Μήνας: Δεκέμβριος 2025

Μέσα στην εορταστική περίοδο των Χριστουγέννων ήρθε μια σημαντική είδηση για την ελληνική άμυνα: ανακοινώθηκε επίσημα η δημιουργία δεύτερης κρατικής μονάδας παραγωγής μη επανδρωμένων οχημάτων (drone) στην Ξάνθη, με δυνατότητα κατασκευής έως 1.000 τεμαχίων τον μήνα. Το νέο εργοστάσιο στον ακριτικό αυτό νομό θεωρείται ορόσημο, καθώς βρίσκεται κοντά στα σύνορα και θα μπορεί να εφοδιάζει πιο γρήγορα τις τοπικές στρατιωτικές δυνάμεις. Μέχρι πρότινος, ο ίδιος ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας είχε μιλήσει για παραγωγή 1.000 μη επανδρωμένων τον χρόνο, όμως πλέον ο στόχος αυξήθηκε εντυπωσιακά στα 1.000 τον μήνα. Αυτό δείχνει μια στροφή σε πιο φιλόδοξους ρυθμούς, αντανακλώντας τις σύγχρονες ανάγκες και τις εισηγήσεις των ειδικών ότι απαιτείται πολύ μεγαλύτερη κλίμακα παραγωγής. Σήμερα τα drone αποκαλούνται «οι νέες σφαίρες» — δηλαδή είναι τόσο απαραίτητα όσο και τα πυρομαχικά — και αποτελούν οργανικό κομμάτι του στρατεύματος. Είναι λοιπόν κρίσιμο η Ελλάδα να μπορεί να παράγει μαζικά αυτά τα συστήματα αντί να εξαρτάται από εισαγωγές.

Τι δυνατότητες θα έχει η νέα μονάδα; Σύμφωνα με τις πληροφορίες, το εργοστάσιο στην Ξάνθη θα χρησιμοποιεί προηγμένες μεθόδους για την ταχεία κατασκευή μικρών μη επανδρωμένων (κατηγορίας 1, τύπου FPV – First Person View). Διαθέτει μηχανήματα τρισδιάστατης εκτύπωσης (3D printing) για την παραγωγή των σκελετών και εξαρτημάτων των drone – μια πρακτική που εφαρμόζουν ήδη χώρες όπως το Ισραήλ, οι ΗΠΑ, η Ουκρανία, ακόμη και μη κρατικές ομάδες όπως η Χαμάς. Με αυτόν τον τρόπο επιταχύνεται η κατασκευή και μειώνεται το κόστος, καθώς μπορούν να παράγονται επιτόπου κρίσιμα μέρη χωρίς συμβατικές γραμμές παραγωγής. Στη μονάδα θα γίνεται επίσης η συναρμολόγηση και η ολοκληρωμένη διασύνδεση όλων των ηλεκτρονικών και μηχανικών συστημάτων των drone. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα για άμεσες επισκευές, ελέγχους και συντήρηση των drone, έτσι ώστε οποιαδήποτε βλάβη να μπορεί να αντιμετωπιστεί επί τόπου.  Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις μονάδες του στρατού που θα τα χρησιμοποιούν, καθώς διασφαλίζει ότι τα μη επανδρωμένα οχήματα θα είναι ανά πάσα στιγμή επιχειρησιακά.

Ένα ακόμα καθοριστικό στοιχείο είναι το λογισμικό που «τρέχει» σε αυτά τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Η νέα μονάδα θα υποστηρίζει την εγκατάσταση και παραμετροποίηση εθνικού λογισμικού, προσαρμοσμένου στις ανάγκες κάθε αποστολής. Με απλά λόγια, θα μπορεί να αφαιρεί το αρχικό λογισμικό (π.χ. αυτό που έρχεται από τον κατασκευαστή, όπως στην περίπτωση κινεζικών συστημάτων) και να το αντικαθιστά με ελληνικό λογισμικό ή λογισμικό που έχει αναπτυχθεί σε συνεργασία με ελληνικές εταιρείες. Αυτό δίνει μεγαλύτερο έλεγχο στα drone, εξασφαλίζει ότι δεν θα υπάρχουν «κρυφές» εξαρτήσεις από ξένους προμηθευτές και επιτρέπει την προσαρμογή των δυνατοτήτων τους ανάλογα με την αποστολή (για παράδειγμα, διαφορετικές λειτουργίες για επιτήρηση, για επίθεση ακριβείας, κ.ο.κ.). Επιπλέον, στο 316 ΣΕΠ (Συνεργείο Περιοχής) Ξάνθης έχει αναπτυχθεί και ένα Κινητό Συνεργείο Κατασκευών Μη Επανδρωμένων Οχημάτων — ουσιαστικά μια φορητή μονάδα που μπορεί να μεταφερθεί όπου χρειαστεί, πλήρως αυτόνομη ενεργειακά, η οποία επιτρέπει κατασκευή, επισκευή, ρύθμιση και δοκιμές drone στο πεδίο. Πρόκειται για ελληνικής σχεδίασης σύστημα, αντίστοιχο με εκείνο που λειτουργεί ήδη σε άλλο εργοστάσιο του στρατού (το 306 Εργοστάσιο Βάσης), και μπορεί να αναπτυχθεί σε προκεχωρημένες περιοχές επιχειρήσεων. Με αυτό το κινητό συνεργείο, δίνεται ακόμη η δυνατότητα να παράγονται ανταλλακτικά και εξαρτήματα επί τόπου στο μέτωπο, μειώνοντας δραστικά τον χρόνο αναμονής για επισκευές και αυξάνοντας την αυτάρκεια των δυνάμεων σε πραγματικές συνθήκες μάχης.

Ο ρόλος των ιδιωτικών εταιρειών στην όλη εξέλιξη είναι αξιοσημείωτος. Όπως συμβαίνει διεθνώς, έτσι και στην Ελλάδα, ο ιδιωτικός τομέας κινήθηκε πιο γρήγορα στον τομέα των μη επανδρωμένων οχημάτων, αναπτύσσοντας σημαντική τεχνογνωσία. Μάλιστα, ελληνικές εταιρείες είχαν πρωτοπορήσει δημιουργώντας ήδη υποδομές για 3D εκτύπωση drone και εξελιγμένα λογισμικά αυτόνομης πλοήγησης. Λέγεται ότι μία ελληνική εταιρεία έχει φτιάξει το δικό της λογισμικό drone από το μηδέν, ενώ και άλλες συνεργάζονται με μεγάλους τεχνολογικούς εταίρους (όπως η Intel) για την ανάπτυξη ανάλογων συστημάτων. Αυτές οι πρωτοβουλίες έδειξαν τον δρόμο και τώρα το κράτος ακολουθεί με τη δημιουργία δημόσιων υποδομών παραγωγής. Η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα μπορεί να είναι καταλύτης: οι Ένοπλες Δυνάμεις θα αξιοποιούν δοκιμασμένες λύσεις και καινοτομίες που αναπτύχθηκαν από ελληνικά μυαλά, αντί να ξεκινούν από το μηδέν. Δεν είναι τυχαίο ότι στις περισσότερες δυτικές χώρες η αμυντική βιομηχανία βασίζεται σε τέτοιες συνεργασίες, όπου το κράτος υιοθετεί τεχνολογίες που δοκιμάστηκαν ήδη στον ιδιωτικό τομέα. Έτσι και στην περίπτωση αυτή, η νέα μονάδα στην Ξάνθη έρχεται να αξιοποιήσει και να θεσμοθετήσει την τεχνογνωσία που ήδη υπάρχει στη χώρα.

Η επιχειρησιακή σημασία αυτού του εγχειρήματος για τον ελληνικό στρατό δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Η μονάδα παραγωγής μη επανδρωμένων οχημάτων στην Ξάνθη ενισχύει ουσιαστικά τις επιχειρησιακές δυνατότητες του Στρατού Ξηράς, ειδικά σε μια τόσο κρίσιμη περιοχή. Η Θράκη και ο Έβρος, στο βορειοανατολικό άκρο της Ελλάδας, είναι συνοριακές ζώνες με εντάσεις. Η εγκατάσταση μιας τέτοιας μονάδας εκεί μειώνει τον χρόνο ανεφοδιασμού των τοπικών μονάδων με drone και εξαρτήματα, αφού θα κατασκευάζονται «δίπλα» τους. Όπως τόνισε και ο υπουργός, αυτή η περιοχή γειτνιάζει με αρκετές χώρες (Αλβανία, Βουλγαρία, Βόρεια Μακεδονία, Τουρκία), εκ των οποίων ορισμένες διατηρούν αναθεωρητική στάση. Επομένως, η ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας εκεί με μέσα επιτήρησης και άμυνας τελευταίας γενιάς είναι ζωτικής σημασίας. Τα μη επανδρωμένα δίνουν τεράστιο πλεονέκτημα: μπορούν να περιπολούν τα σύνορα, να εντοπίζουν απειλές έγκαιρα και — αν χρειαστεί — να εξουδετερώνουν στόχους με ελάχιστο ρίσκο για το προσωπικό. Σε μια εποχή που οι συγκρούσεις διεθνώς έχουν αναδείξει τον καταλυτικό ρόλο των μη επανδρωμένων, η ικανότητα του ελληνικού στρατού να αποκτήσει δεκάδες χιλιάδες τέτοια συστήματα εγχώριας κατασκευής θα λειτουργήσει αποτρεπτικά προς κάθε κατεύθυνση.

Πράγματι, σε όλον τον κόσμο παρατηρείται μια «επανάσταση» στη χρήση των drone στα πεδία των συγκρούσεων, και η Ελλάδα πλέον ευθυγραμμίζεται με αυτή την πραγματικότητα. Στον πόλεμο της Ουκρανίας, για παράδειγμα, τα μη επανδρωμένα — ιδιαίτερα τα μικρά φθηνά μοντέλα που πετούν σε πρώτο πρόσωπο (FPV) — χρησιμοποιούνται εκτενώς και από τις δύο πλευρές. Χρησιμεύουν για να πλήττουν κινούμενους στόχους όπως τεθωρακισμένα οχήματα, καθώς και οχυρωμένες θέσεις, καταφύγια και υποδομές. Έχουν ακόμα αξιοποιηθεί για επιθέσεις κορεσμού: δηλαδή εξαπολύονται μαζικά πολλά drone μαζί για να υπερφορτώσουν τα εχθρικά ραντάρ και αντιαεροπορικά με πολλαπλούς στόχους, δυσχεραίνοντας την άμυνα. Είναι εντυπωσιακό ότι οι Ουκρανοί και οι Ρώσοι έφτασαν στο σημείο να εκτοξεύουν μικρότερα drone από μεγαλύτερα drone εν πτήσει. Με άλλα λόγια, φτιάχνουν «μητρικά» UAV που μεταφέρουν και απελευθερώνουν μικρότερα, σαν ιπτάμενες πλατφόρμες εκτόξευσης. Τέτοιες τακτικές μέχρι πρότινος ανήκαν στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας, όμως πλέον είναι καθημερινότητα στο ουκρανικό μέτωπο. Η αποτελεσματικότητα αυτών των αυτοσχέδιων οπλικών συστημάτων είναι τρομακτική: ακόμη και ναυτικές δυνάμεις έχουν δεχθεί πλήγματα από σμήνη μη επανδρωμένων επιφανείας και αέρος, ενώ οι επιχειρήσεις ηλεκτρονικού πολέμου αποκτούν νέα διάσταση όταν δεκάδες φτηνές συσκευές προκαλούν «θόρυβο» και χάος στα συστήματα του αντιπάλου. Και όλα αυτά, σημειωτέον, συμβαίνουν και από τις δύο πλευρές — τόσο οι Ουκρανοί όσο και οι Ρώσοι αξιοποιούν αντίστοιχες μεθόδους, δείχνοντας πως ο ‘δρονοπόλεμος’ αποτελεί πλέον συμμετρικό μέρος του οπλοστασίου τους.

Και στη Μέση Ανατολή τα μη επανδρωμένα έχουν αποκτήσει κεντρικό ρόλο, αν και το περιβάλλον πολέμου εκεί διαφέρει. Σε συγκρούσεις όπως στη Γάζα, στην Υεμένη ή στη Συρία, έχουμε ένα πιο ασύμμετρο πεδίο μάχης — οι αντίπαλοι δεν είναι τακτικοί στρατοί με βαρύ εξοπλισμό μόνο, αλλά συχνά αντάρτικες ομάδες και μη-κρατικοί δρώντες. Εκεί λοιπόν τα drone χρησιμοποιούνται κυρίως για πλήγματα ακριβείας σε σταθερούς στόχους: για να καταστρέψουν οχυρωμένες θέσεις, αποθήκες όπλων ή εμπόδια (όπως τσιμεντένια τείχη και πολυβολεία). Δεν βλέπουμε τόσο συχνά επιθέσεις σε κινούμενα άρματα ή αεροσκάφη, όπως στην Ουκρανία, αλλά περισσότερο σε σημεία-κλειδιά της εχθρικής άμυνας. Το Ισραήλ από τη μία πλευρά αξιοποιεί τα μη επανδρωμένα για να εντοπίζει και να πλήττει θέσεις οργανώσεων όπως η Χαμάς, ενώ από την άλλη πλευρά και οι παλαιστινιακές ή άλλες παραστρατιωτικές ομάδες χρησιμοποιούν UAV σε ρόλο «φτωχού συγγενή» της αεροπορίας τους. Αυτές οι ομάδες, που δεν διαθέτουν εξελιγμένα όπλα, έχουν βρει στα εμπορικά drone ένα φονικό εργαλείο: τα τροποποιούν για κατασκοπεία και επιτήρηση (π.χ. παρακολούθηση κινήσεων του αντίπαλου στρατού) αλλά και για μεταφορά εφοδίων στην πρώτη γραμμή. Είναι γνωστό ότι μαχητές σε αυτά τα μέτωπα χρησιμοποιούν μικρά drone για να μεταφέρουν πυρομαχικά, φάρμακα ή τρόφιμα σε αποκλεισμένες περιοχές, εκεί που μια επανδρωμένη αποστολή ανεφοδιασμού θα ήταν πολύ επικίνδυνη. Επιπλέον, δεν διστάζουν να μετατρέπουν τα drone σε μικρές ιπτάμενες βόμβες — είτε ρίχνοντας χειροβομβίδες από αέρος είτε προσαρμόζοντας εκρηκτικά πάνω σε drone, τα οποία καθοδηγούν να πέσουν πάνω σε εχθρικά άρματα μάχης. Τέτοια χτυπήματα ‘αυτοκτονίας’ ήταν αδιανόητα πριν λίγα χρόνια, διότι κανείς δεν θα πλησίαζε ζωντανός ένα άρμα με βόμβα στο χέρι· τώρα όμως ένας χειριστής μπορεί να χτυπήσει το άρμα από απόσταση, χωρίς να διακινδυνεύσει τη ζωή του. Όλες αυτές οι τακτικές αποτελούν σοβαρά μαθήματα που μελετούν οι στρατοί ανά τον κόσμο — και το ελληνικό υπουργείο Άμυνας φαίνεται να λαμβάνει υπ’ όψιν του αυτές τις πληροφορίες.

Ένα λιγότερο γνωστό αλλά εξίσου διδακτικό παράδειγμα είναι ο εμφύλιος πόλεμος στη Μιανμάρ (πρώην Βιρμανία). Αν και η διεθνής κοινότητα δεν του δίνει μεγάλη δημοσιότητα, αυτός ο αθέατος πόλεμος τα τελευταία τρία χρόνια έχει χαρακτηριστεί από αναλυτές ως «πεδίο δοκιμών» μη επανδρωμένων. Μετά το πραξικόπημα του 2021, η Μιανμάρ βυθίστηκε σε εμφύλια σύρραξη όπου εμπλέκονται έμμεσα και οι μεγάλες δυνάμεις: η νέα στρατιωτική χούντα στηρίζεται από τη Ρωσία και την Κίνα, ενώ ορισμένες αντάρτικες ομάδες έχουν υποστήριξη από τις ΗΠΑ και συμμάχους. Το αποτέλεσμα είναι ότι και οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν μη επανδρωμένα οχήματα σε πρωτοφανή κλίμακα. Οι αντάρτες, που στερούνται βαρέως συμβατικού οπλισμού, έχουν καταφύγει σε φτηνά εμπορικά drone, τα οποία μετατρέπουν σε όπλα. Από την άλλη, και ο κυβερνητικός στρατός χρησιμοποιεί drone, πολλές φορές επίσης εμπορικής προέλευσης. Έχουμε δει βίντεο όπου UAV ανταρτών καταρρίπτει ελικόπτερο του στρατού — μια εικόνα που θυμίζει έντονα Ουκρανία, όμως συμβαίνει στη νοτιοανατολική Ασία. Το εντυπωσιακότερο; Αυτά τα σκάφη κοστίζουν ελάχιστα συγκριτικά με τους στόχους που καταστρέφουν. Αναφέρεται ότι στη Μιανμάρ οι μαχητές προμηθεύονται εξαρτήματα από την Κίνα, φτιάχνοντας μη επανδρωμένα κόστους μόνο 250-300 δολαρίων, τα οποία όμως μπορούν να καταστρέψουν ένα ελικόπτερο ή ένα όχημα αξίας πολλών εκατομμυρίων. Η οικονομική αυτή ασυμμετρία είναι πρωτόγνωρη: με μερικές εκατοντάδες ευρώ φτιάχνεις ένα «φονικό εργαλείο» που εξουδετερώνει εξοπλισμό αξίας χιλιάδων ή και εκατομμυρίων, προκαλώντας παράλληλα απώλειες σε έμψυχο δυναμικό. Οι επιχειρήσεις στη Μιανμάρ περιλαμβάνουν ρίψεις αυτοσχέδιων βομβών, εκτοξεύσεις ρουκετών από UAV, ακόμα και ακραίους ελιγμούς αποφυγής — οι χειριστές εκεί επιδεικνύουν τρομακτική ευελιξία και ακρίβεια στα χτυπήματά τους. Οι ειδικοί μάλιστα παρατηρούν ότι τέτοιες καινοτόμες τακτικές μη επανδρωμένου πολέμου σε μια χώρα όπως η Μιανμάρ υποδηλώνουν εξωτερική επιρροή: είναι σχεδόν βέβαιο ότι έχουν «εισαχθεί» ξένοι εκπαιδευτές και τεχνογνωσία, καθώς από μόνοι τους οι ντόπιοι δεν θα ανέπτυσσαν τόσο προηγμένες τεχνικές. Όπως και να ’χει, η περίπτωση της Μιανμάρ δείχνει πως οι πόλεμοι του 21ου αιώνα, ακόμη και σε απομακρυσμένες γωνιές του κόσμου, κρίνονται σε μεγάλο βαθμόπλέον από την ευρεία χρήση φτηνών drone.

Τέλος, αξίζει να αναφερθούμε σε κάτι έξω από τα πεδία των κλασικών πολέμων: τον «πόλεμο των καρτέλ» στο Μεξικό. Αν και πρόκειται για σύγκρουση μεταξύ οργανωμένου εγκλήματος και κρατικών δυνάμεων, οι τακτικές και ο εξοπλισμός θυμίζουν όλο και περισσότερο συμβατικό πόλεμο — σε βαθμό που αναλυτές κάνουν παραλληλισμούς με την Ουκρανία. Τα διαβόητα μεξικανικά καρτέλ ναρκωτικών, στη διαμάχη τους μεταξύ τους αλλά και ενάντια στις αρχές, έχουν προσθέσει στο οπλοστάσιό τους τα μη επανδρωμένα. Για παράδειγμα, χρησιμοποιούν drone για ρίψη εκρηκτικών σε αντίπαλες ομάδες ή σε αστυνομικές-στρατιωτικές δυνάμεις, αλλά και για εναέρια παρακολούθηση των κινήσεων του εχθρού. Με άλλα λόγια, ένα καρτέλ μπορεί να «βλέπει» από ψηλά πού βρίσκονται οι αντίπαλοι και να καθοδηγεί ανάλογα τις ενέργειές του. Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι έχουν προμηθευτεί εξελιγμένα όπλα, σαν κι αυτά που βλέπουμε σε πολεμικές συγκρούσεις κρατών.

Συγκεκριμένα, υπάρχουν αναφορές ότι καρτέλ κατάφεραν να αγοράσουν από τη μαύρη αγορά αντιαρματικούς πυραύλους τύπου Javelin και άλλα όπλα, τα οποία προέρχονταν αρχικά από τα αποθέματα που έστειλαν οι Δυτικοί στην Ουκρανία. Δηλαδή, όπλα που δόθηκαν για να βοηθήσουν τους Ουκρανούς κατά των ρωσικών αρμάτων μάχης, κατέληξαν να χρησιμοποιούνται από εγκληματικές οργανώσεις στο Μεξικό! Και πώς τα χρησιμοποιούν; Συνδυαστικά με μη επανδρωμένα. Σύμφωνα με μαρτυρίες, οι τακτικές των καρτέλ μοιάζουν εκπληκτικά με εκείνες στο ουκρανικό μέτωπο: πρώτα εξαπολύουν επίθεση με ένα σμήνος drone ή με εκρηκτικά από αέρα για να αποδιοργανώσουν τον εχθρό, και ακολουθούν χτυπήματα με φορητούς αντιαρματικούς πυραύλους και άλλα βαριά όπλα σε οχήματα ή κρησφύγετα. Ουσιαστικά, οι ναρκο-στρατοί αντιγράφουν στρατιωτικές τεχνικές, αξιοποιώντας τη διάχυση όπλων και τεχνολογίας από περιοχές πολέμου. Αυτό το φαινόμενο, όπου πρακτικές και μέσα πολέμου εξαπλώνονται από τη μια σύγκρουση στην άλλη ανά τον κόσμο, είναι πρωτόγνωρο στην ιστορία. Ποτέ ξανά δεν είχαμε τόσο άμεση μεταφορά τεχνογνωσίας μάχης και εξοπλισμού από τα πεδία του πολέμου σε χέρια μη κρατικών ομάδων σε άλλο μέρος του κόσμου. Τα μη επανδρωμένα σκάφη και το σύγχρονο αντάρτικο δίνουν αυτή τη «δυνατότητα δικτύωσης» της βίας πέρα από σύνορα, κάτι που προβληματίζει έντονα τις αρχές ασφαλείας παγκοσμίως.

Δεν υπάρχουν δύο οικογένειες που να γιορτάζουν τα Χριστούγεννα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.

Κάποιοι φωτίζουν τα σπίτια τους σαν το Μπρόντγουεϊ, άλλοι βάζουν ένα ηλεκτρικό κερί σε κάθε παράθυρο και ένα στεφάνι στην πόρτα. Κάποιοι προτιμούν ένα αληθινό δέντρο, άλλοι ένα τεχνητό. Κάποιοι βλέπουν την αγαπημένη τους ταινία την παραμονή των Χριστουγέννων, όπως το «It’s a Wonderful Life», ενώ άλλοι πηγαίνουν στην εκκλησία. Κάποιοι ανοίγουν τα δώρα το βράδυ, άλλοι το πρωί των Χριστουγέννων και άλλοι περιμένουν ως την Πρωτοχρονιά. Κάποιοι σερβίρουν γαλοπούλα για το γιορτινό γεύμα, άλλοι ψήνουν ζαμπόν και άλλοι παραγγέλνουν κινέζικο φαγητό.

Ανάλογες και ακόμα μεγαλύτερες διαφορές παρατηρούνται και από χώρα σε χώρα ως προς τον τρόπο που γιορτάζουν τα Χριστούγεννα. Ας διερευνήσουμε αυτή την ποικιλία, ξεκινώντας από τον τρόπο με τον οποίο κάθε έθνος εύχεται «Καλά Χριστούγεννα!».

«Meri Kurisumasu»

Αν και η Ιαπωνία έχει λίγους χριστιανούς, τα Χριστούγεννα έγιναν δημοφιλή εκεί πριν από περισσότερα από 50 χρόνια. Οι εραστές ανταλλάσσουν δώρα την παραμονή των Χριστουγέννων, όπως γίνεται εδώ την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, και τοποθετούνται κάποιες δημόσιες διακοσμήσεις, ειδικά στο Disney Resort της Ιαπωνίας.

 

Αλλά το κύριο χαρακτηριστικό των ιαπωνικών εορτασμών των Χριστουγέννων είναι το KFC! Οι κουβάδες με το τηγανητό κοτόπουλο είναι το επίκεντρο — και η γευστική απολαύσεις — των ιαπωνικών Χριστουγέννων. Οι παραγγελίες για το κοτόπουλο, το οποίο η KFC περιγράφει από καιρό ως «finger lickin’ good» (τόσο νόστιμο που θα γλείφετε τα δάχτυλά σας), γίνονται εβδομάδες πριν, και οι ουρές την παραμονή των Χριστουγέννων σε ένα κατάστημα KFC μπορεί να φτάσουν μέχρι τη γωνία του τετραγώνου. Όλα ξεκίνησαν το 1974, όταν ένας Ιάπωνας επιχειρηματίας της KFC λανσάρισε τη διαφήμισσ: «Το Κεντάκυ είναι τα Χριστούγεννα». Σήμερα, οι πωλήσεις της KFC κατά τη διάρκεια των εορτών ανέρχονται σε περίπου το ένα τρίτο των ετήσιων εσόδων της αλυσίδας εστιατορίων στην Ιαπωνία.

 

«Sheng Dan Kuai Le»

Όπως και η Ιαπωνία, η Κίνα επίσης έχει λίγους χριστιανούς, αλλά στις μεγάλες πόλεις θα βρείτε πολλά μεγάλα καταστήματα στολισμένα με χριστουγεννιάτικα φώτα. Και όπως και στην Ιαπωνία, η παραμονή των Χριστουγέννων είναι μια ημέρα που όλο και περισσότερα ζευγάρια ανταλλάσσουν δώρα.

Υπάρχει, όμως, μια πρακτική που είναι μοναδική στην Κίνα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, είθισται ο Άγιος Βασίλης να βάζει από ένα πορτοκάλι στις κάλτσες που έχουν κρεμάσει τα παιδιά. Οι θεωρίες για την προέλευση αυτού του εθίμου ποικίλλουν: είτε πρόκειται για σύμβολο του χρυσού που ο Άγιος Νικόλαος άφησε κάποτε κρυφά σε μια φτωχή οικογένεια είτε για σύμβολο γενναιοδωρίας, δεδομένου ότι το πορτοκάλι μπορεί εύκολα να χωριστεί και να μοιραστεί. Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης, ήταν επίσης ένα σπάνιο έδεσμα.

Ωστόσο, στην Κίνα, ορισμένοι παντοπώλεις τυλίγουν μήλα σε χαρτί με γιορτινά χρώματα και τα πωλούν ως μέρος των χριστουγεννιάτικων προϊόντων τους. Οι λόγοι γλωσσολογικοί. «Ping’an Ye» είναι η λέξη που χρησιμοποιούν για την παραμονή των Χριστουγέννων, που σημαίνει ειρηνική βραδιά, μια φράση που εισήχθη από το δημοφιλές χριστουγεννιάτικο τραγούδι «Silent Night». Στα μανδαρινικά, το μήλο είναι «pingguo», που ακούγεται σαν τη λέξη για την ειρήνη.

 

«Maligayang Pasko»

Οι λάτρεις των χριστουγεννιάτικων διακοσμήσεων, που ακούνε χριστουγεννιάτικα τραγούδια από τον Ιούλιο και στολίζουν τις αυλές και τα σπίτια τους από τον Οκτώβριο, θα ξετρελαθούν  με αυτή την πληροφορία: οι ιδιοκτήτες καταστημάτων στις Φιλιππίνες αρχίζουν να παίζουν τα τραγούδια και τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα από τον Σεπτέμβριο. Οι εορτασμοί που διαρκούν μήνες τελειώνουν τελικά στις 6 Ιανουαρίου, την ημέρα των Θεοφανίων, τη γιορτή των Τριών Βασιλέων.

Τα Χριστούγεννα σε αυτό το νησιωτικό έθνος είναι ένας συνδυασμός τοπικών και δυτικών παραδόσεων. Διακοσμημένα δέντρα, κάρτες και κάλαντα είναι και εδώ μέρος των εορτασμών, αλλά συνδυάζονται με φιλιπιννέζικα στοιχεία όπως το parol, ένα μπαμπού με ένα φανάρι στην άκρη που συμβολίζει το αστέρι που οδήγησε τους μάγους στη Βηθλεέμ. Θα δείτε αυτές τις διακοσμήσεις παντού καθώς πλησιάζει η παραμονή των Χριστουγέννων.

Εκείνη την ημέρα, αφού παρακολουθήσουν οι πιστοί τη λειτουργία, ξεκινούνοι εορτασμοί με τη «Noche Buena», κατά την οποία τα σπίτια ανοίγουν τις πόρτες τους σε γείτονες και φίλους και σερβίρονται φαγητά όπως το lechon (ένα πιάτο με χοιρινό), ρυζογκοφρέτες όπως οι bibingka και φρούτα όλη τη νύχτα μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες.

Και παρόλο που ο Άγιος Βασίλης μπορεί να ζει στον Βόρειο Πόλο, περνάει πολύ χρόνο σε αυτή τη χώρα που έχει περισσότερα από 7.000 νησιά. Για περισσότερα από 50 χρόνια, ένας Kris Kringle από σάρκα και οστά, ο Santa R-Kayma Klaws, με την απαραίτητη κοιλιά, τη λευκή γενειάδα και το κόκκινο ρούχο, διασκέδαζε τα παιδιά, επισκεπτόταν τους φτωχούς, βοηθούσε και συγκέντρωνε χρήματα σε περιόδους καταστροφών.

 

«Buon Natale»

Αιώνες Χριστουγέννων βρίσκονται πίσω από τις γιορτές και τις παραδόσεις της Ιταλίας: η μεταμεσονύχτια λειτουργία την παραμονή των Χριστουγέννων, για παράδειγμα, ακολουθούμενη από το Γλέντι των Επτά Ψαριών, στο οποίο σερβίρονται επτά πιάτα — μερικές φορές περισσότερα — με θαλασσινά εδέσματα όπως μύδια, μπακαλιάρος και καλαμάρια.

 

Αν κατευθυνθούμε νότια, προς τη Νάπολη, θα βρεθούμε στην «Πόλη των Φατνών». Ο Άγιος Φραγκίσκος μπορεί να καθιέρωσε τη σκηνή της Γέννησης, αλλά οι Ναπολιτάνοι κερδίζουν το βραβείο για τις καλύτερες φάτνες στον κόσμο, καθώς και για τη μεγαλύτερη φάτνη στον κόσμο, με περισσότερα από 600 κομμάτια. Κατά μήκος της Via San Gregorio Ameno υπάρχουν εξειδικευμένοι τεχνίτες που εξακολουθούν να παράγουν πρωτότυπες φιγούρες, κομμάτια και σετ.

 

Ωστόσο, δεν έχουν όλα τα ιταλικά έθιμα τόσο μακρά ιστορία. Σχεδόν κάθε παραμονή Χριστουγέννων, από το 1997, η ιταλική τηλεόραση προβάλλει την αμερικανική κωμωδία «Trading Places», με πρωταγωνιστές τους Έντι Μέρφυ και Νταν Ακρόυντ. Όπως το «It’s a Wonderful Life» στην Αμερική, το «Trading Places» αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος των ιταλικών Χριστουγέννων.

«Merry Christmas»

Κάθε χρόνο, η Νέα Σκωτία στέλνει ένα δέντρο στη Βοστώνη, όπου χρησιμοποιείται σε μια τελετή φωταγώγησης χριστουγεννιάτικου δέντρου.

 

Ο Καναδάς και οι Ηνωμένες Πολιτείες μοιράζονται πολλές χριστουγεννιάτικες παραδόσεις: διακοσμήσεις, κάρτες, τον Άγιο Βασίλη, εκκλησιαστικές λειτουργίες και δώρα. Και όπως και στις Ηνωμένες Πολιτείες, στον Καναδά υπάρχουν ομάδες ανθρώπων που τηρούν τα δικά τους ειδικά έθιμα κατά τη διάρκεια των διακοπών: για παράδειγμα, οι κοινότητες γαλλικής καταγωγής στο Κεμπέκ ή ο μεγάλος ουκρανικός πληθυσμός.

Αλλά υπάρχει και μία ιδιαίτερη χριστουγεννιάτικη παράδοση, που γεννήθηκε από μια καταστροφή, και διασχίζει τα σύνορα, συνδέοντας τις δύο χώρες της Βόρειας Αμερικής.

Στις 6 Δεκεμβρίου 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, δύο πλοία συγκρούστηκαν στο λιμάνι του Χάλιφαξ, στη Νέα Σκωτία του Καναδά. Η σύγκρουση προκάλεσε την έκρηξη των εξαιρετικά εύφλεκτων πυρομαχικών που μετέφερε το φορτηγό πλοίο, προκαλώντας την ισχυρότερη μη πυρηνική έκρηξη σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας. Περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους — μερικοί θεατές στην αποβάθρα εξαχνώθηκαν — και 9.000 ακόμη τραυματίστηκαν. Μαθαίνοντας μέσω τηλεγράφου για αυτήν τη μεγάλη τραγωδία, η Βοστώνη έστειλε τρόφιμα, ιατρικά εφόδια και προσωπικό στον τόπο της καταστροφής μέσα σε λιγότερο από μια μέρα.

Για να ανταποδώσει αυτή την ευγενική και γενναιόδωρη κίνηση, το 1918 η Νέα Σκωτία έστειλε ένα δέντρο στη Βοστώνη για τα Χριστούγεννα. Το 1971, αυτή η πράξη ευγνωμοσύνης αναβίωσε και από τότε, κάθε χρόνο, το καλύτερο δέντρο της Νέας Σκωτίας μεταφέρεται στη Βοστώνη με αστυνομική συνοδεία και στήνεται στο Boston Common για την ετήσια τελετή φωταγώγησης της πόλης.

Είναι σαφές ότι οι κάτοικοι της Νέας Σκωτίας έχουν γενναιόδωρες καρδιές και μακρά μνήμη.

Χαρά στον κόσμο

«Η αγάπη κατέβηκε τα Χριστούγεννα», έγραψε η ποιήτρια Κριστίνα Ροσσέττι.

Μερικές φορές αυτή η αγάπη είναι δύσκολο να εντοπιστεί, κρυμμένη στα έθιμα της κάθε εποχής. Αλλά είτε πρόκειται για ένα παιδί που ρίχνει την παραμονή των Χριστουγέννων πυροτεχνήματα — «fuegos artificiales» στη Δομινικανή Δημοκρατία — είτε για μια γιαγιά από τη Νότια Κορέα που ετοιμάζει το παραδοσιακό χριστουγεννιάτικο κέικ είτε για μια οικογένεια από το Νιου Χάμσαϊρ που τραγουδάει χριστουγεννιάτικα τραγούδια στο σαλόνι της, η ειρήνη, η χαρά και, πάνω απ’ όλα, η αγάπη είναι τα κοινά πιάτα σε αυτόν τον ‘μπουφέ εθίμων’. Πείτε «Καλά Χριστούγεννα» σε οποιαδήποτε γλώσσα θέλετε, είναι άλλο ένα αναμμένο κερί.

Με αυτήν τη σκέψη στο μυαλό, αγαπητοί αναγνώστες, εύχομαι Καλά Χριστούγεννα σε όλους σας.

Τα Χριστούγεννα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με ζεστές γεύσεις, γλυκά αρώματα και στιγμές θαλπωρής. Στην καρδιά του χειμώνα, όταν οι ρυθμοί επιβραδύνονται και οι άνθρωποι αναζητούν στιγμές εσωτερικής γαλήνης, τα ζεστά ροφήματα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Ανάμεσα στα ζεστά ποτά που συνδέονται με τη χειμερινή περίοδο, το λεγόμενο χριστουγεννιάτικο τσάι καταλαμβάνει ξεχωριστή θέση.

Δεν πρόκειται για ένα συγκεκριμένο είδος τσαγιού, αλλά για έναν συνδυασμό βοτάνων, μπαχαρικών και φρούτων. Κάθε οικογένεια μπορεί να έχει τη δική της εκδοχή.

Η παράδοση των αρωματισμένων ροφημάτων τον χειμώνα συναντάται σε πολλούς πολιτισμούς. Στην Ευρώπη, ήδη από τον Μεσαίωνα, μπαχαρικά όπως η κανέλα, το γαρύφαλλο και ο γλυκάνισος θεωρούνταν πολύτιμα όχι μόνο για τη γεύση τους, αλλά και για τις θερμαντικές τους ιδιότητες. Κατά τους χειμερινούς μήνες, τα βότανα και τα μπαχαρικά προστίθεντο σε κρασί, νερό ή αφεψήματα για να ενισχύσουν το σώμα απέναντι στο κρύο.

Στη βόρεια και κεντρική Ευρώπη, τα μείγματα τσαγιού με εσπεριδοειδή και μπαχαρικά καθιερώθηκαν σταδιακά ως αναπόσπαστο στοιχείο της χριστουγεννιάτικης περιόδου. Στις υπαίθριες αγορές των Χριστουγέννων, το άρωμα αυτών των ροφημάτων λειτουργεί μέχρι σήμερα ως συλλογικό σημείο αναφοράς, συνδεδεμένο με την έννοια της κοινότητας.

Τι ονομάζουμε σήμερα «χριστουγεννιάτικο τσάι»

Στη σύγχρονη μορφή του, το χριστουγεννιάτικο τσάι είναι συνήθως ένα μείγμα με βάση το μαύρο τσάι, για πιο έντονη γεύση, ή πράσινο τσάι ή εναλλακτικά rooibos και βότανα, που προτιμάται για βραδινή κατανάλωση. Σε αυτό προστίθενται παραδοσιακά:

• Κανέλα, γαρύφαλλο, τζίντζερ και αστεροειδής γλυκάνισο
• Φλούδες πορτοκαλιού ή μανταρινιού
• Αποξηραμένα φρούτα όπως μήλο ή κράνμπερι

Ο συνδυασμός αυτών των στοιχείων δημιουργεί ένα ρόφημα με πλούσιο άρωμα και ήπια γλυκύτητα, που παραπέμπει στις γιορτές χωρίς να είναι υπερβολικά βαρύ ή διεγερτικό.

Πολλά από τα συστατικά του χριστουγεννιάτικου τσαγιού χρησιμοποιούνται εδώ και αιώνες στη λαϊκή βοτανοθεραπεία. Το τζίντζερ και η κανέλα θεωρούνται θερμαντικά, το γαρύφαλλο συνδέεται παραδοσιακά με τη ανακούφιση της αναπνευστικής οδού, ενώ τα εσπεριδοειδή έχουν φυσικά αντιοξειδωτικά.

Χωρίς να υποκαθιστά ιατρικές πρακτικές, το χριστουγεννιάτικο τσάι εντάσσεται σε μια ευρύτερη φιλοσοφία ήπιας φροντίδας του σώματος, η οποία βασίζεται στη σταθερότητα, τη ζεστασιά και την ισορροπία.

Το χριστουγεννιάτικο τσάι συνδέεται έντονα και με την έννοια της φιλοξενίας. Συχνά προσφέρεται σε επισκέπτες, συνοδεύοντας γιορτινά γλυκά όπως μπισκότα, μελομακάρονα ή κέικ με μπαχαρικά. Η παρασκευή και το μοίρασμα ενός τέτοιου ροφήματος λειτουργεί ως μικρή τελετουργία που ενισχύει το αίσθημα της κοινότητας και της οικογενειακής θαλπωρής.

Ένα ρόφημα για τον σύγχρονο άνθρωπο

Σήμερα, καθώς αυξάνεται το ενδιαφέρον για συνειδητές καθημερινές συνήθειες, το χριστουγεννιάτικο τσάι επανέρχεται ως μια απλή πράξη αποφόρτισης. Η επιλογή μειγμάτων χωρίς καφεΐνη, με φυσικά και βιολογικά συστατικά, αντανακλά την ανάγκη για ηρεμία σε έναν κόσμο διαρκούς πληροφόρησης και ταχύτητας. Το χριστουγεννιάτικο τσάι κυκλοφορεί ευρέως σε έτοιμα μείγματα, ωστόσο πολλοί προτιμούν να το παρασκευάζουν στο σπίτι, προσαρμόζοντάς το στο προσωπικό τους γούστο.

Η προετοιμασία του, το ζέσταμα του νερού, το άρωμα που απλώνεται στον χώρο, η παύση πριν από την πρώτη γουλιά, λειτουργούν σχεδόν τελετουργικά.

Το χριστουγεννιάτικο τσάι δεν υπόσχεται εντυπωσιακά αποτελέσματα. Προσφέρει όμως κάτι ίσως πιο πολύτιμο: έναν ήσυχο χρόνο μέσα στην ημέρα, μια αίσθηση συνέχειας με το παρελθόν και μια υπενθύμιση ότι η ευεξία συχνά ξεκινά από τις πιο απλές συνήθειες.