Μήνας: Μάρτιος 2026

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (International Energy Agency – IEA) ανακοίνωσε στις 16 Μαρτίου ότι διαθέτει άφθονα αποθέματα πετρελαίου για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, καθώς οι εντάσεις εντείνονται λόγω της σύγκρουσης μεταξύ Ιράν, Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ.

Ο εκτελεστικός διευθυντής του ΙΕΑ, Φατίχ Μπιρόλ, δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου στο Παρίσι ότι μετά την απελευθέρωση περίπου 400 εκατομμυρίων βαρελιών, η οποία ξεκίνησε στις 11 Μαρτίου, το συνολικό απόθεμα υπερβαίνει τα 1,4 δισεκατομμύρια βαρέλια.

«Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να προχωρήσουμε και σε περαιτέρω δράσεις, εφόσον χρειαστεί», ανέφερε χαρακτηριστικά. Ο Μπιρόλ τόνισε ότι ο συνεχιζόμενος πόλεμος έχει ήδη προκαλέσει τη μεγαλύτερη διακοπή προσφοράς στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου: «Ο όγκος του πετρελαίου που έχει πλέον τεθεί εκτός κυκλοφορίας ξεπερνά ακόμη και το επίπεδο των απωλειών της πετρελαϊκής κρίσης του 1973, καθώς και κάθε μεγάλο σοκ από τότε».

Προσέθεσε δε ότι αυτές οι αναταράξεις επηρεάζουν και τις παγκόσμιες προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου, δημιουργώντας σοβαρούς κινδύνους για την ενεργειακή ασφάλεια, την οικονομική προσιτότητα και την παγκόσμια οικονομία.

Ωστόσο, ο Μπιρόλ διαβεβαίωσε ότι οι ενέργειες που υιοθέτησε ήδη ο ΙΕΑ, και ειδικότερα η άνευ προηγουμένου απελευθέρωση αποθεμάτων στις 11 Μαρτίου, είχαν σημαντικό αντίκτυπο στις αγορές. «Οι τιμές του πετρελαίου σήμερα είναι σημαντικά χαμηλότερες σε σχέση με πριν από μία εβδομάδα», παρατήρησε, προειδοποιώντας ωστόσο πως η απελευθέρωση αποθεμάτων μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση αλλά δεν αποτελεί βιώσιμη λύση.

«Το σημαντικότερο για την επιστροφή στη σταθερή ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι η επανέναρξη της ναυσιπλοΐας διαμέσου των Στενών του Ορμούζ», υπογράμμισε. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει εντείνει τις πιέσεις προς τους συμμάχους της Ουάσιγκτον για να διασφαλίσουν τη ζωτικής σημασίας αυτή θαλάσσια οδό, από την οποία διέρχεται το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Στις 15 Μαρτίου, ο Τραμπ δήλωσε πως κάλεσε επτά περίπου χώρες που εξαρτώνται από τη θαλάσσια αυτή δίοδο να συνδράμουν στην προστασία της.

Την επομένη, ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε την ελπίδα ότι η Κίνα, η Γαλλία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και το Ηνωμένο Βασίλειο θα αποστείλουν πλοία για τη φύλαξη του πορθμού, ενώ οι αμερικανικές δυνάμεις συνεχίζουν να στοχεύουν τα εναπομείναντα ναυτικά μέσα του Ιράν.

Ωστόσο, μέχρι σήμερα, η Γερμανία, η Ισπανία και η Ιταλία απορρίπτουν τη συμμετοχή σε οποιαδήποτε αποστολή στον Κόλπο, τουλάχιστον προς το παρόν. Άλλες χώρες, ανάμεσά τους η Βρετανία και η Δανία, δήλωσαν ότι εξετάζουν τρόπους συνδρομής, δίνοντας όμως έμφαση στην ανάγκη αποκλιμάκωσης και αποφυγής περαιτέρω εμπλοκής στη σύγκρουση.

Όσον αφορά τις τιμές του πετρελαίου, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το Brent άγγιξαν υψηλό 106,50 δολαρίων ανά βαρέλι στην απογευματινή διαπραγμάτευση της 15ης Μαρτίου, αφού στις 8 Μαρτίου είχαν φτάσει σχεδόν τα 120 δολάρια, για να υποχωρήσουν στα χαμηλά των 80 δολαρίων στις 10 του ίδιου μήνα.

Ακολούθησε νέα άνοδος, με το Brent να κλείνει στα 103,89 δολάρια στις 13 Μαρτίου· στις 15 Μαρτίου έφτασε ξανά τα 106,50 προτού υποχωρήσει στα 103,93 δολάρια στις 9:55 μ.μ. (ώρα Ανατολικών ΗΠΑ). Σήμερα, 16 Μαρτίου, η τιμή έκλεισε στα 101,50 δολάρια το βαρέλι στις 11:35 μ.μ. (ώρα Ανατολικών ΗΠΑ).

Παρά τη πρόσφατη αποκλιμάκωση των τιμών, το τμήμα ανάλυσης της ING Bank, INGthink, θεωρεί ότι οι παρεμβάσεις του ΙΕΑ δεν αρκούν για να αποκαταστήσουν πλήρως το έλλειμμα στην αγορά πετρελαίου που προκάλεσε ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ. Η INGthink χαρακτήρισε την απελευθέρωση των 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τον ΙΕΑ ως προσωρινό μέτρο, σημειώνοντας ότι επαρκεί για λίγο περισσότερο από 25 ημέρες διακοπής ροής, με τα αποθέματα να προωθούνται στην αγορά με βραδύτερο ρυθμό.

Όπως σχολίασαν: «Αν και αναμένεται να υπάρξει αύξηση προσφοράς, ειδικά από τις ΗΠΑ, κάτι τέτοιο θα είναι πολύ αργά και σε ανεπαρκή ποσότητα. Η επιπλέον προσφορά από τις Ηνωμένες Πολιτείες θα χρειαστεί τουλάχιστον έξι μήνες για να τεθεί σε λειτουργία και ο όγκος θα καλύψει μόνο ένα μικρό μέρος των απωλειών που παρατηρούνται σήμερα».

Το INGthink εκτιμά ότι, στη χειρότερη περίπτωση, οι ροές ενέργειας ενδέχεται να έχουν σχεδόν διακοπεί μέχρι το τέλος Μαΐου, με σταδιακή ανάκαμψη μεταξύ Ιουνίου και Αυγούστου και τις τιμές του πετρελαίου να ενδέχεται να φτάσουν ιστορικά υψηλά. Τονίζουν ότι οι τιμές ίσως χρειαστεί να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για να σταθεροποιηθεί η αγορά μέσω της καταστροφής ζήτησης, δεδομένων των περιορισμένων δυνατοτήτων αύξησης της προσφοράς.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι αρκετές χώρες πρόκειται να αποστείλουν πολεμικά πλοία για να συνδράμουν το αμερικανικό ναυτικό στη συνοδεία εμπορικών πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, εξέφρασε την απογοήτευσή του διότι βασικές χώρες του ΝΑΤΟ, και κυρίως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία, δεν έχουν ανταποκριθεί στο κάλεσμά του για κοινή επιχείρηση.

«Πολλές χώρες μού έχουν πει ότι είναι καθ’ οδόν», ανέφερε ο Τραμπ κατά τη διάρκεια γεύματος στο Trump-Kennedy Center for the Performing Arts. «Κάποιες είναι ιδιαίτερα ενθουσιώδεις. Μερικές από αυτές είναι χώρες που έχουμε βοηθήσει επί πολλά χρόνια».

Ο Τραμπ σημείωσε ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός, Κηρ Στάρμερ, αρνήθηκε το αίτημά του να σταλούν δύο βρετανικά αεροπλανοφόρα στη Θάλασσα της Αραβίας ή στην ανατολική Μεσόγειο, ενώ αντιθέτως ο Γάλλος πρόεδρος, Εμμανουέλ Μακρόν, υπήρξε περισσότερο συνεργάσιμος: «Σε κλίμακα 0-10, θα έλεγε πως ήταν στο 8», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Σε ερώτηση για το ποιες χώρες έχουν δεσμευτεί να στείλουν πλοία, ο Τραμπ απέφυγε να δώσει λεπτομέρειες: «Δεν θα πω ακόμη, αλλά σύντομα θα κάνουμε ανακοινώσεις. Πρέπει να πω ότι υπάρχουν μερικές χώρες με πραγματικό ενθουσιασμό. Ήδη ξεκίνησαν να φτάνουν. Ξέρετε, παίρνει λίγο χρόνο να φτάσουν εκεί».

Υπογράμμισε, επίσης, πως οι ΗΠΑ μπορούν να διαχειριστούν την κατάσταση μόνες τους, αλλά αυτό που θέλει να δει είναι η αντίδραση των άλλων χωρών: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να το κάνουν μόνες τους. Δεν χρειαζόμαστε κανέναν. Είμαστε το ισχυρότερο έθνος στον κόσμο», τόνισε, παρατηρώντας: «Εδώ και χρόνια λέω πως αν ποτέ τους χρειαζόμασταν πραγματικά, δεν θα μας παραστέκονταν».

Στις 15 Μαρτίου, ο Τραμπ ανέφερε ότι ζήτησε βοήθεια από επτά χώρες, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το συγκεκριμένο πέρασμα, μεταξύ αυτών από την Κίνα, τη Γαλλία, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και το Ηνωμένο Βασίλειο. Επεσήμανε ότι οι ΗΠΑ πλέον εισάγουν ελάχιστο πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο, σε αντίθεση με την Ιαπωνία, που βασίζεται κατά 95% στις εισαγωγές της από εκεί, και την Κίνα που καλύπτει το 90% των αναγκών της.

Η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Σανάε Τακαΐτσι, αναμένεται να επισκεφτεί την Ουάσιγκτον για να συναντηθεί με τον Τραμπ την Πέμπτη. Εν τω μεταξύ, χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ όπως η Γερμανία, η Ισπανία και η Ιταλία απέρριψαν το αίτημα των ΗΠΑ για συνδρομή.

Ο υπουργός Άμυνας της Γερμανίας, Μπόρις Πιστόριους, αμφισβήτησε την αποτελεσματικότητα της αποστολής περισσότερων ευρωπαϊκών πολεμικών πλοίων: «Τι περισσότερο θα μπορούσαν να κάνουν μερικές ευρωπαϊκές φρεγάτες, που δεν μπορεί να κάνει το πανίσχυρο αμερικανικό ναυτικό;» διερωτήθηκε.

Ο αντιπρόεδρος της ιταλικής κυβέρνησης, Ματέο Σαλβίνι, κατέστησε σαφές ότι «η αποστολή στρατιωτικών πλοίων σε εμπόλεμη ζώνη θα ισοδυναμούσε με συμμετοχή στον πόλεμο».

Ο Αμερικανός πρόεδρος επέκρινε την επιφυλακτικότητα των Βρετανών, αναφέροντας: «Ο Στάρμερ μου είπε χθες ότι θα συναντιόταν με την ομάδα του για να αποφασίσουν, και του απάντησα ότι δεν χρειάζεται να συναντηθεί με την ομάδα.

«Είσαι πρωθυπουργός, μπορείς να πάρεις την απόφαση μόνος σου. Γιατί πρέπει να κάνεις σύσκεψη για να αποφασίσεις αν θα μας στείλεις ναρκαλιευτικά ή άλλα σκάφη;» είπε ο Τραμπ.

Η Ένωση Αρχαιολόγων Ελλάδας ΗΩΣ και το Επιγραφικό Μουσείο διοργανώνουν διάλεξη του κυρίου Μανώλη Σταυρακάκη, Επίκουρου Καθηγητή της Σχολής Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνίου, με τίτλο «Τα ίχνη της Γραμμικής Β», την Πέμπτη 26 Μαρτίου 2026 και ώρα 19:00, στην Αίθουσα Διαλέξεων του Επιγραφικού Μουσείου.

Ποια είναι η σχέση μεταξύ της αποκρυπτογράφησης της Γραμμικής Β από τον Μάικλ Βέντρις και της αρχιτεκτονικής του; Η ομιλία επιχειρεί, μέσω μιας αναλογικής ανάγνωσης της αποκρυπτογράφησης (Γραφή) και της αρχιτεκτονικής (Σχέδιο), να δείξει πώς επηρέασε η μια διεργασία την άλλη. Θα εστιάσει τόσο στο ζήτημα της αποκρυπτογράφησης όσο και στο ζήτημα της αρχιτεκτονικής αναπαράστασης: τι είναι αυτό που θα μπορούσε κανείς να ορίσει ως αρχιτεκτονικό σε μια μη αρχιτεκτονική λειτουργία;

Ο Μανώλης Σταυρακάκης γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης και σπούδασε αρχιτεκτονική στην Αθήνα (ΕΜΠ), τη Νέα Υόρκη (AAD, Columbia University) και το Λονδίνο (PhD, Architectural Association). Δίδαξε αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και θεωρία της αρχιτεκτονικής στην Αrchitectural Association και στη σχολή αρχιτεκτονικής The Bartlett, UCL μεταξύ 2011 και 2021. Από το 2021 είναι Επίκουρος Καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ και εργάζεται ως αρχιτέκτονας με έδρα την Αθήνα.

 * * * * *

Σύνδεσμος διαδικτυακής παρακολούθησης:

https://us06web.zoom.us/j/84272483089?pwd=SaFM5vF2CiXWfmHvbGuUmgF9KQKske.1

* * * * *

Επιγραφικό Μουσείο

Τοσίτσα 1, 106 82 Αθήνα

210 82 32 950, 210 88 47 577

e-mail: ema@culture.gr

Οι εντάσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ιράν και του Ισραήλ αποτελούν εδώ και δεκαετίες έναν από τους βασικούς άξονες αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Οι λόγοι της αντιπαράθεσης έχουν συνδεθεί κατά καιρούς με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, την ανάπτυξη βαλλιστικών πυραύλων και τη στήριξη ένοπλων οργανώσεων στην περιοχή. Ωστόσο, σύμφωνα με αναλυτές και πρώην αξιωματούχους ασφαλείας, μια επιπλέον διάσταση της κρίσης κερδίζει ολοένα μεγαλύτερη προσοχή: ο ρόλος της Κίνας και η αυξανόμενη συνεργασία της με το Ιράν.

Καθώς ο παγκόσμιος συσχετισμός δυνάμεων μεταβάλλεται, ειδικοί εκτιμούν ότι οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή δεν μπορούν πλέον να εξεταστούν μόνο ως περιφερειακή αντιπαράθεση. Αντίθετα, αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής δυναμικής που συνδέεται με τον ανταγωνισμό μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.

Οι βασικές ανησυχίες της Ουάσιγκτον

Η Ουάσιγκτον έχει επανειλημμένα εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τις στρατιωτικές και περιφερειακές δραστηριότητες της Τεχεράνης. Σύμφωνα με δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων, το Ιράν κατηγορείται ότι διατηρεί πολιτικές που απειλούν τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή και την ασφάλεια συμμάχων των Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι κυριότερες ανησυχίες περιλαμβάνουν:

• Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τη συνέχιση του εμπλουτισμού ουρανίου.
• Την ανάπτυξη και δοκιμή βαλλιστικών πυραύλων.
• Τη στήριξη και χρηματοδότηση ένοπλων οργανώσεων στη Μέση Ανατολή.
• Τη ρητορική και τις πολιτικές που χαρακτηρίζονται εχθρικές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους.

Οι εντάσεις αυτές έχουν οδηγήσει σε εκτεταμένες οικονομικές κυρώσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες δυτικές χώρες, καθώς και σε συνεχείς διπλωματικές προσπάθειες για περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.

Σημαντικό σημείο στις διπλωματικές προσπάθειες αποτέλεσε η συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν το 2015, γνωστό ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA). Η συμφωνία προέβλεπε περιορισμούς στις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν με αντάλλαγμα την άρση ορισμένων κυρώσεων. Ωστόσο, οι εξελίξεις των τελευταίων ετών έχουν οδηγήσει σε αυξημένη αβεβαιότητα σχετικά με το μέλλον της συμφωνίας.

Για πολλά χρόνια, οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες επέβαλαν οικονομικές κυρώσεις με στόχο να ασκήσουν πίεση στο καθεστώς του Ιράν ώστε να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα και να περιορίσει άλλες δραστηριότητες που θεωρούνται απειλητικές.

Ως απάντηση, το Ιράν στράφηκε προς την Κίνα, η οποία τώρα αγοράζει περίπου το 90% των Ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, και μάλιστα με σημαντική έκπτωση. Η ιρανική κυβέρνηση πλέον εξαρτάται από την Κίνα για περίπου το 25% του προϋπολογισμού της. Χωρίς αυτά τα χρήματα, το καθεστώς θα δυσκολευόταν να παραμείνει στην εξουσία.

Η στενή συνεργασία Πεκίνου και Τεχεράνης

Παράλληλα με τις εξελίξεις αυτές, η συνεργασία μεταξύ Κίνας και Ιράν έχει ενισχυθεί σημαντικά. Το 2021, οι δύο χώρες υπέγραψαν μια μακροπρόθεσμη στρατηγική συμφωνία συνεργασίας διάρκειας 25 ετών, η οποία περιλαμβάνει επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές, μεταφορές και τεχνολογία. Η συμφωνία αυτή θεωρείται από πολλούς αναλυτές ως ένδειξη της πρόθεσης της Κίνας να ενισχύσει την παρουσία της στη Μέση Ανατολή.

Το 2025, σύμφωνα με αναφορές, η Κίνα προμήθευσε κρίσιμες χημικές ουσίες που βοήθησαν το ιρανικό καθεστώς να κατασκευάσει χιλιάδες βαλλιστικούς πυραύλους. Έναν χρόνο αργότερα, το 2026, το Πεκίνο φέρεται να βρέθηκε κοντά σε συμφωνία για την πώληση προηγμένων πυραυλικών συστημάτων στο Ιράν, ικανών να απειλήσουν πολεμικά πλοία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Επιπλέον υπάρχουν αναφορές ότι ο ιρανικός στρατός χρησιμοποιεί κινεζικό λογισμικό, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη τη συλλογή πληροφοριών από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και άλλες χώρες.

Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων το 2015, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους επεδίωκαν να περιορίσουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η Κίνα και η Ρωσία φέρονται να διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο ώστε η συμφωνία να μην περιλαμβάνει περιορισμούς στους βαλλιστικούς πυραύλους.

Η απουσία τέτοιων περιορισμών επέτρεψε στην Τεχεράνη να συνεχίσει την ανάπτυξη των πυραυλικών της δυνατοτήτων. Ως αποτέλεσμα, ο ιρανικός στρατός έχει σήμερα το μεγαλύτερο οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων στη Μέση Ανατολή, το οποίο εκτιμάται ότι ανέρχεται σε περίπου 2.000 πυραύλους.

Υπάρχει ένας πολύ σημαντικός παράγοντας σε αυτό το θέμα που πολλοί άνθρωποι έχουν παραβλέψει.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους μπορούν να αναχαιτίζουν ιρανικούς πυραύλους. Ωστόσο, οι πύραυλοι αναχαίτισης που χρησιμοποιούνται για να τους καταρρίπτουν κοστίζουν περίπου 1 έως 4 εκατομμύρια δολάρια ο καθένας και χρειάζονται πολύ χρόνο για να κατασκευαστούν.

Αντίθετα, το Ιράν μπορεί να παράγει τους δικούς του πυραύλους πολύ φθηνότερα και σε πολύ μεγαλύτερους αριθμούς.

Αν το καθεστώς του Ιράν κατασκευάσει αρκετούς πυραύλους, μπορεί να υπερφορτώσει ακόμη και τα πιο προηγμένα αμυντικά συστήματα και να προκαλέσει μαζική καταστροφή.

Τόσο οι ηγέτες των Δημοκρατικών όσο και των Ρεπουμπλικανών έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι πιστεύουν πως η Κίνα στοχεύει να ξεπεράσει τις Ηνωμένες Πολιτείες ως μεγαλύτερη παγκόσμια υπερδύναμη. Οι ανησυχίες τους επικεντρώνονται ιδιαίτερα στην πιθανότητα μιας κινεζικής στρατιωτικής ενέργειας κατά της Ταϊβάν, στενού συμμάχου των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ταϊβάν διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην αμερικανική οικονομία, καθώς αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους προμηθευτές μικροτσίπ για αμερικανικές εταιρείες, καθιστώντας την γεωπολιτικά και οικονομικά ζωτικής σημασίας.

Σύμφωνα με ειδικούς αναλυτές η Κίνα χρησιμοποιεί το καθεστώς του Ιράν για να κρατά τον στρατό των ΗΠΑ απασχολημένο στη Μέση Ανατολή, να αποδυναμώνει τις ΗΠΑ εξαντλώντας τα χρήματα και τους πόρους τους και να κάνει πιο δύσκολο για τις ΗΠΑ να σταματήσουν μια εισβολή στην Ταϊβάν .

Με βάση αυτή την ανάλυση, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να τερματίσουν τις σοβαρές απειλές που προέρχονται από το καθεστώς του Ιράν και να απελευθερώσουν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις, ώστε να προστατεύσουν καλύτερα την Ταϊβάν και άλλους συμμάχους των ΗΠΑ από μια πιθανή επιθετική ενέργεια της Κίνας.

Η Μέση Ανατολή ως πεδίο παγκόσμιου ανταγωνισμού

Η Μέση Ανατολή παραμένει στρατηγικής σημασίας για τη διεθνή πολιτική λόγω των ενεργειακών της πόρων και της γεωγραφικής της θέσης. Οι θαλάσσιες οδοί της περιοχής αποτελούν βασικά σημεία διέλευσης για το παγκόσμιο εμπόριο και την ενέργεια.

Σε αυτό το πλαίσιο, η αυξημένη παρουσία της Κίνας στη Μέση Ανατολή συνδέεται με ευρύτερες γεωπολιτικές φιλοδοξίες. Το Πεκίνο έχει επενδύσει σημαντικά σε έργα υποδομών και εμπορικές συμφωνίες στην περιοχή, εν μέρει στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Μία ζώνη, ένας δρόμος» (Belt and Road).

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η διατήρηση της στρατηγικής ισορροπίας στη Μέση Ανατολή παραμένει βασικός στόχος εξωτερικής πολιτικής. Η ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ Ιράν και Κίνας ενδέχεται να επηρεάσει αυτή την ισορροπία, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξημένου ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.

Παρά τις διαφορετικές αναλύσεις, οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι η ένταση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ιράν και Ισραήλ αποτελεί αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Ιστορικές αντιπαραθέσεις, ιδεολογικές διαφορές, περιφερειακές συγκρούσεις και στρατηγικά συμφέροντα διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα περίπλοκο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Ωστόσο, η ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ Ιράν και Κίνας αποτελεί έναν παράγοντα που ενδέχεται να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία τα επόμενα χρόνια. Καθώς το διεθνές σύστημα μεταβαίνει σταδιακά προς μια πιο πολυπολική δομή, οι συνεργασίες μεταξύ περιφερειακών και παγκόσμιων δυνάμεων αναμένεται να επηρεάσουν σημαντικά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, όπου η Κίνα εμφανίζεται ως αναδυόμενος παράγοντας ισχύος, ικανός να επηρεάσει άμεσα τις εξελίξεις.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου Brent έφτασαν τα 106,50 δολάρια το βαρέλι αργά την Κυριακή, καθώς η σύγκρουση με το Ιράν εξακολουθεί να απειλεί τον παγκόσμιο εφοδιασμό πετρελαίου.

Την Κυριακή της προηγούμενης εβδομάδας οι τιμές είχαν αγγίξει σχεδόν τα 120 δολάρια το βαρέλι, προτού υποχωρήσουν στα 80 δολάρια έως την Τρίτη, 10 Μαρτίου. Στη συνέχεια αυξήθηκαν εκ νέου, κλείνοντας στα 103,89 δολάρια την Παρασκευή, ενώ αργά στις 15 Μαρτίου έφτασαν τα 106,50 δολάρια πριν υποχωρήσουν στα 103,93 δολάρια έως τις 21:55 (ώρα ανατολικών ΗΠΑ).

Η άνοδος σημειώθηκε παρά το γεγονός ότι ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ) ανακοίνωσε στις 11 Μαρτίου ότι τα κράτη-μέλη θα αποδεσμεύσουν ποσότητα-ρεκόρ 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά τους αποθέματα, εκ των οποίων τα 172 εκατομμύρια θα προέλθουν από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η ING Bank ανέφερε σε ανακοίνωσή της στις 12 Μαρτίου ότι η αγορά εξακολουθεί να ενισχύεται παρά τη μεγάλη αυτή αποδέσμευση, καθώς δεν υπάρχουν ενδείξεις αποκλιμάκωσης στον Περσικό Κόλπο και συνεπώς δεν διαφαίνεται τέλος στις διαταραχές των ροών πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Καθώς οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις συνεχίζονται, το καθεστώς του Ιράν έχει απειλήσει ότι θα στοχοποιήσει ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο για τον εφοδιασμό και διατηρεί τις τιμές σε υψηλά επίπεδα.

Την Παρασκευή οι Ηνωμένες Πολιτείες έπληξαν περισσότερους από 90 ιρανικούς στρατιωτικούς στόχους στο νησί Χαργκ, αποφεύγοντας ωστόσο τις πετρελαϊκές και ενεργειακές εγκαταστάσεις. Το νησί αποτελεί το σημαντικότερο οικονομικό περιουσιακό στοιχείο του Ιράν, καθώς από εκεί εξάγεται περίπου το 90% του πετρελαίου της χώρας. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί προειδοποίησε το Σάββατο ότι η Τεχεράνη θα ανταποδώσει εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ πλήξουν τις πετρελαϊκές και ενεργειακές υποδομές της, προσθέτοντας ότι τα αντίποινα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν επιθέσεις σε εγκαταστάσεις αμερικανικών εταιρειών στην περιοχή.

Λίγο μετά τα πλήγματα στο Χαργκ, ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη έπληξαν σημαντικό πετρελαϊκό τερματικό σταθμό στη Φουτζάιρα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Τέσσερις πηγές αναφέρουν ότι οι εργασίες φόρτωσης πετρελαίου έχουν έκτοτε επανεκκινήσει, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές αν έχουν επιστρέψει πλήρως σε κανονικά επίπεδα.

Η Φουτζάιρα, που βρίσκεται εκτός των Στενών του Ορμούζ, αποτελεί σημείο εξαγωγής περίπου ενός εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως από το βασικό αργό πετρέλαιο Murban των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων — ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 1% της παγκόσμιας ζήτησης.

Ο αναλυτής του ομίλου χρηματοοικονομικών υπηρεσιών SEB Έρικ Μέγερσον (Erik Meyersson) ανέφερε σε σημείωμά του ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν επιλογές υψηλού κινδύνου στο έδαφος, όπως επιδρομές σε πυρηνικές εγκαταστάσεις για την κατάσχεση εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, την κατάληψη του πετρελαϊκού κόμβου στο νησί Χαργκ ή ακόμη και την κατοχή περιοχών του νότιου Ιράν με στόχο την προστασία των Στενών του Ορμούζ. Όλα αυτά τα σενάρια συνεπάγονται σημαντική κλιμάκωση και απαιτούν αποδοχή πολύ υψηλότερου κινδύνου.

Στις 11 Μαρτίου περιφερειακοί κυβερνητικοί φορείς κρατών του Κόλπου και κέντρα θαλάσσιας ασφάλειας ανέφεραν ότι πολλαπλά εμπορικά πλοία επλήγησαν στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ.

Αποδέσμευση πετρελαίου από τον ΔΟΕ

Πέρα από τις ανησυχίες για τον εφοδιασμό πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, υπάρχουν φόβοι ότι η συντονισμένη αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τον ΔΟΕ ενδέχεται να μην επαρκεί για να αντισταθμίσει τις απώλειες εφοδιασμού που προκαλεί ο πόλεμος.

Η ING Bank ανέφερε ότι υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με το πόσο γρήγορα θα φτάσει το πετρέλαιο αυτό στην αγορά και κατά πόσο θα επαρκέσει για να σταθεροποιήσει την κατάσταση έως ότου επανέλθουν οι ροές πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Στο πλαίσιο της συντονισμένης δράσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αρχίσουν από την επόμενη εβδομάδα να αποδεσμεύουν 172 εκατομμύρια βαρέλια από τα στρατηγικά τους αποθέματα πετρελαίου, διαδικασία που αναμένεται να διαρκέσει περίπου 120 ημέρες και αντιστοιχεί σε περίπου 1,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Εάν και οι άλλες χώρες κινηθούν σε παρόμοιο χρονικό πλαίσιο, η συνολική αποδέσμευση θα φτάσει περίπου τα 3,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως — ποσότητα που υπολείπεται σημαντικά της απώλειας εφοδιασμού που καταγράφονται στον Περσικό Κόλπο.

Σύμφωνα με την τράπεζα, ο μόνος τρόπος να υποχωρήσουν οι τιμές πετρελαίου με σταθερό τρόπο είναι να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ. Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποίησε ότι είναι πιθανό να καταγραφούν ακόμη υψηλότερες τιμές στο μέλλον.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η εθνική μέση τιμή της απλής βενζίνης έφτασε την Κυριακή τα 3,69 δολάρια ανά γαλόνι (περίπου 0,90 ευρώ ανά λίτρο), αυξημένη κατά σχεδόν 7% σε σχέση με τα 3,45 δολάρια ανά γαλόνι (περίπου 0,84 ευρώ ανά λίτρο) της προηγούμενης εβδομάδας, σύμφωνα με στοιχεία της American Automobile Association (Αμερικανικής Ένωσης Αυτοκινήτου). Στην Καλιφόρνια οι τιμές ξεπέρασαν τα 5,5 δολάρια ανά γαλόνι (περίπου 1,34 ευρώ ανά λίτρο), ενώ στην Αλάσκα, την Αριζόνα, το Όρεγκον, τη Νεβάδα, την Ουάσιγκτον και τη Χαβάη διαμορφώθηκαν πάνω από τα 4 δολάρια ανά γαλόνι (περίπου 0,98 ευρώ ανά λίτρο).

Στις 13 Μαρτίου ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ διέταξε την πετρελαϊκή εταιρεία Sable Offshore Corp., με έδρα το Τέξας, να επαναλάβει τις δραστηριότητές της στα ύδατα ανοιχτά της νότιας Καλιφόρνιας, επικαλούμενος τον νόμο για την αμυντική παραγωγή. Το υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ ανέφερε ότι η απόφαση ελήφθη για να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι διαταραχών στον εφοδιασμό που έχουν αφήσει την περιοχή και τις αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις εξαρτημένες από ξένο πετρέλαιο.

Ο Ράιτ δήλωσε ακόμη ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει πάντα ως πρώτη της προτεραιότητα τους Αμερικανούς και την ενεργειακή τους ασφάλεια. Την Πέμπτη πρόσθεσε ότι το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ θα επιχειρήσει να συνοδεύσει πετρελαιοφόρα πλοία μέσω των Στενών του Ορμούζ, κάτι που θα μπορούσε να ξεκινήσει εντός του μήνα.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει θετικά την προοπτική επανέναρξης του διαλόγου με τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ουν, δήλωσε ο πρωθυπουργός της Νότιας Κορέας Κιμ Μιν-σεόκ μετά την επίσκεψή του στον Λευκό Οίκο.

Ο Κιμ Μιν-σεόκ έκανε τις δηλώσεις αυτές κατά τη διάρκεια ενημέρωσης των δημοσιογράφων στις 13 Μαρτίου, έπειτα από συνομιλία περίπου 20 λεπτών με τον Τραμπ νωρίτερα την ίδια ημέρα. Ανέφερε στους δημοσιογράφους ότι σημαντικό μέρος της συνομιλίας αφορούσε ερωτήσεις για τις απόψεις του σχετικά με ζητήματα που συνδέονται με τη Βόρεια Κορέα.

Όπως δήλωσε, η συνάντηση δεν βρισκόταν στο πρόγραμμά του στην Ουάσιγκτον. Ανέφερε ακόμη ότι οργανώθηκε αυθόρμητα κατά τη διάρκεια συνάντησης με την Πόλα Γουάιτ-Κέιν, ανώτερη σύμβουλο του Γραφείου Πίστης του Λευκού Οίκου, η οποία ανέλαβε την πρωτοβουλία να κανονίσει μια ιδιωτική συνάντηση με τον πρόεδρο στο Οβάλ Γραφείο, χωρίς διερμηνέα.

Ο Κιμ Μιν-σεόκ είπε ότι η συζήτηση ξεκίνησε με γενικές παρατηρήσεις για τη συμμαχία Νότιας Κορέας–ΗΠΑ και την ειρήνη στην κορεατική χερσόνησο, προτού στραφεί γρήγορα στη Βόρεια Κορέα. Πρόσθεσε ότι μετέφερε στον Τραμπ πως ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας Λι Τζε-μιούνγκ θεωρεί ότι ο Τραμπ είναι ο μόνος δυτικός ηγέτης που είναι ικανός να σημειώσει πρόοδο στο ζήτημα της ειρήνης στην κορεατική χερσόνησο.

Ο Τραμπ σε κάποιο σημείο ζήτησε από συνεργάτες του να του φέρουν μια φωτογραφία από τη συνάντησή του τον Ιούνιο του 2019 με τον Βορειοκορεάτη ηγέτη στην αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη ανάμεσα στη Βόρεια και τη Νότια Κορέα. Εκείνη η συνάντηση είχε καταστήσει τον Τραμπ τον πρώτο εν ενεργεία πρόεδρο των ΗΠΑ που πάτησε σε βορειοκορεατικό έδαφος και διατηρεί καλές σχέσεις με τον πρόεδρο Κιμ Γιονγκ Ουν.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ ζήτησε από τον πρωθυπουργό της Νότιας Κορέας τη δική του άποψη για τη διπλωματία με τη Βόρεια Κορέα. Ο Κιμ Μιν-σεόκ δήλωσε ότι μοιράστηκε ορισμένες δικές του ιδέες, χωρίς ωστόσο να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες, επικαλούμενος το διπλωματικό πρωτόκολλο. Είπε πάντως πως η ρητορική της Βόρειας Κορέας φαινόταν να έχει μεταβληθεί κάπως, από διατυπώσεις που υπεδείκνυαν ότι δεν υπήρχε λόγος να μη γίνει συνάντηση, σε δηλώσεις που άφηναν να εννοηθεί ότι οι σχέσεις Πιονγκγιάνγκ-Ουάσιγκτον δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκην να παραμείνουν εχθρικές. Πρόσθεσε πως θα ήταν προτιμότερο να αυξηθούν οι επαφές και ο διάλογος με τη Βόρεια Κορέα, ώστε να αναβιώσει έστω και μια μικρή πιθανότητα.

Η ανταλλαγή αυτή υπογραμμίζει το συνεχιζόμενο ενδιαφέρον του Τραμπ για διπλωματία με την Πιονγκγιάνγκ, εν μέσω εικασιών ότι θα μπορούσε να επιδιώξει μια ακόμη συνάντηση με τον Κιμ Γιονγκ Ουν κατά την επικείμενη επίσκεψή του στην Κίνα για σύνοδο με τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ.

Ο Τραμπ και ο Βορειοκορεάτης ηγέτης συναντήθηκαν τρεις φορές κατά την πρώτη θητεία του προέδρου των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων των συνόδων στη Σιγκαπούρη τον Ιούνιο του 2018 και στο Ανόι του Βιετνάμ τον Φεβρουάριο του 2019, ενώ ακολούθησε η συνάντησή τους τον Ιούνιο του 2019 στην αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη.

Η Σεούλ έχει δηλώσει ότι θα υποδεχόταν θετικά την επανέναρξη συνομιλιών μεταξύ Ουάσιγκτον και Πιονγκγιάνγκ, ενώ παράλληλα επιμένει ότι ο μακροχρόνιος στόχος της για αποπυρηνικοποίηση της κορεατικής χερσονήσου παραμένει αμετάβλητος.

Ωστόσο, οι εντάσεις παραμένουν υψηλές· η Βόρεια Κορέα εκτόξευσε περισσότερους από δέκα βαλλιστικούς πυραύλους στις 14 Μαρτίου, εν μέσω των συνεχιζόμενων στρατιωτικών γυμνασίων ΗΠΑ–Νότιας Κορέας, σύμφωνα με τις νοτιοκορεατικές αρχές.

Κατά την παραμονή του στην Ουάσιγκτον, ο Κιμ Μιν-σεόκ συναντήθηκε επίσης με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Τζ. Ντ. Βανς και τον εμπορικό αντιπρόσωπο των ΗΠΑ Τζέιμισον Γκρηρ. Ο Κιμ σημείωσε ότι οι συζητήσεις τους επικεντρώθηκαν στην έρευνα δυνάμει του Άρθρου 301 σε βάρος δεκαέξι οικονομιών, μεταξύ των οποίων η Νότια Κορέα, η Κίνα, η Ινδία και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η έρευνα αυτή αποσκοπεί στο να διαπιστωθεί αν οι οικονομίες αυτές προχώρησαν σε διαρθρωτική πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και παραγωγή στους μεταποιητικούς κλάδους, με τρόπο ζημιογόνο για τις αμερικανικές επιχειρήσεις.

Του Bill Pan