Τείνουμε να σκεφτόμαστε τις επαναστάσεις ως απελευθερωτικές, ωστόσο για τις γυναίκες στο Ιράν η επικράτηση της Ισλαμικής Επανάστασης το 1979 σήμανε το τέλος της ελευθερίας τους και την αρχή ενός τρόπου ζωής επί της ουσίας εξευτελιστικού.
Πριν από την επανάσταση, το Ιράν ακολουθούσε μία δυτικότροπη τροχιά. Οι γυναίκες σπούδαζαν, είχαν πρόσβαση σε πολλά επαγγέλματα, κυκλοφορούσαν με ακάλυπτα πρόσωπα και μοντέρνα ρούχα. Μετά, ακόμη και τα μικρά κορίτσια υποχρεώθηκαν να φορούν μαντίλα (χιτζάμπ), τα σχολεία χωρίστηκαν σε θηλέων και αρρένων, οι γιορτές απαγορεύτηκαν και άρχισε να ασκείται βία κατά των γυναικών που απέκλιναν έστω και λίγο από τις απαιτήσεις των ισλαμιστών.
Στους δρόμους, η Αστυνομία Ηθών κυριάρχησε. Αρμοδιότητά της ήταν να ελέγχει και να επιβάλλει το ‘σωστό’ ντύσιμο, κυρίως στις γυναίκες: φαρδιά και μακριά ρούχα, και μαντίλα στο κεφάλι προσεκτικά φορεμένη ώστε να μην φαίνονται τα μαλλιά. Εάν κάποια γυναίκα ή κοπέλα παρεκλίνει, την περιμένουν πρόστιμα, προσαγωγή, βία. Ακόμα και τα βαμμένα νύχια θεωρούνται πρόκληση.
Σύμφωνα με τη Γιασμίν Αλιζάντε, Ιρανή που ζει στην Ελλάδα, οι περιορισμοί δεν εξαντλούνται στον ενδυματολογικό κώδικα, αλλά αγγίζουν και ουσιαστικές επιλογές, ακόμη και ζητήματα ζωής ή θανάτου, αφού για να υποβληθεί σε εγχείρηση ή για να βγάλει διαβατήριο μία Ιρανή, πρέπει να υπογράψει ο σύζυγός της. Αν ζητήσει διαζύγιο, θα το πάρει δύσκολα και θυσιάζοντας τα παιδιά της, αφού η κηδεμονία τους δίνεται πάντα στον άντρα ή στην οικογένειά του.
Οι Ιρανές δεν υποτάχθηκαν σε αυτές τις απαιτήσεις αδιαμαρτύρητα. Ακόμη και σήμερα, αντιδρούν και εκδηλώνουν την αντίθεσή τους με όποιον τρόπο μπορούν. Το να φορούν τη μαντίλα χαλαρά ώστε να φαίνονται τα μαλλιά τους είναι από τους πιο συνηθισμένους, όπως και το να φορούν στενά, μακριά μέχρι τους μηρούς παλτά.
Ωστόσο, ακόμη και αυτές οι φαινομενικά απλές κινήσεις μπορεί να έχουν τεράστιο κόστος — μπορεί να τις πληρώσουν με τη ζωή τους. Το πιο γνωστό θύμα αυτής της αυστηρότητας είναι η Μαχσά Αμίνι, νεαρή ΙρανήΚούρδισσα, η οποία συνελήφθη στις 13 Σεπτεμβρίου 2022 για άσεμνο ντύσιμο. Αυτό με τους όρους της Ισλαμικής Δημοκρατίας σήμαινε ότι φαίνονταν τα μαλλιά της. Η 22χρονη Αμίνι απεβίωσε ενώ τελούσε υπό κράτηση. Η αστυνομία δήλωσε ότι πέθανε από την καρδιά της, ωστόσο η οικογένειά της επέμεινε ότι δεν έπασχε από κάποιο καρδιακό νόσημα. Πολλοί Ιρανοί, ιδιαίτερα οι νέοι, θεωρούν τον θάνατό της ως μέρος της σκληρής καταστολής της διαφωνίας από την Ισλαμική Δημοκρατία και της ολοένα και πιο βίαιης μεταχείρισης των νέων γυναικών από την Αστυνομία Ηθών.
Ο θάνατος της Αμίνι πυροδότησε μαζικές κινητοποιήσεις στο Ιράν και άλλες χώρες, με κυρίαρχο σύνθημα το «Θάνατος στον δικτάτορα» (σ.σ. Αλί Χαμενεΐ). Στις διαδηλώσεις στο Ιράν συμμετείχαν πολλές γυναίκες — ακόμη και μαθήτριες γυμνασίου/λυκείου —που κουνούσαν ή έκαιγαν τις μαντίλες τους. Η αντίδραση των αρχών ήταν σκληρή, με αποτέλεσμα 150 άνθρωποι να σκοτωθούν, εκατοντάδες να τραυματιστούν και χιλιάδες να σκοτωθούν. Μεταξύ των θυμάτων ήταν και η 16χρονη Σαρίνα Εσμαϊλζάντε (Sarina Esmaeilzadeh) και η 17χρονη Νίκα Σακαράμι (Nika Shakarami).
Το Ιράν καταδικάστηκε διεθνώς για τον θάνατο της Αμίνι, ενώ οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις.
Χρόνια νωρίτερα, στις 10 Ιουνίου 2009, κατά τη διάρκεια της λεγόμενης «πράσινης επανάστασης» των Ιρανών, όταν 3 εκατομμύρια άνθρωποι εξεγέρθηκαν εναντίον του προέδρου Μαχμούτ Αχμαντινετζάντ, μία άλλη νεαρή γυναίκα, η 26χρονη Νέντα Αγά-Σολτάν, έχασε τη ζωή της σε μία διαδήλωση. Πριν σκοτωθεί, η Νέντα έκανε κρυφά μαθήματα φωνητικής — γιατί στο Ιράν δεν επιτρέπεται στις γυναίκες να τραγουδούν. Ορισμένοι μάρτυρες ανέφεραν ότι αποτέλεσε στόχο, χωρίς όμως να διευκρινίσουν τον λόγο. Ωστόσο, οι γυναίκες εν γένει αποτελούν στόχο στις διαδηλώσεις στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, και δέχονται συστηματικά ξυλοδαρμούς, πυροβολισμούς και δολοφονίες από τις δυνάμεις ασφαλείας του καθεστώτος.
Κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων που ακολούθησαν τον θάνατο της Μαχσά Αμίνι, οι ιρανικές δυνάμεις «πυροβολούσαν με σφαιρίδια στο πρόσωπο, το στήθος και τα γεννητικά όργανα των γυναικών διαδηλωτριών», ανέφεραν τότε γιατροί. «Οι ισλαμιστές μισούν τις γυναίκες, θέλουν να καταστρέψουν την ομορφιά τους», είπε γιατρός από το Ισφαχάν. Αντιθέτως, οι άντρες είχαν τραύματα στα πόδια και την πλάτη. Άντρες και γυναίκες δέχτηκαν σφαιρίδια στα μάτια, με αποτέλεσμα να χάσουν μερικώς ή πλήρως την όρασή τους.
Για τις διαδηλώσεις η Τεχεράνη κατηγόρησε ξένες δυνάμεις, τρομοκράτες, τη CIA.
Πιο πρόσφατα, στις 22 Ιουλίου 2024, αστυνομικοί πυροβόλησαν την Αρεζού Μπαντρί, 31 ετών, την ώρα που οδηγούσε επειδή δεν φορούσε σωστά το χιτζάμπ, με αποτέλεσμα να μείνει παράλυτη από τη μέση και κάτω. Λίγους μήνες αργότερα, στις 2 Νοεμβρίου, φοιτήτρια στην Τεχεράνη πραγματοποίησε δημόσια διαμαρτυρία κατά του ενδυματολογικού κώδικα βγάζοντας όλα της τα ρούχα και μένοντας με τα εσώρουχα στον δρόμο. Συνελήφθη από τις αρχές και οδηγήθηκε σε κέντρο ψυχικής υγείας, τακτική η οποία σύμφωνα με την Ιρανή ακτιβίστρια Αζάμ Τζανγκράβι εφαρμόζεται πάγια από το καθεστώς, προκειμένου να πληγεί η υπόληψη των γυναικών που τολμούν να διαμαρτυρηθούν.
Ο Χαντί Γκαέμι, ο εκτελεστικός διευθυντής του Κέντρου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στο Ιράν, μιλά για πόλεμο κατά των γυναικών. Ο ίδιος βίωσε τα τέσσερα πρώτα χρόνια της Ισλαμικής Επανάστασης (1979-1983), στη διάρκεια των οποίων παρατήρησε μια αδιανόητη επιδείνωση της ζωής στη χώρα. Ύστερα έφυγε για σπουδές στις ΗΠΑ, και επέστρεψε στο Ιράν μετά από 18 χρόνια, το 2001. Η κατάσταση που συνάντησε — βασανιστήρια, εκτελέσεις, εξαφανίσεις — τον έκανε να ιδρύσει το Κέντρο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στο Ιράν το 2008, οργανισμό που καταγράφει τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν και διαμορφώνει διεθνείς συνεργασίες για την προάσπισή τους. Όπως αναφέρει, οι άνθρωποι ήθελαν να ακουστούν — και αυτός ανέλαβε να μεταφέρει τη φωνή τους.
Οι Ιρανοί δεν είναι Άραβες, επισημαίνει η Ρίτα Παναχί, Ιρανή που αυτοεξορίστηκε με την οικογένειά της στην Αυστραλία το 1979. Όπως πολλοί ακόμη συμπατριώτες της, επιθυμεί να δει την πατρίδα της να απελευθερώνεται από τις ισλαμικές δυνάμεις. Σημειώνει ότι μόλις ένας στους τρεις Ιρανούς είναι ενεργός μουσουλμάνος, ενώ δεκάδες χιλιάδες τζαμιά έχουν κλείσει. Κατά τη διάρκεια των πρόσφατων γεγονότων, πολλά τζαμιά έχουν καεί. Για την Παναχί, η επικράτηση του θεοκρατικού καθεστώτος το 1979 στο Ιράν αποτέλεσε άλωση της χώρας από το Ισλάμ — η πρώτη, θυμίζει, συνέβη το 63ο μ.Χ.
Με αιχμή του δόρατος τη θρησκεία, η Ισλαμική Δημοκρατία δαιμονοποίησε τις γυναίκες, όπως και τη διαφωνία, επιστρατεύοντας μεθόδους που αποτελούν ίδιον κάθε αυταρχικού καθεστώτος. Οι πρόσφατες κινητοποιήσεις σε όλο το Ιράν έδειξαν ότι μια πολύ μεγάλη μερίδα του πληθυσμού διαφωνεί με τις συνθήκες που επικρατούν στη χώρα. Ο πόλεμος που διεξάγουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι δυνατό να επιφέρει αποσταθεροποίηση και αποδυνάμωση των δυνάμεων της επανάστασης, προσφέροντας ίσως μια ευκαιρία στους αντιφρονούντες — και τις γυναίκες — να επιτύχουν την ανατροπή που θα ήθελαν.
Οι απόψεις που διατυπώνονται σε αυτό το άρθρο είναι απόψεις του συγγραφέα και δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ ανάγκην τις απόψεις της εφημερίδας The Epoch Times.
