Μήνας: Ιανουάριος 2026

Πρόσφατη έρευνα σε ενήλικες υψηλού κινδύνου για αυτοκτονία έδειξε ότι αυτό που κάνουν οι άνθρωποι στα τηλέφωνά τους μετά τη δύση του ήλιου διαμορφώνει το πώς αισθάνονται την επόμενη ημέρα. Η αδιάλειπτη παρακολούθηση αρνητικών ειδήσεων αργά τη νύχτα αυξάνει τις πιθανότητες αυτοκτονίας, αλλά το να στείλει κανείς μήνυμα στις 3 τα ξημερώματα δεν έχει το ίδιο αποτέλεσμα, διαπίστωσε νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open.

Η νυχτερινή συμπεριφορά στο κινητό «δεν είναι ομοιόμορφα επιβλαβής», δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times η Μπρουκ Άμμερμαν (Brooke Ammerman), καθηγήτρια ψυχολογίας στο University of Wisconsin, στο Μάντισον, και μία από τους συγγραφείς της μελέτης, διευκρινίζοντας ότι «αυτό που πραγματικά έχει σημασία είναι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιεί κανείς το τηλέφωνό του. […] Αναμέναμε πως η νυχτερινή χρήση θα ήταν προβληματική, [ωστόσο] το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν η ενεργή ενασχόληση μέσα στη νύχτα, δηλαδή ότι συνδεόταν με χαμηλότερο κίνδυνο την επόμενη ημέρα [σε άτομα υψηλού κινδύνου]».

Περιήγηση έναντι ανταλλαγής μηνυμάτων

Για τέσσερις εβδομάδες, οι ερευνητές παρακολούθησαν 79 ενήλικες στο Σάουθ Μπεντ της Ιντιάνα — 54 γυναίκες και 25 άνδρες, με μέσο όρο ηλικίας τα 35 έτη — οι οποίοι όλοι είχαν αυτοκτονικές σκέψεις ή συμπεριφορές στο πρόσφατο παρελθόν τους.

Οι ερευνητές λάμβαναν στιγμιότυπα οθόνης της δραστηριότητας των τηλεφώνων τους κάθε λίγα δευτερόλεπτα και κατηγοριοποιούσαν τη χρήση της οθόνης ως παθητική ή ενεργή.

Ορισμένες δραστηριότητες απαιτούν ελάχιστη σκέψη ή κίνηση — όπως η περιήγηση σε ροές ειδήσεων ή η παρακολούθηση σύντομων βίντεο — ενώ άλλες απαιτούν μεγαλύτερη εμπλοκή, όπως η αποστολή μηνυμάτων, η πληκτρολόγηση και η διαδικτυακή αναζήτηση. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν καθημερινά ερωτηματολόγια σχετικά με τη διάθεσή τους και τυχόν σκέψεις αυτοκτονίας. Στη συνέχεια, η χρήση του τηλεφώνου και οι ημερήσιες βαθμολογίες διάθεσης αναλύθηκαν με μοντέλο μηχανικής μάθησης, το οποίο ανέδειξε μοτίβα που συνδέονται με αυτοκτονικές τάσεις.

Όπως ήταν αναμενόμενο, όσοι δεν χρησιμοποιούσαν το τηλέφωνό τους για επτά έως εννέα ώρες μέσα στη νύχτα — κάτι που συνήθως αντανακλά αδιάλειπτο ύπνο — ανέφεραν τις λιγότερες αυτοκτονικές σκέψεις. Ακολουθούσαν όσοι είχαν τέσσερις έως επτά ώρες χωρίς χρήση τηλεφώνου, παρουσιάζοντας υψηλότερο κίνδυνο, στοιχείο που υποδηλώνει ότι ο μειωμένος ή διαταραγμένος ύπνος αυξάνει την ευαλωτότητα. Η χρήση τηλεφώνου νωρίς το πρωί συσχετίστηκε με ελαφρώς υψηλότερο κίνδυνο, ωστόσο παρέμεινε λιγότερο επικίνδυνη από την περιήγηση αργά το βράδυ.

Μεταξύ των συμμετεχόντων που χρησιμοποιούσαν το τηλέφωνό τους τη νύχτα, η παθητική περιήγηση μεταξύ 23:00 και 01:00 συνδέθηκε με τον υψηλότερο κίνδυνο για την επόμενη ημέρα, ενώ η ενεργή χρήση μέσα στη νύχτα, μεταξύ 01:00 και 05:00 — όπως η πληκτρολόγηση ή η ανταλλαγή μηνυμάτων — συνδέθηκε με λιγότερες αυτοκτονικές σκέψεις σε σύγκριση με όσους χρησιμοποιούσαν παθητικά το τηλέφωνό τους την ίδια χρονική περίοδο.

Τα ευρήματα αυτά αντανακλούν συσχετίσεις και όχι αιτιότητα, ωστόσο προσφέρουν νέα στοιχεία για το πώς η νυχτερινή συμπεριφορά και η συναισθηματική ευαλωτότητα μπορεί να αλληλεπιδρούν.

Η ισχυρότερη «ασπίδα» απέναντι στις αυτοκτονικές σκέψεις

Ο σταθερός, αδιάλειπτος ύπνος αποτελεί μία από τις ισχυρότερες «ασπίδες» απέναντι στις διακυμάνσεις της διάθεσης. Ακόμη και ήπια απώλεια ύπνου μπορεί να οδηγήσει σε ευερεθιστότητα, διαρκή ανακύκλωση σκέψεων ή αίσθημα απελπισίας.

Από πλευράς ύπνου, «κανένας από τους δύο [τύπους νυχτερινής χρήσης] δεν είναι καλός», δήλωσε ο Μάικλ Νάντορφ (Michael Nadorff), καθηγητής ψυχολογίας στο Mississippi State University, που μελετά τον ύπνο, την τεχνολογία και τον κίνδυνο αυτοκτονίας, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη. Όπως ανέφερε στην Epoch Times μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, «όταν δεν κοιμόμαστε αρκετά, υπάρχουν πολλές επιπτώσεις», μία από τις οποίες είναι η συναισθηματική απορρύθμιση. Όπως εξηγεί, η έλλειψη ύπνου αποδυναμώνει την ικανότητα του εγκεφάλου να ρυθμίζει τα συναισθήματα: οι άνθρωποι «γίνονται πιο ευαίσθητοι στον πόνο, λιγότερο οξυδερκείς γνωστικά, η διάθεσή τους επιδεινώνεται· σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής γίνεται πιο δύσκολη ή χειρότερη».

Αυτού του είδους η ευαλωτότητα μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονη σε άτομα επιρρεπή σε αυτοκτονικές σκέψεις. «Κατά μέσο όρο, για ανθρώπους με ιστορικό αυτοκτονικών σκέψεων, [το να μην κοιμούνται αρκετά] αυξάνει την πιθανότητα να σκεφτούν την αυτοκτονία», ανέφερε η Άμμερμαν.

Η Άμμερμαν εκτιμά ότι η συμπεριφορά στο κινητό λειτουργεί ως δείκτης των κινδύνων που συνεπάγεται ο διαταραγμένος ύπνος. Όπως εξήγησε, το να χρησιμοποιεί κανείς το τηλέφωνο «είτε πολύ αργά, είτε στη μέση της νύχτας, είτε νωρίς το πρωί διαταράσσει αυτό που θα θεωρούσαμε τυπικό κύκλο ύπνου».

Οι ώρες πριν από τον ύπνο συχνά ανοίγουν ένα «παράθυρο» νυχτερινής ευαλωτότητας, καθώς η κοινωνική επαφή μειώνεται με λιγότερα μηνύματα, και η απουσία αντιπερισπασμών αφήνει περισσότερο χώρο στις ανησυχίες να διογκωθούν. Η περιήγηση στο διαδίκτυο μπορεί να φέρει στην επιφάνεια αναστατωτικό ή συναισθηματικά φορτισμένο περιεχόμενο, καθιστώντας τους ανθρώπους πιο αντιδραστικούς ακριβώς τη στιγμή που προσπαθούν να χαλαρώσουν.

Τα τηλέφωνα προσθέτουν και ένα επιπλέον επίπεδο διαταραχής. Ο Νάντορφ τα χαρακτήρισε «εχθρό του ύπνου», επισημαίνοντας ότι προσφέρουν έναν εύκολο αντιπερισπασμό και εκπέμπουν μπλε φως που καταστέλλει τη μελατονίνη, την ορμόνη που βοηθά το σώμα να περάσει σε νυχτερινή λειτουργία, διαταράσσοντας έτσι «τους κιρκαδικούς μας ρυθμούς».

Η δραστηριότητα αντανακλά την ψυχική κατάσταση

Η παρατήρηση του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τα τηλέφωνά τους μπορεί να αποκαλύψει πολλά για τη διάθεσή τους. Η παθητική περιήγηση στο διαδίκτυο μπορεί να υποδηλώνει χαμηλή διάθεση ή απόσυρση, ενώ η πληκτρολόγηση και η ανταλλαγή μηνυμάτων συνήθως δείχνουν ότι κάποιος είναι ενεργός ή συνδέεται με άλλους.

Σύμφωνα με τον Νάντορφ, η παθητική περιήγηση μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε μεγαλύτερη μοναξιά, αλλά και σε κοινωνική σύγκριση. Ο ίδιος υποψιάζεται ότι η παθητική νυχτερινή χρήση του τηλεφώνου αφορά συχνά πλατφόρμες κοινωνικών μέσων, τις οποίες προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει με αρνητικές συνέπειες για την ψυχική υγεία, όπως αυξημένο άγχος, κατάθλιψη, χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και κακό ύπνο. Η παθητική περιήγηση τη νύχτα θα μπορούσε να πυροδοτήσει επαναλαμβανόμενες ανησυχίες ή αρνητική αυτοκριτική — σκέψεις για παλαιότερες συγκρούσεις, εκκρεμότητες ή προσωπικές δυσκολίες — οι οποίες αναπόφευκτα διαταράσσουν τον ύπνο και επηρεάζουν το πώς αισθάνεται κάποιος την επόμενη ημέρα.

Η ενεργή χρήση, ωστόσο, μπορεί να σημαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό. Αν, όπως είπε ο Νάντορφ, «χρησιμοποιούν το πληκτρολόγιο», είναι πιο πιθανό «να επικοινωνούν με άλλους ή να κάνουν κάποια δραστηριότητα με συγκεκριμένο στόχο». Αυτό συνάδει με την ερμηνεία της μελέτης ότι η πληκτρολόγηση μέσα στη νύχτα μπορεί να αντανακλά τρόπους αντιμετώπισης. Είναι πιο  πιθανό η ανταλλαγή μηνυμάτων με έναν φίλο, η απόσπαση της προσοχής από βασανιστικές σκέψεις ή το γράψιμο σε μια εφαρμογή να συμβάλουν κατά των αυτοκτονικών ιδεασμών και των αρνητικών σκέψεων εν γένει.

«Δεν μπορέσαμε να διερευνήσουμε τα κίνητρα σε αυτή τη μελέτη», ανέφερε η Άμμερμαν, ωστόσο «όταν υπάρχει πληκτρολόγιο, τουλάχιστον γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι αναζητούν κάτι. Είτε πρόκειται για κοινωνική υποστήριξη, είτε για ενασχόληση με μια εφαρμογή, είτε ακόμη και για κάτι όπως η καταγραφή σκέψεων, παράγουν κάτι — και αυτό πραγματικά υποδηλώνει ότι θα μπορούσε να είναι μία στρατηγική διαχείρισης».

Παρόλα αυτά, ο Νάντορφ προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να θεωρείται η χρήση τηλεφώνου μέσα στη νύχτα ως συνολικά ωφέλιμη. Συνιστά «την αποφυγή συσκευών όπως το τηλέφωνο» και να μην χρησιμοποιείται αυτή η μελέτη ως δικαιολογία για την εκτέλεση εργασιών πληκτρολόγησης αντί για περιήγηση.

Τι μπορείτε να κάνετε 

Με την αυτοκτονία να βρίσκεται σε επίπεδα-ρεκόρ — σχεδόν 50.000 Αμερικανοί αυτοκτόνησαν το 2022, ενώ οι άνδρες αυτοκτονούν με ρυθμό περίπου τετραπλάσιο από τις γυναίκες — η μελέτη ενισχύει μια διαχρονική συμβουλή· το να εξασφαλίζει κανείς επτά έως εννέα ώρες χωρίς τηλέφωνο τη νύχτα, δηλαδή ουσιαστικά αδιάλειπτο ύπνο, παραμένει το πιο ικανό προστατευτικό μέτρο.

Ο Νάντορφ προτείνει πρακτικά βήματα για να γίνει αυτό:

• Περιορίστε τις συσκευές που εκπέμπουν μπλε φως: Ο Νάντορφ ανέφερε ότι, όταν κάποιος είναι ξύπνιος τη νύχτα, καλό είναι να ελαχιστοποιεί την έκθεσή του στο μπλε φως, επισημαίνοντας ότι τα κινητά και τα τάμπλετ είναι οι μεγαλύτεροι «ένοχοι».
• Κάντε κάτι χαλαρωτικό μακριά από το κρεβάτι: Η ανάγνωση ενός βιβλίου ή η παρακολούθηση μιας εκπομπής χαμηλής διέγερσης μπορεί να βοηθήσει να χαλαρώσει κανείς. Σημείωσε επίσης ότι οι τηλεοράσεις εκπέμπουν λιγότερο μπλε φως, προσθέτοντας ότι είναι προτιμότερο να γίνονται τέτοιες δραστηριότητες εκτός υπνοδωματίου, ώστε το κρεβάτι να παραμένει συνδεδεμένο με τον ύπνο.
• Επιστρέψτε στο κρεβάτι μόνο όταν νιώθετε υπνηλία: Αυτό ενισχύει τη σύνδεση που δημιουργεί ο εγκέφαλος ανάμεσα στο κρεβάτι και το να αποκοιμάται κανείς.
• Μην χρησιμοποιείτε τη μελέτη ως δικαιολογία για να πληκτρολογείτε περισσότερο στις 3 τα ξημερώματα: Παρότι η έρευνα διαπίστωσε ότι η πληκτρολόγηση μερικές φορές συμπίπτει με χαμηλότερο κίνδυνο αυτοκτονίας την επόμενη ημέρα, ο Νάντορφ τόνισε ότι δεν πρόκειται για υγιή στρατηγική διαχείρισης.
• Κάντε τις αλλαγές ως οικογένεια: Αν τα τηλέφωνα απομακρύνονται τη νύχτα, αυτό, όπως είπε, είναι προτιμότερο να γίνεται ως οικογένεια, με ένα κοινό σημείο φόρτισης για όλους. Πρόσθεσε ότι όλοι θα ωφελούνταν αν άφηναν τις συσκευές τους στην άκρη, ώστε να έχουν ένα πραγματικό διάλειμμα και να ξεκουράζονται.

Η συνέχεια της έρευνας

Η ομάδα της Άμμερμαν μελετά τρόπους για να βοηθήσει τους ανθρώπους να απομακρύνονται από δραστηριότητες στην οθόνη που τροφοδοτούν αρνητικές διαθέσεις. «Η ομάδα μας χρησιμοποιεί ακόμη και υπολογιστικά μοντέλα για να αναλύσει αν εικόνες και μηνύματα έχουν υψηλή ή χαμηλή συναισθηματική ένταση», είπε, αναφέροντας ότι ελπίζουν ότι αυτή η δουλειά μπορεί να καθοδηγήσει εργαλεία που θα εντοπίζουν ανησυχητικά νυχτερινά μοτίβα και θα προσφέρουν απλές, εξατομικευμένες παροτρύνσεις.

Ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για «συμπεριφορικές παροτρύνσεις»: αν, για παράδειγμα, «παρατηρηθεί ότι κάποιος νιώθει χειρότερα μετά από ένα διάστημα περιήγησης, η εφαρμογή θα μπορούσε να προτείνει: ‘Γιατί δεν επικοινωνείς με έναν φίλο ή δεν δοκιμάζεις μια δραστηριότητα που σε έχει βοηθήσει στο παρελθόν;’ Αυτό είναι «πολύ πιο χρήσιμο από το ‘απλώς σταμάτα να χρησιμοποιείς το τηλέφωνό σου’», κατέληξε.

Της Cara Michelle Miller