Το ηλεκτροφόρο χέλι αποτελεί μια από τις πιο εντυπωσιακές περιπτώσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη φύση. Παρά την ονομασία του, δεν είναι πραγματικό χέλι αλλά ένα είδος ψαριού του γλυκού νερού που ζει κυρίως στους ποταμούς Αμαζόνιο και Ορενόκο της Νότιας Αμερικής. Η ιδιαίτερη φήμη του οφείλεται στην ικανότητά του να παράγει ισχυρές ηλεκτρικές εκκενώσεις, οι οποίες μπορούν να φτάσουν ακόμη και τα 600–800 βολτ. Αυτή η τάση είναι αρκετά ισχυρή ώστε να αναισθητοποιεί μικρά ζώα ή να απομακρύνει πιθανούς θηρευτές.
Η παραγωγή ηλεκτρισμού στο σώμα του ηλεκτροφόρου χελιού βασίζεται σε ειδικά όργανα που καταλαμβάνουν περίπου το 80% του σώματός του. Τα όργανα αυτά ονομάζονται κύριο ηλεκτρικό όργανο, όργανο του Hunter και όργανο του Sachs. Κάθε ένα από αυτά έχει διαφορετική λειτουργία. Τα δύο πρώτα παράγουν ισχυρές ηλεκτρικές εκκενώσεις που χρησιμοποιούνται κυρίως για κυνήγι και άμυνα, ενώ το τρίτο παράγει ασθενέστερα ηλεκτρικά σήματα που βοηθούν το ζώο να προσανατολίζεται στο περιβάλλον του.
Η βασική μονάδα παραγωγής ηλεκτρισμού είναι ένα ειδικό κύτταρο που ονομάζεται ηλεκτροκύτταρο. Τα κύτταρα αυτά προέρχονται εξελικτικά από μυϊκά κύτταρα, αλλά έχουν χάσει την ικανότητα να συσπώνται και έχουν αποκτήσει την ιδιότητα να δημιουργούν ηλεκτρικό δυναμικό. Είναι επίπεδα κύτταρα, τοποθετημένα το ένα δίπλα στο άλλο, και λειτουργούν σαν μικροσκοπικές βιολογικές μπαταρίες. Κάθε ηλεκτροκύτταρο μπορεί να παράγει μόνο μια πολύ μικρή τάση, περίπου 0,15 βολτ.
Στο σώμα του ηλεκτροφόρου χελιού υπάρχουν χιλιάδες τέτοια κύτταρα οργανωμένα σε μεγάλες σειρές. Όταν τα κύτταρα ενεργοποιούνται ταυτόχρονα, οι μικρές τάσεις που παράγει το καθένα προστίθενται μεταξύ τους. Με αυτό τον τρόπο δημιουργείται μια ισχυρή ηλεκτρική εκκένωση, παρόμοια με τη λειτουργία μιας σειράς μπαταριών που συνδέονται μεταξύ τους για να αυξηθεί η συνολική τάση.
Η διαδικασία ενεργοποίησης ξεκινά από το νευρικό σύστημα του ζώου. Όταν το ηλεκτροφόρο χέλι εντοπίσει θήραμα ή αισθανθεί απειλή, ο εγκέφαλός του στέλνει νευρικά σήματα στα ηλεκτροκύτταρα. Τα σήματα αυτά ανοίγουν ειδικά κανάλια στη μεμβράνη των κυττάρων, επιτρέποντας σε φορτισμένα σωματίδια — κυρίως ιόντα νατρίου και καλίου — να κινηθούν γρήγορα μέσα και έξω από το κύτταρο. Η ξαφνική αυτή μεταβολή στη συγκέντρωση των ιόντων δημιουργεί διαφορά ηλεκτρικού δυναμικού και έτσι παράγεται ηλεκτρικό ρεύμα.
Το ηλεκτροφόρο χέλι χρησιμοποιεί τον ηλεκτρισμό του με δύο βασικούς τρόπους. Πρώτον, εκπέμπει χαμηλής έντασης ηλεκτρικά σήματα που λειτουργούν σαν ένα είδος βιολογικού «ραντάρ». Τα σήματα αυτά δημιουργούν ένα ηλεκτρικό πεδίο γύρω από το σώμα του, το οποίο διαταράσσεται όταν κοντά του βρίσκεται κάποιο αντικείμενο ή ζωντανός οργανισμός. Με αυτό τον τρόπο, το ζώο μπορεί να αντιλαμβάνεται το περιβάλλον του ακόμη και σε πολύ θολά νερά.
Δεύτερον, μπορεί να παράγει πολύ ισχυρές ηλεκτρικές εκκενώσεις για να ακινητοποιεί τη λεία του ή να αμύνεται απέναντι σε πιθανούς εχθρούς. Η έντονη ηλεκτρική εκφόρτιση προκαλεί στιγμιαία σύσπαση των μυών των μικρών ψαριών ή άλλων οργανισμών, με αποτέλεσμα να παραλύουν προσωρινά και να γίνονται εύκολη λεία.
Η μελέτη του ηλεκτροφόρου χελιού έχει προσελκύσει μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς δείχνει πώς μπορεί ένας ζωντανός οργανισμός να μετατρέπει τη χημική ενέργεια του σώματός του σε ηλεκτρική. Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού έχει εμπνεύσει την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, όπως βιομιμητικές μπαταρίες και μικροσκοπικές πηγές ενέργειας για ιατρικές συσκευές.
Το ηλεκτροφόρο χέλι αποτελεί ένα μοναδικό παράδειγμα της ευρηματικότητας της φύσης. Μέσα από εξειδικευμένα κύτταρα και πολύπλοκους βιολογικούς μηχανισμούς, έχει αναπτύξει ένα φυσικό «ηλεκτρικό σύστημα» που του επιτρέπει να επιβιώνει και να κυριαρχεί στο περιβάλλον του.
Οι σοροί 87 ναυτών του ιρανικού Πολεμικού Ναυτικού ανασύρθηκαν μετά τη βύθιση ιρανικού πολεμικού πλοίου στον Ινδικό Ωκεανό, περίπου 40 χιλιόμετρα νότια της Σρι Λάνκα, σύμφωνα με αστυνομικούς και στρατιωτικούς αξιωματούχους της χώρας. Παράλληλα, οι αρχές συνεχίζουν τις έρευνες για τον εντοπισμό 61 ναυτών που εξακολουθούν να αγνοούνται, ενώ 32 μέλη του πληρώματος έχουν διασωθεί.
Ο Αμερικανός υπουργός Πολέμου Πητ Χέγκσεθ επιβεβαίωασε ότι υποβρύχιο του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ βύθισε με τορπίλη το ιρανικό πολεμικό πλοίο ανοικτά της Σρι Λάνκα. Σύμφωνα με τρεις Αμερικανούς αξιωματούχους, η επίθεση πραγματοποιήθηκε από αμερικανικές δυνάμεις που επιχειρούσαν στην περιοχή.
Εκπρόσωπος του Ναυτικού της Σρι Λάνκα δήλωσε ότι έχουν ήδη ανασυρθεί αρκετές σοροί, για τις οποίες πιθανολογείται ότι ανήκουν στο πλήρωμα του πλοίου, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία ταυτοποίησής τους. Όπως σημείωσε, το περιστατικό σημειώθηκε εκτός των χωρικών υδάτων της Σρι Λάνκα, ωστόσο οι αρχές της χώρας παρέχουν υποστήριξη στις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης.
Νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών της Σρι Λάνκα Βιτζίτα Χέρατ είχε ανακοινώσει ότι οι αρχές της χώρας διέσωσαν 32 «σοβαρά τραυματισμένους» ναύτες από την ιρανική φρεγάτα που βυθίστηκε τα ξημερώματα, χωρίς αρχικά να διευκρινίσει τα αίτια της έκρηξης στο πλοίο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, στο πολεμικό πλοίο Iris Dena επέβαιναν περίπου 180 άτομα όταν εστάλη σήμα κινδύνου (SOS) τις πρώτες πρωινές ώρες. Το υπουργείο Άμυνας της Σρι Λάνκα ανακοίνωσε ότι οι έρευνες για τον εντοπισμό των υπόλοιπων μελών του πληρώματος συνεχίζονται, αν και, σύμφωνα με αξιωματούχους, οι πιθανότητες να βρεθούν επιπλέον επιζώντες θεωρούνται περιορισμένες.
Για την επιχείρηση έρευνας και διάσωσης έχουν αναπτυχθεί δύο πλοία του Πολεμικού Ναυτικού της Σρι Λάνκα και ένα αεροσκάφος. Τοπικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι το πλοίο εξέπεμψε σήμα κινδύνου κοντά στις ακτές της πόλης Γκάλλε στη νότια Σρι Λάνκα, ενώ οι τραυματίες μεταφέρθηκαν σε νοσοκομείο της περιοχής.
Δύο ελληνικά μαχητικά αεροσκάφη F-16 απογειώθηκαν το πρωί της Τετάρτης 4 Μαρτίου από την αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο, έπειτα από εντοπισμό ύποπτου αντικειμένου στον εναέριο χώρο κοντά στον Λίβανο. Τα αεροσκάφη κινήθηκαν προς την περιοχή για διερεύνηση, χωρίς τελικά να εντοπιστεί κάτι που να επιβεβαιώνει την αρχική ένδειξη.
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι το περιστατικό θεωρείται πλέον λήξαν, διευκρινίζοντας ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες συνεχίζουν να παρακολουθούν στενά την κατάσταση και παραμένουν σε πλήρη ετοιμότητα. Στο λιμάνι της Λεμεσού κατέπλευσαν οι ελληνικές φρεγάτες «Κίμων» και «Ψαρά», ενισχύοντας την παρουσία και την επιτήρηση στην περιοχή.
Παράλληλα, το υπουργείο Μεταφορών προχωρά στην έκδοση διατάγματος που απαγορεύει τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών από ιδιώτες. Η χρήση τους θα επιτρέπεται αποκλειστικά από κυβερνητικά τμήματα και μόνο κατόπιν άδειας της Πολιτικής Αεροπορίας.
Στο πλαίσιο της αξιολόγησης των εξελίξεων, πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας.
Οι αναταράξεις των τελευταίων ημερών στην ευρύτερη περιοχή έχουν επηρεάσει και τις αεροπορικές μετακινήσεις. Συνολικά 66 πτήσεις ακυρώθηκαν στα κυπριακά αεροδρόμια, καθώς αρκετές αεροπορικές εταιρείες ανέστειλαν δρομολόγια προς χώρες της Μέσης Ανατολής ή προς την Κύπρο. Η Hermes Airports διαβεβαίωσε ότι τα αεροδρόμια Λάρνακας και Πάφου λειτουργούν κανονικά, εξυπηρετώντας τους επιβάτες με τις διαθέσιμες πτήσεις, σε συνεργασία με τις αρμόδιες κρατικές αρχές και την αεροδρομική κοινότητα.
Ένα δεξαμενόπλοιο κλάσεως Suezmax αψήφησε τους αυξημένους κινδύνους που επικρατούν στα Στενά του Ορμούζ και εισήλθε στον Περσικό Κόλπο για να φορτώσει πετρέλαιο, σε μια περίοδο κατά την οποία εκατοντάδες πλοία παραμένουν σε αναμονή εκτός της περιοχής λόγω της έντασης με τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν.
Σύμφωνα με ναυτιλιακές πληροφορίες, το δεξαμενόπλοιο Pola, συμφερόντων του Έλληνα εφοπλιστή Γιώργου Προκοπίου, φέρεται να ακολούθησε διαφορετική ρότα προκειμένου να περάσει από τα στενά χωρίς να γίνει εύκολα αντιληπτό. Το πλοίο, το οποίο φέρει σημαία Λιβερίας, απενεργοποίησε το σύστημα παρακολούθησης AIS στις 2 Μαρτίου, όταν πλησίασε την περιοχή του στενού, και επανεμφανίστηκε την επόμενη ημέρα στα ανοικτά του Άμπου Ντάμπι, σύμφωνα με στοιχεία της LSEG.
Ναυτιλιακές πηγές αναφέρουν ότι το Pola κατευθύνθηκε προς το λιμάνι Jebel Dhanna στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου αναμένεται να φορτώσει αργό πετρέλαιο με τελικό προορισμό την Ταϊλάνδη. Η κίνηση αυτή θεωρείται ιδιαίτερα τολμηρή, καθώς τις τελευταίες ημέρες αρκετά δεξαμενόπλοια έχουν δεχθεί επιθέσεις από τους Φρουρούς της Επανάστασης, γεγονός που έχει αποθαρρύνει πολλές εταιρείες από το να διασχίσουν το στρατηγικό πέρασμα.
Τα στοιχεία της εταιρείας παρακολούθησης πλοίων Vortexa δείχνουν ότι η διέλευση δεξαμενόπλοιων αργού πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ μειώθηκε δραματικά μετά το ξέσπασμα των εχθροπραξιών. Την 1η Μαρτίου πέρασαν μόλις τέσσερα πλοία, ενώ από τον Ιανουάριο ο μέσος όρος ανερχόταν σε περίπου 24 διελεύσεις ημερησίως.
Παρά το κλίμα έντασης, τις τελευταίες ώρες δέκα δεξαμενόπλοια τόλμησαν να διασχίσουν τα στενά προκειμένου να φορτώσουν πετρέλαιο. Τα πέντε από αυτά είναι ελληνόκτητα και ανήκουν στον όμιλο Dynacom του Γιώργου Προκοπίου, γεγονός που αναδεικνύει τον ρόλο της ελληνικής ναυτιλίας ακόμη και σε περιόδους αυξημένου γεωπολιτικού ρίσκου.
Η εξέλιξη υπογραμμίζει τη σημασία των Στενών του Ορμούζ για την παγκόσμια αγορά ενέργειας, καθώς από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινείται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου. Οι εξελίξεις στην περιοχή παρακολουθούνται στενά από τις αγορές, καθώς οποιαδήποτε κλιμάκωση επηρεάζει τις διεθνείς τιμές ενέργειας και τις θαλάσσιες μεταφορές.
Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, συναντήθηκε την Τρίτη με τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, στον Λευκό Οίκο. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε: «Το Βερολίνο βρίσκεται στο ίδιο μήκος κύματος με την Ουάσιγκτον σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράν». «Συμφωνούμε πλήρως ως προς την ανάγκη να απαλλαγούμε από το τρομακτικό καθεστώς της Τεχεράνης», ανέφερε και ο Γερμανός ηγέτης κατά τη συνάντηση της 3ης Μαρτίου.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν μαζικές επιθέσεις κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, αμέσως μετά το αδιέξοδο των πυρηνικών διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί πως οι κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις ΗΠΑ-Ισραήλ κατά ιρανικών στόχων ενδέχεται να συνεχιστούν για εβδομάδες.
Ο Μερτς, που έχει εξελιχθεί σε μια από τις πλέον σκληρές φωνές της Ευρώπης απέναντι στο Ιράν, εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για την, όπως τη χαρακτήρισε, στενή συνεργασία μεταξύ των δύο συμμάχων σε μια περίοδο αυξημένων παγκόσμιων εντάσεων. «Δύσκολοι καιροί απαιτούν ισχυρές συμμαχίες», ανέφερε σε ανάρτησή του στη πλατφόρμα X μετά τις συνομιλίες της 3ης Μαρτίου.
Ο Γερμανός καγκελάριος υπογράμμισε πως οι περιφερειακές δραστηριότητες του Ιράν αποτελούν άμεση απειλή για τις δυτικές χώρες και τους συμμάχους τους: «Το Ιράν εξαπλώνει την τρομοκρατία, θέτοντας σε κίνδυνο τόσο τους εταίρους μας όσο και εμάς. Έχουμε κοινό συμφέρον να τελειώσουν όλα αυτά».
Η συνάντηση πραγματοποιείται ενώ οι συγκρούσεις μεταξύ του Ιράν και της συμμαχίας ΗΠΑ-Ισραήλ κλιμακώνονται, μετά τις πρώτες στρατιωτικές επιχειρήσεις που είχαν ως στόχο εγκαταστάσεις και υποδομές του ιρανικού στρατού. Η Ευρώπη εμφανίζεται διχασμένη ως προς τη στήριξή της.
Ο Τραμπ επέκρινε τον Βρετανό πρωθυπουργό Κηρ Στάρμερ, προειδοποιώντας ότι η παραδοσιακή «ειδική σχέση» ΗΠΑ-Ηνωμένου Βασιλείου βρίσκεται υπό αμφισβήτηση: «Δεν υπήρξε υποστηρικτικός. Δεν περίμενα να το δω αυτό, ποτέ δεν νόμιζα πως θα το έβλεπα από το Ηνωμένο Βασίλειο», δήλωσε στην εφημερίδα The Sun στις 3 Μαρτίου, εκφράζοντας την απογοήτευσή του.
Κατά τη συνάντηση της Τρίτης στο Οβάλ Γραφείο, ο Τραμπ εξέφρασε επίσης τη δυσαρέσκειά του για την απόφαση της Ισπανίας να μην διαθέσει τις βάσεις της και για την απροθυμία της Μαδρίτης να αυξήσει τη συμβολή της στις αμυντικές δαπάνες του ΝΑΤΟ.
Ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών, Χοσέ Μανουέλ Άλβαρεθ, δήλωσε στο δίκτυο Telecinco στις 2 Μαρτίου ότι δεν θα επιτραπεί στις αμερικανικές δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν τις ισπανικές βάσεις για την υποστήριξη των επιχειρήσεων κατά του Ιράν. «Οι ισπανικές βάσεις δεν χρησιμοποιούνται για αυτή την επιχείρηση και δεν θα χρησιμοποιηθούν για τίποτα που δεν προβλέπεται στη συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή δεν είναι σύμφωνο με τον Καταστατικό Χάρτη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Άλβαρεθ.
Η Ισπανία φιλοξενεί δύο βασικές αμερικανο-ισπανικές στρατιωτικές βάσεις, οι οποίες λειτουργούν στο πλαίσιο της διμερούς αμυντικής συνεργασίας ΗΠΑ-Ισπανίας και στηρίζουν τα επιχειρησιακά πλάνα του ΝΑΤΟ σε Ευρώπη, Αφρική και Μέση Ανατολή.
Στις 3 Μαρτίου, ο Τραμπ έκανε γνωστό πως έδωσε εντολή στον υπουργό Οικονομικών, Σκοτ Μπέσσεντ, να διακόψει τις εμπορικές σχέσεις με την Ισπανία μετά την απόφαση των ισπανικών αρχών να μπλοκάρουν τη χρήση των βάσεών τους από τις αμερικανικές δυνάμεις.
«Η Ισπανία στην ουσία μας είπε ότι δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις βάσεις της», δήλωσε ο Τραμπ, πλάι στον Μερτς. «Θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε τη βάση τους αν θέλαμε. Θα μπορούσαμε απλώς να μεταβούμε και να τη χρησιμοποιήσουμε. Κανείς δεν θα μας το απαγορεύσει. Αλλά δεν χρειάζεται. Παρόλα αυτά, δεν στάθηκαν φιλικοί. Έτσι τους είπα, δεν το θέλουμε».
Σε ερώτηση δημοσιογράφων, κατά τη συνάντησή του με τον Μερτς, αν ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου οδήγησε τις ΗΠΑ στη σύγκρουση, ο Τραμπ απάντησε αρνητικά, απορρίπτοντας αυτόν τον ισχυρισμό. «Όχι, ίσως εγώ τους πίεσα», είπε.
Παρατήρησε πως οι ΗΠΑ βρίσκονταν σε διαπραγματεύσεις με το Ιράν πριν την κλιμάκωση, αλλά εκτιμούσε ότι η Τεχεράνη προετοίμαζε επίθεση: «Βλέπετε, διαπραγματευόμασταν με αυτούς τους τρελούς, και κατά τη γνώμη μου ετοιμάζονταν να μας επιτεθούν πρώτοι. Θα μας επιτίθεντο, αν δεν προλαβαίναμε εμείς».
Με τη συμβολή των Ryan Morgan και Evgenia Filimianova
Τούρκοι αξιωματούχοι ανακοίνωσαν στις 4 Μαρτίου ότι το αντιαεροπορικό σύστημα του ΝΑΤΟ κατέστρεψε με επιτυχία ιρανικό πύραυλο που κατευθυνόταν προς τον εναέριο χώρο της Τουρκίας. Ο πύραυλος είχε εντοπιστεί ενώ πετούσε πάνω από το Ιράκ και τη Συρία, προτού αναχαιτιστεί.
Ο επικεφαλής επικοινωνίας της Τουρκίας, Μπουρχανεττίν Ντουράν, ανέφερε σε δήλωσή του στην πλατφόρμα Χ: «Η αποφασιστικότητα και η ικανότητα της Τουρκίας να διασφαλίζει την ασφάλεια της χώρας μας και του ένδοξου έθνους μας παραμένουν στο υψηλότερο επίπεδο. Όλα τα αναγκαία μέτρα για την υπεράσπιση της τουρκικής επικράτειας και του εναέριου χώρου θα ληφθούν χωρίς δισταγμό», σημείωσε ο Ντουράν στην ανάρτησή του.
«Η Τουρκία θα απαντήσει σε κάθε ενδεχόμενη εχθρική ενέργεια σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο», συμπλήρωσε. Από τη σχετική δήλωση δεν φάνηκε αν η χώρα σκοπεύει να επικαλεστεί κάποια πρόνοια του ΝΑΤΟ.
Ο εκπρόσωπος δεν έδωσε περαιτέρω λεπτομέρειες, ωστόσο τόνισε πως οι τουρκικές αρχές καλούν τα μέσα ενημέρωσης και τους χρήστες των κοινωνικών δικτύων να επιδείξουν μεγαλύτερη υπευθυνότητα και να μην διακινούν ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες ή αναρτήσεις που ενδέχεται να προκαλέσουν πανικό ή να διασπείρουν παραπληροφόρηση. Υπογράμμισε τη σημασία της προσοχής απέναντι σε κάθε πληροφορία εκτός των επίσημων ανακοινώσεων.
Ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ, Πητ Χέγκσεθ, δήλωσε στους δημοσιογράφους από το Πεντάγωνο το πρωί της Τετάρτης ότι το περιστατικό πιθανώς δεν πληροί τα κριτήρια για την ενεργοποίηση του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, το οποίο ορίζει πως επίθεση σε ένα κράτος-μέλος λογίζεται ως επίθεση εναντίον όλων των χωρών της Συμμαχίας του Ατλαντικού.
«Είμαστε ενήμεροι για το συγκεκριμένο συμβάν, ωστόσο δεν υπάρχει η αίσθηση ότι θα μπορούσε να ενεργοποιήσει το Άρθρο 5», ανέφερε. «Το Άρθρο 5 έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά στην ιστορία του ΝΑΤΟ, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Τουρκία είναι το πρώτο μέλος της Συμμαχίας που βρέθηκε αντιμέτωπο με ιρανικό πύραυλο στα όρια του εναέριου χώρου της, από την έναρξη των αεροπορικών βομβαρδισμών στις 28 Φεβρουαρίου».
Σε απάντηση αεροπορικών επιδρομών του Ισραήλ, το Ιράν έχει εκτοξεύσει πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drone) προς γειτονικές χώρες στη Μέση Ανατολή, στοχεύοντας περιοχές στο Ισραήλ, τη Σαουδική Αραβία, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ιράκ κ.α.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ προειδοποιεί τους Αμερικανούς να αποφεύγουν τα ταξίδια σε περίπου δώδεκα χώρες της Μέσης Ανατολής, κάτι που οδήγησε στην ακύρωση εκατοντάδων πτήσεων στην περιοχή.
Ο πρόεδρος του Μικτού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων, Νταν Κέιν, ανακοίνωσε την Τετάρτη τη συνδρομή του αμερικανικού στρατού στον επαναπατρισμό Αμερικανών πολιτών με πολεμικά αεροσκάφη. Ο Χέγκσεθ ανέφερε επίσης πως επιπλέον αμερικανικές δυνάμεις θα φτάσουν στη Μέση Ανατολή, διαβεβαιώνοντας ότι οι ΗΠΑ θα αφιερώσουν όλο τον απαιτούμενο χρόνο για την επιτυχία της αποστολής.
Επιπλέον, ο Χέγκσεθ αποκάλυψε ότι το βράδυ της Τρίτης, τορπίλη αμερικανικού υποβρυχίου βύθισε ιρανικό πολεμικό πλοίο, το πρώτο περιστατικό τέτοιου είδους εναντίον εχθρού από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
«Το ιρανικό ναυτικό πλέον αναπαύεται στον βυθό του Περσικού Κόλπου», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Χέγκσεθ. «Ο πρώτος γύρος των αεροπορικών πληγμάτων στις 28 Φεβρουαρίου σκότωσε τον ηγέτη του Ιράν, αγιατολά Αλί Χαμενεΐ, και δεκάδες ανώτερα στελέχη του καθεστώτος. Μέχρι στιγμής, δεν έχει οριστεί διάδοχος του Χαμενεΐ, ο οποίος ηγείτο της χώρας από το 1989».
Συζήτηση γίνεται για πιθανή εμπλοκή των Κούρδων στην επιχείρηση των ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, οι οποίοι — όπως αναφέρεται — συσπειρώνονται πολιτικά και καταγγέλλουν πλήγματα από το ιρανικό καθεστώς εναντίον τους.
Σύμφωνα με το Middle East Broadcasting Networks (MBN), δίκτυο αραβόφωνων μέσων ενημέρωσης, αξιωματούχος της κουρδικής αντιπολίτευσης του Ιράν ανέφερε επίθεση ιρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στα κεντρικά γραφεία τεσσάρων κουρδικών κομμάτων στο Ιράκ, την 1η Μαρτίου. Την αναφορά επιβεβαίωσε ο Χαλίλ Ναντρί, εκπρόσωπος του Κόμματος για την Ελευθερία του Κουρδιστάν (ΡΑΚ), σημειώνοντας ότι δεν υπήρχαν θύματα.
Η συσπείρωση των ιρανικών κουρδικών κομμάτων έλαβε χώρα στις 22 Φεβρουαρίου, σύμφωνα με ανακοίνωση και συνέντευξη Τύπου που έδωσαν, και περιλαμβάνει πέντε κόμματα: το Δημοκρατικό Κόμμα του Ιρανικού Κουρδιστάν (PDKI),το Κόμμα της Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν (PJAK), το Κόμμα για την Ελευθερία του Κουρδιστάν (PAK), τον Οργανισμό Χαμπάτ του Ιρανικού Κουρδιστάν και ένα τμήμα του Κόμματος Κόμαλα του Ιρανικού Κουρδιστάν.
Σε κοινή τους δήλωση, σύμφωνα με δημοσίευμα του Rudaw, ραδιοτηλεοπτικού φορέα στην περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ, αναφέρεται ότι η συμμαχία τους προέκυψε αφ΄ενός από την ανάγκη να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των ημερών αφ΄ετέρου από την έλλειψη ουσιαστικής, συνεκτικής αντιπολίτευσης στο ιρανικό καθεστώς, γεγονός που του επιτρέπει να υπάρχει παρά την έλλειψη πολιτικής νομιμοποίησης. Στην ίδια δήλωση αναφέρεται ότι ένας από τους στόχους της συμμαχίας τους είναι η ανατροπή του ιρανικού ισλαμιστικού καθεστώτος.
Σχολιάζοντας το γεγονός, ο διεθνολόγος Γεώργιος Φίλης, σε ραδιοφωνική του συνέντευξη στον ALPHA, παρατήρησε ότι οι στρατιωτικές τους μονάδες και οργανώσεις ενδέχεται να αποτελέσουν τη συμμαχική δύναμη που χρειάζονται ΗΠΑ και Ισραήλ για τις χερσαίες επιχειρήσεις τις οποίες χαρακτηρίζει απαραίτητες προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της αλλαγής καθεστώτος, που θεωρεί και τον βασικό αντικειμενικό στόχο του Ισραήλ.
Ο ίδιος αναφέρθηκε και σε συνομιλία του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τους ηγέτες των δύο κυριότερων κουρδικών ομάδων του βορείου Ιράκ, Μασούντ Μπαρζανί και Μπαφέλ Ταλαμπανί, την Κυριακή 1η Μαρτίου. Όταν ρωτήθηκε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ σχετικά, αρνήθηκε να δώσει λεπτομέρειες, ενώ πηγή που επικαλείται το Axios χαρακτήρισε τη φύση των επαφών «ευαίσθητη» και επίσης αρνήθηκε να επεκταθεί.
Δημοσιεύματα του CNN και του Axios κάνουν αναφορά σε εμπλοκή της CIA και υποκίνηση των μειονοτήτων της περιφέρειας, επικαλούμενα πηγές μεταξύ των οποίων και αξιωματούχοι της τοπικής κουρδικής διοίκησης. Ωστόσο, για ορισμένους Αμερικανούς αξιωματούχους η συνεργασία με τους Κούρδους δεν είναι ένα απλό ζήτημα, καθώς υπάρχουν πολλές ομάδες με τα δικά τους συμφέροντα, τα οποία δεν ταυτίζονται πάντοτε με αυτά των ΗΠΑ.
Υπενθυμίζεται η πρόσφατη ‘εγκατάλειψη’ των Κούρδων της Συρίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες παρά τη μακρόχρονη συνεργασία τους, ήρθαν σε συμφωνία με τη συριακή κυβέρνηση του αλ Σαρά, με αποτέλεσμα οι Κούρδοι να αναγκαστούν να υποχωρήσουν από τα εδάφη με αραβόφωνο πληθυσμό που ήλεγχαν και να περιοριστούν στα δικά τους. Αυτή η κίνηση των ΗΠΑ επικρίθηκε ακόμη και στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, ωστόσο ο κος Φίλης την εξετάζει τώρα υπό το πρίσμα των νέων γεγονότων, χαρακτηρίζοντάς τη ‘δώρο’ στους τζιχαντιστές της Συρίας, αλλά και στη σύμμαχο Τουρκία, ώστε να μετριαστούν οι αντιδράσεις τους για τις επιχειρήσεις στο Ιράν. Για την Άγκυρα συγκεκριμένα, παρατηρεί ότι η ένωση των πέντε κουρδικών κομμάτων του Ιράν αποτελεί σημαντικά προβληματική εξέλιξη, αφού προσθέτει ένα τρίτο κουρδικό μέτωπο στα δύο υπάρχοντα.
Ο Ηρακλής είναι γνωστός κυρίως ως ο ήρωας με τη συντριπτική δύναμη, την οποία δεν μπορεί πάντα να ελέγξει. Η έλλειψη αυτοελέγχου είναι αυτό που τον οδήγησε στην υπηρεσία του βασιλιά Ευρυσθέα και την τέλεση των δώδεκα άθλων, που του πρόσφεραν την εξιλέωση για το έγκλημα στο οποίο οδηγήθηκε από τη θεά Ήρα.
Μαρμάρινη προτομή του Ηρακλή, 1ος αιώνας μ.Χ. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, Νέα Υόρκη. (Public Domain)
Οι άθλοι του Ηρακλή δεν αντιπροσωπεύουν απλώς μια σειρά ηρωικών κατορθωμάτων, αλλά μια συστηματική εκπαίδευση της ψυχής. Κάθε άθλος ξεδιπλώνεται σαν ένα κεφάλαιο σε ένα ηθικό πρόγραμμα σπουδών, καθώς σε κάθε έναν ο ήρωας πρέπει να κατακτήσει μία συγκεκριμένη ικανότητα, είτε ψυχική είτε φυσική είτε πνευματική.
Στον πρώτο του άθλο, παραδείγματος χάριν, όπου πρέπει να εξοντώσει το Λιοντάρι της Νεμέας — αποστολή που θυμίζει τη συνήθεια που επικρατούσε σε πολλούς αρχαίους λαούς και ζητούσε από τους νέους να αποδεικνύουν την ανδρεία τους σκοτώνοντας ένα λιοντάρι. Είναι το πρώτο επίπεδο της απόστασης που πρέπει να διανύσει, στο οποίο η φυσική ρώμη, ενισχυμένη από το θάρρος και την αποφασιστικότητα, του επιτρέπει να κατισχύσει επί ενός πανίσχυρου αντιπάλου. Μετά τη νίκη του επί του λιονταριού, οικειοποιείται το άτρωτο δέρμα του, δείχνοντας ότι τώρα έχει γίνει ο ίδιος άτρωτος και ανίκητος, έχοντας κατακτήσει την υψηλότερη θέση δύναμης στον ανθρώπινο κόσμο.
Στον επόμενο άθλο, αυτόν της Λερναίας Ύδρας, ο Ηρακλής καλείται να αντιμετωπίσει τη σκοτεινή πολλαπλότητα της εσωτερικής ζωής — τους φόβους και τις παρορμήσεις που, όταν αντιμετωπίζονται με βία, αναγεννιούνται πιο δυνατοί από πριν.
Στους Σταύλους του Αυγεία, ο Ηρακλής μαθαίνει να αξιοποιεί τη δύναμη της δημιουργικότητας και της επινοητικότητας για να επιτελέσει ένα φαινομενικά ακατόρθωτο έργο. Η ανακατεύθυνση της ροής του νερού ήταν μια ιδιοφυής ιδέα. Με τις Στυμφαλίδες Όρνιθες, ο ήρωας δρα πάλι με εφευρετικότητα, βοηθούμενος από τη θεά Αθηνά, τη θεά της σοφίας.
Για τη σύλληψη του ελαφιού της Κερύνειας, η δύναμη του ήρωα πάλι δεν αρκεί. Για να επιτύχει, χρειάζεται υπομονή, σεβασμός στο θείο, ακεραιότητα.
Σε αυτόν τον τρίτο άθλο, ο Ηρακλής λαμβάνει την εντολή να αιχμαλωτίσει το ιερό ελάφι που προστατεύει η θεά Άρτεμις και να το φέρει ζωντανό στον βασιλιά Ευρυσθέα. Αφού δεν του επιτρέπεται να σαϊτεύσει την ελαφίνα, αλλά πρέπει να την πιάσει, αποφασίζει να την κυνηγήσει μέχρι το ζώο να εξαντληθεί. Το έργο απαιτεί υπομονή, προσήλωση και μακρά αντοχή.
Σε αντίθεση με το λιοντάρι της Νεμέας και τη Λερναία ύδρα, η ελαφίνα δεν είναι ένα τέρας που πρέπει να σκοτωθεί ούτε μια απειλή που πρέπει να εξοντωθεί. Είναι ένα πλάσμα αγνότητας και χάρης, αόριστο και αιθέριο, την οποία ούτε η ίδια η Άρτεμις δεν κατάφερε να συλλάβει. Η απαίτηση να πιαστεί ζωντανή μετατρέπει τον άθλο του Ηρακλή σε κάτι πιο λεπτό, σχεδόν στοχαστικό, ενώ ο κίνδυνος του εγχειρήματος δεν έγκειται στην ίδια την ελαφίνα, αλλά στην ιερή της ιδιότητα. Η Άρτεμις είναι ανελέητη τιμωρός για όσους δεν σέβονται τα ιερά και τους προστατευόμενούς της.
Ο μύθος λέει ότι ο Ηρακλής κυνηγά την ελαφίνα για ένα ολόκληρο έτος, φθάνοντας μέχρι την περιοχή των Υπερβορείων, σύμφωνα με μία εκδοχή. Η πάροδος του χρόνου έχει τη σημασία της, καθώς δοκιμάζει την αντοχή του ήρωα, καθώς ξεδιπλώνεται στον χώρο και τον χρόνο — μέσα από δάση, πέρα από βουνά, πάνω από παγωμένους ποταμούς και ηλιόλουστες πεδιάδες. Η καταδίωξη είναι μια αργή μαθητεία στην προσοχή.
Μελανόμορφος αμφορέας, που χρονολογείται περί τα 540-530 π.Χ., πιθανώς από το Βούλτσι, όπου απεικονίζεται ο Ηρακλής να αιχμαλωτίζει την ελαφίνα, ενώ η Άρτεμις και η Αθηνά παρακολουθούν. (Public Domain)
Η καταδίωξη αναδεικνύει την αξία της επιμονής, της υπομονής, του καθήκοντος.
Ο Ηρακλής πρέπει να μάθει να ενεργεί χωρίς να βλάπτει, να κατέχει δύναμη χωρίς καταπίεση. Ο ισχυρότερος θνητός πρέπει να μάθει να δρα με λεπτότητα. Πρέπει να κατακτήσει την αρετή της αυτοσυγκράτησης, του ελέγχου των παρορμήσεων, του σεβασμού των ορίων. Η ελαφίνα λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι δεν πρέπει να υποτάσσει ό,τι μπορεί να υποταχθεί και ότι η αληθινή δύναμη μερικές φορές δεν αποκαλύπτεται μέσω της καταιγιστικής δράσης, αλλά μέσω της αναγνώρισης του δικαίου και της υποταγής σε ανώτερους νόμους.
Ως ιερό ζώο της Αρτέμιδος — θεάς της της αγνότητας — η ελαφίνα ενσαρκώνει την παρθενικότητα στην αρχική, προ-ηθική της έννοια: όχι τη σεξουαλική αποχή, αλλά την ακεραιότητα του είναι, ανέπαφη, ολόκληρη, απαραβίαστη. Αντιπροσωπεύει τα μέρη της ζωής που πρέπει να προσεγγίζονται με σεβασμό: την αγνότητα της συνείδησης, την αξιοπρέπεια του φυσικού κόσμου και τους εύθραυστους ηθικούς δεσμούς που συγκρατούν τον πολιτισμό.
Το να βλάψει ένα τέτοιο πλάσμα θα ήταν εύκολο για τον Ηρακλή, αλλά καταστροφικό για την ψυχή του. Ο άθλος γίνεται έτσι μια διαλογιστική άσκηση πάνω στην ηθική της εξουσίας. Η δύναμη χωρίς σεβασμό γίνεται βία, η θέληση χωρίς περιορισμούς γίνεται βεβήλωση. Η ελαφίνα αναγκάζει τον Ηρακλή να αντιμετωπίσει το τι σημαίνει να ενεργείς με δικαιοσύνη. Αυτό απαιτείται όταν το αντικείμενο της δράσης δεν είναι ένας εχθρός, αλλά ένα σύμβολο της ίδιας της ιερής τάξης.
Αθηναϊκή ερυθρόμορφη λήκυθος, στην οποία απεικονίζεται η θεά Άρτεμις ενώ βγάζει δύο βέλη από τη φαρέτρα της και ετοιμάζεται να ρίξει ένα άλλο, περ. 480–470 π.Χ. Staatliche Antikensammlungen, Μόναχο. (ArchaiOptix/CC BY-SA 4.0)
Όταν τελικά αρπάζει το ζώο και έρχεται αντιμέτωπος με τη θεά, ο Ηρακλής πρέπει να δικαιολογήσει τις πράξεις του με ειλικρίνεια και σεβασμό, παραμένοντας ηθικά υπεύθυνος. Η θεά είναι θυμωμένη. Το πλάσμα της έχει αρπαχθεί, το ιερό της ζώο έχει τεθεί υπό τον έλεγχο των θνητών.
Το νόημα του άθλου αποκρυσταλλώνεται σε αυτή τη συνάντηση. Ο Ηρακλής πρέπει να δικαιολογήσει αυτό που έχει κάνει — όχι με αλαζονεία, όχι με δικαιολογίες, αλλά με αλήθεια, ταπεινότητα και ηθική σαφήνεια. Εξηγεί ότι δεν ενήργησε από αλαζονεία ή ιεροσυλία, αλλά από την ανάγκη να υπηρετήσει μια εντολή και αντιμετώπισε την ελαφίνα με τιμή.
Αυτό που έχει σημασία εδώ δεν είναι μόνο η εξήγηση, αλλά και ο τόνος της. Ο Ηρακλής δεν παίρνει αλαζονική στάση ούτε διεκδικεί τη θεϊκή έγκριση ως δικαίωμα, αλλά υποβάλλει τη δράση του σε κρίση. Με αυτόν τον τρόπο, επιδεικνύει υπευθυνότητα, ειλικρίνεια ενώπιον μιας ανώτερης τάξης, προθυμία να λογοδοτήσει ηθικά για τις πράξεις του.
Η Άρτεμις υποχωρεί. Επιτρέπει στον Ηρακλή να πάρει την ελαφίνα, υπό τον όρο όμως να την επιστρέψει. Την παίρνει όχι ως λάφυρο ή τρόπαιο, αλλά ως ένα είδος ιερού δανείου, μια προσωρινή παραχώρηση του θεϊκού στην ανθρώπινη ανάγκη. Η άδεια της θεάς είναι μια αναγνώριση ότι ο Ηρακλής έχει περάσει τη δοκιμασία της ηθικής ωριμότητας.
Ο άθλος σηματοδοτεί την κατάκτηση ενός διαφορετικού είδους ηρωισμού. Μέχρι αυτό το σημείο, ο Ηρακλής ήταν ένας κατακτητής, ένας σφαγέας θηρίων, που ήξερε να επιστρατεύει την εξυπνάδα του όταν χρειαζόταν. Αλλά εδώ μαθαίνει ότι ο δρόμος προς τη μεγαλοσύνη περνάει και από την πειθαρχία της συνείδησης, από την αναγνώριση ότι κάποια πράγματα πρέπει να αντιμετωπίζονται με σεβασμό ή να μην αντιμετωπίζονται καθόλου. Η ελαφίνα αποκαλύπτει έναν κόσμο στον οποίο η νίκη δεν μετριέται με την κατάκτηση του αντικειμένου, αλλά με την ηθική ακεραιότητα και τη γνήσια φροντίδα.
Υπάρχει και μια επιπλέον απόχρωση. Η ετήσια καταδίωξη μπορεί επίσης να ερμηνευθεί ως η αργή εξημέρωση της ανησυχίας του Ηρακλή, του ενστίκτου του για αμεσότητα και δύναμη. Ακολουθώντας την ελαφίνα, μαθαίνει να είναι υπομονετικός, να ακολουθεί τον ρυθμό των εποχών. Η προσπάθεια γίνεται μια παραβολή για το μέρος της ψυχής που πρέπει να εκπαιδευτεί πριν του ανατεθεί η εξουσία.
Σε μια κουλτούρα που εκτιμά την ταχύτητα και τα άμεσα αποτελέσματα, αυτός ο άθλος έχει μια ειδική σημασία. Μας υπενθυμίζει ότι υπάρχουν μορφές εργασίας, ηγεσίας και ηθικής ευθύνης που δεν μπορούν να επιταχυνθούν, ότι η ικανότητα χωρίς συνείδηση είναι επικίνδυνη, ότι η ευφυΐα χωρίς ταπεινότητα μπορεί να γίνει καταστροφική.
Ανασυγκροτείται, με τη συμμετοχή 250 εταιρειών, η Net Zero Asset Managers (NZAM), λέσχη για το κλίμα διαχειριστών περιουσιακών στοιχείων που είχε την υποστήριξη του ΟΗΕ και η οποία είχε διακόψει τη λειτουργία της πριν από έναν χρόνο, μετά από μαζικές αποχωρήσεις μελών.
Αντιμέτωπη με έλεγχο βάσει της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας από πολιτειακούς και ομοσπονδιακούς αξιωματούχους των ΗΠΑ, η NZAM ανακοίνωσε τον Ιανουάριο του 2025 ότι αναστέλλει τις δραστηριότητές της, αφού η BlackRock και άλλες 32 αμερικανικές εταιρείες — μεταξύ των οποίων οι Capital Group, JPMorgan Asset Management και Franklin Templeton — αποχώρησαν αιφνιδίως από την ομάδα. Η Vanguard είχε αποχωρήσει από τη NZAM ήδη από το 2022.
Μέχρι τη διακοπή της λειτουργίας της το 2025, η συμμετοχή στη NZAM περιλάμβανε δεσμεύσεις για μείωση των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στα επενδυτικά χαρτοφυλάκια των μελών και για ευθυγράμμιση των επενδύσεών τους με τους στόχους του ΟΗΕ για μηδενικές εκπομπές. Παράλληλα, μέλη της NZAM και άλλων συμμαχιών για το κλίμα δέχονταν αυξανόμενη πίεση από ορισμένους γενικούς εισαγγελείς πολιτειών, οι οποίοι προειδοποιούσαν για πιθανές αντιμονοπωλιακές ενέργειες λόγω φερόμενης συμπαιγνίας σε βάρος αμερικανικών εταιρειών άνθρακα, φυσικού αερίου και πετρελαίου και κατηγορούσαν τις εταιρείες ότι παραβίασαν τις θεματοφυλακτικές τους υποχρεώσεις επιδιώκοντας πολιτικούς στόχους με τα χρήματα των επενδυτών. Παράλληλα, αρκετοί πολιτειακοί ταμίες απειλούσαν με οικονομικό αποκλεισμό από πολιτειακά κεφάλαια.
Στις 25 Φεβρουαρίου, η NZAM επανεμφανίστηκε με πιο ευέλικτα κριτήρια συμμετοχής, τα οποία — όπως εκτιμά — θα προσελκύσουν ξανά εταιρείες που είχαν αποχωρήσει, αναγνωρίζοντας ότι τα μέλη μπορούν να ενεργούν μόνο στο πλαίσιο που επιτρέπουν οι νόμοι και οι κανονισμοί των χωρών όπου εδρεύουν. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, μόλις δώδεκα διαχειριστές κεφαλαίων από τις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επανενταχθεί, έναντι των σαράντα τεσσάρων που συμμετείχαν όταν ο οργανισμός βρισκόταν στο αποκορύφωμά του το 2024.
Περιβαλλοντικές οργανώσεις χαιρέτισαν την επαναλειτουργία της NZAM. Σε ανακοίνωσή του, το Sierra Club χαρακτήρισε σημαντικό μήνυμα ότι πολλές εταιρείες δεν εγκαταλείπουν βασικές δεσμεύσεις για το κλίμα, αλλά προειδοποίησε ότι η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν οι διαχειριστές κατευθύνουν κεφάλαια προς λύσεις για το κλίμα, αν τερματίζουν τη στήριξη σε νέα επέκταση ορυκτών καυσίμων και αν χρησιμοποιούν την επιρροή τους ώστε οι εταιρείες των επενδυτικών τους χαρτοφυλακίων να υιοθετήσουν αξιόπιστα σχέδια μετάβασης.
Ανεμογεννήτριες μπροστά από πυρηνικό εργοστάσιο που λειτουργεί η Exelon κοντά στη Μαρσέιγ της πολιτείας Ιλλινόι. ΗΠΑ, 13 Ιουνίου 2018. (Scott Olson/Getty Images)
Οι επικριτές, ωστόσο, δήλωσαν ότι οι ανησυχίες τους δεν έχουν περιοριστεί από τα πιο χαλαρά κριτήρια της πρωτοβουλίας. Ο Ντέρεκ Κράιφελς (Derek Kreifels), διευθύνων σύμβουλος της Prospr Aligned —εταιρείας που συμβουλεύει πολιτείες σχετικά με την άσκηση δικαιωμάτων ψήφου σε εταιρικές συνελεύσεις — ανέφερε στην εφημερίδα The Epoch Times ότι η επανεκκίνηση αποτελεί προσπάθεια αναδιατύπωσης ενός συντονισμένου επενδυτικού σχεδίου ευρωπαϊκού τύπου με γλώσσα που, όπως εκτιμούν οι υποστηρικτές του, θα αντέξει στον αντιμονοπωλιακό έλεγχο στις Ηνωμένες Πολιτείες, προσθέτοντας ότι η αλλαγή ονομασίας δεν μεταβάλλει τον συλλογικό χαρακτήρα της πρωτοβουλίας.
Διαφορετική προσέγγιση Ευρώπης και ΗΠΑ
Ορισμένες αμερικανικές εταιρείες, όπως οι State Street Investment Management, Fidelity, T. Rowe Price και Wellington Management, δεν συμμετέχουν στη νέα μορφή της NZAM, ωστόσο ευρωπαϊκές θυγατρικές τους έχουν ενταχθεί. Αναλυτές εκτιμούν ότι αυτό αντικατοπτρίζει την προσήλωση της Ευρώπης στους κλιματικούς στόχους που συνδέονται με τον ΟΗΕ.
Ο Τιμ Σβάρτσενμπεργκερ (Tim Schwarzenberger), διαχειριστής χαρτοφυλακίου στην Inspire Investing, δήλωσε στην Epoch Times ότι η πρωτοβουλία έχει σήμερα κυρίως ευρωπαϊκή σύνθεση, γεγονός που αντανακλά ένα πολιτικό περιβάλλον βαθιά προσηλωμένο στα πλαίσια περιβαλλοντικής, κοινωνικής και εταιρικής διακυβέρνησης, ενώ πολλοί Αμερικανοί επενδυτές έχουν επιστρέψει σε μια προσέγγιση που δίνει προτεραιότητα σε άλλες υποχρεώσεις. Σύμφωνα με τον Σβάρτσενμπεργκερ, οι επενδυτές θα πρέπει να αντιμετωπίσουν την επανεκκίνηση με επιφυλακτικότητα και όχι με ενθουσιασμό.
Αναφερόμενη στα νομικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν εταιρείες στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλες χώρες, η NZAM ανέφερε κατά την επανεκκίνησή της ότι το εύρος της δυνατότητας των διαχειριστών περιουσιακών στοιχείων να στηρίζουν επενδύσεις ευθυγραμμισμένες με τον παγκόσμιο στόχο για μηδενικές καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου εξαρτάται από τις εντολές που έχουν συμφωνηθεί με τους πελάτες και ότι οι διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων υπόκεινται πάντοτε στις υποχρεώσεις τους ως διαχειριστές, όπως αυτές ορίζονται στις αντίστοιχες δικαιοδοσίες.
Πέρα από τις πιέσεις ορισμένων πολιτειών προς τις συμμαχίες για το κλίμα, σημείο καμπής αποτέλεσε η επανεκλογή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, του οποίου η κυβέρνηση διατηρεί αρνητική στάση απέναντι στην κρατική στήριξη του κινήματος για μηδενικές εκπομπές και υιοθετεί αυστηρότερη προσέγγιση στην εφαρμογή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας σε σύγκριση με την κυβέρνηση Μπάιντεν.
Το κλείσιμο της NZAM το 2025 ακολούθησε τη μαζική αποχώρηση αμερικανικών τραπεζών — μεταξύ των οποίων οι Goldman Sachs, Citigroup, Wells Fargo, JPMorgan Chase, Bank of America και Morgan Stanley — από τη συμμαχία Net-Zero Banking Alliance που υποστηρίζεται από τον ΟΗΕ, μέσα σε λίγες εβδομάδες μετά την επανεκλογή του Τραμπ το 2024. Νωρίτερα, το 2023, είχαν αποχωρήσει από τη συμμαχία Net-Zero Insurance Alliance — επίσης υπό την αιγίδα του ΟΗΕ — οι μισές από τις εταιρείες που συμμετείχαν.
Πέρα από τους νομικούς και κανονιστικούς κινδύνους, επικριτές υποστηρίζουν ότι η συμμετοχή σε αυτές τις συμμαχίες υπό την ηγεσία του ΟΗΕ έχει αποφέρει περιορισμένα αποτελέσματα ως προς τους περιβαλλοντικούς στόχους τους.
Ο Σβάρτσενμπεργκερ εκτίμησε ότι οι ομάδες για το κλίμα αποτελούν κυρίως επίδειξη ηθικής στάσης και όχι δημιουργία πραγματικής αξίας και σημείωσε ότι η ενεργειακή μετάβαση καθοδηγείται από τις αγορές και όχι από εντολές. Η τεχνολογική αλλαγή προκύπτει όταν εμφανίζονται καλύτερες λύσεις και όχι επειδή το διακηρύσσουν συμμαχίες, ενώ αν οι τεχνολογίες εναλλακτικής ενέργειας είναι πράγματι πιο αποδοτικές και οικονομικά συμφέρουσες, οι αγορές θα τις υιοθετήσουν χωρίς πίεση.
Η Epoch Times επικοινώνησε με τη NZAM για σχόλιο, αλλά δεν έλαβε απάντηση έως τη στιγμή της δημοσίευσης.
Στις 27 Φεβρουαρίου, στις 15:38 (ώρα Ανατολικής Ακτής ΗΠΑ), ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ ταξίδευε προς το Τέξας με το προεδρικό αεροσκάφος Air Force One, όταν έδωσε την εντολή στις αμερικανικές δυνάμεις να πλήξουν το Ιράν, εγκρίνοντας την επιχείρηση «Epic Fury» και δίνοντας εντολή να μην υπάρξει καμία ακύρωση της αποστολής.
Η οδηγία εκδόθηκε έπειτα από μήνες κλιμακούμενων εντάσεων με την Τεχεράνη σχετικά με τις πυρηνικές της φιλοδοξίες και αποτελεί μία από τις πιο καθοριστικές αποφάσεις της προεδρίας Τραμπ, η οποία δεν αποκλείεται να αναδιαμορφώσει τη Μέση Ανατολή.
Σχεδόν δέκα ώρες αργότερα, αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις εξαπέλυσαν συντονισμένη επίθεση, στέλνοντας περισσότερα από εκατό αεροσκάφη στον ουρανό σε ένα «ενιαίο, συγχρονισμένο κύμα», όπως δήλωσε στις 2 Μαρτίου σε δημοσιογράφους ο πρόεδρος του Μεικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ, στρατηγός Νταν Κέιν.
Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος κυβερνούσε το Ιράν από το 1989, συγκαταλέγεται μεταξύ των νεκρών των πρώτων ωρών της επιχείρησης. Εκείνη τη στιγμή βρισκόταν σε σύσκεψη με το πολεμικό του συμβούλιο μέσα σε ασφαλές συγκρότημα στο κέντρο της Τεχεράνης, καθώς η ιρανική ηγεσία θεωρούσε βέβαιο ότι δεν θα σημειωνόταν επίθεση εκείνη την ώρα της ημέρας — εκτίμηση που αποδείχθηκε λανθασμένη.
Δορυφορική άποψη της Τεχεράνης, όπου φαίνεται μαύρος καπνός να υψώνεται και εκτεταμένες ζημιές στο συγκρότημα του ανώτατου ηγέτη του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, μετά τα πλήγματα των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Ιράν, 28 Φεβρουαρίου 2026. (Pleiades Neo (c) Airbus DS 2026/Παραχώρηση μέσω REUTERS)
Σε συνεντεύξεις που παραχώρησε σε διάφορα μέσα ενημέρωσης, ο Τραμπ εμφανίστηκε έκπληκτος από τον ρυθμό της επιχείρησης, επισημαίνοντας ότι η εκστρατεία εξελίσσεται πιο γρήγορα από το αρχικό χρονοδιάγραμμα. Όπως είπε, είχε εκτιμήσει ότι για να εξουδετερωθεί η ανώτατη ηγεσία του Ιράν θα χρειάζονταν έως και τέσσερις εβδομάδες.
Η αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική επιχείρηση σκότωσε 49 ανώτατους αξιωματούχους του καθεστώτος την πρώτη ημέρα, ενώ σύμφωνα με τον Τραμπ η Τεχεράνη προσπαθεί τώρα να καλύψει τα κενά στις θέσεις εξουσίας.
Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται βέβαιος για την επιτυχία της επιχείρησης, στο εσωτερικό των ΗΠΑ αυξάνονται οι επικρίσεις. Αντιδράσεις εκφράστηκαν όχι μόνο από Δημοκρατικούς αλλά και από ορισμένες προβεβλημένες προσωπικότητες του ίδιου του κινήματος MAGA του Τραμπ, οι οποίες αμφισβήτησαν την αμερικανική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Τζόελ Ρούμπιν (Joel Rubin), ειδικό σε θέματα Μέσης Ανατολής και πρώην αξιωματούχο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα, πολλοί άλλοι υποστηρίζουν σιωπηρά τη στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν.
Όπως δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times, το Ιράν αποτελεί αντίπαλο των Ηνωμένων Πολιτειών για περισσότερο από τέσσερις δεκαετίες και το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι τι θα συμβεί στη συνέχεια, καθώς οι εξελίξεις εκεί θα καθορίσουν τον τρόπο με τον οποίο θα αξιολογηθεί η επιχείρηση.
Εντεινόμενη αβεβαιότητα στο Ιράν
Ο Χαμενεΐ ηγήθηκε του Ιράν για σχεδόν 36 χρόνια, και ήταν ο μακροβιότερος ανώτατος ηγέτης στην ιστορία της χώρας. Διέθετε απόλυτη και αδιαμφισβήτητη εξουσία σε όλες τις κρατικές υποθέσεις, συμπεριλαμβανομένου του διορισμού βασικών αξιωματούχων.
Πλέον, στο Ιράν επικρατεί αβεβαιότητα. Με μεγάλο μέρος της ανώτατης στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας να έχει εξουδετερωθεί, συγκροτήθηκε τριμελές συμβούλιο που έχει αναλάβει την προσωρινή διακυβέρνηση, ενώ πολλοί Αμερικανοί ανησυχούν για το πώς θα μεταβληθεί το πολιτικό περιβάλλον μετά τον πόλεμο και κατά πόσο οι Ιρανοί θα μπορέσουν να αποκτήσουν τον έλεγχο της κυβέρνησής τους.
Ο Τραμπ έχει υποδείξει ότι δεν υπάρχει ανάγκη ανάπτυξης αμερικανικών στρατευμάτων στο έδαφος. Σε πρόσφατα μηνύματά του προς τον ιρανικό λαό ανέφερε ότι το μέλλον της χώρας βρίσκεται στα χέρια των ίδιων των πολιτών. Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα, την 1η Μαρτίου, σημείωσε ότι είχε δώσει μια υπόσχεση και την τήρησε, προσθέτοντας ότι τα επόμενα βήματα εξαρτώνται από τους ίδιους τους Ιρανούς, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες θα είναι εκεί για να βοηθήσουν.
Σύμφωνα με τον Τραμπ, το χειρότερο σενάριο θα ήταν η ανατροπή του σημερινού καθεστώτος και η αντικατάστασή του από μια εξίσου προβληματική ηγεσία. Κατά τη διάρκεια συνάντησης με τον καγκελάριο της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς στον Λευκό Οίκο, στις 3 Μαρτίου, ανέφερε ότι πολλές πολιτικές προσωπικότητες που θεωρούνταν πιθανοί διάδοχοι έχουν πλέον σκοτωθεί και ότι εμφανίζεται τώρα μια νέα ομάδα πιθανών διαδόχων, αν και σύμφωνα με ορισμένες αναφορές ίσως και αυτά τα πρόσωπα να έχουν επίσης σκοτωθεί, εκτιμώντας ότι ενδέχεται σύντομα να εμφανιστεί και ένα τρίτο κύμα υποψηφίων.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ μιλά κατά τη διάρκεια συνάντησης με τον καγκελάριο της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς στον Λευκό Οίκο. Ουάσιγκτον, 3 Μαρτίου 2026. (ANDREW CABALLERO-REYNOLDS / AFP μέσω Getty Images)
Την ίδια στιγμή, ορισμένοι Ιρανοαμερικανοί προτρέπουν την Ουάσιγκτον να εξετάσει το ενδεχόμενο στήριξης του Ρεζά Παχλαβί, πρωτότοκου γιου του τελευταίου σάχη του Ιράν, ως πιθανής μεταβατικής προσωπικότητας που θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα σε δημοκρατικές εκλογές.
Ο Τραμπ, ωστόσο, εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς αυτή την προοπτική. Σε δηλώσεις του, στις 3 Μαρτίου, προς δημοσιογράφους ανέφερε ότι πιθανόν θα ήταν καταλληλότερο να προκύψει μια ηγετική μορφή από το εσωτερικό της χώρας, προσθέτοντας ότι θα φανεί τι θα συμβεί, αλλά προτεραιότητα είναι να ολοκληρωθεί πρώτα η στρατιωτική επιχείρηση.
Σύμφωνα με τον Ρούμπιν, εάν η Ισλαμική Δημοκρατία αποδυναμωθεί, ενδέχεται να δημιουργηθούν ευκαιρίες για την ανάδειξη πιο μετριοπαθών και πραγματιστών ηγετών στο Ιράν.
Οι πιθανές επιπτώσεις στη Μέση Ανατολή
Ορισμένοι παρατηρητές εκτιμούν ότι υπάρχει η πιθανότητα τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα να μεταβάλουν δραματικά το τοπίο της Μέσης Ανατολής.
Ο ειδικός σε θέματα εξωτερικής πολιτικής Μάικλ Γουόλς (Michael Walsh) υποστήριξε ότι, μετά τις επιθέσεις της Χαμάς κατά του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, το περιφερειακό δίκτυο οργανώσεων που υποστηρίζεται από το Ιράν, ιδιαίτερα η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, έχει αποδυναμωθεί σημαντικά και δεν λειτουργεί πλέον τόσο αποτελεσματικά ως αποτρεπτικός μηχανισμός. Για χρόνια, το Ιράν βασιζόταν σε αυτές τις ομάδες για να αποθαρρύνει αμερικανικά ή ισραηλινά στρατιωτικά πλήγματα, απειλώντας με περιφερειακή αποσταθεροποίηση.
Σύμφωνα με τον Γουόλς, η Τεχεράνη έχει μεταβάλει τη στρατηγική της, ενισχύοντας τους τελευταίους μήνες τις δικές της δυνατότητες αποτροπής, ιδιαίτερα το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων, και επιδιώκοντας συνεργασίες με χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα και η Βόρεια Κορέα. Παρότι οι οργανώσεις-σύμμαχοι του Ιράν παραμένουν ενεργές, το μέλλον τους είναι αβέβαιο, αφού θα χάσουν τον βασικό κρατικό υποστηρικτή τους, εάν το καθεστώς στο Ιράν καταρρεύσει.
Η αποδόμηση της ηγεσίας της Τεχεράνης και η αποδυνάμωση του δικτύου οργανώσεων τις οποίες στηρίζει θα αναδιαμορφώσουν την περιοχή και να ανοίξουν τον δρόμο για μεγαλύτερη σταθερότητα, σύμφωνα με τον Μπιτζάν Κιαν (Bijan Kian), πρώην Αμερικανό αξιωματούχο που υπηρέτησε στις κυβερνήσεις των προέδρων Τζορτζ Μπους και Μπαράκ Ομπάμα. Ο Κιαν δήλωσε στην Epoch Times ότι η περιοχή οδηγείται προς μια εντελώς διαφορετική Μέση Ανατολή, εκτιμώντας ότι η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη απειλή στην περιοχή και ότι η απομάκρυνση αυτού του καθεστώτος θα δημιουργήσει μια ειρηνική και ευημερούσα Μέση Ανατολή. Πρόσθεσε επίσης ότι ενδέχεται περισσότερες χώρες να ενταχθούν στις Συμφωνίες του Αβραάμ με το Ισραήλ.
Καθώς η αμερικανοϊσραηλινή επιχείρηση εξουδετέρωσε σημαντικό μέρος της ηγεσίας εθνικής ασφάλειας του Ιράν, διαταράσσοντας ολόκληρες αλυσίδες διοίκησης, το καθεστώς στο Ιράν αγωνίζεται πλέον για την επιβίωσή του χωρίς σαφή στρατηγική και χωρίς σταθερή ηγεσία, σύμφωνα με τον Άλεξ Βατάνκα (Alex Vatanka), ανώτερο ερευνητή στο Middle East Institute.
Σε πρόσφατη έκθεσή του σημείωσε ότι οι επιθέσεις που καθοδηγούνται από το Ιράν εναντίον αμερικανικών βάσεων στην περιοχή, του Ισραήλ και κρατών του Κόλπου έχουν σχεδιαστεί ώστε να μεταδώσουν μήνυμα αντοχής. Σύμφωνα με τον Βατάνκα, η Τεχεράνη πιστεύει ότι επιβάλλοντας συνεχή πλήγματα στους αντιπάλους της μπορεί να αναγκάσει τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ να επανεξετάσουν τον ρυθμό ή την έκταση των επιχειρήσεών τους, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για ένα ρίσκο που προκύπτει από την ανάγκη.
Από σύμμαχος, εχθρός
Μετά την επανάσταση του 1979, το Ιράν μετατράπηκε από κοσμική μοναρχία υπό τον σάχη Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί σε Ισλαμική Δημοκρατία, εξέλιξη που συνοδεύτηκε από ευρείς κοινωνικούς περιορισμούς και αυστηρούς θρησκευτικούς κανόνες, όπως η υποχρεωτική μαντίλα για τις γυναίκες , ενώ άλλαξε και η εξωτερική πολιτική της χώρας απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Το ίδιο έτος, Ιρανοί μαχητές κατέλαβαν την πρεσβεία των ΗΠΑ και κράτησαν ομήρους 52 Αμερικανούς για 444 ημέρες, οδηγώντας σε σοβαρή κρίση και στη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν βαριές οικονομικές κυρώσεις.
Κατά τη συνάντησή του με τον Μερτς, ο Τραμπ έκανε λόγο για ένα εξαιρετικά κακό καθεστώς και για μια ιδεολογία χωρίς προηγούμενο.
Ο Αμερικανός πρόεδρος απέρριψε τους ισχυρισμούς ότι πιέστηκε από το Ισραήλ να διατάξει την επίθεση, σημειώνοντας ότι ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν σε διαπραγματεύσεις με Ιρανούς αξιωματούχους για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Τεχεράνη επρόκειτο να επιτεθεί πρώτη. Κατά την εκτίμησή του, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ενεργούσαν, το Ιράν θα εξαπέλυε πρώτο επίθεση.
Η απόφαση του Τραμπ να ξεκινήσει στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν φάνηκε σε πολλούς παρατηρητές αντιφατική, ιδίως σε σχέση με τη νέα στρατηγική εθνικής ασφαλείας της κυβέρνησής του, η οποία σηματοδοτεί στροφή στρατηγικής προς το δυτικό ημισφαίριο και λιγότερη έμφαση στη Μέση Ανατολή.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Γουόλς, το Ιράν αποτελεί ιδιάζουσα περίπτωση. Η λήψη αποφάσεων από έναν ηγέτη συχνά σημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνονται αποφάσεις που δεν είναι δημοφιλείς, και ο Τραμπ εμφανίζεται πρόθυμος να αναλάβει το πολιτικό κόστος μιας τέτοιας επιλογής, καθώς πιστεύει πραγματικά ότι το Ιράν συνιστά απειλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
