Η σύγχρονη πολιτική σκηνή της Κίνας βρίσκεται σε μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων και εσωτερικών εντάσεων, με επίκεντρο τον ηγέτη της χώρας, Σι Τζινπίνγκ. Πρόκειται για μια διαδικασία που εκτείνεται από τη βάση του κρατικού μηχανισμού έως την κορυφή της εξουσίας. Παρά την φαινομενική σταθερότητα της εξουσίας, οι εξελίξεις στο εσωτερικό του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (ΚΚΚ) αποκαλύπτουν μια πιο σύνθετη και δυνητικά ασταθή πραγματικότητα.
Η Κίνα έχει εισέλθει σε έναν πενταετή κύκλο ανανέωσης στελεχών, μια διαδικασία που αφορά εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις σε όλα τα επίπεδα διοίκησης, από τις τοπικές κοινότητες μέχρι τα ανώτατα κρατικά και κομματικά όργανα.
Στη βάση αυτού του συστήματος βρίσκονται οι λεγόμενες «εκλογές» σε χωριά και αστικές γειτονιές. Αν και συμμετέχουν εκατοντάδες εκατομμύρια πολίτες, η διαδικασία είναι σε μεγάλο βαθμό προσχηματική, καθώς οι υποψήφιοι έχουν εγκριθεί εκ των προτέρων από το κόμμα.
Στα ανώτερα επίπεδα, η διαδικασία γίνεται κεκλεισμένων των θυρών. Καθώς η διαδικασία ανεβαίνει ιεραρχικά, οι δήμαρχοι, κυβερνήτες και υπουργοί επιλέγονται μέσα από εσωτερικές διαβουλεύσεις, ενώ οι τελικές αποφάσεις επικυρώνονται από κομματικά όργανα. Οι επαρχιακές ηγεσίες αναδιαμορφώνονται και οι κορυφαίες θέσεις οδηγούν τελικά στο Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΚ το οποίο αποτελεί τον πυρήνα λήψης αποφάσεων της χώρας.
Το αποκορύφωμα αυτής της διαδικασίας θα είναι το 21ο Συνέδριο του κόμματος, το οποίο θα καθορίσει την πολιτική σύνθεση της επόμενης πενταετίας.
Η θέση του Σι Τζινπίνγκ ως Γενικού Γραμματέα του Κόμματος, Προέδρου της χώρας και Αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων θεωρείται πρακτικά αδιαμφισβήτητη.
Καταργώντας το όριο θητείας (δύο τετραετίες), το 2018, ο Σι ενίσχυσε περαιτέρω τη θέση του και άνοιξε τον δρόμο για παραμονή στην εξουσία επ’ αόριστον. Αυτό τον διαφοροποιεί έντονα από τους προκατόχους του, όπως ο Χου Τζιντάο και ο Τζιανγκ Ζεμίν [Hu Jintao, Jiang Zemin], οι οποίοι ακολούθησαν τις θεσμοθετημένες διαδικασίες διαδοχής.
Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα είναι η απουσία εμφανούς διαδόχου. Η ηγεσία γερνάει, δεν υπάρχουν νεότερα στελέχη σε τροχιά ανόδου και οι «επόμενες γενιές» δεν προωθούνται. Αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι ο Σι δεν σκοπεύει να αποχωρήσει σύντομα.
Εκκαθαρίσεις και εσωτερική ανασφάλεια
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά της πρόσφατης περιόδου είναι οι εκτεταμένες εκκαθαρίσεις. Αξιωματούχοι του στρατού και του κόμματος —πολλοί από αυτούς στενοί συνεργάτες του Σι — έχουν απομακρυνθεί. Επισήμως, οι λόγοι σχετίζονται με διαφθορά. Ανεπισήμως, όμως, είναι πιθανόν να πρόκειται για εξουδετέρωση αντιπάλων.
Σύμφωνα με αναλύσεις από οργανισμούς όπως το Center for Strategic and International Studies, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό στελεχών της Κεντρικής Επιτροπής που αναδείχθηκαν στο προηγούμενο συνέδριο έχει αποβληθεί ή έχει τεθεί υπό έρευνα ή έχει εξαφανιστεί πολιτικά. Το φαινόμενο αυτό δεν περιορίζεται σε πολιτικούς αντιπάλους, αλλά επεκτείνεται και σε πρόσωπα που θεωρούνταν κοντά στον Σι, γεγονός που εντείνει το κλίμα αβεβαιότητας εντός της ελίτ. Αυτό δημιουργεί ένα σοβαρό πρόβλημα: την έλλειψη στελεχών για την επόμενη γενιά ηγεσίας.
Η Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή της Κίνας αποτελεί κρίσιμο δείκτη για τη διαδοχή. Παραδοσιακά, αν εμφανιστεί δεύτερος πολιτικός στην επιτροπή, θεωρείται διάδοχος. Σήμερα, ο Σι παραμένει ο μοναδικός πολιτικός στην επιτροπή και δεν υπάρχει σαφής κληρονόμος.
Αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι δεν σχεδιάζει να αποχωρήσει ούτε στο άμεσο ούτε στο μεσοπρόθεμο μέλλον.
Γεροντοκρατία και έλλειψη ανανέωσης
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της σημερινής κατάστασης είναι η γήρανση της πολιτικής ηγεσίας. Η μέση ηλικία των μελών του Πολιτικού Γραφείου είναι η υψηλότερη των τελευταίων δεκαετιών, ενώ η παρουσία νεότερων στελεχών είναι περιορισμένη. Ο μέσος όρος ηλικίας του Πολιτικού Γραφείου είναι τα 66 έτη. Το νεότερο μέλος κορυφής είναι άνω των 60 και είναι σπάνια η παρουσία στελεχών κάτω των 50. Η απουσία νεότερων προσώπων περιορίζει την καινοτομία, αυξάνει την εξάρτηση από παλιές δομές, δυσκολεύει τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα. Επιπλέον, παρατηρείται και έλλειψη γυναικών στην κορυφή της εξουσίας, κάτι που ενισχύει τον κλειστό χαρακτήρα του συστήματος.
Η κινεζική ηγεσία έχει λόγους να φοβάται τη διαδοχή. Στο παρελθόν, εσωτερικές συγκρούσεις για την εξουσία οδήγησαν σε κρίσεις, όπως τα γεγονότα της Πλατείας Τιενανμέν. Η ανάδειξη ενός διαδόχου μπορεί να προκαλέσει εσωτερικές φατριακές συγκρούσεις, να αποδυναμώσει τον εν ενεργεία ηγέτη, να δημιουργήσει πόλους εξουσίας. Γι’ αυτό, η επιλογή του Σι να αποφύγει τον ορισμό διαδόχου μπορεί να είναι στρατηγική.
Παρά την ισχυρή εικόνα του Σι, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι το μέλλον μπορεί να είναι πιο ασταθές από όσο φαίνεται. Σε ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό China Leadership Monitor επισημαίνεται ότι οι εκκαθαρίσεις δημιουργούν κλίμα φόβου, η έλλειψη εμπιστοσύνης διαβρώνει την ελίτ, η συγκέντρωση εξουσίας αυξάνει τους κινδύνους λαθών.
Η επόμενη πενταετία ενδέχεται να χαρακτηρίζεται από εντονότερες εσωτερικές συγκρούσεις, αυξημένη πολιτική αβεβαιότητα και μεγαλύτερη εξάρτηση από τον ίδιο τον Σι. Η Κίνα του Σι Τζινπίνγκ εμφανίζεται ισχυρή και συγκεντρωτική. Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια διαμορφώνεται ένα πιο περίπλοκο τοπίο. Η Κίνα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Από τη μία πλευρά, ο Σι Τζινπίνγκ έχει εδραιώσει μια άνευ προηγουμένου προσωπική εξουσία. Από την άλλη, η απουσία διαδόχου, οι εκκαθαρίσεις και η γήρανση της ηγεσίας δημιουργούν δομικές αδυναμίες. Ποια θα είναι η σταθερότητα του ίδιου του συστήματος όταν αυτή η εποχή φτάσει στο τέλος της;
