Η Ρουμανία ανακοίνωσε ότι ο εναέριος χώρος της παραβιάσθηκε από drone κατά την διάρκεια ρωσικής επίθεσης κατά υποδομών στην Ουκρανία.
Η ρουμανική άμυνα επιστράτευσε δύο μαχητικά αεροσκάφη F-16 για την επίβλεψη της κατάστασης και αυτά «ανίχνευσαν ένα drone στον εθνικό εναέριο χώρο».«Το παρακολούθησαν μέχρι να εξαφανισθεί από τα ραντάρ» κοντά στο χωριό Κίλια Βέκε, αναφέρεται στην σχετικά ανακοίνωση του υπουργείου Αμυνας της Ρουμανίας.
Το drone «δεν πέταξε επάνω από κατοικημένες περιοχές και δεν αποτέλεσε άμεση απειλή για την ασφάλεια του πληθυσμού» στην Ρουμανία, μέλος όπως και η Πολωνία του ΝΑΤΟ.
Την ίδια στιγμή, η Πολωνία και η Ατλαντική Συμμαχία ανέπτυξαν ελικόπτερα και μαχητικά αεροσκάφη εξαιτίας των επιθέσεων ρωσικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην Ουκρανία, κοντά στα σύνορα με την Πολωνία.
Η Πολωνία και οι νατοϊκές χώρες με στρατιωτική παρουσία στο πολωνικό έδαφος βρίσκονται σε κατάσταση συναγερμού από την 10η Σεπτεμβρίου, όταν περί τα είκοσι ρωσικά drones διείσδυσαν στην πολωνική επικράτεια.
Θραύσματα από drones έχουν επανειλημμένως συντριβεί στο ρουμανικό έδαφος από την έναρξη της ρωσικής επίθεσης κατά της Ουκρανίας τον Φεβρουάριο 2022, κυρίως όταν η Μόσχα αύξησε τις επιθέσεις κατά των ουκρανικών λιμανιών.
Τον Φεβρουάριο, το ρουμανικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο που επιτρέπει την κατάρριψη των drones που παραβιάζουν τον εναέριο χώρο της Ρουμανίας.
Μονάδα του στρατιωτικών μυστικών υπηρεσιών της Ουκρανίας έπληξε σήμερα το σύμπλεγμα διυλιστηρίων της Bachneft PJSC NOVOIL στην Ούφα του Μπαχκορτοστάν, μετέδωσε το Bloomberg News.
Ουκρανικό drone συνετρίβη σήμερα σε μία από τις μεγαλύτερες μονάδες διύλισης πετρελαίου της Ρωσίας προκαλώντας πυρκαγιά, ανακοίνωσε ρώσος αξιωματούχος.
«Σήμερα, εγκατάσταση της Bachneft έγινε στόχος τρομοκρατικής επίθεσης με drones. Εκδηλώθηκε πυρκαγιά η οποία κατασβένεται», δήλωσε ο κυβερνήτης του Μπαχκορτοστάν Ράντι Καμπίροφ στο Telegram προσθέτοντας ότι οι ζημιές δεν είναι σημαντικές.
Από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο 2022, το Κίεβο πραγματοποιεί επιθέσεις κατά των ρωσικών διυλιστηρίων πετρελαίου για να πλήξει την ικανότητα χρηματοδότησης του πολέμου από την Μόσχα.
Κύμα τέτοιων ουκρανικών επιθέσεων κατά ρωσικών διυλιστηρίων κατά την διάρκεια του καλοκαιριού έπληξε την παραγωγή πολλών από αυτά και προκάλεσε άνοδο των τιμών του καυσίμου.
Το 2016, το Κρεμλίνο είχε περιγράψει το διυλιστήριο της Ούφα ως «ένα από τα μεγαλύτερα» της Ρωσίας που παράγει περισσότερα από 150 είδη πετρελαϊκών προϊόντων.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, παρεμβαίνοντας σήμερα στο συνέδριο του μικρού, κεντρώου κόμματος Udc, αναφέρθηκε στην δολοφονία του Αμερικανού, συντηρητικού ακτιβιστή Τσάρλι Κερκ και στο πολιτικό κλίμα το οποίο θεωρεί ότι άρχισε να διαμορφώνεται στην χώρα της.
«Προέρχομαι από μια πολιτική ομάδα η οποία κατηγορήθηκε συχνά ότι διαδίδει μίσος, από εκείνους οι οποίοι τώρα πανηγυρίζουν και δικαιολογούν την εκ προθέσεως δολοφονία ενός νέου ο οποίος ευθυνόταν μόνον για το ότι υπεράσπιζε με θάρρος τις ιδέες του», δήλωσε η Μελόνι.
«Πρέπει, λοιπόν, να φανταστούμε ότι μπορεί να υπάρξουν ηπιότερες ποινές για όποιον πυροβολεί στελέχη της δεξιάς; Θεωρώ ότι ήρθε η στιγμή να ζητήσουμε από την ιταλική αριστερά γιατί συνεχίζει να δικαιολογεί κάποια πράγματα. Και στην Ιταλία, το κλίμα γίνεται αφόρητο», πρόσθεσε η επικεφαλής της κυβέρνησης της Ρώμης.
Αναφερόμενη στο ίδιο πάντα θέμα, η Ιταλίδα πρωθυπουργός πρόσθεσε:
«διάβασα πολλά απάνθρωπα και τρομακτικά σχόλια, μετά την δολοφονία του Τσάρλι Κερκ. Ένα από αυτά, ήταν του αριστερού διανοούμενου Πιερτζιόρτζιο Οντιφρέντι, ο οποίος είπε πως το να πυροβολείς τον Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ δεν είναι το ίδιο με το να πυροβολείς έναν εκπρόσωπο του Maga. Θα ήθελα να ρωτήσω τον επιφανή αυτό καθηγητή τι ακριβώς εννοεί. Ότι υπάρχουν άνθρωποι τους οποίους είναι νόμιμο να πυροβολείς, βάσει των ιδεών τους ή ότι δεν είναι και τόσο σοβαρό να τους πυροβολούμε, πάντα επειδή δεν συμμεριζόμαστε τις ιδέες τους;».
Το κεντροαριστερό Δημοκρατικό Κόμμα απάντησε στην Τζόρτζια Μελόνι ότι «προσπαθεί να δηλητηριάσει το πολιτικό κλίμα, με αβάσιμες και επικίνδυνες κατηγορίες σε βάρος της αντιπολίτευσης». Πρόσθεσε δε ότι «είναι η δεξιά, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία πρέπει να απαγορεύσει τα όπλα, με τα οποία παράφρονες, εξτρεμιστές και εγκληματίες, δολοφονούν άνδρες, γυναίκες και συχνά -μέσα σε σχολεία- νέα παιδιά».
O δε καθηγητής Πιερτζόρτζιο Οντιφρέντι, απαντώντας στην Ιταλίδα πρωθυπουργό, υπογράμμισε ότι τάσσεται κατά οποιασδήποτε μορφής βίας και στην συνέχεια πρόσθεσε:
«η άρνηση της βίας θα έπρεπε να παράγει άρνηση της βίας, αλλά με τον Λούθερ Κίνγκ ούτε αυτό δεν ήταν αρκετό. Όταν όμως ρίχνεις λάδι στην φωτιά, όταν χρησιμοποιούνται τα μέσα αυτά προτρέποντας στην βία κατά των μεταναστών, μπορεί να υπάρξουν αντιδράσεις, τις οποίες προσωπικά δεν συμμερίζομαι και δεν εγκρίνω. Καταλαβαίνω, όμως, ότι μπορούν να συμβούν τέτοια πράγματα».
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο χαρακτήρισε «απαράδεκτη, λυπηρή και επικίνδυνη» την διείσδυση ρωσικών drones στο πολωνικό έδαφος.
«Το ζήτημα είναι αν τα drones είχαν συγκεκριμένο στόχο διεισδύοντας την Πολωνία. Αν αυτό ισχύει (…) τότε πρόκειται για σοβαρή κλιμάκωση», είπε προσθέτοντας ότι θα χρειασθούν ακόμη «λίγες ημέρες» για να μάθουμε περισσότερα.
«Υπάρχει μία σειρά από άλλες πιθανότητες, αλλά πιστεύω ότι θα θέλαμε να έχουμε αποδείξεις και να διαβουλευθούμε με τους συμμάχους μας πριν καταλήξουμε σε συγκεκριμένα συμπεράσματα», δήλωσε στους δημοσιογράφους κατά την αναχώρησή του για την Βρετανία και το Ισραήλ.
Χθες, η Πολωνία απέρριψε τον ισχυρισμό του Ντόναλντ Τραμπ ότι το περιστατικό πιθανόν να οφειλόταν σε λάθος, σε μία σπάνια έκφραση της διαφωνίας ενός από τους στενότερους ευρωπαίους συμμάχους των ΗΠΑ με τον Aμερικανό πρόεδρο.
Ο πολωνός υπουργός Εξωτερικών δήλωσε στο Reuters ότι η Βαρσοβία ελπίζει πως η Ουάσιγκτον θα ενεργήσει ώστε να επιδείξει αλληλεγγύη προς την Πολωνία. Στα Ηνωμένα Εθνη χθες οι ΗΠΑ χαρακτήρισαν τις παραβιάσεις του εναερίου χώρου «ανησυχητικές» και δεσμεύθηκαν για την υπεράσπιση «κάθε σπιθαμής του νατοϊκού εδάφους».
Η Μόσχα δήλωσε ότι οι δυνάμεις της πραγματοποιούσαν επίθεση κατά της Ουκρανίας κατά το διάστημα της διείσδυσης των drones και ότι δεν είχε σκοπό να πλήξει στόχους στην Πολωνία.
Τον Ιούνιο, τα κράτη μέλη του ΝΑΤΟ συμφώνησαν να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035. Τα κονδύλια αρχίζουν ήδη να διοχετεύονται στην αγορά, δημιουργώντας αυξημένες παραγγελίες για εταιρείες που καλούνται να καλύψουν τις ανάγκες άμυνας έναντι απειλών από τη Ρωσία, την Κίνα, το Ιράν και άλλα εχθρικά κράτη.
Η Διετής Έκθεση Αμυντικού και Ασφαλιστικού Εξοπλισμού (DSEI) πραγματοποιήθηκε από 9 έως 12 Σεπτεμβρίου στο τεράστιο Excel Center στα Docklands του Λονδίνου και ήταν αισθητά μεγαλύτερη σε έκταση από την περσινή. Αν και δεν έλειψαν τα άρματα μάχης, τα πυροβόλα και τα πολεμικά σκάφη, το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στην τεχνητή νοημοσύνη, τα drones και τις δυνατότητες των στρατιωτικών δορυφόρων.
Σχολιάζοντας τα επιπλέον κονδύλια του ΝΑΤΟ, ο Γκρέιαμ Ράουτλετζ, επικεφαλής μάρκετινγκ προϊόντων της Hadean —εταιρείας που κατασκευάζει προσομοιωτές πεδίου μάχης— δήλωσε στην Epoch Times: «Δεν πρόκειται για ξαφνικό χρυσωρυχείο, αλλά αυτό που διακρίνει κανείς είναι ο ενθουσιασμός και η όρεξη των αμυντικών οργανισμών και των επιχειρήσεων του κλάδου». Η Hadean ξεκίνησε από τον χώρο του gaming πριν στραφεί στην αμυντική τεχνολογία και πλέον προμηθεύει το βρετανικό Υπουργείο Άμυνας, τις ΗΠΑ και άλλα κράτη του ΝΑΤΟ.
Το εκθεσιακό περίπτερο της αμυντικής εταιρείας MARSS στην έκθεση DSEI στο Excel του Λονδίνου στις 10 Σεπτεμβρίου 2025. Chris Summers/The Epoch Times
Σε ένα όλο και πιο ασταθές και πολωμένο περιβάλλον, τα εξαρτήματα από την Κίνα, τη Ρωσία και άλλες χώρες αντιμετωπίζονται πλέον ως σοβαρά ρίσκα και οι ευρωπαϊκές εταιρείες εντείνουν τα μέτρα προστασίας τους. «Η κυριαρχία επί της εφοδιαστικής αλυσίδας είναι κομβικής σημασίας και πρέπει να γνωρίζεις ακριβώς τι ενσωματώνεται στο προϊόν σου», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Ράουτλετζ.
Στην DSEI του 2023, ο Γιούρι Σινφελντ, επικεφαλής μάρκετινγκ της Israel Aerospace Industries, είχε δηλώσει πως οι δυτικές κυβερνήσεις δίσταζαν στη χρήση αυτόνομων οπλικών συστημάτων και τεχνητής νοημοσύνης, παρά τη διαθεσιμότητα της τεχνολογίας. Φέτος όμως, υπογράμμισε: «Αν το 2023 υπήρχε διστακτικότητα στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, πλέον αυτή έχει οριστικά ξεπεραστεί, με αυτόνομα οχήματα αέρα, ξηράς και θάλασσας να βρίσκονται στο επίκεντρο της έκθεσης του 2025».
Ο Ρος Τόμσον, διευθυντής μάρκετινγκ στη MARSS, εταιρεία λύσεων ασφαλείας με έδρα το Μονακό, παρουσίασε στην Epoch Times την τελευταία αυτόνομη σουίτα διαχείρισης αποστολών που βασίζεται σε τεχνητή νοημοσύνη για το σύστημα NIDAR.
Η νέα τεχνολογία επιτρέπει σε drone ή αυτόνομο όχημα εδάφους της Milrem Robotics (Εσθονία) να ανταποκρίνεται άμεσα σε απειλές. Όπως τόνισε ο Τόμσον, «καμία από τις αντιδραστικές ενέργειες του NIDAR δεν ενεργοποιείται χωρίς ανθρώπινη επιτήρηση».
Εξέφρασε μάλιστα την ανησυχία του για την απόσταση που δημιουργεί ο απομακρυσμένος χειρισμός στη σύγχρονη μάχη, λέγοντας: «Ένα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα είναι πως ο πόλεμος έχει μετατραπεί σε παιχνίδι. Υπάρχουν απειλές ανεξάρτητες από τον ανθρώπινο παράγοντα. Οι συναισθηματικές συνέπειες αμβλύνονται».
Σε αντίθεση με το 2023, όλες οι καινοτόμες τεχνολογικές εταιρείες είχαν φέτος συγκεντρωθεί στη λεγόμενη «τεχνολογική ζώνη», την οποία ο Τόμσον χαρακτήρισε «μεγάλη αποθήκη για τους λάτρεις της τεχνολογίας». Τόσο η τεχνητή νοημοσύνη όσο και οι πιο προηγμένες τεχνολογίες έχουν πλέον ενσωματωθεί σε πλειάδα προϊόντων, από πλοία και αεροσκάφη μέχρι άρματα και όπλα.
Ένας υπεύθυνος προϊόντων της Thales UK, ο οποίος για λόγους ασφαλείας μπορεί να αναφέρεται μόνο ως Tim, παρουσιάζει τη συσκευή παρεμβολής drone Storm 2 στο DSEI στο κέντρο ExCel στο Λονδίνο στις 10 Σεπτεμβρίου 2025. Chris Summers/The Epoch Times
Η παραβίαση της πολωνικής επικράτειας από ρωσικό drone στις 9 Σεπτεμβρίου έδωσε την τέλεια αφορμή σε εκθέτες να παρουσιάσουν λύσεις αντιμετώπισης απειλών από μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα. Η Thales UK —βρετανικό παράρτημα της γαλλικής Thales— ανέπτυξε το νέο Storm 2, που παρουσιάστηκε στην Epoch Times στις 11 Σεπτεμβρίου.
Ο υπεύθυνος προϊόντος της εταιρείας, Τιμ (ο οποίος δεν ανέφερε το επίθετό του για λόγους ασφαλείας), εξήγησε πως «η συσκευή, περίπου στο μέγεθος παλιού walkie-talkie, δημιουργεί ένα ηλεκτρομαγνητικό πεδίο που μπλοκάρει τα σήματα, προστατεύοντας έτσι μεμονωμένους στρατιώτες από επιθέσεις drones».
Ο χώρος του διαστήματος εισέρχεται επίσης ολοένα και πιο δυναμικά στους αμυντικούς σχεδιασμούς. Η ICEYE, φινλανδική εταιρεία μικροδορυφόρων, αποκάλυψε στις 10 Σεπτεμβρίου ένα διαστημικό κέντρο τακτικής πληροφόρησης, παρακολούθησης και αναγνώρισης, ήδη δοκιμασμένο σε ασκήσεις του ΝΑΤΟ.
Δύο αξιωματικοί του βρετανικού στρατού περνούν μπροστά από μια έκθεση στην Tech Zone της έκθεσης DSEI στο Excel του Λονδίνου στις 10 Σεπτεμβρίου 2025. Chris Summers/The Epoch Times
Η Σέα Στρονγκ, αντιπρόεδρος αναλυτικής στρατηγικής της ICEYE, τόνισε: «Είναι το πρώτο του είδους του, δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο αλλού». Η εταιρεία εκτοξεύει φέτος 20 δορυφόρους και σχεδιάζει τουλάχιστον άλλους τόσους το 2026.
Ο Γιοστέλστακ, αντιπρόεδρος αποστολών της ICEYE, πρόσθεσε: «Έχουμε παρουσία στην Ουκρανία από το 2022, γεγονός που επιτάχυνε σημαντικά την εξέλιξή μας — η εμπειρία εκεί μας βοήθησε να βελτιώσουμε το προϊόν».
Ανάμεσα στους εκθέτες ήταν και η Amazon, με το Project Kuiper, το δίκτυο χαμηλών τροχιακών δορυφόρων που φιλοδοξεί να ανταγωνιστεί το Starlink στον τομέα των στρατιωτικών επικοινωνιών.
Ο πόλεμος έχει αλλάξει εντυπωσιακά τα τελευταία 50 χρόνια. Οι εποχές που οι βασικές δαπάνες των ενόπλων δυνάμεων αφορούσαν άρματα και πυροβόλα ανήκουν στο παρελθόν. Δορυφόροι, τεχνητή νοημοσύνη και drones κοστίζουν τεράστια ποσά.
Μια ματιά σε ένα από τα δωμάτια ελέγχου δορυφόρων πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης (ISR) της ICEYE, όπως εκτέθηκε στο DSEI στο Λονδίνο στις 10 Σεπτεμβρίου 2025. Chris Summers/The Epoch Times
Τους τελευταίους εννέα μήνες, πολιτικοί σε όλη την Ευρώπη και πέρα από αυτή έχουν υιοθετήσει το δόγμα του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για αύξηση των αμυντικών δαπανών. Τον Φεβρουάριο, ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ανακοίνωσε πως η χώρα σκοπεύει να διαθέσει το 2,5% του ΑΕΠ στην άμυνα έως το 2027· όμως, τον Ιούνιο προχώρησε ένα βήμα πιο πέρα και υπέγραψε τη Διακήρυξη της Χάγης μαζί με άλλους ηγέτες του ΝΑΤΟ, δεσμευόμενος για επένδυση 5% του ΑΕΠ ετησίως τόσο στις βασικές ανάγκες άμυνας όσο και σε τομείς σχετικούς με την ασφάλεια μέχρι το 2035.
Ο Άντι Σταρτ, εθνικός διευθυντής οπλισμού στο Υπουργείο Άμυνας, δήλωσε στην κεντρική συζήτηση της DSEI τη 10η Σεπτεμβρίου: «Μέχρι το 2035, θα δαπανούμε πάνω από 100 δισ. λίρες, από 60 δισ. φέτος». Παράλληλα, η Βρετανία στοχεύει να διπλασιάσει τις εξαγωγές της αμυντικής βιομηχανίας, από 19 σε 38 δισ. δολάρια έως το 2035.
Όσα ακολούθησαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 δείχνουν τα αποτελέσματα της ανεξέλεγκτης ακρότητας και ευκαιριακών επιλογών. Περισσότερες από 600 βρετανικές εταιρείες, ανάμεσά τους κολοσσοί όπως οι BAE Systems, Babcock και Kinetic, πήραν μέρος στην DSEI.
Παρούσες και 215 αμερικανικές επιχειρήσεις, όπως οι General Dynamics, Northrop Grumman και SIG Sauer, η τελευταία διεκδικώντας το «χρυσό» συμβόλαιο αντικατάστασης του τυφεκίου SA-80 του βρετανικού στρατού.
Εκπροσώπηση υπήρξε και από πλήθος άλλες χώρες —Πακιστάν, Σαουδική Αραβία, Ταϊβάν, Ισραήλ—, με την παρουσία της ισραηλινής αποστολής να προκαλεί διαμαρτυρία έξω από το εκθεσιακό κέντρο στις 9 Σεπτεμβρίου.
Εκπρόσωπος του δημάρχου Λονδίνου Σαντίκ Καν δήλωσε στην Epoch Times με ηλεκτρονικό μήνυμα: «Ο δήμαρχος αντιτίθεται απόλυτα στη διεξαγωγή αυτής της εκδήλωσης στο Λονδίνο και φρίττει με τη χρήση της πρωτεύουσας ως αγοράς όπλων».
People walk past Amazon’s Project Kuiper—a constellation of Low Earth Orbit (LEO) satellites—display stand at the DSEI exhibition at Excel in London on Sept. 10, 2025. Chris Summers/The Epoch Times
Σύμφωνα με τη δήλωση, ο Καν έχει ήδη απευθύνει επιστολή στους διοργανωτές αλλά και στην Accel, υπενθυμίζοντας πως «το Λονδίνο είναι καταφύγιο για χιλιάδες ανθρώπους που έχουν διαφύγει συγκρούσεων και υποφέρουν από όπλα σαν κι αυτά που εκτίθενται εδώ»· παραμένει σταθερός στην έκκλησή του να μην ξαναγίνει ανάλογη έκθεση στην πόλη.
Σε διαφορετική γραμμή κινείται η βρετανική κυβέρνηση. «Ζούμε σε αβέβαιους καιρούς, ας αφηγηθούμε την ιστορία μας καλύτερα και ας ξοδέψουμε τα χρήματά μας πιο αποδοτικά», δήλωσε ο υφυπουργός Προμηθειών Άμυνας Λουκ Πόλαρντ στην κεντρική ομιλία της DSEI.
Ο Πόλαρντ εξέφρασε την ευχή η Βρετανία και οι εταίροι της στο ΝΑΤΟ να αξιοποιήσουν με σύνεση τους αμυντικούς προϋπολογισμούς για να εξοπλίσουν αποτελεσματικά τις ένοπλες δυνάμεις. «Αν το κάνουμε αυτό», τόνισε, «θα αποτρέψουμε τον επιτιθέμενο».
Αν και το Λονδίνο παραμένει μια ευημερούσα μητρόπολη, η λάμψη του δεν απλώνεται στην υπόλοιπη χώρα. Η μητροπολιτική περιοχή της πρωτεύουσας παράγει σχεδόν το μισό του ΑΕΠ του Ηνωμένου Βασιλείου, παρότι φιλοξενεί μόνο περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού. Αν αποκοπτόταν η οικονομική ισχύς του Λονδίνου, το βιοτικό επίπεδο στο Ηνωμένο Βασίλειο θα έπεφτε κατά περίπου 14% – αρκετά ώστε η χώρα να συγκρίνεται με τις φτωχότερες πολιτείες των ΗΠΑ.
Με άλλα λόγια, εκτός του Λονδίνου, η Βρετανία αντιμετωπίζει σοβαρή οικονομική υστέρηση. Τα τελευταία δέκα χρόνια ήταν ιδιαίτερα δύσκολα: το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών έμεινε στάσιμο, ενώ το κόστος ζωής αυξήθηκε αισθητά, διαβρώνοντας την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Παράλληλα, η παραγωγικότητα βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα – από τις χαμηλότερες μεταξύ των μεγάλων οικονομιών – και η στέγαση έχει γίνει δυσβάσταχτη, με το Ηνωμένο Βασίλειο να καταγράφει τον υψηλότερο αριθμό αστέγων στον ανεπτυγμένο κόσμο.
«Χαμένη δεκαετία» εισοδημάτων και παραγωγικότητας
Η ρίζα πολλών προβλημάτων εντοπίζεται στην οικονομική κρίση του 2008 και στις πολιτικές που ακολούθησαν. Μετά τη διάσωση των βρετανικών τραπεζών το 2008 (με κρατικό δανεισμό ~£141 δισ.), επιβλήθηκε αυστηρή λιτότητα αντί για επενδυτικές κοινωνικές πολιτικές. Για τα νοικοκυριά, οι συνέπειες υπήρξαν οδυνηρές: τα πραγματικά εισοδήματα μειώθηκαν και παρέμειναν στάσιμα για τα επόμενα 15 χρόνια – μια περίοδος που χαρακτηρίζεται ως «χαμένη δεκαετία» για την ευημερία των πολιτών.
Ενδεικτικά, ήδη από το 2007 το μέσο βρετανικό νοικοκυριό ήταν ελαφρώς φτωχότερο (κατά 8%) από το νορβηγικό και λίγο πίσω (6%) από το αμερικανικό. Σήμερα, μετά την κρίση και τη δεκαετή στασιμότητα, ένα βρετανικό νοικοκυριό υστερεί περίπου 20% σε εισόδημα από ένα νορβηγικό και 16% από ένα αμερικανικό αντίστοιχο. Η πτώση του βιοτικού επιπέδου γίνεται ιδιαίτερα αισθητή στη μεσαία τάξη.
Την ίδια περίοδο, η παραγωγικότητα της εργασίας σημείωσε ανησυχητική καθίζηση. Πριν το 2008, η παραγωγικότητα στο ΗΒ αυξανόταν περίπου 2% τον χρόνο, όμως μετά την κρίση η τάση αυτή ανατράπηκε. Η έλλειψη επενδύσεων σε τεχνολογία, υποδομές και δεξιότητες άφησε την παραγωγικότητα στάσιμη.
Σήμερα, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει τον δεύτερο χαμηλότερο ρυθμό παραγωγικότητας μεταξύ των χωρών της G7 – ενώ πριν το 2008 βρισκόταν στη 2η θέση, πίσω μόνο από τις ΗΠΑ. Ο συνδυασμός σταθερών ή μειωμένων πραγματικών εισοδημάτων και χαμηλής παραγωγικότητας εξηγεί πολλά από τα δομικά προβλήματα της βρετανικής οικονομίας, που μοιάζει να παλεύει για την επιβίωσή της.
Τρεις κρίσεις εκτινάσσουν χρέος και κόστος ζωής
Πέρα από τις εγχώριες αδυναμίες, τρεις διαδοχικές κρίσεις τη δεκαετία του 2020 επιβάρυναν δραματικά τη χώρα. Το Brexit υπήρξε το πρώτο σοκ: η αβεβαιότητα και οι νέοι περιορισμοί έπληξαν τις επενδύσεις, με την Τράπεζα της Αγγλίας να εκτιμά ότι οι ξένες άμεσες επενδύσεις μειώθηκαν κατά 25% την περίοδο 2016-2021 λόγω του Brexit.
Στη συνέχεια, η πανδημία COVID-19 ανάγκασε την κυβέρνηση να δανειστεί περίπου £280 δισ. επιπλέον για να στηρίξει την οικονομία σε συνθήκες ιστορικά χαμηλών επιτοκίων. Το δημόσιο χρέος διογκώθηκε, αν και προσωρινά το χαμηλό κόστος δανεισμού περιόρισε την πίεση. Όμως ακολούθησε ο πόλεμος στην Ουκρανία, που προκάλεσε ενεργειακή κρίση. Με τις ροές ρωσικού αερίου και πετρελαίου να διακόπτονται, οι τιμές της ενέργειας εκτοξεύθηκαν και το κόστος ζωής πήρε απότομα την ανιούσα σε όλη την Ευρώπη.
Το σοκ ήταν ιδιαίτερα αισθητό στη Βρετανία: οι λογαριασμοί θέρμανσης προβλέφθηκε ότι θα τριπλασιαστούν τον χειμώνα για τα νοικοκυριά. Η κυβέρνηση επενέβη ξανά, διαθέτοντας ένα από τα μεγαλύτερα πακέτα επιδότησης στην Ευρώπη για να ανακουφίσει τους πολίτες. Υπολογίζεται ότι £60-100 δισ. προστέθηκαν στο δημόσιο χρέος ως έκτακτη στήριξη για την ενέργεια. Παρότι έτσι αποφεύχθηκαν τα χειρότερα για τα νοικοκυριά, η Βρετανία κατέγραψε τη μεγαλύτερη ετήσια άνοδο χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ στην ιστορία της.
Ο πληθωρισμός έφτασε σε υψηλά δεκαετιών, αναγκάζοντας την Τράπεζα της Αγγλίας να αυξήσει απότομα τα επιτόκια. Για τους πολίτες, αυτό σήμαινε απότομες αυξήσεις στις δόσεις στεγαστικών δανείων. Για το κράτος, σήμαινε ότι οι τόκοι εξυπηρέτησης του χρέους εκτοξεύθηκαν: από £40 δισ. ετησίως πριν την ενεργειακή κρίση σε περίπου £100 δισ. σήμερα.
Το επιπλέον αυτό κόστος (£60 δισ.) ισοδυναμεί σχεδόν με ολόκληρο τον ετήσιο προϋπολογισμό άμυνας της χώρας. Πλέον, η πληρωμή τόκων είναι το δεύτερο μεγαλύτερο κονδύλι δαπανών του βρετανικού δημοσίου, στερώντας πολύτιμους πόρους από άλλες δημόσιες υπηρεσίες. Με λίγα λόγια, η οικονομική στήριξη στην κρίση της Ουκρανίας – όσο αναγκαία κι αν ήταν – κλόνισε την οικονομία του ΗΒ, επιβαρύνοντάς τη με ένα δυσθεώρητο κόστος.
Μειωμένο εργατικό δυναμικό και «κρυφή» ανεργία
Ενώ οι περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες είδαν το εργατικό τους δυναμικό να ανακάμπτει μετά τις καραντίνες, η Βρετανία ξεχωρίζει αρνητικά: η απασχόληση δεν επανήλθε στα προ πανδημίας επίπεδα και παραμένει χαμηλή. Επίσημα, η ανεργία κινείται σε μόλις ~4,4%, ποσοστό ιστορικά χαμηλό (περίπου 1,5 εκατομμύριο άτομα).
Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο ανησυχητική. Υπάρχει ένα τεράστιο τμήμα πληθυσμού – περίπου 11 εκατομμύρια άνθρωποι – που δεν εργάζονται αλλά ούτε καταγράφονται ως άνεργοι. Η κυβέρνηση τούς χαρακτηρίζει «οικονομικά ανενεργούς» παρά ανέργους, διότι δεν αναζητούν εργασία ενεργά.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Εθνικών Στατιστικών (ONS), οι λόγοι διαφέρουν: περίπου 2,1 εκατ. είναι νέοι 16-24 ετών που σπουδάζουν, 3,5 εκατ. είναι άτομα άνω των 50 που έχουν φύγει από την εργασία λόγω ασθένειας ή πρόωρης συνταξιοδότησης, και τουλάχιστον 1 εκατ. είναι ενήλικες 25-49 ετών που απέχουν από την αγορά εργασίας για οικογενειακούς λόγους (π.χ. φροντίδα παιδιών ή συγγενών).
Αυτή η «εξαφανισμένη» δεξαμενή εργατικού δυναμικού ασκεί σοβαρή πίεση στην οικονομία: λιγότεροι εργαζόμενοι σημαίνει λιγότερα φορολογικά έσοδα για το κράτος και μεγαλύτερη επιβάρυνση στα κοινωνικά επιδόματα, ενώ παράλληλα μειώνεται η καταναλωτική δύναμη στην αγορά.
Μετανάστευση για κάλυψη κενών και κοινωνικές εντάσεις
Για να αντιμετωπίσει την έλλειψη εργατικών χεριών, το Λονδίνο έλαβε μια αμφιλεγόμενη απόφαση: άνοιξε περισσότερο την πόρτα στη μετανάστευση εργαζομένων. Βρετανοί νομοθέτες χαλάρωσαν τους περιορισμούς, προσελκύοντας εργατικό δυναμικό από το εξωτερικό – με ιδιαίτερη παρουσία από τη Νότια Ασία και την υποσαχάρια Αφρική – ώστε να καλυφθούν τα κενά σε διάφορους τομείς.
Οι νέοι μετανάστες πράγματι βοήθησαν να συνεχίσει η λειτουργία πολλών επιχειρήσεων, όμως η μαζική εισροή εργατικού δυναμικού είχε παράπλευρες επιπτώσεις. Πυροδότησε κοινωνικές εντάσεις και φόβους σε μερίδα του πληθυσμού. Ορισμένοι πολίτες αισθάνονται ανασφάλεια μπροστά στην ταχεία αλλαγή του δημογραφικού τοπίου, ενώ πολιτικοί με αντιμεταναστευτική ρητορική εκμεταλλεύονται το κλίμα αυτό προς ίδιον όφελος.
Τον Αύγουστο του 2024 σημειώθηκαν μάλιστα εκτεταμένες διαδηλώσεις και ταραχές κατά των μεταναστών σε πάνω από 20 πόλεις της χώρας. Αν και αυτές οι εκρήξεις οργής φαίνεται να κορυφώθηκαν και να υποχώρησαν, τα βαθύτερα αίτιά τους – η οικονομική ανασφάλεια και η αίσθηση αδικίας – παραμένουν και θα χρειαστεί χρόνος για να αντιμετωπιστούν.
Μια οικονομία που υποχωρεί, με εξαίρεση το Λονδίνο
Συνολικά, η πρόσφατη οικονομική πορεία του Ηνωμένου Βασιλείου μοιάζει με αλυσίδα κρίσεων σε συνεχή εξέλιξη. Κάθε νέα κρίση χτίζει πάνω στην προηγούμενη, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο από τον οποίο δεν διαφαίνεται άμεση ανακούφιση. Οι αποφάσεις του παρελθόντος – από τη λιτότητα μετά το 2008 μέχρι το Brexit – διαμόρφωσαν μια εύθραυστη βάση. Πάνω σε αυτήν, τα διαδοχικά σοκ της πανδημίας και του πολέμου έφεραν τη βρετανική οικονομία σε οριακό σημείο.
Πρόκειται για μια κατάσταση όπου η χώρα «θερίζει ό,τι έσπειρε». Παρά ταύτα, αξίζει να σημειωθεί ότι η ιστορία κάθε έθνους έχει κύκλους ακμής και παρακμής – και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν αποτελεί εξαίρεση.
Το Λονδίνο εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις πλουσιότερες και πιο καινοτόμες πόλεις του πλανήτη, λειτουργώντας ως η ατμομηχανή που κρατά τη χώρα σε κίνηση. Οι αναλυτές εκτιμούν πως αργά ή γρήγορα η βρετανική οικονομία θα βρει κάποια ισορροπία και θα βελτιωθεί η κατάσταση. Μέχρι τότε, όμως, η εικόνα θυμίζει μια οικονομία σε υποχώρηση – σχεδόν «τρίτου κόσμου» – που επιβιώνει στη σκιά της αίγλης του Λονδίνου.
Το ΝΑΤΟ δεν βλέπει καμία «άμεση στρατιωτική απειλή» εναντίον κάποιας από τις 32 χώρες μέλη, λόγω των στρατιωτικών γυμνασίων που ξεκίνησαν σήμερα η Ρωσία και η Λευκορωσία, δήλωσε αξιωματούχος της Συμμαχίας.
Το ΝΑΤΟ «παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις στρατιωτικές δραστηριότητες της Ρωσίας», είπε ο αξιωματούχος, καλώντας «τη Ρωσία και τη Λευκορωσία να ενεργούν με προβλέψιμο και διάφανο τρόπο».
«Δεν βλέπουμε καμία άμεση στρατιωτική απειλή εναντίον οιουδήποτε συμμάχου του ΝΑΤΟ», πρόσθεσε, μετά τη διείσδυση τη νύχτα της Τρίτης προς Τετάρτη περίπου είκοσι ρωσικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) στον πολωνικό εναέριο χώρο.
Στο μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Ένωση κάλεσε χθες Πέμπτη τους επιτετραμμένους της Ρωσίας και της Λευκορωσίας μετά τη διείσδυση drones στον πολωνικό εναέριο χώρο, όπως δήλωσε σήμερα αξιωματούχος της ΕΕ.
«Δηλώσαμε σαφώς πως αυτή η ανεύθυνη πράξη αποτελεί σοβαρή κλιμάκωση εκ μέρους της Ρωσίας και συνιστά απευθείας απειλή για την ασφάλεια των πολιτών της ΕΕ», δήλωσε ο αξιωματούχος υπό τον όρο να παραμείνει ανώνυμος.
«Το μεγαλύτερο πράγμα στον κόσμο για έναν άνθρωπο είναι να γνωρίζει ότι είναι ο εαυτός του», έγραψε ο Μισέλ ντε Μοντέν. Καταβεβλημένος από την ασθένεια, ο Γάλλος ευγενής αποφάσισε να ξεκινήσει ένα ταξίδι στην Ευρώπη. Αυτό που ξεκίνησε ως μια προσπάθεια να βρει ανακούφιση από τον σωματικό πόνο, εξελίχθηκε σε μια βαθιά στοχαστική αναζήτηση για τη ζωή, που δείχνει στους αναγνώστες πώς τα ταξίδια μπορούν να διευρύνουν τον νου.
Μια διαφορετική εκπαίδευση
Ο Μισέλ ντε Μονταίν (Michel de Montaigne, 1533–1592) γεννήθηκε σε ένα κάστρο στη Γκυγιέν, Γαλλία. Προερχόταν από μια πλούσια οικογένεια που είχε αναγορευτεί ευγενής δύο γενιές πριν από τη γέννησή του. Ο πατέρας του εφάρμοσε ένα ασυνήθιστο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, στο οποίο ο Μονταίν συχνά αναφερόταν στα γραπτά του. Όταν ήταν μωρό, τον έστειλαν σε ένα αγροτόσπιτο για να ζήσει με μια οικογένεια αγροτών για τρία χρόνια, όπου καλλιέργησε τη γνώση και την κατανόηση για τις συνθήκες ζωής των κατώτερων τάξεων, τις οποίες αργότερα υπηρέτησε ως κυβερνητικός αξιωματούχος.
Όταν επέστρεψε στο σπίτι, ο πατέρας του θέλησε να διδαχθεί τα λατινικά ως πρώτη γλώσσα. Προσέλαβε υπηρέτες που γνώριζαν καλά λατινικά και φρόντισε ο Μονταίν να χρησιμοποιεί την κλασική γλώσσα για να διαβάζει, να μιλάει και να γράφει. Τελικά, επέστρεψε σε έναν πιο παραδοσιακό δρόμο και οι επίσημες σπουδές του ολοκληρώθηκαν με ειδίκευση στο δίκαιο.
Σε ηλικία 21 ετών, ο έξυπνος και εύγλωττος νεαρός διορίστηκε σύμβουλος στο Μπορντώ, όπου χρησιμοποίησε τις γνώσεις του στον τομέα του δικαίου για να αναρριχηθεί στη διοικητική ιεραρχία. Λίγα χρόνια αργότερα, έγινε αυλικός του βασιλιά Καρόλου ΙΘ΄. Οι εμπνευσμένες πολιτικές και στρατιωτικές συμβουλές του του χάρισαν τον τίτλο του Τάγματος του Αγίου Μιχαήλ, την υψηλότερη τιμητική διάκριση της γαλλικής αριστοκρατίας.
Ο πρώτος σύγχρονος άνθρωπος
Η λαμπρή κυβερνητική καριέρα του Μονταίν διήρκεσε 15 χρόνια. Επέστρεψε στην πολιτική αργότερα στη ζωή του, αλλά τα πράγματα άλλαξαν εντελώς το 1570. Μετά από ένα ατύχημα που έθεσε σε κίνδυνο τη ζωή του και τον πολύ πρόωρο θάνατο του πρώτου του παιδιού, ο άλλοτε κοινωνικός αυλικός αποσύρθηκε από τον κόσμο.
Αποσύρθηκε στον πύργο του κάστρου του, όπου διάβαζε και έγραφε σε σιωπή, ανάμεσα σε χιλιάδες βιβλία και πίνακες ζωγραφικής.
Εκεί συνέθεσε τα «Δοκίμια», ένα πρωτοποριακό μείγμα προσωπικών σκέψεων, φιλοσοφικών αναζητήσεων και λογοτεχνικής κριτικής, του οποίου ο ενδοσκοπικός χαρακτήρας τού χάρισε τον τίτλο του «πρώτου σύγχρονου ανθρώπου».
Τα δοκίμια του Μονταίν μοιάζουν με τις αυτοβιογραφικές «Εξομολογήσεις» του καθολικού επισκόπου Αυγουστίνου του Ιππώνος (354 μ.Χ.–430 μ.Χ.). Ωστόσο, σε αντίθεση με τον Αυγουστίνο, τα γραπτά του Μονταίν δεν αφορούσαν ρητά τις προσωπικές του πεποιθήσεις. Ο Γάλλος ευγενής ήταν αφοσιωμένος καθολικός και διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο ως ειρηνευτικός μεσολαβητής μεταξύ του καθολικού βασιλιά της Γαλλίας Ερρίκου Γ΄ και του προτεστάντη βασιλιά Ερρίκου της Ναβάρρας κατά τη διάρκεια του αιματηρού θρησκευτικού πολέμου της Γαλλίας, που διήρκεσε 38 χρόνια.
Ωστόσο, οι λογοτεχνικοί του στόχοι δεν ήταν θρησκευτικοί. Αντί να επιζητά να αποδείξει μια δοξασία ή να προσπαθεί να πείσει τους αναγνώστες για ένα σύνολο πεποιθήσεων, ο Μονταίν ήθελε να δοκιμάσει και να ‘παίξει’ με τις ιδέες, ειδικά όσον αφορά τον εαυτό του. Ο προσωρινός χαρακτήρας του έργου του περιέχεται στον τίτλο του: στα γαλλικά, «essais» σημαίνει «απόπειρες».
Όπως έγραψε σε ένα πρόλογο προς τους αναγνώστες, «είναι ο εαυτός μου που σκιαγραφώ. Εδώ, παρμένα από τη ζωή, θα διαβάσετε για τα ελαττώματά μου και τη φυσική μου μορφή».
Αναρωτιόταν τι σημαίνει να είσαι ευτυχισμένος, να νιώθεις θλίψη και να μιμείσαι τα μεγάλα πρότυπα που έζησαν σε διαφορετικές ιστορικές εποχές. Προσπάθησε να παρατηρήσει τις συνέπειες του φόβου και του θυμού στη συμπεριφορά του, χρησιμοποίησε παραδείγματα από τη δική του εκπαίδευση για να επικρίνει τα σχολεία που προτιμούσαν τη θεωρία από την πράξη και συλλογίστηκε τη σχέση μεταξύ λογοτεχνικού ύφους και προσωπικότητας. Οι σοβαρές αναζητήσεις του δεν τον εμπόδισαν να γράφει περιστασιακά για πιο ασήμαντα θέματα, όπως οι άμαξες και οι σωματικές οσμές.
Στις 13 Σεπτεμβρίου 1592, ο Μονταίν πέθανε στο κάστρο του από λοίμωξη των αμυγδαλών – ένα τραγικό τέλος για κάποιον που πίστευε ότι «το πιο γόνιμο και φυσικό παιχνίδι του νου είναι η συζήτηση».
Επιστολή του Μονταίν προς τον Μαρεσάλ ντε Ματινιόν, 1585. (Public Domain)
Σε αναζήτηση θεραπείας
Πολλές από τις παρατηρήσεις στα «Δοκίμια» προέρχονται από την εμπειρία του Μονταίν με την ασθένεια και τις προσπάθειές του να βρει θεραπεία. Το 1580, έφυγε από το σπίτι του αναζητώντας θεραπεία για τις πέτρες στα νεφρά, μια πάθηση που ήταν κληρονομική στην οικογένειά του. Παρά τον πλούτο του και την πρόσβαση σε υπερσύγχρονους πόρους, ο Γάλλος αρνήθηκε να συμβουλευτεί γιατρούς. Πίστευε ότι τα ταξίδια θα τον θεράπευαν, οπότε ξεκίνησε μια διετή περιήγηση στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Αυστρία, την Ελβετία και την Ιταλία.
Αυτό που ξεκίνησε ως ένα ταξίδι για την ανακούφιση μιας σωματικής ασθένειας, γρήγορα μετατράπηκε σε μια πνευματική εξερεύνηση των κανόνων και των εθίμων της Ευρώπης του 16ου αιώνα. Ο Μονταίν σημείωνε τις γεωγραφικές διαφορές και αναρωτιόνταν για την επίδρασή τους στα τοπικά ήθη. Διερεύνησε τα πολιτιστικά πρότυπα και τις νομικές διαδικασίες των πόλεων που επισκέφθηκε, αναρωτώμενος κατά πόσον βοηθούσαν τους πολίτες να ευημερούν. Το ταξιδιωτικό του ημερολόγιο αποκαλύπτει ένα μυαλό που προσπαθεί να κατανοήσει το ξένο.
Καρτ ποστάλ με το άγαλμα του Μισέλ ντε Μονταίν, στο Μπορντώ, Γαλλία. (Public Domain)
Μερικούς μήνες μετά την έναρξη του ταξιδιού του, ο Μονταίν σταμάτησε στην αυστριακή ορεινή πόλη Κέμπτεν, η οποία ήταν «όμορφη, πολυάνθρωπη και με πολλά καλά καταλύματα». Τον ενοχλούσε όμως η συνήθεια των ντόπιων να μην ζεσταίνουν «τα σεντόνια τους πριν πάνε για ύπνο ούτε τα ρούχα τους πριν σηκωθούν» σε ένα τόσο κρύο κλίμα.
Παρόλα αυτά, επαίνεσε τη φιλοξενία των πανδοχέων, οι οποίοι αντιστάθμιζαν τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης με μια φιλικότητα που σπάνια είχε δει στη γενέτειρά του, τη Γαλλία, αν και φρόντισε να μην γενικεύσει, σημειώνοντας τη «βαρβαρική γερμανική αλαζονεία» που συνάντησε σε μια περίπτωση.
Πράγματι, ο Μονταίν δεν δίσταζε να εκφέρει σκληρές κρίσεις για ό,τι θεωρούσε οπισθοδρομικό, είτε ήταν γαλλικό, γερμανικό ή οτιδήποτε άλλο. Στη Ρώμη, καταδίκασε την αναποτελεσματικότητα και την αυθαιρεσία των δικαστικών διαδικασιών, που υπονόμευαν επικίνδυνα τη δικαιοσύνη με τη γραφειοκρατία. Ωστόσο, αναγνώριζε ότι η καταδίκη του ξένου και ο έπαινος του οικείου γίνονται δυνατά και χρήσιμα μόνο όταν και το ξένο έχει γίνει κάπως οικείο.
Μία από τις μακρύτερες διαμονές του ήταν στη Λούκκα, μια πόλη κοντά στη Φλωρεντία που είναι ακόμα γνωστή για τις ιαματικές πηγές της, που χρονολογούνται από την αρχαία Ρώμη. Έμεινε 74 ημέρες τις οποίες αφιέρωσε σε πολύωρα μπάνια σε λουτρά και φυσικές πισίνες. Οι λεπτομερείς περιγραφές της καθημερινότητας του και των συνεπειών των ιαματικών λουτρών στους νεφρικούς λίθους του υποδηλώνουν ότι τα λουτρά είχαν θετική επίδραση. Καταγράφει επίσης την ημερήσια πρόσληψη νερού, τα γεύματά του και τη διάρκεια του ύπνου του, προσφέροντας στους αναγνώστες ένα λεπτομερές ιατρικό εγχειρίδιο.
Άποψη της Λούκκα από ψηλά. (Myrabella/CC BY-SA 3.0)
Αυτή η ιδιαίτερα αναζωογονητική περίοδος ενισχύθηκε από τις συναναστροφές με τους εγκάρδιους και χαρούμενους ντόπιους. Αν και οι κάτοικοι της Λούκκα φαινόταν πολύ πιο απλοί και φτωχοί από τους Γάλλους συμπατριώτες του Μονταίν, ο ίδιος βρήκε την απλότητά τους αναζωογονητική: «Ήταν ένα σπάνιο και γοητευτικό θέαμα για εμάς τους Γάλλους να βλέπουμε αυτούς τους όμορφους χωρικούς να χορεύουν τόσο καλά με τα ρούχα των ευγενών». Όπως έγραψε χρόνια μετά από την παραμονή του στη Λούκκα, «το πιο εμφανές σημάδι της σοφίας είναι η συνεχής χαρά».
Ανοίγοντας τα μάτια του στην πολυπλοκότητα
Ο Μονταίν έδειξε μια ευρύτητα πνεύματος ασυνήθιστη για την εποχή του. Ζούσε σε μια εποχή όπου η γνώση των ξένων πολιτισμών ήταν πολύ περιορισμένη και συχνά αντιμετωπιζόταν με καχυποψία. Ήταν επίσης πολύ τακτικός και σχολαστικός, δύο χαρακτηριστικά που συνήθως κάνουν τους ανθρώπους να αποφεύγουν τις νέες εμπειρίες. Ωστόσο, καθοδηγούμενος από την πνευματική περιέργεια, αγκάλιαζε το άγνωστο σε κάθε του βήμα.
Όπως σημείωσε αργότερα σε ένα δοκίμιο του για την εκπαίδευση, ο σκοπός του ταξιδιού είναι «να μπορεί κανείς να δώσει μια περιγραφή των ιδιοσυγκρασιών, των ηθών, των εθίμων και των νόμων των εθνών που έχει επισκεφθεί, και να οξύνει και να ακονίσει το πνεύμα του, ερχόμενος σε επαφή με αλλότριο πνεύμα».
Αγνώστου, «Πορτρέτο του Μισέλ ντε Μονταίν στο Μουσείο Κοντέ», περ. 1578. Λάδι σε καμβά. Μουσείο Κοντέ, Γαλλία. (Public Domain)
Είτε σχολίαζε τα περισσότερο ή λιγότερο φιλόξενα έθιμα των ταβερνών, τις διαδικασίες των τοπικών δικαστηρίων ή την ορθότητα των δημόσιων θρησκευτικών τελετών, ο Γάλλος στοχαστής έδειχνε υποδειγματική ευαισθησία στις διαφορές της ανθρώπινης συμπεριφοράς που παρατηρούσε. Αντιμετώπιζε κάθε εμπειρία ως μια ευκαιρία να εμβαθύνει την κατανόησή του για τον κόσμο. Αν και τα ταξίδια δεν θεράπευσαν πλήρως την ασθένεια του, του έδωσαν την ευκαιρία να ασκήσει την ανεκτικότητα και την ταπεινότητα και να ανοίξει τα μάτια του στην πολυπλοκότητα που χαρακτηρίζει την ανθρωπότητα.
Η Ρωσία και η σύμμαχός της Λευκορωσία άρχισαν σήμερα μεγάλα κοινά στρατιωτικά γυμνάσια, ανακοίνωσαν οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις, μερικές ημέρες μετά τη χωρίς προηγούμενο είσοδο στον εθνικό εναέριο χώρο της Πολωνίας μη επανδρωμένων αεροσκαφών, που πιστεύεται πως ήταν ρωσικά.
«Τα στρατηγικά κοινά στρατιωτικά γυμνάσια των ρωσικών και των λευκορωσικών ενόπλων δυνάμεων […] άρχισαν», ανακοίνωσε το ρωσικό υπουργείο Άμυνας. Οι ασκήσεις αυτές διεξάγονται ενώ ο ρωσικός στρατός προωθείται στο ουκρανικό μέτωπο, προκαλώντας μεγάλη ανησυχία στις χώρες του ΝΑΤΟ.
Τα γυμνάσια με την ονομασία Zapad-2025, μια επίδειξη ισχύος από τη Ρωσία και τη στενή σύμμαχό της, περιλαμβάνουν ασκήσεις στο έδαφος των δύο χωρών, καθώς και στη Βαλτική Θάλασσα και τη Θάλασσα του Μπάρεντς.
Τα γυμνάσια είχαν προγραμματισθεί πολύ πριν συμβεί το επεισόδιο με την κατάρριψη ύποπτων ρωσικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών από την Πολωνία μέσα στον πολωνικό εναέριο χώρο.
«Οι στόχοι των ασκήσεων είναι να βελτιωθούν οι δεξιότητες διοικητών και προσωπικού, το επίπεδο συνεργασίας και η εκπαίδευση στο πεδίο περιφερειακών και συμμαχικών σχηματισμών στρατευμάτων», ανέφερε μέσω του Telegram το ρωσικό υπουργείο Άμυνας.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ είχε δηλώσει χθες, Πέμπτη, πως τα γυμνάσια, που θα διεξαχθουν και κοντά στα πολωνικά σύνορα, δεν στρέφονται εναντίον οιασδήποτε χώρας.
ΚΙΕΒΟ, 11 Σεπτεμβρίου 2025 — Η ουκρανική κυβέρνηση υπέβαλε επίσημο αίτημα προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) για ένα νέο πρόγραμμα χρηματοδότησης, ενόσω ο πόλεμος με τη Ρωσία επιβαρύνει διαρκώς τα δημόσια οικονομικά. Την κίνηση ανακοίνωσε η πρωθυπουργός Γιούλια Σβιριντένκο, τονίζοντας ότι η χώρα χρειάζεται πολυετή στήριξη για να καλύψει τις κοινωνικές δαπάνες και να διατηρήσει τη λειτουργία του κράτους.
Τα βασικά
Επίσημη επιστολή προς το ΔΝΤ: Η Σβιριντένκο παρέδωσε το αίτημα στον επικεφαλής της αποστολής του Ταμείου για την Ουκρανία, Γκάβιν Γκρέυ, σε συνάντηση στο Κίεβο.
Αμυντικές δαπάνες: Περίπου το 60% του ουκρανικού προϋπολογισμού κατευθύνεται στην πολεμική προσπάθεια· οι εταίροι της Δύσης καλύπτουν συντάξεις, μισθούς δημοσίων υπαλλήλων και ανθρωπιστικές ανάγκες.
Χρονοδιάγραμμα: Στόχος του Κιέβου είναι απόφαση του Δ.Σ. του ΔΝΤ έως το τέλος του 2025, χωρίς ακόμη να έχει δημοσιοποιηθεί ύψος χρηματοδότησης.
Τι γνωρίζουμε για το αίτημα
Στις 9 Σεπτεμβρίου 2025, η πρωθυπουργός γνωστοποίησε ότι κατατέθηκε επίσημη επιστολή-αίτημα για νέο δανειακό πρόγραμμα. Όπως είπε, ο σχεδιασμός του κρατικού προϋπολογισμού για το 2026 λαμβάνει υπ’ όψιν τη συνέχιση των εχθροπραξιών, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια σταθερή χρηματοδοτική «γραμμή».
Παράλληλα, η κυβέρνηση διευκρίνισε ότι οι συνομιλίες με τους τεχνοκράτες του Ταμείου θα συνεχιστούν τους επόμενους μήνες για να αποσαφηνιστούν «ο σχεδιασμός και οι παράμετροι» του νέου προγράμματος. Η Κεντρική Τράπεζα (NBU) μίλησε για εντατικές τεχνικές διαβουλεύσεις τις προσεχείς εβδομάδες.
Η σχέση με το υφιστάμενο πρόγραμμα του ΔΝΤ
Η Ουκρανία βρίσκεται ήδη σε τετραετές πρόγραμμα Extended Fund Facility (EFF), ονομαστικού ύψους 15,6 δισ. δολαρίων. Μέχρι σήμερα έχουν εκταμιευθεί περίπου 10,6 δισ. δολάρια, με την πορεία των αξιολογήσεων να καταγράφεται θετική ως προς την τήρηση κριτηρίων και μεταρρυθμιστικών δεσμεύσεων. Το νέο αίτημα δεν αναιρεί το τρέχον πρόγραμμα, αλλά στοχεύει σε μεσοπρόθεσμη «γέφυρα» χρηματοδότησης εν όψει των αυξημένων αναγκών του προϋπολογισμού.
Γιατί τώρα
Η ένταση του πολέμου, οι ζημιές στις ενεργειακές και παραγωγικές υποδομές και η ανάγκη διασφάλισης βασικών κοινωνικών δαπανών έχουν αυξήσει την πίεση στα δημόσια οικονομικά του Κιέβου. Σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση εκτιμά ότι μια νέα συμφωνία με το ΔΝΤ θα λειτουργήσει ως άγκυρα αξιοπιστίας, κινητοποιώντας παράλληλα συμπληρωματικούς πόρους από διεθνείς εταίρους. Η ίδια η πρωθυπουργός έχει αναδείξει τη δημοσιονομική σταθερότητα ως θεμέλιο για την πολεμική προσπάθεια και την ανάκαμψη.
Πολιτική διάσταση
Η Γιούλια Σβιριντένκο, η οποία ανέλαβε την πρωθυπουργία το καλοκαίρι, έχει θέσει στην προμετωπίδα την απλούστευση των διαδικασιών και την ταχύτερη διοχέτευση πόρων σε άμυνα και ανάκαμψη, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου κυβερνητικού ανασχηματισμού στο Κίεβο
