνητικής δύναμης και της πυρηνικής δύναμης – σε μια συνεπή θεωρία. Ωστόσο, η θεωρία χορδών προϋποθέτει ένα σύμπαν με τουλάχιστον δέκα διαστάσεις ως αναπόσπαστο στοιχείο της διατύπωσης και της μαθηματικής της συνέπειας.
Η θεωρία Μ είναι μια έννοια της φυσικής που συνδυάζει διαφορετικές θεωρίες για μικροσκοπικές χορδές, οι οποίες θεωρείται ότι αποτελούν τον ιστό του σύμπαντος. Προτείνει έντεκα διαστάσεις αντί των τεσσάρων που βιώνουμε (τρεις διαστάσεις του χώρου – πλάτος, ύψος και βάθος – και μία του χρόνου), επιδιώκοντας να εξηγήσει πώς οι δυνάμεις της φύσης, συμπεριλαμβανομένης της βαρύτητας, λειτουργούν μαζί σε ένα ενιαίο πλαίσιο, καθιστώντας την μια πιθανή «θεωρία των πάντων».
Ενώ και οι δύο αυτές θεωρίες είναι κομψά, μαθηματικά πλαίσια που βοηθούν στην εξήγηση ορισμένων πτυχών της σωματιδιακής φυσικής και της βαρύτητας, δεν έχουν εμπειρικά επαληθεύσιμες προβλέψεις.
Παρ’ όλα αυτά, στο σύνολό τους, τα φαινόμενα αυτά ανοίγουν την πόρτα στην ιδέα των πολλαπλών διαστάσεων: άλλες διαστάσεις, αν και αόρατες, μπορεί να υπάρχουν ταυτόχρονα ανάμεσά μας.
Έξω από τον «πίνακα»
Ο Τζον Μπερκ, ο οποίος έχει πτυχίο μηχανικού και είναι συγγραφέας πολλών βιβλίων σχετικά με τις επιθανάτιες εμπειρίες, προσέφερε μια αναλογία: φανταστείτε ότι ζούμε μέσα σε έναν επίπεδο, δισδιάστατο ασπρόμαυρο πίνακα. Σε ένα τέτοιο σενάριο, θα βιώναμε μόνο το μήκος και το πλάτος – πάνω και κάτω και από άκρη σε άκρη – αλλά όχι το βάθος.
«Δεν θα μπορούσαμε καν να το συλλάβουμε», είπε στην Epoch Times σε συνέντευξή του.
Ο Μπερκ πρότεινε ότι οι επιθανάτιες εμπειρίες μπορεί να είναι σαν η δισδιάστατη συνείδησή μας να ξεκολλάει από αυτόν τον επίπεδο πίνακα και να εισέρχεται σε έναν τρισδιάστατο κόσμο, ένα βασίλειο που πάντα υπήρχε, πέρα από την αντίληψή μας. Από αυτή τη νέα οπτική γωνία, θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε τον επίπεδο κόσμο μας ως μέρος μιας μεγαλύτερης διαστατικής πραγματικότητας.
Όταν η συνείδησή μας εγκαταλείπει το σώμα, είναι πιθανό να εισέλθει σε αυτούς τους ευρύτερους, πολυδιάστατους χώρους, δήλωσε στην Epoch Times ο Μιχαήλ Πραβίκα, ο οποίος έχει διδακτορικό στη φυσική συμπυκνωμένης ύλης από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νεβάδα στο Λας Βέγκας.
Η σήραγγα
Τα άτομα που είχαν μία επιθανάτια εμπειρία συχνά περιγράφουν ότι περνούν μέσα από κάτι που μοιάζει με σήραγγα φωτεινή στην άκρη, πριν εισέλθουν στην άλλη διάσταση.
Ο Νεντ Ντόχερτυ, πρώην διευθυντής της Διεθνούς Ένωσης για τη Μελέτη Επιθανάτιων Εμπειριών, έγραψε για την προσωπική του εμπειρία σε αυτή τη σήραγγα στο βιβλίο του «Fast Lane to Heaven» («Ο γρήγορος δρόμος για τον Παράδεισο»). Σε αυτό εξηγεί ότι αφού έχασε τη φυσική του συνείδηση, τον τράβηξε μια τεράστια σήραγγα. Στο μακρινό άνοιγμα της σήραγγας, είδε ένα άλλο σύμπαν.
«Αναλογίστηκα τον σκοπό της σήραγγας. Φαινόταν να εκτείνεται από τη Γη στο σύμπαν σε μια απόσταση που μετριέται σε έτη φωτός», έγραψε ο Ντόχερτυ.
Είναι ενδιαφέρον ότι οι σήραγγες που περιγράφουν οι άνθρωποι που είχαν επιθανάτιες εμπειρίες παρουσιάζουν εκπληκτική ομοιότητα με μια έννοια που διερευνάται στη θεωρία των χορδών: τις ‘σκουληκότρυπες‘ που συνδέουν διαφορετικές διαστάσεις.
Επιπλέον, όπως συζητήθηκε στο α΄ μέρος αυτής της σειράς, ο φυσικός Ρότζερ Πένροουζ και ο αναισθησιολόγος Στούαρτ Χάμεροφ πρότειναν ότι οι μικροσωληνίσκοι στον εγκέφαλο μπορεί να χρησιμεύουν ως κβαντικοί δέκτες της συνείδησης. Αυτοί οι μικροσωληνίσκοι έχουν επίσης μια μοναδική δομή, παρόμοια με αυτή των πραγμάτων που μοιάζουν με σήραγγες.
(Γράφημα: The Epoch Times)
Σε μελέτη του 2022, που δημοσιεύθηκε στα Annals of the New York Academy of Sciences, ο Σαμ Πάρνια και μια ομάδα ιατρικών εμπειρογνωμόνων από διακεκριμένα πανεπιστήμια παρείχαν την πρώτη ολοκληρωμένη ιατρική συμφωνία που τεκμηριώνει την πραγματικότητα των επιθανάτιων εμπειρίων.
Ειδικότερα, η ομάδα προσδιόρισε τις εμπειρίες στη σήραγγα ως ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά των επιθανάτιων εμπειριών.
Η σήραγγα, σύμφωνα με τη μελέτη, φαίνεται να παρέχει μια σύνδεση με μια άλλη διάσταση, στην οποία οι άνθρωποι βλέπουν υπέροχα, φωτεινά όντα και ξαναζούν ολόκληρη τη ζωή τους με τρόπο που δεν περιορίζεται από τον χρόνο – ένα φαινόμενο που ονομάζεται «ανασκόπηση ζωής».
Μια «ολόκληρη ζωή» έξω από τον χρόνο
Από τις 617 επιθανάτιες εμπειρίες που συλλέχθηκαν από το Ίδρυμα Έρευνας για τις Επιθανάτιες Εμπειρίες, που δημοσιεύθηκε σε μελέτη του 2014, το 14% των ατόμων που είχαν μία επιθανάτια εμπειρία είδαν τη ζωή τους, σαν να βλέπουν μία στερεοσκοπική ταινία.
Συνολικά, το 50% των επιζώντων με επιθανάτια εμπειρία από τον σεισμό της Τανγκσάν, το 1976, στην Κίνα, ανέφεραν ότι είδαν τη ζωή τους.
Σύμφωνα με τον Μπέρναρντ Καρ, ομότιμο καθηγητή μαθηματικών και αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου, πολλά στοιχεία των επιθανάτιων εμπειριών, όπως το φαινόμενο της σήραγγας, το έντονο φως και η ανασκόπηση, ευθυγραμμίζονται με την ιδέα της μετάβασης ή της αλληλεπίδρασης με ανώτερες διαστάσεις. Ερμηνεύει αυτές τις εμπειρίες όχι ως παραισθήσεις ή εγκεφαλικά φαινόμενα, αλλά ως ματιές στην αληθινή, πολυδιάστατη φύση της πραγματικότητας.
Στο βιβλίο του «Αποδείξεις της μεταθανάτιας ζωής» ο Δρ Τζέφρυ Λονγκ, εν ενεργεία ογκολόγος ακτινοβολίας και ερευνητής που μελετά τις επιθανάτιες εμπειρίες για περισσότερα από 25 χρόνια, κατέγραψε την περίπτωση ενός άνδρα ονόματι Ρότζερ, ο οποίος επιστρέφοντας από το Κεμπέκ είχε μια εξωσωματική εμπειρία, μετά από ένα τροχαίο δυστύχημα.
«Άρχισα να βλέπω ολόκληρη τη ζωή μου να ξεδιπλώνεται μπροστά μου σαν ταινία που προβάλλεται σε οθόνη, από τη βρεφική ηλικία μέχρι την ενήλικη ζωή. Ήταν τόσο αληθινό!», θυμάται ο Ρότζερ.
Είπε ότι η εμπειρία ήταν πιο ρεαλιστική από μια τρισδιάστατη ταινία, καθώς μπορούσε να νιώσει τα συναισθήματα των ανθρώπων τους οποίους συνάντησε μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια, καθώς και τα καλά ή άσχημα συναισθήματα που τους προκάλεσε.
Όσοι βλέπουν τη ζωή τους να περνά μπροστά από τα μάτια τους κατά τη διάρκεια μιας επιθανάτιας εμπειρίας, την αφηγούνται με μια βαθιά αίσθηση ρεαλισμού. Ξεχασμένα από καιρό γεγονότα βιώνονται εκ νέου, συνοδευόμενα από μια βαθιά κατανόηση των σκέψεων και των συναισθημάτων των άλλων κατά τη διάρκεια όλων των παρελθοντικών αλληλεπιδράσεων.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Missouri Medicine, οι ανασκοπήσεις ζωής είναι σταθερά ακριβείς.
Επιπλέον, φαίνεται να συμβαίνουν σε μια διάσταση όπου όλα τα γεγονότα καταγράφονται στο σύνολό τους και ο χρόνος λειτουργεί διαφορετικά, επιτρέποντας στο άτομο να επανεξετάσει ολόκληρη τη ζωή του άμεσα.
Το βιβλίο «Μαθήματα από το φως», με συγγραφέα τον Κέννεθ Ρινγκ, ομότιμο καθηγητή ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ, ο οποίος δημοσίευσε σχεδόν 100 εργασίες σχετικά με τις επιθανάτιες εμπειρίες, κατέγραψε την περίπτωση ενός άνδρα που ανέφερε ότι ξαναέζησε κάθε γεγονός των 22 χρόνων της ζωής του.
«Η φωτεινότητα μού έδειξε κάθε δευτερόλεπτο όλων αυτών των ετών, με εξαιρετικές λεπτομέρειες, σε αυτό που φαινόταν να είναι μόνο μια στιγμή», είπε.
«Είναι μια αναβίωση των γεγονότων, όχι απλώς μια ανάμνηση των γεγονότων», δήλωσε ο Αλεξάντερ. Ο ίδιος εξηγεί ότι κατά τη διάρκεια της ανασκόπησης της ζωής σας, αν είχατε ενεργήσει εγωιστικά απέναντι στους άλλους κατά τη διάρκεια της ζωής σας, θα βιώσετε ξανά αυτά τα γεγονότα, αλλά τώρα από τη σκοπιά των ανθρώπων που βίωσαν τον πόνο.
Πιστεύει ότι από εδώ προέρχεται η έννοια της «κόλασης» – εκείνοι που προκάλεσαν πόνο και δυστυχία κατά τη διάρκεια της ζωής τους θα πρέπει να αντιμετωπίσουν και να βιώσουν τον ίδιο πόνο κατά τη διάρκεια της ανασκόπησης της ζωής τους. Αυτό πρέπει να ωθήσει τους ανθρώπους να συνειδητοποιήσουν ότι «είμαστε πραγματικά όλοι μαζί και πρέπει να φροντίζουμε ο ένας τον άλλον και να τα πηγαίνουμε καλά», είπε.
Αναμνήσεις πριν από τη γέννηση
Καθώς οι επιθανάτιες εμπειρίες εμπεριέχουν ενδείξεις για άλλες διαστάσεις, οι μελέτες σχετικά με τις αναμνήσεις πριν από τη γέννηση έχουν επίσης δώσει ενδιαφέρουσες πληροφορίες.
Ο Δρ Ακίρα Ικεγκάβα είναι μαιευτήρας-γυναικολόγος στην Ιαπωνία. Μεταξύ 2002-2003, εξέτασε 3.061 ζευγάρια γονέων και παιδιών στο Ναγκάνο της Ιαπωνίας. Η έρευνά του σχετικά με τις προγεννητικές αναμνήσεις είχε ως στόχο την παροχή κατευθυντήριων γραμμών για την προγεννητική φροντίδα και εκπαίδευση. Κατά τη διάρκεια των ερευνών του, πήρε συνεντεύξεις από πολλά παιδιά και γονείς από όλη την Ιαπωνία, συλλέγοντας αναμνήσεις από την προγεννητική περίοδο. Ανακάλυψε ότι το 33% των παιδιών που έδωσαν συνέντευξη θυμόντουσαν ότι βρίσκονταν στη μήτρα πριν από τη γέννησή τους, ενώ το 20,7% θυμόντουσαν την εμπειρία της γέννησής τους. Τα περισσότερα παιδιά που θυμόντουσαν ήταν ηλικίας 2-3 ετών, με τις αναμνήσεις να ξεθωριάζουν στις μεγαλύτερες ηλικίες, ενώ παιδιά άνω των 6 ετών δεν είχαν σχεδόν καμία ανάμνηση.
Προς έκπληξή του, ένα επαναλαμβανόμενο θέμα των προγεννητικών αναμνήσεων ήταν ότι τα παιδιά περιέγραφαν ότι προέρχονταν από ένα μέρος «πάνω από τα πολύχρωμα σύννεφα», όπου συνυπήρχαν με αγγέλους και νεράιδες.
Ο Ικεγκάβα κατέγραψε αυτά τα ευρήματα στα βιβλία της έρευνάς του, όπως το «Όταν βλέπω τη μαμά μου στα σύννεφα».
Τα παιδιά θυμόντουσαν ότι βρίσκονταν σε ένα σύννεφο σε μια ανώτερη διάσταση, μαζί με αγγέλους και νεράιδες. Όταν έβρισκαν τις μητέρες τους, άφηναν τα σύννεφα και πετούσαν στη μήτρα εκείνων των γυναικών.
Για παράδειγμα, ένα αγόρι ονόματι Γιουίτσι ήταν τριών ετών όταν κοίταξε μια γαμήλια φωτογραφία των γονιών του και είπε στη μαμά του: «Το έβλεπα από τον ουρανό».
Το αγόρι πρόσθεσε ότι είδε τη μαμά και τον μπαμπά του να είναι μαζί και στην παραλία τότε. Η μητέρα του επιβεβαίωσε ότι μετά τη γαμήλια τελετή είχαν πάει στην παραλία.
Ένα κορίτσι με το όνομα Νατσούμι αφηγήθηκε ότι πριν γεννηθεί, ήταν ένα από τα αγγελάκια που πετούν πάνω από τα σύννεφα, αναζητώντας τη μελλοντική τους μητέρα.
«Είμασταν έξι», είπε. «Η μαμά που είδα τότε περπατούσε στο πεζοδρόμιο φορώντας ένα σκούρο μπλε φόρεμα με λευκές πιτσιλιές». Η μαμά της Νατσούμι επιβεβαίωσε ότι όντως είχε ένα φόρεμα εγκυμοσύνης με αυτό το χρώμα και σχέδιο.
Υψηλότερες διαστάσεις
Ο Δρ Πήτερ Τ. Ουόλινγκ, από το Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Baylor, δήλωσε στην Epoch Times ότι για να κατανοήσουμε πραγματικά την ανθρώπινη συνείδηση, «θα πρέπει να εξετάσουμε τις υψηλότερες διαστάσεις».
Παρομοίως, ο Πραβίκα υποστηρίζει επίσης την ιδέα ότι η εξέταση υψηλότερων διαστάσεων είναι ένας λογικός τρόπος για να κατανοήσουμε τη συνείδηση.
«Μπορώ να εξηγήσω σχεδόν τα πάντα σε αυτό το σύμπαν με μία εξαίρεση, και αυτή είναι η συνείδηση». Διευκρίνισε ότι ενώ οι φυσικές αρχές μπορούν να περιγράψουν μεγάλο μέρος της πραγματικότητάς μας, αποτυγχάνουν να εξηγήσουν την ταυτόχρονη επίγνωση του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος.
Σύμφωνα με τον Πραβίκα, μπορούμε επίσης να κατανοήσουμε την έννοια των πολλών διαστάσεων μέσω μιας άλλης προσέγγισης.
«Το μυαλό είναι η παιδική χαρά του απείρου», δήλωσε ο Πραβίκα στην Epoch Times. «Η ικανότητά μας να αντιλαμβανόμαστε υψηλότερες διαστάσεις – πέραν των τεσσάρων που βιώνουμε – υποδηλώνει την ύπαρξή τους. Αν μπορούμε να σκεφτούμε αυτές τις διαστάσεις, πιθανότατα έχουν μια βάση στην πραγματικότητα, ακόμη και αν δεν μπορούμε να τις αντιληφθούμε άμεσα.»
Ο Πραβίκα υποστηρίζει ότι μπορούμε να αντιληφθούμε την έννοια των πολλαπλών διαστάσεων μέσω διεπιστημονικών προσεγγίσεων, συμπεριλαμβανομένων των μαθηματικών, της φιλοσοφίας και του στοχασμού.
Αν και αυτό μπορεί να ακούγεται καθαρά θεωρητικό, ένας συγκεκριμένος τύπος εμπειρικής μέτρησης του εγκεφάλου υποδηλώνει τη σύνδεση μεταξύ της συνείδησης και των ανώτερων διαστάσεων.
Κύματα γάμμα
Το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) του ανθρώπινου εγκεφάλου έχει πέντε κοινούς τύπους κυμάτων, από τα οποία τα κύματα γάμμα έχουν την ταχύτερη συχνότητα (έως 32-100 Hz) και το μικρότερο πλάτος.
Τα κύματα γάμμα σχετίζονται με γνωστικές λειτουργίες υψηλότερου επιπέδου, όπως η αντίληψη, η επίλυση προβλημάτων και η συνείδηση. Εμφανίζονται συχνά όταν ένα άτομο βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα συγκεντρωμένη κατάσταση βαθιάς ψυχικής γαλήνης και ηρεμίας.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο PNAS από την Τζίμο Μπόρτζιγκιν, συνεργαζόμενη καθηγήτρια στο Τμήμα Νευρολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, ανέφερε μια απροσδόκητη αύξηση των κυμάτων γάμμα στον ετοιμοθάνατο εγκέφαλο δύο ασθενών – γεγονός που συνέβη μετά την απόσυρση της αναπνευστικής τους υποστήριξης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι και οι δύο ασθενείς εμφάνισαν εκρήξεις εγκεφαλικής δραστηριότητας σε διαφορετικά μήκη κύματος σε μια συγκεκριμένη περιοχή στο πίσω μέρος του εγκεφάλου, η οποία θεωρείται απαραίτητη για τη συνειδητή μας επίγνωση.
(Γράφημα: The Epoch Times)
Ωστόσο, η προέλευση αυτών των κυμάτων γάμμα δεν μπορεί να εξηγηθεί από την εγκεφαλική δραστηριότητα, καθώς τα σώματα των ασθενών πέθαιναν και οι εγκέφαλοί τους ήταν υποξικοί – στερημένοι από οξυγόνο.
Κατά την άποψη του Δρος Αλεξάντερ, ο εγκέφαλος «λειτουργεί ως πομποδέκτης», λαμβάνοντας σήματα από μια άλλη διάσταση με την οποία συνδέεται η συνείδηση. Η έξαρση των κυμάτων γάμμα που παρατηρείται όταν οι άνθρωποι πεθαίνουν, υποδηλώνει μια αλλαγή στη διάσταση με την οποία συνδέεται η συνείδηση.
Τα κύματα γάμμα είναι συνηθισμένα σε ταλαντούχους μουσικούς, κορυφαίους αθλητές και άλλους ανθρώπους με υψηλές επιδόσεις. Μελέτες έχουν επίσης δείξει ότι όσοι κάνουν διαλογισμό για καιρό εμφανίζουν σημαντικά περισσότερα κύματα γάμμα, τα οποία κυριαρχούν στις μετρήσεις του ΗΕΓ τους.
Ωστόσο, σύμφωνα με τη θεωρία των μικροσωληναρίων του Χάμεροφ, οι πληροφορίες που σχετίζονται με τη συνείδηση μεταδίδονται από ένα κβαντικό πεδίο σε συχνότητες πολύ υψηλότερες από τις ακτίνες γάμμα (βλ. α΄μέρος).
Όλες αυτές οι αναφορές και μελέτες προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την προέλευση της συνείδησης, η οποία φαίνεται να συνδέεται στενά με έναν ανώτερο προορισμό.
Στη μελέτη του 2022 που δημοσιεύθηκε στα Χρονικά της Ακαδημίας Επιστημών της Νέας Υόρκης, εκτός από τη σήραγγα και την ανασκόπηση της ζωής, πολλοί άνθρωποι με επιθανάτιες εμπειρίες ανέφεραν ότι επέστρεφαν «στο σπίτι» – ένα μέρος που συχνά περιγράφεται ως μέρος με ουράνιες οντότητες και ουράνια τοπία.
«Επέστρεφα στην αρχή μου και στην αρχή των πάντων», ανέφερε ένας συμμετέχων στη μελέτη.
ΜΠΟΥΕΝΟΣ ΑΪΡΕΣ — Το Shen Yun Performing Arts έκανε πρεμιέρα στο εμβληματικό Teatro Ópera στις 17 Απριλίου, προσφέροντας ένα συγκλονιστικό ταξίδι μέσα στα 5.000 χρόνια του κινεζικού πολιτισμού, σε ένα κατάμεστο θέατρο.
Ο πρώην αντιπρόεδρος της Αργεντινής, Κάρλος Ρουκάουφ, εξέχουσα προσωπικότητα στην πολιτική ιστορία της χώρας, παρευρέθηκε στην παράσταση συνοδευόμενος από τη σύζυγό του.
Ο κος Ρουκάουφ, που έχει διατελέσει υπουργός Εργασίας, υπουργός Εξωτερικών, πρέσβης στην Ιταλία, κυβερνήτης της επαρχίας του Μπουένος Άιρες και ο πρώτος αντιπρόεδρος από το 1938 που ολοκλήρωσε συνταγματική θητεία, συγκινήθηκε βαθιά από την καλλιτεχνική αρτιότητα και το μήνυμα του Shen Yun.
«Η παράσταση είναι θεαματική και η αντίστασή της στον κομμουνισμό είναι εξίσου αξιοθαύμαστη», δήλωσε ο κος Ρουκάουφ, επαινώντας την αποστολή του Shen Yun να αναβιώσει τον παραδοσιακό κινεζικό πολιτισμό, ο οποίος καταστρέφεται από το κομμουνιστικό καθεστώς. «Είναι μια σπουδαία αποστολή, να επιστρέψει κάποτε η ελευθερία στην Κίνα».
Άποψη του κοινού στην παράσταση του Shen Yun στο Teatro Ópera, στο Μπουένος Άιρες, στις 17 Απριλίου 2025. (Mary Man/The Epoch Times)
Ο τρόπος που το Shen Yun δείχνει τον σεβασμό της κινεζικής παράδοσης προς το θείο συγκίνησε ιδιαίτερα τον κο Ρουκάουφ.
«Αυτές οι αρχές είναι θεμελιώδεις. Στον υλιστικό κόσμο του σήμερα, η ύπαρξη τέτοιας πνευματικότητας είναι καίριας σημασίας», είπε. Και πρόσθεσε: «Νιώθω συνδεδεμένος με αυτές τις αξίες, και το συναίσθημα παραμένει. Ένιωσα επίσης την ομορφιά.»
Ανάμεσα στις κορυφαίες στιγμές της βραδιάς, ο κος Ρουκάουφ συγκαταλέγει τον χορό «Κυματιστά μανίκια» (Water Sleeves), έναν κλασικό κινεζικό χορό γνωστό για τις ρευστές, κομψές κινήσεις του. «Όλα στην παράσταση με εντυπωσίασαν, ειδικά ο χορός «Κυματιστά μανίκια», [ήταν] τόσο χαριτωμένος και αξέχαστος», ανέφερε.
Απευθυνόμενος στους καλλιτέχνες του Shen Yun, ο κος Ρουκάουφ εξέφρασε τον θαυμασμό του:
«Η παράστασή σας είναι τόσο λαμπρή και μαγευτική — πραγματικά εξαιρετική!»
Ανταπόκριση από τις Mary Man και Ana González.
Η Epoch Times είναι υπερήφανος χορηγός του Shen Yun Performing Arts. Καλύπτουμε τις κριτικές του κοινού από την ίδρυσή του το 2006.
