Μήνας: Νοέμβριος 2025

Ένα γηρασμένο και συχνά χαμηλών προδιαγραφών δίκτυο δεξαμενόπλοιων, που εξυπηρετεί τη μεταφορά πετρελαίου από κράτη υπό διεθνείς κυρώσεις — μεταξύ των οποίων η Ρωσία, η Βενεζουέλα και το Ιράν — έχει εξελιχθεί πλέον σε μια παράλληλη και ανεπίσημη ναυτιλιακή «οικονομία», ευρύτερα γνωστή ως «σκιώδης στόλος». Τα περισσότερα πλοία που τον απαρτίζουν είναι υπερήλικα δεξαμενόπλοια, τα οποία λειτουργούν εκτός των κανόνων της διεθνούς ναυτιλιακής αγοράς, χωρίς επαρκή ασφάλιση, πιστοποιητικά ή τεχνική εποπτεία.

Σύμφωνα με αναλυτές της ναυτιλιακής αγοράς, αν για κάποιο λόγο οι κυρώσεις καταργούνταν άμεσα, η πλειονότητα αυτών των πλοίων δεν θα μπορούσε να επιστρέψει στη νόμιμη αγορά και θα κατέληγε σε διαλυτήρια — γεγονός που θα προκαλούσε έλλειψη χωρητικότητας και άνοδο των ναύλων.

Τα δεδομένα της ναυλομεσιτικής εταιρείας Xclusiv Shipbrokers καταδεικνύουν την έκταση του φαινομένου: ο «σκιώδης στόλος» αποτελείται σήμερα από 1.387 πλοία, εκ των οποίων τα 1.004 είναι δεξαμενόπλοια, δηλαδή περίπου 72%. Στη λίστα περιλαμβάνονται ακόμη 65 πλοία μεταφοράς LNG/LPG, 206 γενικού φορτίου, καθώς και περιορισμένος αριθμός πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και πλοίων που ειδικεύονται στη μεταφορά βασικών πρώτων υλών.

Η μέση ηλικία των πλοίων αυτών αγγίζει τα 20,4 έτη, στοιχείο που αποτυπώνει πόσο γηρασμένο είναι αυτό το «παράλληλο» δίκτυο μεταφοράς ενέργειας, το οποίο ωστόσο παραμένει κρίσιμο για τις ροές πετρελαίου προς τις ασιατικές αγορές και ειδικά προς την Ινδία και την Κίνα.  Τα Aframax/LR2 αποτελούν τον πυρήνα του στόλου με 320 πλοία, που αντιστοιχούν στο 26,8% του ενεργού στόλου αυτής της κατηγορίας — το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ όλων των κατηγοριών. Ακολουθούν τα Suezmax με 17,1% και τα VLCC με 16,1%, ενώ τα MR1, MR2 και Panamax/LR1 παρουσιάζουν μικρότερα αλλά σημαντικά μερίδια, μεταξύ 6% και 13%.

Σε όλες τις κατηγορίες δεξαμενόπλοιων, τα πλοία που έχουν υποστεί κυρώσεις αντιπροσωπεύουν πλέον το 12,8% του συνολικού ενεργού στόλου των 7.820 πλοίων.

Ανάλογα με την ηλικία, η κατανομή κλίνει ακόμη περισσότερο προς τα παλαιότερα πλοία: 335 δεξαμενόπλοια είναι ηλικίας 17 έως 20 ετών και 494 υπερβαίνουν τα 20 έτη — πράγμα που σημαίνει ότι περίπου το 82% των δεξαμενόπλοιων που έχουν υποστεί κυρώσεις είναι παλαιάς κατασκευής. Η κατανομή ανά ηλικία υπογραμμίζει τη διαρθρωτική ανισορροπία: μόνο 175 δεξαμενόπλοια που έχουν υποστεί κυρώσεις είναι 16 ετών ή νεότερα, σε σύγκριση με 829 που είναι 17 ετών ή παλαιότερα.

Σήμερα ο ενεργός στόλος αριθμεί 4.814 νεότερα και 3.006 παλαιότερα πλοία. Αυτό σημαίνει ότι τα πλοία που έχουν υποστεί κυρώσεις αποτελούν μόλις το 3,6% του νεότερου στόλου, αλλά ένα σημαντικό 27,6% των πλοίων ηλικίας άνω των 17 ετών — ποσοστό αυξημένο από 26,1% προηγουμένως.

Η συγκέντρωση είναι ακόμη πιο έντονη μεταξύ των μεγάλων δεξαμενόπλοιων: για τα πλοία άνω των 17 ετών, η επιβαλλόμενη χωρητικότητα αντιπροσωπεύει το 60,6% του στόλου Aframax/LR2, το 51,5% του στόλου Suezmax και το 47% του στόλου VLCC, γεγονός που καταδεικνύει πόσο η γηράσκουσα πλευρά της αγοράς κυριαρχείται από περιορισμένη χωρητικότητα.

Οι κυρώσεις δεν μπορούν να μπλοκάρουν τις εξαγωγές

Σύμφωνα με πληροφορίες διεθνών μέσων ενημέρωσης, οι κινήσεις του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» είναι δύσκολο να ανιχνευθούν, ενώ οι συναλλαγές του πραγματοποιούνται μέσω πλέγματος υπεράκτιων εταιρειών, εικονικών τραπεζικών λογαριασμών και ανώνυμων μεσαζόντων που αποκρύπτουν την πραγματική προέλευση και τον τελικό αποδέκτη των φορτίων.

Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Ρωσία βρέθηκε στο επίκεντρο του δυτικού εμπάργκο. Οι κυρώσεις, ωστόσο, δεν κατάφεραν να μπλοκάρουν τις εξαγωγές της· απλώς άλλαξαν τον τρόπο και το κόστος. Κάτι ανάλογο ισχύει και για το Ιράν και τη Βενεζουέλα. Όπως αναφέρει το πρακτορείο Reuters, οι νέες κυρώσεις που επέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση κατά της Ρωσίας και των πετρελαϊκών κολοσσών Rosneft (ROSN.MM) και Lukoil (LKOH.MM) δεν έχουν —τουλάχιστον προς το παρόν— διαταράξει τις φυσικές ροές αργού από τα δυτικά ρωσικά λιμάνια.

Σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς από τα συστήματα παρακολούθησης εμπορευμάτων και ναυλώσεων της LSEG/Refinitiv στο Λονδίνο, καθώς και με πηγές που επικαλείται το Ρόιτερς, παρά τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες και την πίεση των κυρώσεων, οι εξαγωγές του Οκτωβρίου από τα λιμάνια Primorsk, Ust-Luga και Novorossiisk αναμένεται να διαμορφωθούν σε περίπου 2,33 εκατ. βαρέλια ημερησίως, βάσει του αναθεωρημένου μηνιαίου προγράμματος της Μόσχας. Τα στοιχεία της LSEG και αναλυτικές εκτιμήσεις επιβεβαιώνουν ότι οι ροές παραμένουν σταθερές, τουλάχιστον προς το παρόν.

Ωστόσο, οι εξαγωγές προς δυτικούς προορισμούς βρίσκονται υπό πίεση, καθώς το ρωσικό αργό Urals, που φορτώνεται στα συγκεκριμένα λιμάνια, κατευθύνεται κυρίως προς την Ινδία και την Τουρκία —χώρες που αναμένεται να συμμορφωθούν με τις νέες απαγορεύσεις της Δύσης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν θέσει προθεσμία την 21η Νοεμβρίου για τη διακοπή όλων των συναλλαγών με Rosneft και Lukoil.

Δεδομένου ότι η μεταφορά από τη Βαλτική προς τα διυλιστήρια της Ινδίας διαρκεί περίπου τέσσερις εβδομάδες, τωρινές φορτώσεις ενδέχεται να φτάσουν μετά την προθεσμία — εξέλιξη που αυξάνει τους κινδύνους σε επίπεδο εφοδιαστικής αλυσίδας και χρηματοδότησης. «Όλα όσα φορτώνονται τώρα στο Primorsk θα φτάσουν στην Ινδία μετά τις 21 Νοεμβρίου», ανέφερε πηγή της αγοράς, προσθέτοντας ότι ενδέχεται να παρουσιαστούν προβλήματα με τις τραπεζικές πληρωμές και ότι οι Ρώσοι προμηθευτές δεν επιθυμούν να αμείβονται σε ρουπίες.

Οι ινδικές εταιρείες διύλισης, μεταξύ των οποίων και η Reliance Industries —σημαντικός πελάτης της Rosneft— εξετάζουν τον αντίκτυπο των κυρώσεων στα συμβόλαια προμήθειας. Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι μέρος του ρωσικού αργού θα διοχετευθεί μέσω μεσαζόντων και εμπορικών εταιρειών, γεγονός που θα αυξήσει το κόστος για τους πωλητές, αλλά πιθανότατα θα προστατεύσει τους αγοραστές από τις κυρώσεις.

Την ίδια στιγμή, η γερμανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι έλαβε γραπτή διαβεβαίωση από τις Ηνωμένες Πολιτείες πως η θυγατρική της Rosneft στη Γερμανία θα εξαιρεθεί από τα νέα μέτρα, καθώς τα περιουσιακά στοιχεία δεν βρίσκονται πλέον υπό ρωσικό έλεγχο. Σύμφωνα με τη Γερμανίδα υπουργό Οικονομίας Κατερίνα Ράιχε, η Ουάσιγκτον εξέδωσε «επιστολή διαβεβαίωσης» αναγνωρίζοντας τον πλήρη διαχωρισμό των δραστηριοτήτων από τη μητρική εταιρεία.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σημαντικές εξελίξεις καταγράφονται στον ναυπηγοεπισκευαστικό τομέα της Ελλάδας, σηματοδοτώντας τη μετάβαση των ελληνικών ναυπηγείων σε μια νέα φάση ανάκαμψης και ανάπτυξης. Ύστερα από πάνω από μία δεκαετία στασιμότητας, ιστορικές εγκαταστάσεις όπως εκείνες της Ελευσίνας, της Σύρου, της Σαλαμίνας και του Σκαραμαγκά παρουσιάζουν πλέον σαφή δείγματα επανενεργοποίησης, θέτοντας τα θεμέλια για την αναγέννηση της βαριάς βιομηχανίας της χώρας.

Η είσοδος ιδιωτικών επενδυτών, η αναδιοργάνωση της διοικητικής λειτουργίας και η αύξηση της διεθνούς ζήτησης για ναυπηγοεπισκευαστικές υπηρεσίες, σε συνδυασμό με τις προοπτικές που διαμορφώνει το νέο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE (Security Action for Europe), συνθέτουν ένα νέο τοπίο για τον κλάδο, που παραπέμπει στις πιο παραγωγικές δεκαετίες του παρελθόντος.

Από τον Μάρτιο του 2023, τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά τελούν υπό τον έλεγχο του εφοπλιστή Γιώργου Προκοπίου. Σύμφωνα με επίσημες ανακοινώσεις, έχουν επισκευαστεί ήδη 34 πλοία μέσα στο 2024, ενώ υλοποιούνται εργασίες εκσυγχρονισμού υποδομών, συντήρησης εγκαταστάσεων και ενίσχυσης της τεχνικής δυναμικότητας. Παράλληλα, το εργατικό δυναμικό έχει ενισχυθεί, αντικατοπτρίζοντας τη σαφή κατεύθυνση προς την πλήρη επιχειρησιακή επαναφορά της μονάδας.

Η ONEX Shipyards & Technology, υπό τη διοίκηση του Πάνου Ξενόκωστα, έχει αναλάβει τη διαχείριση των ναυπηγείων στη Σύρο και την Ελευσίνα. Οι δύο μονάδες πραγματοποιούν πλέον περισσότερες από 220 επισκευές πλοίων ετησίως, ενώ έχουν τεθεί σε εφαρμογή φιλόδοξα επενδυτικά σχέδια για την κατασκευή νέων πλοίων, πλωτών ενεργειακών πλατφορμών και πλοίων μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ). Η στρατηγική της ONEX εστιάζει στην αναβάθμιση της εγχώριας τεχνογνωσίας και στη διεύρυνση της εξαγωγικής δραστηριότητας των ελληνικών ναυπηγείων.

Στα Ναυπηγεία Σαλαμίνας βρίσκεται σε εξέλιξη επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 15 εκατομμυρίων ευρώ με ορίζοντα πενταετίας. Η εγκατάσταση διαθέτει πλέον υψηλές πιστοποιήσεις ποιότητας και διευρύνει τη δραστηριότητά της μέσω συνεργασιών με διεθνείς φορείς, συμμετοχής σε ερευνητικά έργα για μη επανδρωμένα σκάφη και εμπλοκής στο πρόγραμμα του «εθνικού πλοίου». Σημαντικό σταθμό αποτέλεσε η κατασκευή επιμέρους τμημάτων για τη φρεγάτα FDI HN «Φορμίων», καθώς και για δύο ακόμη φρεγάτες του γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού, που κατασκευάζονται στη Γαλλία. Πρόκειται για την πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση εξαγωγής πολεμικού ναυπηγικού υλικού από ελληνική μονάδα.

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ επιβεβαιώνουν τη θεαματική ανάκαμψη του κλάδου: από περίπου 330 επισκευές πλοίων το 2013, η ετήσια δραστηριότητα έχει φθάσει σχεδόν τις 700 το 2024. Η αναβίωση αυτή έχει άμεσο κοινωνικό αντίκτυπο, με εκατοντάδες εργαζομένους να επιστρέφουν στα ναυπηγεία και σημαντικό αριθμό υπεργολαβικών επιχειρήσεων να επαναδραστηριοποιούνται. Όπως σημειώνει ο δήμαρχος Περάματος, η περιοχή καταγράφει αυξημένη κινητικότητα και αναπτύσσει εκ νέου τις απαραίτητες υποδομές για να ανταποκριθεί στις νέες ανάγκες.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο

Καταλυτικό ρόλο στη νέα αυτή δυναμική διαδραματίζει το ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE, το οποίο διαθέτει προϋπολογισμό περίπου 150 δισεκατομμυρίων ευρώ και παρέχει στα κράτη-μέλη χαμηλότοκα, μακροπρόθεσμα δάνεια για επενδύσεις στον τομέα της άμυνας. Η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει ποσό 787,6 εκατ. ευρώ, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας, την αναβάθμιση υποδομών και τη συμμετοχή σε κοινά ευρωπαϊκά έργα παραγωγής.

Όπως αναφέρει ο πρόεδρος του ΕΒΕΠ, Βασίλης Κορκίδης, το SAFE προσφέρει τη δυνατότητα δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας, ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής και σύνδεσης της ελληνικής βιομηχανίας με την ευρωπαϊκή αμυντική στρατηγική.

Σε εξέλιξη βρίσκεται επίσης η διαγωνιστική διαδικασία για την απόκτηση τεσσάρων νέων υποβρυχίων για το Πολεμικό Ναυτικό. Στην πρόσκληση ενδιαφέροντος έχουν ανταποκριθεί κατασκευαστές από τη Γερμανία, τη Σουηδία, τη Γαλλία, την Ιταλία και τη Νότια Κορέα. Βασική επιδίωξη της ελληνικής πλευράς είναι η υλοποίηση του προγράμματος να περιλαμβάνει εγχώρια κατασκευή — πιθανότατα στα ναυπηγεία Ελευσίνας ή Σκαραμαγκά — ώστε να αξιοποιηθούν πλήρως οι εγχώριες υποδομές και να επιτευχθεί υψηλό ποσοστό βιομηχανικής συμμετοχής.

Η τεχνογνωσία που ήδη επιδεικνύουν ελληνικές μονάδες μέσω της συνεργασίας τους με οίκους όπως η Naval Group ενισχύει την επιχειρηματολογία υπέρ της εγχώριας εμπλοκής σε μελλοντικά ναυπηγικά προγράμματα.

Με επίκεντρο την τεχνολογική αναβάθμιση, τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και την υιοθέτηση περιβαλλοντικά βιώσιμων πρακτικών, τα ελληνικά ναυπηγεία επιδιώκουν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο και στην πράσινη μετάβαση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Η συνδυασμένη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων, των νέων εξοπλιστικών συμβάσεων και της παγκόσμιας ζήτησης δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την εδραίωση της Ελλάδας ως αξιόπιστου κόμβου ναυπηγοεπισκευής και ναυπηγικής παραγωγής στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου.

Η παρούσα συγκυρία αναδεικνύει τα ναυπηγεία όχι απλώς ως παραγωγικές μονάδες, αλλά ως στρατηγικούς μοχλούς ανάπτυξης και ασφάλειας, συνδέοντας τη βιομηχανική πολιτική με τη γεωπολιτική σταθερότητα και την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.

Του Θανάση Παπαδή

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σε φάση εντατικής μελέτης των στοιχείων που έχει παραλάβει από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης βρίσκεται η Επιστημονική Επιτροπή για την αντιμετώπιση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, δήλωσε στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και πρόεδρος της Επιτροπής, καθηγητής Ιολογίας και Ιογενών Νοσημάτων Χαράλαμπος Μπιλλίνης.

«Έχουμε λάβει όλα ή σχεδόν όλα τα στοιχεία από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, τα μελετούμε και προσπαθούμε να εντοπίσουμε πού εμφανίζεται το πρόβλημα, σε ποιες περιοχές και υπό ποιους παράγοντες κινδύνου. Στόχος μας είναι να δούμε γιατί το νόσημα επανεμφανίζεται σε ορισμένες περιοχές και να καταλήξουμε στα πρώτα μέτρα αντιμετώπισης. Βρισκόμαστε πολύ κοντά στο να κάνουμε τις πρώτες ανακοινώσεις, αφού εξειδικεύσουμε περαιτέρω τα δεδομένα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η Επιστημονική Επιτροπή, όπως σημείωσε, αναμένεται το επόμενο διάστημα να ανακοινώσει τα πρώτα εξειδικευμένα μέτρα για τον περιορισμό της εξάπλωσης του νοσήματος, επιδιώκοντας να προστατευθεί τόσο το ζωικό κεφάλαιο όσο και η εμπορική φήμη των ελληνικών προϊόντων ΠΟΠ.

Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΑΑΤ, ο αριθμός των νεκρών ζώων ξεπερνά τις 357.000, ενώ οι περιοχές με το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζονται στην Αχαΐα, τη Θεσσαλία, τις Σέρρες και σε μικρότερο βαθμό στον Έβρο. Ο κ. Μπιλλίνης υπογράμμισε ότι γίνονται όλες οι προσπάθειες αποφυγής καθολικής απαγόρευσης δραστηριοτήτων πάση θυσία· ωστόσο, τα μέτρα θα εξαρτηθούν από την ανάλυση των δεδομένων.

Κεντρικός στόχος, όπως διευκρίνισε, είναι να μην χαρακτηριστεί η χώρα ενδημική, καθώς κάτι τέτοιο θα είχε σοβαρές επιπτώσεις τόσο στη διαχείριση του νοσήματος όσο και στο εμπόριο των ελληνικών προϊόντων. «Η Ελλάδα θα χαρακτηριστεί ενδημική μόνο εφόσον το νόσημα εξαπλωθεί σε όλη τη χώρα ή αν προχωρήσουμε σε εμβολιασμό», εξήγησε.

Το ζήτημα του εμβολίου

Ο επικεφαλής της Επιτροπής ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο για την ευλογιά των αιγοπροβάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. «Η Ευρώπη και ο ΕΟΦ έχουν απαντήσει επίσημα πως αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει διαθέσιμο εγκεκριμένο εμβόλιο. Υπάρχουν μόνο κάποιες δόσεις —περίπου 300.000— ενός ιορδανικού εμβολίου που διατηρούνται ως εφεδρεία, ενώ βρίσκονται σε παραγωγή άλλες 1,7 εκατομμύρια δόσεις. Ωστόσο, η Ε.Ε. προορίζει αυτά τα αποθέματα για έκτακτες περιπτώσεις και ως έσχατο μέτρο, όταν μια χώρα δεν μπορεί πλέον να ελέγξει τη νόσο με μέτρα εξυγίανσης», σημείωσε.

Παράλληλα, ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πως ο εμβολιασμός ενδέχεται να έχει σοβαρές εμπορικές συνέπειες: «Σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό κανονισμό, όπου εφαρμοστεί ο εμβολιασμός, επιβάλλονται αυτόματα περιοριστικά μέτρα στη διακίνηση προϊόντων. Επιπλέον, επειδή δεν υπάρχει δυνατότητα διάκρισης μεταξύ εμβολιασμένων και φυσικά μολυσμένων ζώων, όλα τα εμβολιασμένα θεωρούνται μολυσμένα». Κάτι που θα είχε ως αποτέλεσμα την αναγκαστική σφαγή όλων των ζώων.

Ο ίδιος προειδοποίησε ότι η αποτελεσματικότητα του εμβολίου δεν έχει επιβεβαιωθεί σε μεγάλη κλίμακα και «δεν υπάρχουν δεδομένα για το πώς αντιδρούν τα ζώα και πόση ανοσία παρέχεται. Η βιβλιογραφία αναφέρει αποτελεσματικότητα 60–65%, γεγονός που σημαίνει ότι ένα ποσοστό 30–35% των εμβολιασμένων θα μπορούσε να νοσήσει».

Αναφερόμενος στη σύγχυση με το εμβόλιο για την οζώδη δερματίτιδα, υπογράμμισε ότι «πρόκειται για διαφορετικά νοσήματα, αν και ανήκουν στο ίδιο γένος ιών. Το εμβόλιο για την οζώδη δερματίτιδα επιτρέπει τη διάκριση εμβολιασμένων και μολυσμένων ζώων, κάτι που δεν ισχύει για την ευλογιά».

Τέλος, σχετικά με την Τουρκία, ανέφερε ότι «εφαρμόζει εμβολιασμό εδώ και δέκα χρόνια, χωρίς να έχει απαλλαγεί από την ευλογιά», προσθέτοντας ότι σε περίπτωση που ένα κράτος-μέλος προχωρήσει σε εμβολιασμό, αυτόματα θα τεθούν σε περιορισμούς διακίνησης τα προϊόντα του. Κάτι το οποίο, όπως ανέφερε ο κ. Μπιλλίνης, τόνισε και ο Ευρωπαίος Επίτροπος Γεωργίας, Κριστόφ Χάνσεν, κατά την επίσκεψή του στη Βουλγαρία τις προηγούμενες ημέρες.

Του Θ. Παπακώστα

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η Επιθεώρηση Εργασίας, με στοχευμένες ενημερωτικές δράσεις και εντατικούς ελέγχους, υλοποιεί στην πράξη τη δέσμευσή της για την αλλαγή της εργασιακής κουλτούρας προς την κατεύθυνση της μηδενικής ανοχής απέναντι σε βίαιες και παρενοχλητικές συμπεριφορές στον εργασιακό χώρο.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της ετήσιας έκθεσης του αυτοτελούς τμήματος της Επιθεώρησης Εργασίας για την παρακολούθηση της βίας και της παρενόχλησης στην εργασία, κατά τη διάρκεια του 2024 ο συνολικός αριθμός των καταγγελιών τέτοιων περιστατικών ανήλθε σε 318, σημειώνοντας υπερδιπλασιασμό σε σχέση με το 2022 (151 καταγγελίες). Ειδικότερα, η λεκτική, ψυχολογική και ηθική παρενόχληση αποτελεί κυρίαρχη μορφή βίαιης συμπεριφοράς, αντιστοιχώντας στο 78% των περιπτώσεων. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία, σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, οι βίαιες και παρενοχλητικές συμπεριφορές που προκαλούνται από τον εργοδότη μειώνονται, ενώ οι αντίστοιχες συμπεριφορές μεταξύ συναδέλφων αυξάνονται.

Χαρακτηριστικό είναι ότι, από το 59% των λοιπών εργαζομένων που καταγγέλλονται ως υπαίτιοι, το 33% κατέχει θέσεις ευθύνης (διευθυντές, προϊστάμενοι και μάνατζερ), ενώ το 26% είναι συνάδελφοι της ίδιας ιεραρχικής κλίμακας. Παράλληλα, έως τον Οκτώβριο του 2025, έχουν διενεργηθεί 1.806 έλεγχοι, ενώ οι καταγγελίες που υποβλήθηκαν ανέρχονται σε 374.

Όπως αναφέρουν αρμόδια στελέχη της Επιθεώρησης Εργασίας, τα παραπάνω στοιχεία καταδεικνύουν ότι η ορατότητα απέναντι σε τέτοιες συμπεριφορές στον εργασιακό χώρο αυξάνεται σταθερά, μέσα από την αξιοποίηση του ισχύοντος προστατευτικού νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου, αλλά και μέσω των συνεχών δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης από όλους τους συναρμόδιους φορείς. Ζητούμενο παραμένει η περαιτέρω ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς, ώστε να ενθαρρύνονται να καταγγέλλουν τέτοια περιστατικά και να διασφαλίζεται η ουσιαστική διερεύνησή τους.

Ενθαρρυντικό είναι επίσης το γεγονός ότι το ποσοστό επίλυσης των υποθέσεων παρέμεινε σταθερά υψηλό και το 2024, όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, με το 31% των υποθέσεων να επιλύεται μέσω της διαμεσολάβησης των υπηρεσιών της Επιθεώρησης Εργασίας, ενώ η αναλογία μεταξύ επιλύσεων και συστάσεων προσφυγής στα δικαστήρια παρουσίασε βελτίωση, μειώνοντας τη διαφορά από 47% σε 39%.

Την ίδια στιγμή, η Επιθεώρηση Εργασίας ενισχύει ενεργά την ενημέρωση εργοδοτών και εργαζομένων, παρέχοντας σαφείς οδηγίες και υποστήριξη, ώστε οι εργοδότες να λαμβάνουν άμεσα όλα τα ενδεδειγμένα μέτρα όταν υποβάλλονται καταγγελίες για βία και παρενόχληση στον χώρο εργασίας. Όπως δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η προϊσταμένη του αυτοτελούς τμήματος της Επιθεώρησης Εργασίας για την παρακολούθηση της βίας και της παρενόχλησης στην εργασία, Γεωργία Βαζάκη, εφαρμόζεται ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ενημερωτικών δράσεων, με στόχο την πρόληψη, την ευαισθητοποίηση και την καλλιέργεια μιας νέας εργασιακής κουλτούρας μηδενικής ανοχής απέναντι σε τέτοια φαινόμενα. Όπως επισημαίνει, έχουν πραγματοποιηθεί περίπου 10 δράσεις ανά έτος από τα μέσα του 2021 και εφεξής, με τον ρυθμό να εντείνεται, καθώς η ενημέρωση και η πρόληψη αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους για την ουσιαστική αλλαγή στάσεων και συμπεριφορών.

Η κ. Βαζάκη υπογραμμίζει ότι η γνώση είναι δύναμη και κάθε εργαζόμενος οφείλει να γνωρίζει το νομοθετικό πλαίσιο, τα δικαιώματά του, τις προβλεπόμενες διαδικασίες και τις υπηρεσίες στις οποίες μπορεί να απευθυνθεί. Όπως εξηγεί, η εξωδικαστική επίλυση εργατικών διαφορών με τη μεσολάβηση της Επιθεώρησης Εργασίας διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς είναι ταχύτερη και πιο άμεση σε σχέση με τη δικαστική οδό. «Οι προθεσμίες είναι αυστηρές. Η συζήτηση ορίζεται μέσα σε 10 ημέρες, ενώ η διαδικασία ολοκληρώνεται εντός δύο μηνών από την προσφυγή», αναφέρει η κ. Βαζάκη. Μάλιστα, τονίζει ότι η συστράτευση όλων των συναρμόδιων φορέων συμβάλλει καθοριστικά στην εμπέδωση της εμπιστοσύνης των πολιτών και στη σταδιακή μεταβολή της εργασιακής κουλτούρας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιθεώρηση Εργασίας συνεργάζεται με φορείς όπως το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών (ΕΒΕΑ), ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, η Εθνική Αρχή Διαφάνειας, το Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας και ο Συνήγορος του Πολίτη, αποδεικνύοντας τη συλλογική δέσμευση για υγιή και ασφαλή εργασιακά περιβάλλοντα.

Παράλληλα, έχουν πραγματοποιηθεί ημερίδες ευαισθητοποίησης σε Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης, καθώς και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με σκοπό την ενημέρωση των μελλοντικών εργαζομένων και στελεχών των επιχειρήσεων που θα κληθούν να εφαρμόσουν τις σχετικές πολιτικές. Η Επιθεώρηση Εργασίας λειτουργεί ως αρωγός καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, διερευνά καταγγελίες και εκδίδει αιτιολογημένα πορίσματα.

Σύμφωνα με την κ. Βαζάκη, «το αυξανόμενο ενδιαφέρον φορέων, εργοδοτικών και συνδικαλιστικών σωματείων για κοινές δράσεις ευαισθητοποίησης δείχνει ότι η αλλαγή της εργασιακής κουλτούρας βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

Η ενημέρωση παραμένει το πιο ισχυρό εργαλείο πρόληψης. Εδώ και δύο χρόνια, η Επιθεώρηση Εργασίας αποστέλλει επιστολές προληπτικού χαρακτήρα στους κλάδους με τη μεγαλύτερη παραβατικότητα, ενώ οι πληροφορίες αυτές αναρτώνται και στο Πληροφοριακό Σύστημα ‘ΕΡΓΑΝΗ’, ώστε να ενημερωθούν όλοι οι εργοδότες για τις υποχρεώσεις τους. Φέτος, οι επιστολές προληπτικού περιεχομένου στάλθηκαν στοχευμένα, πριν από την έναρξη της τουριστικής περιόδου, υπενθυμίζοντας τις πολιτικές που πρέπει να εφαρμόζονται και αναδεικνύοντας τον ρόλο της Επιθεώρησης Εργασίας ως συμβουλευτικού και υποστηρικτικού μηχανισμού».

Οι επιχειρήσεις οφείλουν να υιοθετούν πολιτικές τόσο για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας και της παρενόχλησης στην εργασία, όσο και για τη διαχείριση εσωτερικών καταγγελιών τέτοιων περιστατικών. Σε επιχειρήσεις με προσωπικό άνω των 70 ατόμων, οι πολιτικές αυτές ενσωματώνονται στον κανονισμό λειτουργίας. Με βάση τα στοιχεία της ετήσιας έκθεσης, το 2024 κατατέθηκαν 299 κανονισμοί εργασίας με ενσωματωμένες πολιτικές κατά της βίας και της παρενόχλησης στον χώρο εργασίας, γεγονός που υποδηλώνει τη σταθερή πρόοδο προς την καλλιέργεια κουλτούρας μηδενικής ανοχής.

Οι περισσότεροι κανονισμοί εργασίας έχουν κατατεθεί στις μεγάλες Περιφερειακές Ενότητες Αττικής και Κεντρικής Μακεδονίας, ενώ ακολουθούν η Κρήτη και η Κεντρική Ελλάδα. «Η βία και η παρενόχληση αποτελούν πλέον αναγνωρισμένους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, με θεσμικό πλαίσιο προστασίας, που μπορεί να λειτουργήσει ως καλή πρακτική και για τους υπόλοιπους κινδύνους που απειλούν τη σωματική και την ψυχική υγεία των εργαζομένων.

Η Επιθεώρηση Εργασίας, με τις Περιφερειακές Διευθύνσεις της σε όλη τη χώρα, είναι στη διάθεση κάθε εργαζομένου ή εργαζομένης που επιθυμεί να καταγγείλει ή να ζητήσει συμβουλή. Οι διαδικασίες είναι γρήγορες και αποτελεσματικές. Το πλαίσιο είναι ισχυρό και κανείς δεν πρέπει να φοβάται», σχολιάζει η κ. Βαζάκη.

Της Γεωργίας Μπάρλα

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ